Маркетинг (пəннің атауы) ПƏннің ОҚУ-Əдістемелік кешені



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет3/10
Дата30.04.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Мақсаты: 
1.  Кəсіпорын    сырттай  əлемде  тұтынушының  сұранымын  жəне  ұсынымның 
мүмкіндігін  сейкестендіру  процесін  жүзеге  асырушы  механизм  түрінде  көрініс 
табады. 
Маркетингтік  орта  дегеніміз-  фирманың  өндірісі  мен  нəтижесіне  тікелей  жəне  жанама 
ықпал жасайтын əлеуметтік, экономикалық факторлардың жиынтығы. 
Маркетингтік орта екіге бөлінеді: ішкі жəне сыртқы орта 
Ішкі  маркетингтік  орта  дегеніміз,  бұл  фирманың  нəтижесіне  тікелей  ықпал  жасайтын 
факторлардың  жиынтығы,  яғни  фирманың  мақсаты  мен  өндіріс  түрін  ұйымдастырудың 
құрылымы, қаржы жəне материалдық ресурстары, қосымша іскерлік қызметтің түрі. 
Марктингтік теорияда бақыланатын жəне бақыланбайтын факторлар түсінігі бар. 
Бақыланатын  факторларға  фирма  басшылары  мен  маркетинг  мамандарының  іс-əрекеті 
жатады.  
Фирманың  маркетингтік  ортасы  фирма  иелігіне  тыс  қимыл  жасайтын  жəне 
басқару  мүмкіндігіне  əсер  етуші  маркетинг қызметіне  қолдау  көрсетуші  біріккен 
ынталы субьектілер. Маркетинг орта 5 бөлікке бөлінеді.  
                                                         1. Бақылынатын факторлар 
2.  Бақыланбайтын факторлар 
3.   Фирманың  жетілу  дəрежесі  жəне  жолы 
болмауы 
4.  Кері байланыстар 
5.  Қалыптасуы 
 Маркетингтік  орта      бақылауға  жол  бермейтін  күштердің  біріктіруі  арқылы 
фирманың өз маркетингтік бөліктерін жасақталуы негізінде көрініс алады. Ол 
Ұйым- 
іс-əрекетіне  көптеген  күрделі  күштер  əсер  ететін  макроортадағы  микроорганизм.  Ұзақ  мерзімді 
жоспарға сай тұрақты даму үшін оның іс-қимылы қоршаған орта жағдайларымен үйлесімді болуы 
шарт, өйткені жағдай  мемлекеттік шешімдердің, заңдардың өзгеруі, бəсекелестердің əрекеті мен 
тұтынушы  мінез-құлқы  салдарынан,  сондай-ақ  əлемдік  нарықта  болып  жатқан  процестердің 
болуына қарай қауіпті сипат алуы мүмкін. 
   Республикамыздағы  маркетингтік  орта  белгілі  бір  дəрежедегі  нарықтық  өзгерістер 
жолындағы  елдерге  тəн  өтпелі  кезеңнің  жалпы  заңдылықтары  мен  нақты  Қазақстан 
экономикасының  ерекшеліктеріне  сай  қалыптасты.  Қазақстандағы  бұл  орта  əлеуметтік-
экономикалық, ғылыми-техникалық, мəдени жəне құқықтық аспектілерде өзіндік ерекшеліктерге 
ие. Алға қойған мақсаттарға жетуі үшін фирманың маркетингтік қызметі ішкі жəне сыртқы орта 
фаторларының іс-əрекеті мен үйлесімді болуы қажет. 
микро  жəне  макро  орталықтан  тұрады.  Микро  орта  қызмет  көсету  бойынша 
фирманың  өзі  жəне  мүмкіндіктері  түрінде  көрінеді.  (жеткізушілер,  маркетингтік 
делдалдар,  бəсекелестер  )  Макро  орта  əлемдік  жоспар  күштері  түрінде  көрініп, 
микро  ортаға  демографиялық,  экономикалық,  табиғи,  техникалық,  саяси  жəне 
мəдени  сипаттағы  факторларынан  əсер  етеді.  Демографиялық  факторларға  –  ( 
адамдар,  халық  санының  өзгерісі,  бала  тууды  төмендеуі,  халықтың  қартайуы, 
жанұядағы  өзгерістер,  тұғындардың  миграциясы  жатады).  Экономикалық 
факторларға  –  (іскерлік  қатынасты  төмендету,  жұмтын  өсуі,  есеп  мөлшері 
процентінің  жоғарлануына  байланысты  стып  алуды  сақтықпен  орындау, 
инффляция).  Табиғи  фактоларға  –  (шикі  заттың  жетіспеуі,  ластанудың  өсуі 

жатады).  Техникалық  факторларға  –  (өндіріс,  ҒТП-ң  тез  өсуі,  шексіз 
мүмкіндіктердің пайда болумен сипатталады). Саяси факторларға – (кəсіпкерлікті 
заң жөнінде жүйелеу халықаралық байланыстар, заңның орындалуын бақылайтын 
мемлекеттік мекемелер жатады). Мəдени факторларға – (халықтың əдет – ғұрпы, 
өз-өзін қанағаттандыру, бейресми қатынастар жатады).  
2.  Бақыланатын  факторларды  –  ұйым  жұмысының  маркетиенгтік  қызметі 
басқаруды  (жоғары  басшылық)  маркетингпен  айналысушы  адам  –  маркетолог 
болып табылады. Олар үшін ең маңыздысы болып табылатындар:  
                           1. Қызмет атқару облыстары  
                           2. Жалпы мақсаттар 
                           3. Маркетингтің рөлі 
                           4. Өзге де кəсіпкерлік фирманың рөлі 
                           5. Корпоротивтік мəдениет 
1. Бұл өзіне өнімдер қызмет атқару жəне функцияларды аумақтық шаралар иелік 
ету  түрлерін компанияның нақты іс-əрекетінің категорияларын кірістіреді. 
2.  басқарушы  белгілеген    тапсырманы  жəне  оның  орындалу  дəрежесін  сандық 
өлшеммен  есептеу,  бұл  фирманың  жетілу  дəрежесінің  жəне  жолы  болмауын  дəл 
анықтауға  мүмкіндік  береді.  Фирманың  ең  маңызды  мақсаты  болып,  таза  пайда 
алу  жəне  фирманың  өз  бетінше  өмір  сүруі  жəне  тұттынушылырды  мойындау 
болып табылады.  
3.  Маркетингтің  рөлі  нарықты  зерттеуден  жаңа  өнімдерді  жоспарлаудан  баға 
белгілеуден  жəне  жарнамадан  құралады.  Маркетингтің  рөлі  өскен  сайын 
фирманың маркетингтік ұйымды иеленуі арта түседі. 
4.  Өндірістік,  қаржылық,  бухгалтерлік,  ғылыми  зерттеу  жəне  құқықтық  бөлімдер 
мақсаттарын иеленеді. Осыны ескере отырып, маркетингтің өзара байланыстарын 
анықтап белгілейді. 
5.  қызметкерлерге  берілетін  жəне  əрқашан  сақталатын  біріңғай  құндылықтар 
жүйесінің нормаларын жəне іс-əрекет ережелері кірістіреді.  
Мақсатты рыноктарды жасақтау: 
 
1.көлемі 
 
2.сипаттамасы   
 
Маркетингтік құрылым: 
Маркетинг 
Бақылау: 1.күнделікті 
Тауарды жылжыту тауар зерттеу,                                                               2.мерзімді      
жəне баға.                                
                                  Маркетингті ұйымдастыру             Маркетинг мақсаттары:  
                                             типтері.                                   Бейнесі, таза пада, айрықша       
                                                                                              басылымдықтыры 
 
3.  Бақыланбайтын  факторлар  -      бұл  ұйым  жəне  оның  маркетингтік  қызметті 
арқылы  басқаруға  мүмкін  емес,  алайда  ұйымның  іс-əрекетіне  əсер  етуші 
элементер,  егерде  жоспарда  бақыланбайтын  факторлар  ескерілмесе,  жоспар  іске 

аспайды.Сондықтан  тұрақты  түрде  сыртқы  орта  жағдайларына  бақылау  жасап 
оның  əсерін  арқашан  ескеру  қажет.Маркетингтік  қызметі  нарық  таңдауда  тауар 
шығарылды  тұтынушылардың  мінез  құлқын  ескеру  қажет.Тұтынатын  тілдесіп, 
олардың  проблемаларына  шағындарына  құлақ  асқаны  жөн.  Фирма өз  қызметінің 
үнемі жұмысына осылайша қол жеткізуі тиіс. 
 
 
                                                       тұтынушылар 
                             бəсекелестік 
 
тəуелсіз 
бұқаралық                
 
                                                        ақпарат құралдары 
 
Бақыланатың факторлар 
 
 
                               үкімет                    экономика              технология 
 
4.  Маркетинг  іс-əрекетінің  жақсаруы  үшін  жəне  ұзақ  мерзімде  қызмет  етуі  үшін 
ұйым кері байланыстарда иеленуі тиіс. Бұл үшін ол тұтынушының қанағаттандыру 
дəрежесін анықтауы бəсекелестіктегі өзгерістерді зерттеп, экономикалық жағдайы 
жəне  ресурстардың  жетіспеушілік  мүмкіндігін  қадағалап,  тəуелсіз  бұқаралық 
ақпарат  құралдарын  зерттеп  отырады.  Түрлі  өзгерістерге  байланысты 
өткізушілермен  қабылдаушылармен  сөйлесу  жүргізіп,  басқа  да  əдістерді  қолдану 
арқылы  ақпаратты  бағалайды.  Ұзақ  мерзімдік  жетістіктерге  жету  үшін  жалпы 
маркетинг  жоспарына  сай  жаңа  нақты  мүмкіндіктерді  тұрақты  түрде  іздестіргені 
дұрыс.  Компанияның  тиімді  түрде  қызмет  ету  үшін  зерттеушілер  есебінен  емес, 
оның əрқайсысы тұтынушыға бағыттарының арқасында жүзеге асады.                                                        
Өзін - өзі тексеру сұрақтары: 
1. Маркетингтік орта дегеніміз не. 
2. Маркетингтегі ортаның мəні. 
3. Маркетинг бақыланатын факторлар. 
4. Маркетингтегі бақыланбайтын факторлар. 
5. Маркетингтің қайта қалыптасуы мен бейімделуі. 
 
Тақырып №4: Нарықты сегменттеу 
     Нарықты  сегменттеу  дегеніміз,  тұтынушылардың  белгілі-бір  тауар  мен  қызмет  түрлеріне 
деген талаптарының бір деңгейдегі болуымен сипатталатын бір типтегі тұтынушылар тобы.  
    Сегменттеу дегеніміз тұтынушыларды белгілі бір принциптерге қарай топтастыру. 
 Əр  фирманың  нарықты  топтастыруы    өздерінің  тауарларының  сұранысы  бар  клиенттердің 
мөлшерін  анықтауда  жəне  олардың  сатып  алу  кезіндегі  əсер  еткен  себептерін  анықтаумен 
байланысты.  
  Нарықты  топтастыру  негізінен  өндіріс  орындарының  нарықтағы  бар  клиенке,  яғни 
тұтынушылардың  көлеміне  байланысты  тауарларды  белгілі  бір  мөлшерде  ғана  шығаруға 
жəрдемдеседі.  Сонымен  қатар  өндірушілердің  сату  орындарының  орналасу  аймағына 

байланысты  əр  аймақтағы  сұраныс  деңгейін  анықтауға,  яғни  кез-келген  аймақтың  тауар 
ұсынатын нарық көлемін анықтауға септігін тигізеді. 
Жалпы нарықты топтастырудың негізгі төрт түрі бар: 
1.  географиялық 
2.  демографиялық 
3.  психографиялық 
4.  геодемографиялық 
Географиялық  топтастыру  негізінен  аймақтық  принцип  бойынша  жасалынады.  Ол  ішкі 
нарықты  бөліп  немесе  жеке  топ  ретінде  халық  тығыздығына  байланысты  қалалар,  облыстар, 
кіші-гірім  елді  мекендер,  экономикалық  аудандар  жəне  қаланың  ықшам  аудандары 
қарастырылады. 
Демографиялық  топтастыру  тұтынушылардың  құрамына,  жас  мөлшеріне,  отбасы  көлеміне, 
мамандық  деңгейіне  байланысты  қарастырылады.  Кейбір  жағдайларда  нақты  жəне  дəлірек 
топтастыру мақсатында тұтынушыларды əлеуметтік жағдайына байланысты бөліп қарастырады. 
Сонымен қатар олардың табыс деңгейіне де байланысты жүргізіледі. 
Психографиялық топтастыру негізінен тұтынушылардың өмірлік стиліне жəне олардың жалпы 
тұрмыс  қалпына  зерттеу  жүргізумен  негізделеді.  Яғни,  олар  мінездік  ерекшеліктері,  тауар  мен 
қызмет түрлеріне деген қатынасы, жарнамаға əсері жəне т.б. 
Геодемографиялық  топтастыру  негізінен  географиялық  жəне  демографиялық  топтастырудың 
бірігуіне  негізделген.  Яғни  белгілі  бір  аймақтағы  тұтынушылардың  дағдылары  мен  өмірлік 
стилі сəйкес бола отырып, бір аймақта немесе жергілікті жерде тұруымен байланысты. 
Нарықтағы  тауарларды  тұтынушылар  белгілі  бір  тұтыну  құндылығына  байланысты 
қолданады.  Бұнда  ең  бастысы  сол  тауарды  сатып  алуға  деген  себептері.  Нарықты  топтастыру 
бəсекелестерге  байланысты  да  жүргізіледі.  Яғни  ірі бəсекелестерді  қарастыра  отырып,  одан  да 
төменгі кіші гірім бəсекелестер нарығын жаулап алуды көздеумен байланысты. 
     Сатып  алушылардың  зерттеу,  оларды  сатып  алуға  болғандықтан  негізгі  себептерін  анықтау 
жəне тұтынушылардың қылықтар талдау ісі, қазіргі рыноктағы табыс жұмыс істеуде. 
Сатып алушылардың терең түсінігін өзі фирмаға кең мүмкіндікер жасайды: 
1. 
Əлеуметтік тұтынушылармен қарым-қатынас жасайды. 
2. 
Олардың қажеттіліктерін болжауға көмектеседі. 
3. 
Сұранысы көбірек тауарларды шығаруға қамтамасыз етеді. 
4. 
Тұтынушылардың  мұқтажын  түсініп,  оны  қанағаттандыру  арқылы,  олардың  сеніміне  ие 
болады. 
5. 
Тиісті маркетинг стратегиясын тауып, жүргізуге көмектеседі.  
Маркетинг көзқарасына сəйкес тұтынушыларды екі топқа бөлуге болады: 
a) 
Түпкі тұтынушылар – тауарды өзіне тұтынушы үшін. 
b) 
Кəсіпкер  тұтынушы  –  тауарды  өндіру  процесінде  қолдану  немесе  басқаларға  сату  үшін 
сатып алушылар. 
 Осы екі түрлі тұтынушылар тобының қылықтары арқылы болады: 
• 
Тауарды сатып алу мақсаттары əр түрлі. 
• 
Сатып алу түрі. 
• 
Сатып алу туралы. 
• 
Сатып алу себептері ұқсас емес. 
• 
Сатып алу жиілігі əр қалай. 
• 
Тауар туралы білім деңгейі басқа. 
• 
Сатып алғаннан кейінгі сервис талаптары басқа
Маркетингті  тиімді  іске  асыру  үшін  фирма  барлық  күштерін,  тұтынушының  қажетін 
қанағаттандыруға, шоғырландыруға тиіс, ал адам қажеттері жиі өзгеріп тұрады. Сол өзгерістерге 

неғұрлым  икемді  бейімделген  кəсіпорындар  ғана  рынокта  көп  уақыт  сəтті  өмір  сүре  алады. 
Сондықтан  тұтынушыларды  зерттеуді  маңызды  бағыты,  олардың  қажеттіліктерін  толық  талдау, 
даму бағытын анықтау болды. 
Адам  қажеті  дегеніміз  –  жеке  тұлғаның,  əлеуметтік  топтың,  отбасының  жəне  жалпы  қоғамның 
өмір  сүруін  жəне  дамуын  қамтамасыз  ету  үшін  белгілі  заттарға  немесе  қызметтерге  мұқтаждық  
деген сөз. 
Рынок жағдайында адам қажетті оның төлей аларлық сұранысы ретінде əйгіленеді. 
Қажеттілік құрылымы жөнінде – толық біліп отыру үшін оның дамуына əсер ететін факторларды 
анықтау керек. 
Ол факторларға: ұлттық, тарихи, саяси, т. б. факторлар жатады. 
Мысалы:  жастар  мен  қарттардың  аяқ-киімге  қажеттіліктері  əр  түрлі.  Қажеттіліктерді  дұрыс 
зерттеп, айқындау үшін оларды топтастыруға тура келеді. 
Қажеттіліктердің түрлері: 
• 
Тарихи орнына қарай:   бұрынғы қажет, қазіргі қажет. 
• 
Қанағаттандыру  деңгейіне  сəйкес:    түгел  қанағаттандырылған  қажет,  жартылай 
қанааттандырылған қажет, қанағаттандырылмаған. 
• 
Қалыптасу  қарқынына  қарай:  сирек кездесетін қажет, тұрақты  кездесетін қажет,  өте жиі 
кездесетін қажет. 
• 
Қажетті қанағаттандыру жолына қарай: күрделі қажет, оңай қажет. 
• 
Қалыптасу түріне қарай: ашық, бүркемелі. 
      
Дəріс 5. 
Тақырыбы: Маркетинг саласындағы тауарлар. 
Дəріс мазмұны 
 
1. Маркетинг саласындағы тауарлар. 
2. Тауардың өмірлік циклі. 
1.  Маркетинг  жүйесіндегі  басқару  обьектісі  негізгі төрт  элементті  біріктіреді. Ол 
тауар  тұтынушы  өткізу  жəне  жарнама.  Бұл  элементтер  бір-бірімен  байланысты. 
Яғни  əрбір  элементті  басқару    жəне  дара  емес  өзара  байланыста  өтеді.  Тауар 
сатуға өндірілген еңбектін нəтижесі заттардын пайдалы қасиеттерінін жиынтығы. 
Филлип  Котлер  тауарды  қолдану  арқылы  белгілі  бір  қажеттіліктерді 
қанағаттандыратын  құрал  деп  анықтайды.  Имидж  латын  тілінен  ұқсастық  бір 
нəрсе  жөнінде  түсінік  береді.  Ол  əлеуметтік  психологиялық  құбылыс. 
Тауарлардың  атағымен  нарық  кəсібінде  кəсіпорынмен  жəне  шығарушысімен 
бірлікте түсінді. Ассортимент нарықтық саясатта имиджді есепке алу тауарларды 
шығарғанда  ресурстарды  ақылмен  пайдаланып  неғұрлым  ұтымды  ұйымдарына 
мүмкіндік  береді.  Имиджді  істен  шығару  ассортиментті  шашуға  əкеп  соғады. 
Имиджді  еске  алып  қана  қоймай  оны  тудыру  қажет.  Ал  бұл  өнімнің  сапасына 
сенімділігіне  жəне  жарнамаға  байланысты.  Сонымен  қатар  оны  түсіну 
тұтынушылардын  иіне,  құлқымен  типологиясымен  олардың  тұтынушылық 
талғамымен  байланысты.  Тауарларды  тұтынушылық  жеке  пайдалану  жəне 
өндірістік тауарлар болып екіге бөлінеді. Жеке пайдалану жеке басты еркімен, ал 
өндірістік  пайдалану  ұжымдық  шешім  актісімен  байланысты.  Сондықтан  тауар 
өткізуді  жақсарту  үшін  маркетингтік  маман  қоршаған  орта  жағдайларын  жəне 

сатып  алу  жөнінде  соңғы  шешім  қабылдағанда  адамдаруын  (ұжымның 
психикасын  ескеру)  қажеттіліктерін  қанағаттандыру  принциптін  тауар  жіктеудің 
негізін  ұйымдастырады.  Өндірістік  тауарларға  негізгі  жабдықтар,  қосалқы 
жабдықтар, ішкі заттар жатады.  
    Тауарлардын  бəсекелестік  қабілетті  бəсекелес  тауарларды  бір  –  бірімен 
салыстырумен анықталады. 
  Filip  Kottler  тауарларды  қолдану  арқылы  белгілі  бір  қажеттіліктерді 
қанағаттандыру  құрылымы  деп  анықтайды.  ”Имидж”  латын  тілінен  аударғанда 
ұқсастық  деген  мағнаны  береді.  Ол  əлеуметтік-психологиялық  құрылыс. 
Тауарлардың  атағымен  нарық  кəсібінде  кəсіпорынмен  ж/е  шығарушы  елмен 
бірліктеп  түсіндіріледі.  Ассортимент  нарықтық  саясатта  имиджді  есепке 
алу,тауарларды  шығарғанда  ресурстарды  ақылмен  пайдалану  неғұрлым  ұтымды 
ұйымдастыруға  мүмкіндік  береді.  Имиджді  естен  шығару  ассртиментті  шашуға 
əкеліп  соғады.  Имиджді  еске  алып  ғана  қоймай,оны  тудыру  қажет.  Ал  бұл  өнім 
сапасына,  сенімділігіне  ж/е  жарнамаға  байланысты.  Сонымен  қатар  оны  түсіну, 
тұтыну  мінез-құлық  типологиясымен,олардың  түтынушылық  талғамымен 
байланысты.  Тауарларды  тұтынушылық  жеке  пайдалану  ж/е  өндірістік  тауарлар 
болып 2-ге бөлінеді. Жеке пайдалану жеке бастың еркімен,ал өндірістік пайлалану 
ұжымның  шешім  актісімен  байланысты.  Сондықтан  тауарды  өткізуді  жақсарту 
үшін  маркетингтік  маман,қоршаған  орта  жағдайы  ж/е  сатып  алу  жөнінде  сонғы 
шешім қабылдаушы адам (ұжымның психологиясын ескеру керек)қажеттіліктерін 
қанағаттандыру  принципін,тауар  жіктеудің  негізін  ұйымдастырады.  Өндірістік 
тауарларға негізгі жабдықтар,қосалқы жабдықтар,шикізаттар жатады. 
2. Тауардың өмірлік циклі 
Тауар  нарыққа  түсісімен  оның  бəсекелестік  қабілеті  төмендей  бастайды.  Осыған 
байланысты  кез-келген  тауар  ерте  ме  кеш  пе  басқа  жетілдірілген  дүниеге 
келісімен рыноктан айырылады. Нарықтың заңдары тауарды үзбей жаңаландырып 
тұруды  талап  етеді.  Өйткені  мəнгілік  тацарлардан  түсетін  пайда  азайғандығы 
сонша, оны бұдан-бұлай саудадан шығару экономика жағдайында тиімсіз болады. 
Тауар  уақыт  өлшемінде  циклді  өзгерістерге  ұшырайды.  Олардың  көрсеткіші 
болып сату көлемімен пайда мөлшері саналады. 
Жобалау  фазасы-бұл  фмрманың  өнімді  жаңартуға  қойылған  талапқа  қалай  құлақ 
асқаны  ж/е  оны  іске  асыруға  қалай  кіріскені  осы  жобалау  мерзімінің  денгейінен 
көрінеді. Фирма мүмеіндігінше аз шығынмен тезірек бұйымның жобасын жасаған 
болса,  соғұрлым  ол  тезірек  рыноққа  шығарады  ж/е  көбірек  пайда  түсіреді.  Бірақ 
бұл фаза өз бетімен іске асады деп ойлауға болмайды. Бұл іске белгілі бір капитал 
бөлінеді  ж/е  ол  қаржы  өнімді  өткізуден  түскен  пайдадан  қайтарылады.Тауар 
рыноққа шыққанға дейін нарық мұқият зерттелген дұрыс. 
Тауардың өмірлік кезеңі 4 кезеңнен тұрады: 
1. Тауарды рыноққа шығару 
2. Өсу шағы 
3. Толысқан шақ 

4. Құлдырау кезеңі 
1.  Тауар  рыноққа  түсісімен  сату  көлемінің  өсуімен  сипатталады.  Бұл  мезгілде 
фирма тауарды рыноққа өткізу жолында үлкен шығындар кетіреді. 
2.  Өсу  шағы-бұл  алушылардың  тауарды  қабылдағаны  ж/е  оған  сұранымның  тез 
өсуімен сипатталады. Нарыққа өндірілген тауар нарық сұранымына сəйкес өседі. 
Тауарлармен ерте танысқан сатып алушылар тауарды сатып алуды үзбейді. Тауар 
туралы  жаңа  сипаттама  естіген  тұтынушы  тауарды  сатып  алуға  кіріседі.  Соған 
байланысты рыноктың  шегі  кеңіледі.  Нарықта  бəсекелес  фирмалар  тауарға  ұқсас 
тауар өндіріп қарату жолдарын толтырады. Бəсекелес денгейі өседі. Тауар бағасы 
денгейі  сол  бағамен  қалады  н/е  төмендейді.  Сату  көлемінің  өсуімен  қатар  табыс 
артады.  Фирма  тауар  сапасын  жетілдіру,бағаны  төмендету,тауарларлың 
бəсекелестік қабілетін күшейту қимылдарын жасайды. 
3.  Толысқан  шақта  қолданған  шараларға  қарамастан  сату  көбеймейтін  уақытқа 
келеді.  Осы  жағдайда  сату  көлемінің  өсуіне  жарнаманың  күшеюі,сапаның 
жақсаруы,  бағаның  арзандауы  əсер  етеді.  Бұл  мезгілді  бəсекелес  тауарлардың 
күресу  шағы  деп  атауға  болады.  Анау-мынау  тауарлар  тұтвнушы  талғамын 
қанағаттырмайды.  Өз  тауарына  деген  қосымша  сұраныс  туғызу  мақсатында 
өндірушіге  қандай  да  техникалық  өзгерістер  қиындайды,жарнаманы  ж/е  өткізуді 
ынталандыру  қосымша  шығындарға  əкеледі.  Бұл  кезеңде  тауар  өткізу  денгейі 
жоғарлайды.  Нарықтағы  бəсекелес  тауар  өндірушілер  төмен  бағамен  сатуды 
мəжбүр  етеді.  Фирманы  ғылыми  зерттеушілер  жаңа  тауар  өндіруге  бағыттайда. 
Нарықтағы  қуатсыз  фирмалар  үлесін  жоғалтады.  Осы  сатыны  ұзарту  үшін 
томендегідей шаралар қолдану керек. Яғни: 
1.Нарық түрін өзгерту 
2.Маркетинг жиынтығын өзгерту 
Өзіндік құн өсіп,сату мен пайданы қажетті денгейде ұстау қиындай түседі. 
4.Құлдырау  шағы-сату  содан  кейін  пайданың  күрт  азаюымен  сипатталады.Осы 
жағдайда фирма лар мынадай шешім қаьылдай алады: 
1.Осы тауарды өндіруді өзгеріссіз қалдыру 
2.Маркетингтік қағиданы өзгерту 
3.Тауарды өндірістен шығару 
Фирма ескірген тауарды Өндіруден ж/е өткізуден амалсыз бас тартады.Нарықтан 
кетпеуге  ж/е  бұрынғы  маркетингтік  қағиданы  пайдалануға  беруге  бел  буы  да 
мүмкіндігін  пайдаланады.1  бөлігін  ала  отырып  жаңа  тауарды  жобалап  шығару 
үшін аз тауарын басқа бір кішігірім фирмаға ұсынуы да мүмкін.Бұған қарамастан 
ескі тауарлардан оны сатуан түсетін пайда өте төмендейді.Сөйтіп терең құлдырау 
басталады,тауар  өндірістен  шығарылып  тасталады.Бұл  жағдайда  күшті  жарнама 
да,маркетинг қызметіне арнайы шығын бөлу де ешбір көмек бере алмайды. 
Өзін - өзі тексеру сұрақтары: 
1. Маркетингтегі тауар дегеніміз не. 
2. Тауарлдың қандай түрлері бар. 
3. Тауардың ерекшеліктері. 

4. Тауардың өмірлік циклі неше кезеңнен тұрады. 
5. Тауардың өмірлік цикл кезеңдеріне тоқталып, сипаттама беріңіз. 
 
Дəріс 6. 
Тақырыбы: Тұтынушы нарығы жəне алушының тұтынушылық мінез – құлқы . 
Дəріс мазмұны 
1. Тұтынушы нарығы. 
2. Алушының мінез – құлқына əсер етуші факторлар. 
3. Сатып алу жөніндегі шешім қабылдау процесі. 
Мақсаты:  Тұтынушы  нарығы  мен  алушының  тұтынушылық  мінез  –  құлығын 
анықтау. 
1.  Тұтынушы нарығы бұл дара тұлға жəне үй шаруаның өзгеше тəсілдермен 
тауарды  сатып  алуға  əрекеті  жəне  жеке  тұтынушылық   қызмет  болып  табылады. 
Тауарлар нарығы фирманың əлемдік нарыққа шығуы үшін маңызды зор. Өйткені 
анықтайтын болатын нақты бəсекелестері болады, ал оның өзі фирманың қызмет 
əрекетін талдау жəне оның стратегиясымен тактикасын жоспарлау үшін мңызды. 
Тұтынушылар  бір  –  бірімен  жас  мөлшері  табыс  білім  деңгейіне  сəйкесті  таңдау 
мүмкіндіктері  ерекшеленеді.  Сондықтан  тұтынушының  түрлі  таптары  үшін 
тауарлар мен қызметтер аталған топтарды жасақтауда арнайы есеппен көрсетілуі 
тиісті. Тұтынушылық мінез –құлықтың бастапқы идеясы оның дамуы тұтынушыға 
байланысты.  Мемлекеттік  бағдарлама  ол  өз  алдына  нарықтармен  біртектес 
өнімдер  топтары  бойынша  өзара  байланысты  шаралар  жүйесі  ретінде  көрініп 
өндіріс өткізу жəне басқа жоспарларды жасау үшін негіз ретінде қызмет етеді. Ол 
басты көрсеткіштерді жұмыстардың бастауы жəне аяқталу мерзімдерін құрайтын 
өндіріс көлемімен номенклатураларын анықтау бойынша олардың əрқайсысының 
сатылу  динамикасына  байланысты  шараламен  кірістіреді.  Мемлекеттік 
стратегиямен тактика негізінде жасалғанғылыми зерттеу техника  конструкциялық 
жұмыстар  коммерциялық  өткізу  қызметі  жəне  өндірістік  бөлімнің  өзара  қимыл 
əрекеттері қамтамасыз  етіледі.  18-24  мас  аралығындағы кəмелетке  толған  жастар 
келесідей ұсақ топтарға бөледі. 
1)  Студенттер 
2)  Жалғыз басты жастар 
3)  Жаңа үйленгендер 
 
Жас тұтынушыларға, жаңа киімдерге, фотокамера жəне т.б. керек жарақтарына 
жұмсалады.  Кəмелетке  толған  жас  тұтынушылар  бірнеше  себептер  əсерінен 
тартымды рынок ретінде сипатталады. 
2.  Сатып алушының мінез – құлықына əсер етуші факторлар: 
1)  мəдени  деңгейдегі  факторлар  :  мəдениет,  əлеуметтік  жағдай.  Ол 
қоғамның  белгілі  бір  даму  деңгейін  сипаттайтын  материалдық  жəне  жан  дүние 
қағидаларын  білдіретін  факторлар  жатады.  Мəдениет  адамның  тұтынушылығын 

жəне  мінез  –  құлқын  анықтауда  маңызды.  Əлеуметтік  жағдайлар  əрбір  қоғамда 
түрлі қоғамдық кластарға бөлінуіне жəне сипаттама беруге тұжырымдайды. 
2)  Əлеуметтік  фактор:  отбасының  рөлі,  атағы.  Бір  ғана  класқа  жататын 
тұлғаларға  бірдей  ұстаным  қалыптасады.  Сондықтан  да  рынотың  кейбір 
қайраткерлері өздерінің барлық күш жігерін қандай да болмасын 1 ған қоғамдық 
класқа бағыттайды. Отбасы мүмкіндігінің сатып алушы мінез – құлқына біршама 
əсері  тиеді.  Əдетте  қымбат  бағалытауарлар  жұбайларының  бірлескен  шешімдері 
нəтижеде  алынады.  Адамдар  көптеген  əлеуметтік  топтарға  мүше  болады.  Оның 
ролі  мен  атағы  тұрғындарынан  мынадай  сипаттама  баруге  болады.  Мысалы, 
студент  қаз  ата  анасына  қатысты  қыз  ролінде  болса  өз  отбасында  əйел  ролінде, 
институт көлемінде студент ретінде болады. 
3)  Жеке  бастың  факторлары.  Ол  сатып  алушының  көлеміне  шешіміне 
байланысты болады. Сонымен қаса жасы, отбасының өмірлік циклі кезеңі, жұмыс 
түрі,  экономикалық  жағдайлары,  жеке  жағдайлары,  өзі  жөніндегі  көзқарастар 
жатады.  Жасы  ұлғайған  сайын  алатын  тауардың  ассортименті  жəне  олардың 
номенклатурасы өзгеріске ұшырайды. 
4)  Психологиялық фактор: мотивация, сезім, қарым қатынастар жатады. 
Каталог: dmdocuments
dmdocuments -> Қазақ филологиясы кафедрасы
dmdocuments -> Айса байтабынов эпик жыршы
dmdocuments -> Мүхамбетқалиев С., Ахметов К.Ғ, Ғабдуллин Х. А. Байүлы мен Жетіру және Төре, Төлеңгіт
dmdocuments -> Көпбаева М. Р. ф.ғ. к., М. Әуезов атындағы Оңтүстік
dmdocuments -> Н. С. Тілеуханов
dmdocuments -> Т.ӘЛімқҰловтың «Қараой» ӘҢгімесіндегі махамбет тұЛҒасы акбулатова С. Б
dmdocuments -> Батыс қазақстандық КҮй дәСТҮрін әлемге мойындатқан қҰрманғазы рухы с. Ә. Күзембай
dmdocuments -> Кафедрасының отырысы шешімімен бекітілген. Педагогикалық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Орал, 2011

жүктеу 5.01 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет