«Мәдени МұрА» МеМлекеттік бАғдАрламасының



жүктеу 2.22 Mb.
Pdf просмотр
бет8/22
Дата29.03.2017
өлшемі2.22 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   22

Өздерін үйге бастап әкелді енді.

Бұлардың жатқан жері бір сарай—дең,

Қорасы шаңияның, ауласы кең.

Сәулебек сөйледі бұл төртеуіне:

—Біркелкі жас екенсің барлығың тең.

Көзіңді ашып қара танимысың,

Отырған алдыңдағы кім болам мен?

3530

3540


3550

112

112


113

АНАР—СӘулЕ

Ғашығы Анаржанның Сәуле сері,

Дегенді мұнан бұрын естіген бе ең?

Сол Сәуле танымасаң мен боламын,

Ғашықтың жүрегіне ем боламын.

Байлап Жомарт оны келеді екен,

Босатар бұғауынан мен боламын.

Алғашқы жауап берген қара жігіт,

Сәулеге қарап тұрған көзін тігіп.

—Сәулебек, жасың кіші, жаның құрбы,

Сырым жоқ жасыратын сенен бүгіп.

Белгісіз біздің сізге қалайымыз,

Артықша жан екенсіз тәләйіңіз.

Жазықсыз босқа бізді жазғырмаңыз,

Бәріміз Жомарт байдың малайымыз.

Сізбенен мұнан бұрын таныспадық,

Сөйлесіп барды-жоқты қаныспадық,

Жомарттай үш кісімен баста кеткен,

Хабарсыз ел арасы алыс қалдық.

«Шатақ қып келінімді берер емес»,

Делінген Жомарт байдан хабар алдық,

Олардан елу кісі атқа мініп,

Бізді де «жүр» деген соң қалыспадық.

Риза—Қаман, Қабыл, қыз—наразы,

Жатырмыз алып келе, салыспадық.

Шешесі біреуіне ұнамады,

Қызы үшін әке, аға жыламады.

Зорлықпен Анарды алып жүргенінде,

Құдағи бірге жүрді шыдамады.

Сәулеге тимек дейді Анар таңдап,

Тиген жоқ Анарыңа бізден таңлақ.

Сәуленің ағалары бермейміз деп,

Жатқанын жігіт жиып тұрдық аңлап.

3560

3570


3580

3590


114

ҒАШЫҚТЫҚ  ДАСТАНДАР

114

115


Бір адам жүрер күні жетіп келді,

ұлықтан жарлықпенен шерік келді.

«Алады Жомарт—малын, қызды—Сәуле,

Кесігін дәл осылай беріп келді.

Долданып Қаман, Қабыл Анарға ұрсып,

Әкет деп бізге шапшаң ерік берді.

Дегенді «Сәуле шықты» тағы да естіп,

Біздің жақ тоқтай алмай желіктенді.

Шыққалы біз ол жерден үш күн болды,

Келеміз күн-түн демей басып жолды.

Құтылдық дегендей қып қуғыншыдан,

Жомарт бай құдасына бүгін қонды.

Сен бізге ашу қылма, қалқатайым,

Міне осы, біздер білген барлық жайың.

Шешесі, сіңлісі, Қабыл да бар,

Әне Анар, не істесең Жомарт байың.

Жабдығың міне, Сәуле, малыңменен,

Келеді жауың артта жарыңменен.

Күні үшін біз Жомарттың күлігіміз,

Санама бізді бірдей оныменен.

Сәулебек деді:—Бізден қашпаңыздар,

Қылар деп бізге зиян саспаңыздар.

Сендерге мен тимеймін, уәдем бұл.

Ауылға Жомарт жатқан бастаңыздар.

Жабдықты жасауменен түйеге артып,

Таң ата аттанысты бұлар шалқып.

Жомарттың төрт жігіті Сәулеге еріп,

Келеді малын айдап, қайта тартып.

Бұларға Сәуле қатты сөз айтқан жоқ,

«Малайлар сілтеген қол, атылған оқ».

Сәулебек, Әбділқайым, Асан, Қырғи,

Мәтенмен жасөспірім жайнаған шоқ.

3600

3610


3620

114

114


115

АНАР—СӘулЕ

Сырлыбай ауылының сырт жағында,

Шоғырлы келе жатыр бір қалың топ.

Сәуле айтты бір жігітке:—Сен озып бар,

Бар дағы Жомарт байға хабарды сал.

Осында ойынымыз басталады,

Арманда боп қалмасын Жомарт бай шал.

Ие боп тауға тартып Мәтен тұрсын,

Болмайды иен қалса жасау мен мал.

Жомартпен қоштасатын ақырғы күн,

Бәрің де жабдығыңды қолыңа ал.

Жомарт шал жасап алсын армансыз қам,

Бес кісі даяр тұрмыз біз болып жәм.

Елу оқ елуіне сайлап қойдым,

Атпаймын онан артық сөзіме нан.

Сырлыбай ауылының сыртындағы,

Үстінде қоңыр дөңнің ағызам қан.

Келмесе жылдам жөнге қызды беріп,

Олардан жібермеймін бір тірі жан.

Не өліп, не тіріліп, бір-ақ қалам,

Тобына бүгін Жомарт қырғын салам.

Бірыңғай істі әуелі жөндеп алып,

Қолыма Анарымды бір-ақ алам.

Жомартпен шатағым жоқ сөзге келсе,

Болмайды оған келін Анар өлсе.

Еш зиян біреуіне келтірмеймін,

Тапсырып Анарымды қолға берсе.

Жақсы ма соғысуы, тоқталуы,

Ойланып өз миымен өзі көрсе.

Бояймын қызыл қанға қырдың басын,

Қабылдың айтақтаған тіліне ерсе.

Ол жігіт сөзін ұғып кетіп қалды,

Алдына Жомарт байдың жетіп барды.

Кезеніп ажал оғын өңмеңіне,

Сәулебек кеп қалды—деп айғай салды.

3630

3640


3650

116

ҒАШЫҚТЫҚ  ДАСТАНДАР

116

117


Мәліде бізді тосып жатыр екен,

Түп-түгел жасау, малды тартып алды.

Хабар қыл даяр тұрсын, деп тосып тұр,

Тас қылып ана үшеуін байлап алды.

«Анарды қайтсем бүгін алам, дейді,

Ойранды осы жерде салам, дейді.

Қолыма жөнге келіп тапсырмаса,

Жомартты қызыл қанға малам, дейді.

Өлтіріп мені бүгін әкетпесе,

Болмасын қызды алам деп алаң, дейді.

Бұл сөзді ести сала Анар сұлу:

«Апа, мен Сәуле жаққа барам!» дейді.

—Мыналар,—деді анасы,—жазым қылар,

Тұра тұр сабыр қылып, балам, дейді,.

Жомарт бай Сәулебектен әбден састы,

Басқалар тұр қалсақ деп қорғап басты.

—Мейлің бер, мейлің берме, мен бергемін,

Қош бол!—деп Қабыл қайта тұра қашты.

Сәулебек ұран салып тұр айғайлап,

Қолында жарқылдатып қылаумасты.

Маңлық тұр тілеу тілеп бір құдайдан:

«Жаратқан тірі қос,—деп,—екі жасты».

Түрленіп аққу құстай тұр Анаржан,

Жел шайқап, желбіретіп қолаң шашты.

Жүректі жанған оты жарып шығып,

Желпініп салқын желге төсін ашты.

«Құдай-ау, өңім бе осы, түсім бе,—деп,

Түсімде көріп тұрған ісім бе, деп.

Жалтылдап Сәуле жақтан көз айырмай,

Құтқарар рас мені кісім бе» деп.

Біле алмай не қыларын тұрып қалды.

Жомарт бай тілден мүлдем құрып қалды.

Кісідей ат қоятын ойқастатып,

Сәулебек арлы-берлі жүріп қалды.

Бөлін деп Қамар, Маңлық ара ашып,

Ақырып арыстандай айбар шашып.

Қолына алты атарды ала салып,

3660


3670

3680


3690

116

116


117

АНАР—СӘулЕ

Жіберді Сәуле ашумен басып-басып.

Бір шетке Анар, Маңлық, Қамар шықты,

Өзгелері быт-шыт болып кетті қашып.

Тоз-тоз боп кетті қашып айдалаға,

Жоғалды бірден сіңіп сай-салаға.

Бұлардың әуселесі осы болды,

«Елу батыр» шыдамай бес балаға.

Ойқастап Анарды ертіп келді Маңлық,

Сәулебек ұшып түсті аттан қарғып.

Алдынан қарсы келіп тәжім етті,

«Кеш, апа қатемді» деп тұрды қалғып.

Сәулесін Анар келіп құшақтады,

Құдайдан тілеп жүрген жарын зар қып.

Қамардың екі көзі жасқа толып,

Еңіреп жіберуге тұрған ар қып.

Сәуле кеп Қамарменен амандасты,

Маңдайдан иіскеді терін бал қып.

Бәрі кеп бәйбішемен амандасты,

Қайғыны көңілдегі тамамдасты.

Мінісіп аттарына, көшін айдап,

Қайтадан ел-жұртына қадам басты.

Шаттықпен думандатып жүрді қайта,

Ал енді Анар сұлу қудай жайқа.

Бекзатты Ақтанменен қуантуға,

Ел жаққа Мәтен кетті хабар айта.

Тоқтамай бұлар жүріп түн қатады,

Бұларға соқтығуға кім батады?!

Тау асып, жазық басып, бөктер керлеп,

Жарқырап ашық арай таң атады.

Көгалға кейде түсіп дамыл алып,

Көздерін біразырақ мызғытады.

Мұңайып осы кезде жүрген Ақтан,

Түскендей патшасы құлап тақтан.

3700


3710

3720


118

ҒАШЫҚТЫҚ  ДАСТАНДАР

118

119


Басында бір төбенің отыр еді,

Келеді біреу шауып батыс жақтан.

Айқайлап:—Сүйінші!—деп шауып келіп,

Топ етіп үй жанынан секірді аттан.

Төбеден шал, отаудан Зият, Мұрат,

Жүгірді үйден Бекзат тұс-тұс жақтан.

Қарындас, аға-жеңге, келін-кешек,

Мәтенге шұбан келіп көзін сатқан.

—Сәулебек Анарменен келе жатыр,—

Деп Мәтен сұрағанға жауап қатқан.

Бәрінің ағып кеткен көзден жасы,

Боздады қатарынан ата-анасы.

Есінен адаспапты мұңлы Бекзат,

Еңіреп Зият, Мұрат екі ағасы.

Ақтанның сақалынан жас сорғалап,

Дірілдеп буын босап жоқ шамасы.

Бір жақтан Нұрбек бала еңіресе,

Өксігін тоқтата алмай кәрі-жасы.

Жыласа біреу үйде, біреу сыртта,

Қалмады шерлілерде еш бағасы.

Тоқтатты Мәтен сөзді ұғыңдар деп,

Тұрмаңдар босқа, қамды қылыңдар, деп.

Өзі де сөйлей алмай еңіреп жүр,

Кеп қалды, тез алдынан шығыңдар, деп.

Әндетті Сәуле сері жай ысқырып,

Бұраңдап Анар белін майыстырып.

Боз бала, қыз-келіншек шықты алдынан,

Қақтығып қара жерді қайыстырып.

Майсаға шатыр тігіп, сырмақ, салып,

Кіргізді жаяулатып, алып барып.

Алдынан Бекзат пенен Ақтан шығып,

Көрісті баласымен неше талып.

Анар мен Сәулебекке бата беріп,

Тастады көк қасқаны дереу шалып.

3730

3740


3750

3760


118

118


119

АНАР—СӘулЕ

Зият, Мұрат, Нұрбектер көңілі тасып,

Қуанғаннан аяғын шалыс басып.

Жеңгелері желігіп желпек қақты,

Құттықтап қадамына шашу шашып.

Маңлықты Қамарменен кіргізді үйге,

Жиылып келіп қалды болыс, би де.

Шақырып Қаман байды Қабылменен,

Олардың бәрі келді үйме-жүйме.

Шуласып, татуласып, кекті кешіп,

Қайырлы істің арты болсын десіп.

Кетіріп іштен кірді екі жағы,

Арада сөз түйінін билер шешіп.

Бәрінің бастарынан қайғы қалып,

Тарқады қара бұлт түгел көшіп.

Екі жақ қол көтеріп бата берді,

Түрленді Анар, Сәуле көңілі өсіп.

Болысып қайта құда малын сойып,

Тойшылар дүрілдеп жүр етке тойып.

Басқарып барлық істі Асан, Қырғи,

Шауып жүр жарқылдасып, ортаны ойып.

Қамарды Қырғиға арнап құда болды,

Екі жас бір-біріне көңілі тойып.

ұласып той үстіне қосылды той,

Қайырып араздықты шетке қойып.

Той қылды неше күндей жұртты жиып,

Не десе бір-біріне сөзі сыйып.

Ақындар екі жасқа бата берді,

ұрттатып тәтті суды неке қиып.

Той тойлап, жырын жырлап, биін билеп,

Алысып бірін-бірі жасанға илеп.

Бес жүз қой, елу жылқы енші беріп,

Қаман бай шығарыпты Анарды үйлеп.

3770

3780


3790

120

ҒАШЫҚТЫҚ  ДАСТАНДАР

Толтырып аспан астын ән-күйімен,

Тосылып шықты жастар зар күйінен.

Екі жақ Жомарт байдың малын берді,

Келгенін разы қылып бай, биімен.

Анаржан қызыл гүлдей жайқалыпты,

Сәулебек бүрлі талдай шайқалыпты.

3800  Қаладан елу шерік келген екен,

Хат беріп, «бітістік» деп қайтарыпты.

Ескі әдет, ескі ғұрып, ескі жолдың,

Махаббат бетін бұзып тойтарыпты.

Қалтқысыз махаббаттың күштілігі,

Анар мен Сәулебектен байқалыпты.

Қосылды бірін-бірі көңілі сүйіп,

Сөндіріп жалын отын жүрген күйіп.

Қош айтып Әбділқайым болды қайтпақ,

Үш тоғыз түйе бастық киіт киіп.

3810  Бұл сөзді ұқ, оқушы, мойын бұрып,

Бұзбаңдар махаббатты біле тұрып.

Қас қылған ғашықтарға Нәзір әне,

Оққа ұшты ақыр өзін қасам ұрып.

Болмасын жалған жала, анығын тап,

Жаңылсаң мойыныңа түсер құрық.

Өтсе екен әділ болып бес күн әлем,

ұшады жауыздықтан шіркін зәрем.

Қиялда қайғы басып жүрген күнде,

Қиналып қыспақ, жерде жаздым әрең.

 

Кешіңдер жазғанымда болса айып,



Қаламым әділ сөзден кетсе тайып.

Жазып боп аяғына қолды қойған:

3823  Таңжарық, елім Қызай, Жолдыбаев.

3800


3810

3823


120

Қолыма қалам алдым хат жазғалы,

Еске алып оқиғаны мына зарлы.

Жамағат, зейін қойып оқыңыздар,

Азырақ Әнуардан сөз қозғалды.

Басыра шаһарында өткен шақта,

Залымдар қарсы болған ақиқатқа.

Бар екен Нұрым атты бір саудагер,

Бай адам—дәулеті мол сол уақытта.

Бұл Нұрым байып кеткен саудаменен,

Өзіңе ешбір адам тең келмеген.

Саудасы мал-басымен қатар өсіп,

Дүниеде мұқтажы жоқ ештеңеден.

Нұрымның қаулап өскен бар шаруасы,

Бар екен кіндігінен үш баласы.

Әнуар—бесіктегі ең кенжесі,

Дейтұғын Асан, Үсен екі ағасы

Әкесі мен шешесі бірдей өліп,

Қалмапты балалардың еш панасы.

Бай еді аты мәлім қаласына,

Қалыпты жиған дүние баласына.

Есейіп, ес тоқтатқан адамы жоқ,

Ақылын бала ойлап таба алсын ба?

Шешесі қатар өліп әкесімен,

Мал-мүлік қалды иен неше түмен.

Әнуар—Күләнда

10

20


122

ҒАШЫҚТЫҚ  ДАСТАНДАР

122

123


Ер жеткен екі бала—Асан, Үсен,

Бастады дүние шаша құмарменен.

Соншалық жинап кеткен мал мен мүлік

Жетті ғой екі-ақ жылға әрең-пәрең.

Әнуар жетім қалған бір жасында,

Шыға алмай қалды жылап қыр басына.

Алманың қызылындай шырай жүзі,

Болғандай көрген құмар тұлғасына.

Құмарпаз Асан, Үсен—екі аға,

Көп малды шашып-төкті құмарына.

Ойламай келешегін шашқаннан соң,

Ақыры зар боп қалды бір тиынға.

Белгілі Асан, Үсен—бай баласы,

Қоршалған мал-мүлікпен айналасы.

Жеткізбей екі жылға ол дүниені,

Сорайып қала берді сопа басы.

Айырылып мал-мүліктен, қалды қарап,

Кедейлік, келді жетіп, қанжығалап.

Малай боп енді бұлар күн көрмесе,

Берер ме біреу оған соқыр жармақ!?

Өзінде болмаған соң жалғыз тиын,

Бекерге кім береді киім-тамақ!?

«Нұрымның балалары малай болды»,

Деген сөз екеуіне қиын болды.

Тауысып екі жылда мол байлықты,

Жоқшылық тоса берді жүрер жолды.

Өзінде бұл шаһардың малай болып,

Мал бағып, жан бағуды намыс көрді.

Екеуі ақылдасты кеңес құрып,

«Жайымыз мұндай болды Құдай ұрып.

Онан да өлген жақсы бізге,—десті,—

Бұл жерде жан баққанша малай болып.

30

40

50



122

122


123

ӘНуАР—КҮлӘНДА

Біз болдық өзімізді отқа айдаған,

Таңбалы басымызға шоқ байлаған.

Бір жаста жетім қалып шерлі болған,

Қайтеміз Әнуарды сор қайнаған.

Үш жаста жүре алмайды Әнуар бірге,

Еңбекті істей алмас тағы бірге.

Шөлдетіп, өлтіргенше жапан түзде,

—Қалсын,—деп кеңес құрды,—ел ішінде.

Атаның түгел құртып мал мен мүлкін,

Болдық біз көре алмастай елдің жүзін.

Обалың бізден болды Әнеш сәби,

Қор болып бір жасында қалған жетім.

Айырылдың бір жасыңда ата-анадан,

Сенделткен өзімізді біз бір надан.

Тіріден күні құрсын тірі айырылған,

Обалың бізде болды асыл задам.

Келмедің тым болмаса алты жасқа,

Жоқ еді сүйенішің бізден басқа.

Тапсырдық бір Құдайға, Әнуар, сені,

Қалмады енді шара айырылмасқа».

Екі аға осылай деп егіледі,

ұйқыда жатқан Әнуар не біледі?

Әнешті ағалары кезек сүйіп,

Қош айтып, кетуге енді бекінеді.

«Туысқан, тірі айырылдық, Әнеш іні,

Зарлаған ағаларың көп қой міні.

Мал тауып, тірі болсақ бір іздерміз,

Ақыры, осы болсын сөздің шыны».

Екеуі осылай деп қалды кетіп,

Қаңғырып, жапан түзде өмір өтіп.

ұйықтап жатқан жерде Әнеш қалды,

Боздатып, тастап кетті еңіретіп.

60

70

80



124

ҒАШЫҚТЫҚ  ДАСТАНДАР

124

125


Екеуі жан бағуға кете берсін,

Өмірі Әнуардың өте берсін.

Кезікті қандай күйге ғаріп бала,

Жамағат, енді соны көзі көрсін.

Жөнелді орап тастап екі ағасы,

Әнуар қалды жалғыз бауырласы.

Бар еді өзі кедей, әйел адам,

Қанаттас бірге отырған қошынасы.

Бір кезде сыртқа шықса әлгі адам,

Күн таяп қалған екен түске таман.

Естілді ойбайлаған қатты дауыс,

Байқаса, Әнуар екен шырылдаған.

Ағалап, зыр жүгіріп, салады ойбай,

Аға жоқ, не тамақ жоқ қарны тоймай,

Зарлаған жас сәбидің дауысына,

Жүгірді «не болды?» деп япырым-ай!

Жүгіріп қақпаны ашып, келді жетіп,

Қараса, Әнуар жүр зар-зар етіп.

Іздейді Асан, Үсен екі ағасын

Пұл тауып, жан бағуға қалған кетіп.

Оңбас,—деп қарғай келіп, екі ағасын,

Баланың жылап тұрған сүртті жасын.

«Қояйын үйге апарып бұл жетімді,

Келгенше ағалары аш қалмасын».

Үйіне осылай деп алып барды,

уатып, мауқын басып Әнуарды.

«Келгенше кешке қайтып ағалары,

Тұрсын,—деп,—біздің үйде» ол ойлады.

Келмеді кеш батса да екі ағасы,

Баланың төгіліп тұр көзден жасы.

уатып, сүйіп-құшып, жұбатады,

Кемпірдің кемшіл еді мал мен басы.

90

100


110

120


124

124


125

ӘНуАР—КҮлӘНДА

Келмеді ағалары, бір жыл өтті,

Әнуар үш жастағы төртке жетті.

Құмарпаз ағалары келмесіне,

Кемпірдің ұзай келе көзі жетті.

Бір жылдай Әнуарды кемпір бақты,

Баланы барын беріп жылатпапты.

Бағарын енді қалай біле алмады,

Болатын бұл кемпірде шама-шақты.

Баланы баға-баға бір жыл өтті,

Өзінің баласындай еркелетті.

«Тағы да сауап үшін бағар едім,

Шамам жоқ, енді мұны қайтем?» депті.

Бар еді Омар деген молла адам,

Алдында шәкірт болып бала оқыған.

Жақсы еді әл-ауқаты сол адамның,

«Апарып берсем қайтер?» деді соған.

Моллаға соны ойлап келді алып,

«Жасынан жетім қалған мынау—ғаріп

Белгілі Нұрымбайдың баласы еді»,—

Дей келіп, жәй-мәнісін айтты жарып: 

«Жоғалды екі ағасы тастап кетіп,

Бауырын иен үйге зар еңіретіп.

Бір жаста жетім қалған ата-анадан,

Барады зарлауменен өмір өтіп.

Жесірмін, қаза болған сүйенішім,

Бағар ек ерім болса, сауап үшін.

Сауапты ойлайтұғын молла ғой деп,

Әкелдім жетпеген соң менің күшім.

Күш жетсе бұл баланы бағар едім,

Алладан талай сауап алар едім.

Алтындай, сұлу мүсін жас сәбиді

Түбінде балам етіп алар едім».

130

140


150

126

ҒАШЫҚТЫҚ  ДАСТАНДАР

126

127


Молланың жас баланы көзі көріп,

Сөздерге кемпір айтқан мейірленіп,

«Бағайын келер шамам,—деп ойлады,—

Бұл кемпір тұр ғой маған әкеп беріп».

Кемпірге Омар молла: «Мақұл,—депті,—

Иесіз бала екен ғой қам жүректі.

Бір бала бағылуы қанша қиын»,—

Дейді де төмендегі ойға кетті.

«Бұл бала әлі-ақ өсіп, ер жетпей ме?

Ер жетсе, маған ықылас көлдетпей ме?

От жағып, күл шығарып, атқа қарап,

Шаруамды бір малайдай дендетпей ме?!

Оқытсам, шәкірттермен сауаттанар,

Жетім ғой ақ-қараға жауап табар.

Жеткізсем осылайша бұл сәбиді,

Бұл Омар аз болмаған сауап табар».

Деп ойлап, бұл баланы қалады алып,

Кемпірге үйір болған бала ғаріп.

Омарға кемпір беріп қайтқанында,

Әнуар қалды жылап, зар-зар қағып.

Кемпір де оны көріп жылап кетті:

«Шамам жоқ, шырағым-ай, қайтем»,—депті.

Қақсаған Әнуардың зарлы мұңы

Әйелін молланың да еңіретті.

«Қарағым-ай, мен дағы жылатпаспын,

Қам көңіл, сорлы жетім, қайғы-дертті.

Бағармын тірі жүрсем сауап үшін,

Кем көрмей Күләнімнан, сені!»—депті.

Осылай молла үйінде қалды бала,

Жасынан жетім болған, көңілі ала,

Алманың сабағындай үзіліп тұр,

Баланың келбетіне қарағанда.

160

170


180

126

126


127

ӘНуАР—КҮлӘНДА

Баланы Омар молла тұрды бағып,

Келеді өскен сайын бала жанып.

Бала да үйір болып өсе келе,

Ілінді жеті жасқа салаланып.

Молланың өзі ашқан мектебі бар,

Оқиды сол мектепке көп балалар.

Келгенде сегіз жасқа әкесіне,

«Қайтеді мен де оқысам?»,—деді Әнуар.

Баланы оқуға алды жарайды деп,

Сүйкімді Әнуарды көрмейді жек.

Оқуын оқи жүріп әкесіне,

От жағып, отын әкеп, етті көмек.

Сабақты екі айтқызбай біліп тұрды,

Молланы зеректігі қызықтырды.

Оқуды оқи жүріп, атқа қарап,

Өткізді тұпа-тура жеті жылды.

Әнуар он бес жасқа камал жетті,

Бірге өскен тұстастарын басып өтті.

Ақыл-сана, ой-сезім—бәрі өзінде,

Шарықтап алуан-алуан ойға кетті.

«Бұл әкем он бір жылдай мені бағып,

Санатына адамның қосты әкеліп.

Өзінде ер бала жоқ, жалғыз қыз бар,

Қартайды айтпаса да ашып-жарып.

Көз аштым, осы адамнан білім алдым,

Ой-санамды өршітіп, жөнге салдым.

Ер жеттім, күш-қайратым толық болды,

Ақтайын осы еңбегін кемпір-шалдың.

Табылар кімге дүние талаптанбай?

Кезінде қимылдайын қарап қалмай.

«Нұр жауар талапты ерге» деген сөз бар,

Бекерге бос сандалып бұтып-шатпай».

190

200


210

128

ҒАШЫҚТЫҚ  ДАСТАНДАР

128

129


Әнуар тұра тұрсын ойға қалып,

Сенім бар шын ойласа, ойға қанық.

Басра шаһарының патшасынан,

Азырақ, қайта оралып, сөз қозғалық.

Бар екен Мәлік деген падишасы,

Көңілін өрге айдаған тамашасы.

Ол өзін әділ патша десе дағы,

Наразы бір ісіне бұқарасы.

Бар екен Мария деген сұмырай қатын,

Елшісі—падишаның өте жақын.

Қай жерде сұлу болса іздеп тауып,

Хабарын падишаға апаратын.

Ол өзі падишаға тура келіп,

Тұрады сұлулардан хабар беріп.

Сұлуды сұлулардан тапқаннан соң,

Падиша сеніп кеткен жақсы көріп.

Сонан соң падиша өзі көреді екен,

ұнатса, әмір-пәрмен береді екен.

Еркімен қыз баланың жұмысы жоқ,

Қыздарды қатындыққа алады екен.

ұстайды әмірінде үш ай ғана,

Тоздың деп сонан жолға салады екен.

Әдеті падишаның өзі үйренген,

Болған соң істегені өзіне жөн.

Наразы падишаға барлық халқы,

Қайрайды сырттан тісін кім көрінген.

Патшаның халық қапа бұл ісіне,

ұнамсыз ел алдында үлгісіне.

Дейтұғын «мұның теріс» шама қайда,

Шықпайды бетіне айтар бір кісі де.

Орнатқан патша өзі тәртіп пен заң,

Шыға алмас ол тәртіптен ешқандай жан.

220

230


240

128

128


129

ӘНуАР—КҮлӘНДА

Заңы бар қалталының қалтасында,

Ондай заң халық үшін—атпаған таң.

Падиша заң ұстайды жеті адам,

Парақор, құлқын толмас өңшең арам.

Сот, сұрақ, заң мен жаза осыларда,

Еріксіз үкімінде барлық адам.

Тұрғандай мұндайларда заң мен сұрақ,


Каталог: books
books -> Бағдарламасы бойынша жарық көрді Жайлыбай F. Таңдамалы. Астана: Фолиант, 2014
books -> Орынбасар Дөңқабақ ДӘуір дүЛДҮлдері
books -> Бағдарламасы бойынша шығарылды Редакция алқасы: С. Абдрахманов, Н. Асқарбекова, Р. Асылбекқызы
books -> Бағдарламасы бойынша жарық көрді
books -> Ұлы дала тұЛҒалары қҰдайберген
books -> Редакция ал қ
books -> Ббк 84 Қаз-7 82 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті «Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару»
books -> Анықтамалық Е. Тілешов, Д.Қамзабекұлы Алматы, 2014 «Сардар» Баспа үйі

жүктеу 2.22 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   22




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет