Мал бордақылау алаңдары сұра ныс тың локомотиві рөлін атқарады, ал


– Қазіргі сарапшылар 1939 жылы 23



жүктеу 0.68 Mb.
Pdf просмотр
бет6/6
Дата11.03.2017
өлшемі0.68 Mb.
1   2   3   4   5   6

Қазіргі сарапшылар 1939 жылы 23 

тамызда қол қойылған Риббентроп-

Молотов пактісін нағыз сатқындық 

актісі ретінде бағалайды. Риббентроп-

Молотов пактісі бойынша 10 жылға 

дейін шабуыл жасаспауға уағдаласқан 

КСРО мен Германия келісімінің тұрақ-

сыздығына не себеп? Екінші дүние-

жүзілік соғысқа ұласқан оқиға қалай 

өрбіді?

– 1939 жылы тамызда В.М. Молотов 

пен В. Шуленбургтің кездесулері нәти-

жесінде Сталин Германияның сыртқы істер 

министрі Й.Риббентропты 23 тамызда 

Мәскеуде қабылдауға келісімін берді. Осы 

кездесудің нәтижесінде «Бір-біріне шабуыл 

жасамау» туралы кеңес-герман келісіміне 

қол қойылды, осы келісімді «Молотов-

Риббентроп пактісі» деп атап жүр, әрине, 

екіжақты келісімге сыртқы істер меке-

мелерінің басшылары қол қойды, бірақ 

келісім екі елдің басшылары – Сталин мен 

Гитлердің шешімімен жасалды. Бұл келісімге 

«сатқындық актісі» деген баға сәйкес 

келмейді, оны «масқарашылық келісім» деп 

атаған дұрыс. Бұл келісімнің мазмұны және 

оған қосымша құпия хат тамалар туралы көп 

жазылып жүр, сондықтан оны қайталамай-

ақ қояйын. Көп айтылмай жүрген жағын 

ескерейік. Ең алдымен осы келісім бойынша 

Польшаның Висла, Нарев, Сан өзендерінің 

шығы сын дағы жерлері (Батыс Украина мен 

Батыс Белорусь), Финляндия, Латвия, 

Эстония Кеңес Одағының ықпал аймағына 

берілсе, ал Литва Германияның мүдделі 

аймағы деп танылды. Германия Данциг 

дәлiзiн алған соң, Польшаның КСРО алған 

бөлiгiнен басқа жерiнде Польша мемлекетiн 

сақтауды жобалаған едi. Алайда Кеңес 

Одағына бұл жоба ұнамады. Сондықтан 

құпия хаттама ның 2-бабында: «Тәуелсiз 

Польша мем 

лекетiн сақтау екiжақты 

мүдделерге қажеттi ме және бұл мемлекеттiң 

шекара лары қандай болады деген мәселе 

алдағы уақыттағы саяси даму барысында 

түпкiлiктi анықталатын болады» – деп 

көрсетiлдi. Демек, Польшаны мемлекеттiк 

тәуелсiз дiгiнен айыру туралы ұсыныс та 

Кеңес Одағы тарапынан болған. 

– Жақында Польша Президентінің 

Катынь құрбандарына тағзым етуге 

барар сапарында ұшақ апатына 

ұшырағаны бүкіл дүниежүзін дүрлік-

тірді. Былтыр Ресей Премьері Владимир 

Путин Екінші дүниежүзілік соғыстың 

басталуының 70 жылдығына орай еске 

алу рәсіміне Польшаға барған сапарын-

да бар кінәні Мюнхен конференциясына 

аудара салды. Атышулы Катынь қыр-

ғынына жауапкершілікті мойнына 

алған Путин поляктар күткендей КСРО 

үшін, соғыс құрбандары үшін кешірім 

сұрауды қажет деп таппады. Катынь 

қырғынын «1919 жылы орыс тұтқын-

дарын поляктардың аяусыз жусатып 

салғанына қайтарылған кек» деген уәж 

айтады орыс тарихшылары. Бұл арада 

КСРО-ның басты айыбы неде?

– 1939 жылы 1 қыркүйекте Германия 

Польшаға соғыс жарияламастан шабуыл 

жасады. 3 қыркүйекте Ұлыбритания мен 

Франция Польшамен одақтастық мiндет-

терiн орындау мақсатымен Германияға 

соғыс жариялады. Осылайша, Екiншi 

дүниежүзiлiк соғыс басталды. Кеңес Одағы 

соғыстың басталуына айыпты Польша, 

Ұлыбритания және Франция деп мәлiмдедi 

(18 қыркүйектегi Кеңес өкiметiнiң нотасы 

мен 30 қарашадағы «Правда» газетiнде осы 

туралы мақала жарияланған). Шынды-

ғында, соғыстың басталуына бұл елдер 

айыпты емес еді. 1939 жылы 8 қыркүйекте 

неміс әскерлері Варшаваға келіп жетіп, 

поляктар үшін ауыр шайқастардан кейін, 

келесі күні Варшаваны қоршап алды. Сол 

күні Молотов Германияның елшiсi Шулен-

бург ке телефон соғып: «Герман әскерлерiнiң 

Варшаваға кiргенi туралы хабарыңызды 

алдым. Герман империя сының үкiметiне 

менiң құттықтауымды және сәлемiмдi 

жеткiзiңiз», – дедi. Неміс ұшақтары бүкіл 

қалаларды, теміржолдарды, вокзалдарды 

бомбалап, бейбіт халық пен босқындарды 

қырып жатты. Сондай шақта Молотов 

нацистік үкіметке құттықтау жіберіп жатса, 

ал Ұлыбритания мен Франция соғыс жа-

риялаумен ғана тынып, белсенді соғыс 

қимылдарын жүргізбеген тірлігі Екінші 

дүниежүзілік соғыс тарихында «оғаш соғыс» 

деп аталып кетті. 

Польшамен соғыс басталған бойда 

Германия Кеңес өкiметiне Польшаға қарсы 

соғысқа кiрiсудi талап еткен ноталар жiбере 

бастады. Алайда Кеңес Одағы Польшаның 

жеңiлiске ұшырауын күтiп, соғысқа жылдам 

кiрiсе қоймады. Егер Польша жеңiлсе, онда 

кеңес әскерлерiн Польшаның шығысына 

енгiзудiң сылтауын табу оңай болар едi. 

1939 жылы 17 қыркүйекте кеңес әскер-

лерiнің 4 мың танк, 5,5 мың зеңбірек, 2 мың 

ұшақпен жабдықталған 600 мыңдық тобы 

Польшаның шығыс аудандарына басып 

кiрдi. Молотов сол күнi радиодан берiлген 

сөзiнде «бұл әрекет Батыс Украина мен 

Батыс Белоруссияның халқын қорғау 

мақсатын көздейдi» деп мәлiмдедi. Ал 

шындығында, Кеңес Одағының бұл әрекетi 

халықаралық құқық пен келiсiмдердi (1921 

жылғы Рига келiсiмi; 1932 жылғы шабуыл 

жасаспау туралы кеңес-поляк келiсiмi; 

Ұлттар Лигасының жарғысы; 1928 жылғы 

Бриан-Келлог келiсiмi; 1933 жылғы «Бас-

қыншыны анықтау» туралы конвенция) 

өрескел түрде бұзу болатын. Польша 

әскерінің бас қолбасшысы Э.Рыдз-Смыглы 

кеңес әскерлеріне қарсылық көрсетпеу, тек 

олар өздері оқ атса ғана жауап беру, ал 

неміс термен соғысты жалғастыру туралы 

бұйрық берді. Кеңес әскерлерiнiң украин 

және белорус халықтарын қорғау үшiн 

келмегенi аталған халықтарды топ-тобымен 

туған жерiнен алысқа көшiрiп жiберуiнен 

көрiндi. Кеңес әскерлерiнiң Польшаға басып 

кiруi, шын мәнiнде, 1939 жылдың 23 

тамызындағы кеңес-герман келiсiмiнiң 

құпия хаттамасында көрсетiлген Шығыс 

Еуропаны ықпал аймағына бөлiсудi iске 

асырудың бастамасы болатын. Бұл бастама 

немiс және кеңес әскерлерiнiң Польшаның 

жеңiлуiн бiрлесе тойлаған салтанатты 

шеруiне жалғасты. Польша әскери-эко-

номи калық қуаты жағынан өзінен әлде-

қайда басым екі мемлекетке – Германия 

мен Кеңес Одағына қарсы ұзақ соғыс 

жүргізе алмайтын еді. Алайда 15 қыр-

күйектегі немістердің «Варшаваны алдық» 

деген хабары жалған болатын, Варшава 

одан кейін де екі апта берілмей соғысты. 

Польшаның жеңілгендігі туралы шартқа 

4 қазанда қол қойылды. Польшаны бiрлесе 

отырып басып алған соң Германия мен 

Кеңес Одағы ортақ шекара шегiн белгiлеуге 

тиiстi болды. Германия тәуелсiз Польша 

мемлекетiн сақтау жобасынан бас тартты. 

1939 жылы 28 қыркүйекте «Достық және 

шекаралар туралы» кеңес-герман келiсiмi 

жасалды. Бұл келiсiмде Польша мемлекетi 

ыдырады, сондықтан осы жердегi бейбiт-

шiлiк пен тәртiптi қалпына келтiрудi Кеңес 

Одағы мен Германия өз мойындарына 

алады деп көрсетiлдi. Келiсiмге қосымша 

берiлген картада Висла, Сан, Нарев өзен-

дерiмен өтетiн сызық кеңес-герман шекара-

сы болып белгiлендi.

Кеңес әскерлерi 180-250 мың шама-

сындағы поляк жауынгерлерi мен офи-

церлерін тұтқындады. БК(б)П Орталық 

комитетінің 1940 жылғы 5 наурыздағы 

шешімі бойынша 21 857 поляк соғыс тұт-

қын 

дары ретінде Катынь орма 



нында 

түгелдей өлтiрiлдi. Бұл оқиға «Катынь 

қайғылы оқиғасы» деген атауға ие болды 

Соғыс кезінде поляк офицерлерінің қазасы 

үшін Германия мен КСРО бірін-бірі 

айыптады. Нюрнберг сотында Кеңес Одағы 

поляк офицерлерінің қазасы үшін неміс-

терді айыптауды ұсынды, алайда осы істі 

тексерген кезде кеңес жағының дәлелдері 

жеткіліксіз екені байқалды, сондықтан бұл 

мәселе қорытынды айыптаулар қатарына 

енгізілген жоқ. Соғыстан кейін Кеңес өкіметі 

Катыньда по ляк офи цер лерінің қаза болған 

же ріне  олар ды  неміс тер дің  өл тіргені  ту ралы 

жазуы  бар  ес керт кіш  тақта  қой ғыз  ды.  Алай-

 да  эми грацияға  кет кен  по ляк тар  соғыс  ке-

зінде  тек серу  жүр гізген  ха лық аралық  ко-

мис сияның  ма  те риал дарын  пай даланып, 

оларды Кеңес өкіметі өлтірткенін дәлел-

деген еңбектер шығарды. Бұл мәселе Кеңес 

Одағында ғана емес, социалистік Польшада 

да «жабық» та қырыпқа айналды. 1990 

жылы Польша жағының табанды талабы-

ның арқасында КСРО М.С.Горбачев Катынь-

дағы қырғынға КСРО Ішкі істер халық 

комиссариаты (НКВД) айыпты деп мойын-

дады. Кейіннен 2007 жылы Польшаға 

барған сапарымда осы қайғылы оқиғаның 

құпия сырының ашы 

луына көп еңбек 

сіңірген Катынь комитетінің төрағасы С.

Мелак мырзамен кездесіп, олардың 

жинаған дәлелді деректерімен таныстым. 

Польша мұра ғатының ғылыми қызмет-

керлері, профессор Я.Пиета бас қарған 

комиссияның Ресей мұрағат тарынан тапқан 

құжаттарымен танысуыма жағдай жасады. 

Бүгінгі күні поляк офицерлерін Кеңес өкіметі 

өлтірткені баршаға аян болды. Ал сол 

шындыққа жету үшін поляктар ұзақ күрес 

жүргізді. Жалпы алғанда, Катынь қырғыны 

үшін бүгінгі Ресейдің кешірім сұрағаны 

дұрыс-ақ болар еді. Алайда Ресей жағы 

поляктардың айып төлемін (ком пенсация) 

талап ету мүмкіншілігін ескеріп, кешірім 

сұраудан қашып отыруы мүмкін. Ал 

поляктардың 1919-1920 жылдарда қызыл 

әскерлерді қырғаны туралы мен Ресей 

баспасөзінен оқыдым, алайда деректермен 

дәлелденген ғылыми еңбектерді кез-

дестірмедім, сондықтан бұл мәселеге қа-

тысты пікір айтуға әлі ерте деп ойлаймын. 

Әрине, ондай оқиға болған болса, шындығы 

ерте ме, кеш пе, әйтеуір ашылады. Дегенмен 

де Катынь қырғынына қарсы уәж іздеудің 

өзі артықтау шығар. Мәселе адамшылықта 

ғой. Фашистерден немістердің өздері де 

азап шекті, антифашистердің көпшілігі 

түрмеде болды, алайда олар Гитлерді 

айыптай отырып, оның айыбы үшін бүкіл 

әлем алдында кешірім сұраудан қашқан 

жоқ қой. Тарихи шындықты ашу бүгінгі 

күннің саяси мақсаттары үшін емес, тарих 

ғылымының саясаттың жандайшабы 

болмай, нағыз ғылым ретінде дамуы үшін, 

сонымен қатар болашақ ұрпақ үшін де 

қажет. 

 – Сіз еуропатанушы маман ретінде 

Гитлердің тарихи шынайы образына 

қандай баға берер едіңіз? Жалпы 

адамзатқа қасірет әкелген тоталитар-

лық режим орнатқан Сталин мен Гит-

лердің ортақ ұқсастықтары мен айыр-

машылықтары неде деп ойлайсыз?

– Гитлер Гетенің Германиясын әлемдік 

жендетке айналдырды, ол Германияға 

қызмет еткен жоқ, нәсілшілдік уымен 

уланған бір қияли топқа қызмет етті. 

Нацистер немістердің өзін қаншама азапқа 

салды. Германияның өзінде де қарсыласу 

қозғалысы болды ғой, сол үшін қанша 

антифашистің қаны төгілді. Неміс халқы мен 

Гитлерді біріктіріп қарауға болмайды. Гитлер 

мен Сталинде ұлт жоқ. Сондықтан екеуінің 

бойында аса көп ұқсастықтар бар. Батыста 

бұл тақырыпта шыққан еңбектер баршылық. 

Әрине, екеуі де өте күрделі тұлғалар, 

сондықтан олардың бойынан қазіргі әрбір 

зерттеуші немесе қарапайым адам өзінің 

іздеген белгілері мен қасиет терін табады, 

осылайша біреулер оларды мақтайды, 

біреулер жамандайды. Бірақ Сталин мен 

Гитлерді жеке тұлға ретін де емес, олардың 

іс-әрекеті өздері басқарған ел мен халқына 

қандай зардап тар әкелді деген тұрғыдан 

зерттеу қажет. Өз басым халқының қанын 

да, жан дүниесін де аямай азаптаған 

диктаторларды жағымды тарихи тұлға 

ретінде бағалай алмаймын. Жалпы, азат 

ойлы демократ адамның Сталин мен 

Гитлерді мадақтауы мүмкін емес. Сонымен 

қатар оларды тарих аясынан шығарып тастай 

да алмаймыз, демек, олардың тарихтағы 

рөлін әртүрлі жеке сезімге берілмей, нақты 

ғылыми түрде зерттеу қажет.



– ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясы-

ның нацизм мен сталинизмді теңестіру 

туралы қарар қабылдағаны мәлім. 

Жақында Еуроодақ та сталинизмді 

ашаршылыққа айыпты деп таныды. Бұл 

Еуропа қауымдастығында, пост кеңес тік 

кеңістікте үлкен шу-шұрқан туғызып 

отыр. Балтық елдерінің бастамасымен 

жасалған бұл қадам бүгінгі ұрпақ үшін 

қаншалықты қисынды? Тарихты тәрк 

ету ме, әлде тарихи әділеттілік пе?

– Нацизм мен сталинизмді тоталитаризм 

теориясы негізінде салыстыра талдау батыс 

ғылымында ертеден-ақ қалыптасты. 

Салыстырмалы зерттеулер өткен ғасырдың 

90-жылдарында Ресейде де орын алған-

ды. Алайда соңғы жылдарда Ресей тарих-

шыларының көпшілігі сталинизмді тотали-

таризм теориясы негізінде зерттеуден бас 

тартып, сталиндік саясатты модернизация 

теориясы негізінде түсіндіруге тырысады. 

Әрине, сталинизмді әртүрлі теориялар мен 

концепциялар негізінде түсіндіруге болады, 

бірақ сталинизм мен нацизмнің ортақ 

белгілерін жасыру қиын-ақ. Тарихтағы ұқсас 

құбылыстарды салыстыра зерттеудің ғылым 

үшін ешқандай да оғаштығы, сұмдығы жоқ, 

керісінше, пайдасы бар. Посткеңестік 

кеңістік қауымының бұл салыстыруды дұрыс 

көрмеуі кезіндегі Кеңес Одағының басқа 

елдерден айрықшалығы, өзгешелігі, 

«жалғыз социализм елі», «ең әділетті қоғам» 

деген түсініктердің әбден ақыл-ойға сіңіп 

қалғандығымен байла 

нысты. Кеңестік 

лагерьлердегі жазықсыз қырылған адам-

дарды еске алсақ, кеңес қоғамы айрықша 

қоғам деген ойдан арылып, сталинизмді 

оған ұқсас тарихи құбылыс тармен салыс-

тыруға жанымыз түршікпес деп ойлаймын. 

Жалпы алғанда, сталинизм, большевизм 

сияқты  құбылыс тар ды  саясаттың  еншісінен 

шығарып, тарих ғылымына беретін уақыт 

жетті емес пе? 



– Биыл ТМД көлемінде Ұлы Отан 

соғысы ардагерлерінің жылы аталып 

өтілуде. Осы біз ғалымдар ортасында 

қарама-қайшы пікір туғызған Екінші 

дүниежүзілік соғысқа әлі күнге дейін 

кеңестік тарихнаманың көзімен қарап 

жүрген жоқпыз ба? Жалпы, бұл құбы-

лысты зерделеу үшін қандай қағида-

ларды басшылыққа алу керек деп 

ойлайсыз?

– Қазақстанда бұл тақырып тек қана 

мерзімді баспасөз бетінде көтеріліп жүр, 

сондықтан соғыс тарихы ғылыми тұрғыдан 

емес, көбінесе моральдық тұрғыдан қарас-

тырылады. Ал ғылыми конферен циялар-

дағы кейбір баяндамаларда бұл тақырып 

бұрынғы кеңестік тұрғыда зерделенетіні рас. 

Сондықтан Екінші дүниежүзілік соғыс тың 

отандық (қазақстандық) ғылыми тарих-

намасы әлі қалыптасқан жоқ (Қазақс танның 

Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске қосқан 

үлесін көрсететін фактологиялық еңбектер 

бар ғой, бірақ оларды Екінші дүниежүзілік 

соғыс тарихының тарих намасына қосуға 

болар ма екен?) Екінші дүниежүзілік со-

ғыстың ауқымды мәселе лерін зерттеу жуыр 

маңда бастала қоймас деймін. Өйткені 

тарихшы ғалымдардың барлығы дерлік тек 

қана Қазақстан тарихы мен айналысады, 

жоғары оқу орындарының тарих факуль-

теттерінде оқылатын пән дердің де басым 

бөлігі Қазақстан тарихына қа тысты, ал тек 

қазақстандық материал не гізін де дүние-

жүзілік соғыс мәселесін терең зерттеуге 

бола қояр ма екен? 

Соңғы сұрағыңызға бір сұхбаттың 

шегінде жауап беру мүмкін емес, өйткені тек 

соғыс тарихы ғана емес, кез келген тарихи 

оқиғаны, құбылысты, үдерісті зерттеуде 

ғалымның қандай теорияны негізге алатыны 

оның өзіндік философиялық көзқарасына, 

теориялық білімінің дәре жесіне, жалпы ой-

өрісіне және ғылы ми тәжіри бесінің көлеміне 

байланысты болады. Жалпы алғанда, біздің 

қазіргі жас зерттеушілеріміздің теория жа-

ғынан тым әлсіз екені қатты қынжыларлық 

жағдай. 


– Әңгімеңізге рақмет.

Әңгімелескен 

Құбаш САҒИДОЛЛАҰЛЫ 

ТАЛДАУ


САРАЛЫ СӨЗ

Екінші дүниежүзілік соғыс тарихындағы даулы мәселелер көбінесе 

Кеңес өкіметінің сыртқы саясатындағы екіжүзділігіне байланысты. 

Ал Қазақстан және басқа кеңестік республикаларға Кеңес Одағының 

сыртқы саясатын жасауға қатысу, оған ықпал жасау, сыртқы саясаттық 

шешімдер қабылдау құқығы берілген жоқ. Демек, Кеңес Одағының 

сыртқы саясаттық қателіктеріне біз жауап бермейміз. Олай болса, 

шындықтың бетін ашуға ұмтылған зерттеуші Қазақстан мемлекетінің 

беделіне нұқсан келтірмейді. Алайда жергілікті зерттеушілердің 

көпшілігі материалды интернет қорынан, атап айтқанда, орыс тілді 

интернеттен алады да, солардың позициясының жетегінде қалып 

қояды, сондықтан оларда өзіндік пікір мүлде жоқ. 

Екінші дүниежүзілік соғыстың 

қазақстандық ғылыми 

тарихнамасы әлі қалыптасқан жоқ

Азия-Тынық мұхиты 

аймағында экономиканың 

жандануын тұрақты үдеріске 

айналдыру үшін әлеуметтік 

қажеттілікке жұмсалатын 

шығын мөлшерін арттыру 

қажет. Аталған аймақтың 

әлемдік дағдарыс кезіндегі 

экономикалық дамуына зерттеу 

жүргізген БҰҰ сарапшылары 

осындай пікірде. 

Сарапшылардың мәліметінше, әлем-

дік қаржы дағдарысы Азия-Ты нық мұхиты 

аймағы елдерінің экономикасына едәуір 

зиян келтірген. Мәселен, Қазақстан эко-

но микасы 2007 жылы 7,9 пайызға өссе, 

былтыр бұл көрсеткіш бар болғаны 1 

пайызға тең болыпты. БҰҰ сарапшылары 

аталған аймаққа кіретін мемлекеттердің 

экономикасын жандандыру үшін әр ел-

дің үкіметі ең алдымен тұрмысы төмен 

отбасыларды қолдауға бағытталған әлеу-

меттік бағдарламаларға инвести ция құю 

қажеттігін алға тартып отыр. Сонда ға-

на тұрақты экономика қалыптастыруға 

болады. Нақты айтқанда, азық-түлік қа-

уіп    сіздігін  нығайту  есебінен  үй  шаруа-

шы  лығын 

материалдық 

қамтамасыз 

ету тұрмысы төмен отбасылардың «қа-

ра күнге» қаржы жинау қажеттілігін тө-

мен 

 

детеді. Осының арқасында бұл от-



ба 

 

сылардың нарықтың дамуына үлес 



қо суларына мүмкіндік туады. 

Эльвира МЫҢБАЕВА, 

БҰҰ арнайы бөлімінің экономикалық 

мәселелер бойынша қызметкері:

– Кедей-кепшіктердің басым 

бөлігі ауылдық жерлерде тұратыны 

белгілі. Ауыл шаруашылығы еңбегі 

арқылы күн көретін олар осы сала 

өндірісінің дамығанын қалайды. 

Олай болса, мемлекет тарапынан 

ауыл-аймақтарды дамытып, дәнді-

дақылдар өндірісін қолдауға да 

көбірек көңіл бөлу керек. Неғұрлым 

көп адамды кедейшіліктен құтқарсақ, 

тұтынушылар  да соғұрлым көбейеді. 

Бұл экономиканың дамуына ықпал 

етері сөзсіз. 

Мамандар әлеуметтік 

шығындарды 

арттыруды ұсынады

ОҚИҒА


Екі адамды 

атып салды

Өткен дүйсенбіде 

Алматыдағы көңіл көтеру 

орындарының бірінің жанында 

белгісіз біреудің атқан оғынан 

екі бірдей азамат қаза тапты. 

Ауыр жарақат алған тағы біреуі 

ауруханада жатыр. 

Алматы қалалық ішкі істер департаменті 

баспасөз қызметі мамандарының мәлі-

метін ше, оқиға мамырдың 10-ы күні түн-

де болған. Абай көшесінде орналасқан 

кафелердің бірінің кіреберісінде белгісіз 

біреу үш азаматқа қарсы оқ атады. Алған 

жарақаттарынан Алматы облысы Сарқанд 

ауданының 23 жасар тұрғыны оқиға 

орнында жан тапсырса, осы облыстың 

тағы бір тұрғыны ауруханаға бара жатқан 

жолда көз жұмған. Жамбасынан ауыр 

жарақат алған 29 жастағы азамат қазір 

қаладағы ауруханалардың бірінде жатыр. 

Оқиға орнына жедел жеткен тәртіп сақ-

шы 


лары, ол жерден қылмыскердің 

жеке басын анықтайтын затты айғақтар 

тапты. Алдын ала тексеру жұмыстары 

бойынша күдіктінің аты-жөні белгілі, 

тергеу жұмыстарына кедергі келтірмеу 

мақсатында ол жарияланбай отыр. 



Салтанат ӘЗІРБЕКОВА,

Алматы қалалық ІІД баспасөз қызметінің 

жетекшісі:

– Аталған оқиғаға қатысты ҚР 

Қылмыстық кодексінің 96-бабы 

бойынша қылмыстық іс қозғалды. 

Қылмыскер іздестірілуде. Арнайы 

құрылған жедел-тергеу тобы күдіктінің 

болуы мүмкін жерлерді толығымен 

тексеріп жатыр. 

Жансая ӘБДІБЕКОВА

e-mail: info@alashainasy.kz

Машинаның майы тиіп кірлеген 

жұмыс киімін органикалық еріткіштер 

(бензин, тетрахлорметан және т.б.) 

қосылған жуу препараттарымен жуы-

ңыз. Металл өңдейтін өнеркәсіп 

жұмыс шыларының жұмыс киімін 

құрамында сілті фосфаты бар 

препараттармен жуған жөн. Тамақ 

өнер  кәсібі  жұмыс шыларының  жұмыс 

киімін жуар алдында 15-20 сағат 

суға салып қойы ңыз. 

Содан кейін оны май мен 

көмірқышқылдарды ыдырататын 

энзимді препараттармен жууға 

болады. Тазартылған жұмыс киімін 

жылы сумен ұзақ шаю қажет.

Киімдегі дақтарды қалай кетіремін?



Кейде киімдерге сіңіп қалған дақтарды кетіруден қиналамын. 

Қалай жусаң да кетпейтін дақтар болады. Не істеген дұрыс?

Ажар ТҮКТІБАЙҚЫЗЫ, 

Алматы қаласы

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№75 (301) 12.05.2010 жыл, сәрсенбі



www.alashainasy.kz

7

e-mail: info@alashainasy.kz

ДОДА

Әзиз ЖҰМАДІЛ

? Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

«Алматыда Халық қаһарманы Сағадат Нұрмағамбетовті еске түсіруге 

арналған бокстан халықаралық турнир өтіп жатыр» дегенді естіп «Достық» 

спорт кешеніне барған едім, бірақ ол жақтан ешқандай айқастың белгісін көре 

алмадым. Турнир биыл қай спорт кешенінде өтіп жатыр? Оған қанша елдің 

боксшылары қатысуда?

Қасым БИБОЛОВ, Алматы қаласы 

Жыл сайын 8-9 мамыр күндері шағын футболдан журналистер арасындағы 

Сейідахмет Бердіқұлды еске түсіруге арналған турнирді үздіксіз өткізу дәстүрге 

айналды. Осы теңбіл доп додасы алғаш рет қай жылы өтті, қашаннан бері 

ұйымдастырылып келеді?

Дәурен ЕРМЕКБАЙҰЛЫ, Алматы қаласы

Кеңес Одағының Батыры Сағадат 

Нұрмағамбетовті еске түсіруге арналған 

турнир биыл әскери орталық спорт клубтың 

(ЦСКА) спорттық кешенінде өтіп жатыр. 

Ұйымдастырушылардың айтуынша, 

турнирге қатысуға биыл Қазақстаннан 

бөлек жеті елдің бокс федерациясы ниет 

танытыпты. Олар: Қытай, Қырғызстан, 

Өзбекстан, Украина, Моңғолия, Тәжікстан 

және Түрікменстан. 

Тағы бір айта кетеріміз – осымен 15-рет 

ұйымдастырылып отырған бұл додада 155 

шақты боксшылар бақтарын байқап 

көруде. Олардың ішінде ұлттық құ ра-

мамыздың 3-4-нөмірлі боксшылары да 

бар.

Бүгін – турнирдің төртінші күні. Финал-



дық жекпе-жектер 14 мамырда өтеді.

Нұрмағамбетов турнирі қайда өтіп жатыр?

Қазақ спорт журналистикасының қам-

шыгері, көрнекті тұлғасы Сейідахмет 

Бердіқұлды еске түсіруге арналған турнир 

алғаш рет 1996 жылы өткізілді. Оған 23 

команда қатысуға ниет білдіріп, солардың 

20-сы доп додасында бақ сынаған. Содан 

бері бұл турнир жыл сайын, үздіксіз, 

дәстүрлі түрде өткізіліп келеді. Бұл турнирді 

бірнеше жыл ҚР Мәдениет және ақпарат 

министрлігі ұйымдастырып келген 

болатын. 

Сондықтан журналистер дода 

сына 

баспаханалар мен әртүрлі ведомство-



лардың баспасөз қызметтері де қатыс-

тырылып келді. Кейінгі жылдары аталмыш 

доданы ҚР Туризм және спорт министрлігі 

өткізіп келеді. Енді тек БАҚ командалары 

ғана қатыс тырылуда.

Бердіқұл турнирі қай жылы басталды?

БІЗДІҢ ДОДА

ШАЙБ


АЛЫ ХОККЕЙ

ДЗЮДО


Нұрғазы САСАЕВ

Атой салып неміз бар еді...

«Джиро» жерлесімізге бұйыра ма?

ВЕЛОСПОРТ

ПРЕМЬЕР-ЛИГ

А

Матчтың бірінші кезеңінде есеп 



ашыл май, екі құрама біраз аңдысты. 

Екінші кезең  нің бірінші жартысында 

біздің хоккейшілер екі гол соғып, 

алға шықты. Өкінішке қарай, 

Андрей Шаяновтың шәкірттері 

жеңісті есепті уыстарында ұзақ ұстап 

тұра алмады. Небәрі үш минуттан 

соң Беларусь хоккейшілері таразы 

ба сын теңестірді. Ал үшінші кезеңде 

қарсы ластарымыз  қарқындарын 

үдетіп, жауап сыз үш гол соқты.

Әрине, Беларусь құрамасы 

кейін гі жылдары үнемі әлем чем-

пио натының жоғарғы дивизионын-

да ойнап жүр. Соңғы Олимпиада 

ойындарына да үздіксіз қатысып 

келеді. Құрамдарын Солтүстік Аме-

ри кадағы Ұлттық хоккей лигасында 

ойнайтын легионерлері 

мен де 


күшейте алды. 

Қысқа қайырып айтқанда, біздің 

құрамамен салыс 

тырғанда тә-

жірибесі мол команда. Ал біздің 

жігіттерге осы тәжірибе жағы 

жетіспегендей. Бұл тұрғыда осы 

матчтан кейін команда капитаны 

Александр Корешковтың айтқан 

сөздеріне құлақ түрген артық 

етпес:

– Қолда тұрған жеңістен айыры-



лып қалдық. Екі гол соғып алған 

соң, бекініс құрып, өз қақпамыздың 

алдында сіресіп тұрып алу керек еді. 

Шайбаны мұзайдын жақтауымен 

кері сырғытып, уақыт ұтуға көшу 

керек еді.

Қақпашы Виталий Еремеевтің де 

пікірі осыған саяды. «Басында өте 

мұқият ойнадық. Алайда екі гол 

соққан соң, алға қарай лап қойдық. 

Ал белорустар бізді қарсы ша-

буылдарымен қапы қал 

ды 

рып 


отырды. Әрі біздің бір ойын шымыз 

айдыннан аластатылғанда, құрам-

дары ның артықтарын кәдеге жарата 

білді. Мүмкіндіктерін мүлт жіберген 

жоқ. Екі голды осылай соқты» деп, 

осы ойынды нақты сипаттап 

беріпті.

Хоккейшілеріміз неміс мұзайды-

нын дағы әлем чемпионатын осылай 

өзекті өртер жеңіліспен бастады. 

Амал не, енді тек «бұл ойын алдағы 

матчтарға сабақ болғай» деп 

тілейміз. Газетіміздің осы саны 

қатталып жатқанда біздің хок-

кейшілер тегеурінді Ресей құрама-

сымен кездесті. Ертең Словакия 

құрамасымен ойнайды. Осы екі 

ойыннан бір жеңіс күтеміз. Ал егер 

екеуінен де ұтылсақ, онда аутсай-

дерлер арасында жоғарғы диви-

зион 

да қалу құқығын сарапқа 



салатын боламыз. Яғни біз үшін 

әлем чемпионаты енді басталды.



Қазақстан – Беларусь – 2:5

Голдар: Дударев (Шафранов), 

20:17 (1:0). Антипин (Корешков, 

Гаврилин), 30:30 (2:0 – артық 

құрам). Мелешко (Грабовский, 

Салей), 32:09 (2:1 – артық құрам). 

Стефанович (Ковыршин), 33:39 

(2:2). Калюжный (Стасенко), 44:21 

(2:3). Салей (Калюжный), 50:14 

(2:4 – артық құрам). Демагин 

(Мелешко, Костюченок), 58:20 

(2:5).

Қақпашылар:  Еремеев – 

Коваль.


Айып уақыты: 12 минут – 10 

минут.


Соққылар:  23 (7+8+8) – 26 

(3+12+11).

Хоккейші


Туған ж.

клубы


Қақпашылар

31 Виталий Еремеев 23.09.1975

«Динамо» Мәскеу

20 Алексей Кузнецов 1.02.1983

«Барыс» Астана

1

Павел Житков



4.06.1984

«Барыс»


Қорғаушылар

2

Роман Савченко



28.07.1988

«Барыс»


4

Антон Казанцев

26.08.1986

«Барыс»


5

Алексей 


Литвиненко

7.03.1980

«Витязь» Чехов

7

Максим Семенов 9.02.1984



«Атлант» Мытищи

9

Владимир 



Антипин

18.04.1970

«Барыс»

29 Алексей 



Васильченко

29.03.1981

«Барыс»

38 Евгений Фадеев



9.07.1982

«Автомобилист» 

Екатеринбург

52 Алексей Коледаев 27.03.1976

«Металлург» 

Новокузнецк



Шабуылшылар

9

Талғат Жайлауов



7.07.1985

«Барыс»


17 Александр 

Корешков


28.10.1968

«Барыс»


21 Дмитрий Дударев 23.02.1976

«Металлург» 

Новокузнецк

23 Андрей 

Спиридонов

21.05.1982

«Барыс»

24 Константин 



Шафранов

11.09.1968

«Фортвейн 

Кометс» (АҚШ)

25 Илья Соларев

2.08.1982

«Барыс»

27 Евгений Бумагин



7.04.1982

«Металлург» 

Новокузнецк

33 Андрей Гаврилин 24.07.1978

«Барыс»

48 Роман Старченко



12.05.1986

«Барыс»


49 Александр Шин

21.11.1985

«Барыс»

62 Вадим 



Краснослободцев

16.08.1983

«Барыс»

88 Евгений Рымарев 9.09.1988



«Барыс»

Тынысты 

тарылтқан Тунис

Тунисте дзюдодан 2012 

жылғы Лондон Олимпиадасының 

алғашқы ұпайлары берілетін 

«Гран-при» додасының 

белдесулері өтті. 

IJF (Халықаралық дзюдо федера-

циясы) биылдан бастап Олимпиада лицен-

зияларын жаңа жүйе бойынша сарапқа 

салмақ. Бұл жөнінде бұған дейін де бірнеше 

рет жазғанбыз. Осындай «Гран-при» тур-

нирлері екі жылға созылмақ. «Гран-при» 

белдесулері сайын дзюдошылардың ен-

ші 

сіне тиісті ұпайлары жазыла беретін 



бо лады. Осыдан болар, ұпай қорларын 

ер 


терек молайтып алуды көздеген дү-

ние  жү зінің  мықты  дзюдошыларының 

барлығы Туниске барып, белдесті. Осы 

мақсатта Туниске Қазақстан құрамасы 12 

дзюдошы апарды (он жігіт, екі қыз). ҚР 

дзюдо федерациясының таратқан мәліметі 

бойынша, бұл турнирде 44 мемлекеттің 

дзюдошы қыз-жігіттері бақ сынапты.

Бір айта кетерлігі, Қазақстан құрамасы 

ерлер арасындағы 60, 66 және 73 келі 

салмақ дәрежелеріне қос балуаннан 

шығарды. 66 келіде бақ сынаған семейлік 

Дастан Ықыбаев қола жүлдені қанағат 

тұтты. Дастан әуелі ирандық Мохтар 

Хорганды айқын басымдықпен ұтып, одан 

соң украин Серхи Дреботты жеңді. Дәл осы 

белдесуде Дастан аяғын қатты ауыртып 

алыпты. Одан кейін венгр Миклош Унг-

вари мен ақтық сын жолдамасын сарапқа 

салып, жарақаттанған аяғының кесірінен 

жартылай финалдан аса алмады. Ал 

дәл осы салмақта белдескен тағы бір 

жерлесіміз татамиге шыға сала жапон 

Жунпей Моршитаға есе жіберді. 

 60 келі салмақта ел намысын қорғаған 

еліміздің чемпионы және Темірхан Досмұ-

хаметов атындағы халықаралық турнирдің 

жеңімпазы Еркебұлан Қосаев бірінші 

айналымда жапон Хироаки Хароканы ұтты. 

Алайда екінші айналымда тең дәрежеде 

өткен белдесуде төрешілер жеңісті 

щвейцариялық Людовик Шаммартинге 

беріп жіберді. Ал Бақытжан Төребеков 

алғашқы белдесуінде-ақ қытайлық 

Юнлонг Хидан жеңіліп қалды. Әйтсе де 

мамандар «ұлттық құрама сапына өте 

ширақ қимылдайтын Қосаевтан гөрі 

сылбыр күресетін Төребеков лайық» деп 

жүр. Қосаевты дұрыстап тәрбиелесе, 

жүлде әперетіндігі осы бастан көрініп 

тұрған жоқ па? Соған қарағанда, ұлттық 

құрама сапында әлі де болса бұра-

тартушылық бар сияқты ма, қалай?

73 келіде бақ сынаған Ринат Ибрагимов 

алғашқы белдесуінде-ақ моңғол Пирев-

дорж Жанболдқа есе жіберді. Ал Рашид 

Құлбаев татами иесі Сейфеддин Сассиді 

ұтқанымен, екінші айналымда жапон 

Хирокимо Акимотоға еш қарсылық 

көрсете алмады. 81 келіге Ислам Бозбаев 

словак Матус Милисовскиді ұтқанымен, 

одан кейін поляк Роберт Кровесиктен ұты-

лып қалды.

Ал ұлттық құраманың үздігі, 2009 

жылғы әлем чемпионы, 100 келі 

салмақтағы Максим Раков бірінші 

белдесуінде-ақ украиналық Владислав 

Денисовтен жеңіліп, тунирден шет қалды. 

Ауыр салмақтағы Бейбіт Ыстыбаев сонау 

Мароккодан келген Мехди әл Малкиге есе 

жіберіп, жігерімізді құм қылды. Қыздар 

арасында бас жүлдеден үмітті, аса ауыр 

салмақта белдесетін білекті балуанымыз 

Гүлжан Исанова жапон қызы Канае 

Ямавадан айласын асыра алмаса, 70 келі 

салмақтағы Мариям Ордабаева неміс 

қызы Иллиана Марзоктан жеңілді.

Азия аймағындағы екінші «Гран при» 

бәсекесі 15-16 мамыр күндері Мысыр 

астанасы Каирда өтеді.



Телжан КҮДЕРОВ

Шайбалы хоккейден 

Германияда өтіп 

жатқан кіл мықтылар 

арасындағы әлем 

чемпионатында 

Қазақстан 

құрамасы бірінші 

ойынын Беларусь 

хоккейшілерімен 

өткізіп, 2:5 есебімен 

ұтылып қалды.

Әлбетте, біз «Джирода» Сашадан тек 

жеңіс күтеміз. Бірақ жерлесіміз қорытынды 

есепте жеңіске жете ала ма? Қарсыластар 

мүмкіндік бере ме? Бұл сұрақтар қазақ-

стандық веложанкүйерлердің ойын сан-

саққа жүгіртетіні жасырын емес. Міне, осы 

сұрақтарға біз де жауап іздеп көрсек.

Негізі, ашығын айту керек, Винидің 

«Джирода» жеңіске жететініне сенбей-

тіндер аз емес. Басты аргумент ретінде 

олар жерлесіміздің өз сөзін келтіріп жүр. 

Естеріңізде болса, осыдан бірер ай бұрын 

берген сұхбаттарының бірінде Саша бұл 

көпкүндікке бірінші рет қатысқалы тұр-

ғандықтан турнир жеңімпазы болуға 

ұмтылмайтынын айта келе, «Мен үшін 

күлгін-қызыл жейдені бір рет киюдің өзі 

үлкен жеңіс болар еді», – деген болатын. 

Алай да «Джиро дель-Трентино» және 

«Льеж-Бастон-Льеж» турнирлеріндегі же-

ңіс терінен кейін өз мүмкіндігін толық 

бағамдай алған жерлесіміз, «егер сәті түсіп 

жатса, көшбасшылыққа ұмтылам. Ал егер 

мүмкіндігім көмескілеу болса, онда 

кезеңдік жарыстарда топ жаруға тырыса-

мын да қоямын» – деп ағынан жарылған. 

Өздеріңіз куә болғандай, Вини «Джироны» 

өте керемет бастады. Сөреден спорт-

шыларды жеке-жеке жіберген тұсаукесер 

кезеңде 8,4 шақырымды 10 минут 23 

секундта жүріп өтіп, төртінші орыннан 

көрінді. Екінші кезеңде мәре сызығын 31-

інші болып қиғанымен кезең көшбасшы сы 



Мәртебесі жөнінен «Тур 

де Франс» турнирінен кейінгі 

екінші орында тұрған 

«Джиро д’Италия» 

көпкүндігінің үшінші кезеңі 

өтті. Жарыстың басын өте 

сәтті бастаған «астаналық» 

саңлағымыз Александр 

Винокуров осы үш кезеңнен 

кейін көш басына шығып, 

күлгін-қызыл жейдеге ие 

болды. Енді осы бетінен 

таймаса, турнир жеңімпазы 

атануы да ғажап емес.

«Гар мин-Слипстримнің» АҚШ-тың саң-

лағы Трайлер Фаррардан небәрі 3-ақ се-

кундқа қалып қойды. Ал үшінші кезеңде 

жерлесіміз барын салды. Үнемі көш бас-

шылар қатарында болып, пелетоннан қал-

ған жоқ. Әсіресе мәреге 10 шақырым қал-

ғанда алды-артына қарамай көсілді. 

Нәтижесінде, мәреге 10-шы болып жетіп, 

жалпы есепте көш басына орна ласты. 

Рас, Винидің бұл же-

ңісіне австралиялық саң-

лақ Кадель Эванс көп 

септігін тигізді. 224 ша-

қы рымға созылған үшін-

ші кезеңнің аяқта луы на 

10 шақырым қал ғанда 

вело ша бандоздар  бір-

біріне соқтығысып, құлап 

қалады. Құла ғандардың 

арасында авс тралиялық 

саңлақ та бар еді. Бұдан 

кейін қан ша тырыс қаны-

мен мәре 

ге 31-інші 

болып жеткен күлгін-қы-

зыл жейдесінен айыры-

лу ға мәжбүр бол ды.

– Бәрі мен үшін өте 

сәтті басталған еді... 

Өкінішті-ақ, мәреге 10 

шақырым қалғанда бүкіл 

жоспарым жоққа шықты. 

Кезекті бір бұрылыстан 

бұрыла бергенде «Sky» 

командасының вело-

шабандоздары жерде 

құлап жатқан еді. Айна-

лып өтуге мүм кіндігім 

болмай, мен де соларға 

соқты ғысып қалдым, – 

деп Кадель өз өкінішін 

жасыра алмады. Ал жер-

лесіміз Александр Ви но-

куровтың қуа нышында 

шек жоқ. Көшбасшының 

жейдесін үстіне өлшеп 

тұрып, жергілікті жур-

налис 

терге өз қуаны-



шымен бөліскен ол 

былай деп ағынан жа-

рыл ды.

– Біз бүгін тап сыр-



маны мүлтіксіз орын-

дадық. Үнемі көшбасшылар қатарын да 

бол дық. Бірақ, шынымды айтсам, мәреге 

10 шақырым қалғанда «жалпы есепте 

көшбасшы атанамын» деп ойлаған жоқ 

едім. Оның үстіне, Эванс құлап қалғанымен 

«НТС-Соlumbia» командасы ның неміс саң-

лағы Андреа Грейпель алдымды орап 

кеткен. Меніңше, Грейпель мәре сызығын 

бірінші болып кесуі керек болатын. Алайда 

ол көмбеге бірінші болып жете алмады. 

Әлбетте, мен бұған тек қуаныштымын, – 

деді жер лесіміз.

Әзірге Александр Винокуровтың көр-

сеткіші екінші орындағы «Саксо банк» 

саңлағы Ричи Портеден бір ғана секундқа 

жоғары. Алайда келесі кезеңде, яғни бүгін-

ақ жерлесіміз бұл көрсеткішті ұлғайтуы 

мүмкін. Олай дейтініміз, «Джироның» төр-

тінші кезеңі командалық жарыстан тұрмақ. 

Ал командалық жарыста қазақ стандық 

ұжымның қаншалықты мықты екеніне 

алғашқы үш кезеңде көзіміз әбден жетті. 

Олай болса, екінші демі ашылған қазақ-

стандық дарабоз Александр Вино куров 

мәртебелі «Джиро д’Италия» көп күндігінің 

қорытынды есебінде де көш басында 

тұрады деп сенеміз.



«ДЖИРО Д’ИТАЛИЯ» КӨПКҮНДІГІНІҢ 

3-КЕЗЕҢІНЕН КЕЙІНГІ 

ҚОРЫТЫНДЫСЫ:

1. Александр Винокуров («Астана», 



Қазақстан) 10.07.18

2. Ричи Порте («Саксо Банк», Австралия) 

— 0.00.01

3. Дэвид Миллар («Гармин Слипстрим», 



Ұлыбритания) — 0.00.01

19. Паоло Тиралонго («Астана», Италия) 

— 0.00.26

23. Андрей Гривко («Астана», Украина) 

— 0.00.42

36. Хосеп Хуфре («Астана», Испания) 

— 0.01.22

48. Горазд Стангели («Астана», 



Словения) — 0.02.00

83. Энрико Гаспоротто («Астана», 



Италия) — 0.08.44

87. Александр Дьяченко («Астана», 



Қазақстан) — 0.08.47

94. Роман Киреев («Астана», Қазақстан) 

— 0.08.54

149. Валентин Иглинский («Астана», 



Қазақстан) — 0.09.39

Көпкүндіктің Голландия жерімен 

өтетін кезеңдері аяқталды. Бүгін 

турнир өз отаны Италия жерінде 

қайта жалғасады.

Алматыда Туризм және 

спорт министрлігі Спорт 

комитетінің ұйымдастыруымен 

белгілі журналист Сейдахмет 

Бердіқұлды еске алуға арналған 

дәстүрлі шағын футбол турнирі 

өтті. Еліміздің белгілі бұқаралық 

ақпарат құралдарының өкілдері 

қатысқан бұл додада «Алаш 

айнасы» газетінің ұжымы да өз 

өнерлерін паш етті.

Биыл Бердіқұл турнирі жылдағыдан 

ерекше өтті. Біріншіден, «подстава», яғни 

жалған журналистердің саны едәуір 

азайса, екіншіден, регламент бойынша, 

команда құрамында тек шығармашылық 

ұжым ғана алаңға шығуы тиіс болды. 

Шынын айту керек, бұл ереже көптеген 

бұқаралық ақпарат құралдарын тығырыққа 

тіреді. Нәтижесінде, кейбір телеарна 

немесе баспасөз құралдары команда 

жасақтай алмай, турнирден бас тартуға 

мәжбүр болса, кейбір бұқаралық ақпарат 

құралдары өзара бірігіп, өнер көрсетуге 

дейін барды. Атап айтар болсақ, «КТК» 

телеарнасы мен «Караван» газеті осы 

тәсілді пайдалануға мәжбүр болғандардың 

бірі еді. Тіпті, «Хабар» телеарнасы да өз 

ішінен толық бір команда құра алмай, 

«Жас қазақ» газетімен бірігуге бел буды. 

Ал «Қазақ газеттері» жауапкершілігі 

шектеулі серіктестігі құрамына 5-6 газеттің 

кіретініне қарамастан «Қаламгер» медиа 

холдингімен бірікті. Әлбетте, өзара бірігу 

бұл командаларды тек күшейтті. Мәселен, 

«КТК-Караван» командасы «Алматы» 

телеарнасымен төртінші орынды бөліскен 

болса, «Қазақ газеттері-Қаламгер» үшінші 

орынды иеленді. Сондай-ақ «Хабар-Жас 

Қазақ» біріккен командасы да жүлдеден 

құр қалмай, «күміспен» күптелді. Ал 

турнир жеңімпазы болып «Қазақстан» 

ұлттық арнасының командасы танылды.

«Алаш айнасының» ойындарына келер 

болсақ, алғашқы кездесуде «Қазақ 

газеттері-Қаламгер» командасымен 

кездесіп, матч бойы шабуылдағанымен 

гол соға алмады. Есеп – 0:0. «СТВ» 

телеарнасының командасына қарсы 

ойында да «Алаш айнасы» шабуылдаумен 

болды. Алайда жолымыз болмай, 2:3 

есебімен жеңіліп қалдық. Үшінші 

ойынында «Алматы» телеарнасынан 0:2 

есебімен ұтылған «Алаш айнасы» газетінің 

журналистері төртінші ойында «Таң» 

телеарнасын жеңді. Есеп – 3:2. Алайда бұл 

жеңіс команданы келесі кезеңге шығара 

алмады. «Алаш айнасы» өз тобында 

үшінші орынды қанағат қылуға мәжбүр 

болды.


Тазарған 

турнир

Футболдан Қазақстан 

премьер-лигасы 9-турының 

орталық кездесуінде 

көшбасындағы қос команда 

Павлодардың «Ертісі» мен 

Қарағандының «Шахтері» 

кездесіп, Талғат Байсуфинов 

шәкірттері 3:1 есебімен жеңіске 

жетті. 

Сөйтіп, 20 ұпай иеленген қазақстандық 

пентакампеондар «Тобылмен» бірге 

турнир көшін бастады. Ал Алматының 

«Қайраты» тағы да ұтылды. Бұл жолы 

Сергей Волгин шәкірттері өз алаңында 

Қостанайдың «Тобылына» есе жіберді. 

Естеріңізге сала кетейік, «Қайрат» 

футболшылары осы біріншілікте бір-ақ рет 

қарсыластардың қақпасын тура көздепті.



9-турдың қорытындысы мынадай:

«Қайрат» (Алматы) – 

«Тобыл» (Қостанай) – 0:1

Гол:

 Жұмасқалиев, 18.



«Жетісу» (Талдықорған) – «Ордабасы» 

(Шымкент) 

– 0:0

«Тараз» – «Атырау» – 1:2

Голдар: 

Землянухин, 35 – Кроитору, 50. 

Хайдаров, 79-өз қақпасына.

«Ертіс» (Павлодар) – 

«Шахтер» (Қарағанды) – 3:1

Голдар:

 Даскалов, 45. Головешкин, 83. 

Даскалов, 85 – Вичюс, 21.

«Оқжетпес» (Көкшетау) – 

«Ақтөбе» – 0:1

Гол:

 Смақов, 90.



«Локомотив» (Астана) – 

«Ақжайық» (Орал) – 2:0

Голдар: 

Пахолюк, 79. Остапенко, 90.



Арсен ЖАНАДІЛ

«Қайрат» қашан 

гол соғады?

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№75 (301) 12.05.2010 жыл, сәрсенбі                 



www.alashainasy.kz

8

e-mail: info@alashainasy.kz

ДУМАН

№75 (301) 12.05.2010 жыл, сәрсенбі                   



www.alashainasy.kz

8

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ



e-mail: info@alashainasy.kz

Ке

зекшi  ред



ак

тор –Мәриям ӘБСА

ТТ

АР

Республикалық қоғамдық-саяси  ақпараттық газет



Бас редактор  – Серiк ЖАНБОЛАТ 

Мұратқали ДҮЙСЕНБАЕВ  Бас ред

ак

тордың бiрiншi орынб



ас

ары


Мақсат ӘДIЛХАН  Бас ред

ак

тордың орынб



ас

ары


Айдын ҚАБ

А – ж


ау

апты х


атшы

Талға


т КIРШIБ

АЕВ  – 


ж

ау

апты х



атшының орынб

ас

ары



Нұрлыб

ай ИТЕКБ


АЕВ  – 

те

х.ред



ак

то

р



Күләш НАҚЫПОВ

А – 


аға к

оррек


тор, т

ел.: 


388-80-76

Га

зе



т 2008 жылдың 17 қар

ашасынд


а ҚР Мәдение

т және ақпар

ат

  

минис



трлiгiнде тiрк

елiп, бұқар

алық ақпар

ат

 құр



алын есепк

е қою 


ту

ралы №9650-Г  к

уәлiгi берiлг

ен.


Ре

дакция авт

орлар мақаласы мен ж

арнама мазмұнына ж

ау

ап 


бермейдi.

Авт


орлар қо

лж

азб



асы өңде

лмейдi және к

ерi қайт

арылмайды.

Көлемi екi к

омпью


терлiк бе

тт

ен (14 к



ег

ль) ас


атын ма

териалд


ар 

қабылд


анб

айды.


«Алаш айнасынд

а» ж


арияланған ма

териалд


ар мен с

уре


тт

ердi 


көшiрiп немесе өңдеп б

ас

у үшiн ред



акцияның ж

азб


аша рұқс

аты 


алынып, г

азе


тк

е сiлт


еме ж

ас

алуы мiнде



ттi.

Құрылтайшысы және меншiк 

иесi – «ТОЛҒАУ» ЖШС

Директор –  

Александр Филимонович АН

Та

ра



ту

 қызме


тi 

те

л.: 



8 (727) 388-80-88

Ж

арнама бөлімі



те

л.: 


8 (727) 388-81-00

Алма


ты  қаласы «Дәуiр» РПБК ЖШС 

Қалд


аяқов көшесi, 17-үй. Т

ел.: 


(727) 273-12-04, 273-12-54

Тапсырыс – №939

Ас

тана  қаласы «



Ас

тана-По


лигр

афия»,


Бр

усиловский көшесi, 87-үй. Т

ел.: 

(7172) 37-05-59

Тапсырыс – №653

Шымк

ент қаласы «Оңтүс



тiк по

лигр


афия» б

аспалар үйi» ЖШС

Байтұрсынұлы  көшесi, 18-үй. Т

ел.: 


(7252) 30-03-30, 30-03-31

Тапсырыс – №5041

Бағасы  к

елiсiмдi


Таралымы – 10 000 дана

Га

зе



т сейсенбi, сәрсенбi, бейсенбi, жұма, сенбi күндерi шығады.

«А

ла



ш а

йн

ас



ы» г

аз

ет



е ж


аз

ыл

у и



нд

екс


i: 6

42

59



Ре

да

кц



ия

ны

ң ме



ке

нж

ай



ы:

 

Ал



ма

ты

 қ



ал

ас

ы,



05

00

51



, Б

ег

ал



ин

 кө


ш

ес

і, 1



48 а

Те

ле



фо

н:

 8(



72

7)

38

8-8

0-

60

, ф


акс

8(



72

7)

38

8-8

0-

61

e-

m



ail

inf



o@

alashainas

y.

kz

БҮГІН:

Шығуы 

 

        Ұзақтығы 

 

          Батуы

 05:32  

 

            14.34 

 

           20:06     

ЖҰЛДЫЗ-ЖОРАМАЛ 

ТОҚТЫ

Бүгін жеке өміріңізде 

айтарлықтай өзгерістер 

орын алып сүйіспеншілікке 

деген көзқарасыңыз мүлдем 

басқа арнаға өзгеруі мүмкін. 

Күрделі мәселелерді оңтайлы 

шешуге тырысыңыз. 



ТОРПАҚ

Бүгін туындаған кейбір 

қиындықтарға қарамастан, 

сүйіктіңізбен арадағы берік 

қарым-қатынастарыңызды 

сақтап қалуға атсалысуыңыз 

керек. Егер де сүйіктіңіз 

өміріңізге өзгерістер енгізгісі 

келсе, ат-тоныңызды ала 

қашпаңыз.



ЕГІЗДЕР

Романтикалық қарым-

қатынас үшін өте сәтті күн. 

Сізді қуантатын оқиғалар да 

орын алады. Өмірге өзгеріс 

енгізуге қорықпай, батыл 

әрекет етіңіз, табысқа жетуге 

мүмкіндігіңіз мол. 



ШАЯН

Сізді өте күрделі, бірақ 

сонысымен қызықты күн 

күтеді. Қарама-қайшылыққа 

толы оқиғалар да орын алуы 

мүмкін. Жеке өміріңіз өзгеріп, 

кездесулер көбеюі мүмкін. 

Көңіл білдіргендерге баға 

беруге асықпаңыз. 

АРЫСТАН

Сіз бүгін жаңа 

таныстарыңызды таңғал-

дырып, өмірінде ұмытылмас 

керемет әсер қалдырасыз. 

Өзіңіздің табиғат тарту еткен 

тартым дылығыңызды  еппен 

қолдана аласыз. Егер бүгін сіз 

сүйіктіңізге сенім артсаңыз, 

бәрі жақсы болады. 



БИКЕШ

Бүгін сіз – мәдениетті, 

ұстамды болуға қанша 

тырыссаңыз да, жан дү-

ниеңізді толғандырған мәселеге 

немқұрайды қарай алмайсыз. 

Алайда кез келген жағдайда 

қателеспес үшін салқын-

қандылық танытып, ойланып 

алған жөн.



ТАРАЗЫ

Сіздің бүгін жүріс-

тұрысыңызға, сөйлеген сө-

зіңіз ге  айналаңыздағылар 

көңіл бөлері сөзсіз. Сол себепті 

сезімін білдіруші жандар 

жетерлік. Ескі таныстарыңызбен 

кездесіп, жақсы хабар аласыз. 



САРЫШАЯН

Бүгін сіз барлығы өз 

ұйғарғаныңыздай болуын 

қалайсыз. Кез келген жағ-

дайда да билікті өз қолыңызға 

алғыңыз келеді. Жұлдыздардың 

сізге айтар кеңесі – көңіл 

білдіргендерді сынауға асық-

пай, ішкі дүниесіне үңіліңіз. 

МЕРГЕН

Сіз әрдайым көркіңіз бен 

көңілділігіңіздің арқасында 

ерекше көзге түсесіз. Егер 

осы күнге дейін отбасын 

құрып үлгермесеңіз, жақын 

арада өмірлік жартыңызды 

жолықтыруыңыз да мүмкін. 



ТАУЕШКІ 

Сіз отбасыңыздың 

құндылықтарына аса 

құрметпен қарайсыз. 

Сонымен қатар шынайы 

махаббатқа деген сеніміңіз 

артып, әсерлі сезімдерге 

бөленесіз. Қаржы мәселесіне 

алаңдаушылық танытпай-ақ 

қойған жөн.



СУҚҰЙҒЫШ

Бұл күн сізге тек қуаныш 

пен жақсылықтар сыйламақ. 

Жеке өміріңізде және қыз-

метіңізде жетістіктерге жете-

тініңізге күмәнданбаңыз. Ерін-

бей еңбек етсеңіз, қал таңыздың 

қалыңдай түсуіне жақсы мүм-

кіндік туады.

БАЛЫҚТАР 

Сіз бүгін айналаңыз-

дағылардың назарын өзіңіз-

ге аудара білесіз. Бір 

кемшілігі – жан дүниеңіз роман-

тикаға жақын болғанымен, 

шынайы сезімге атүсті қарайсыз. 

Жағымсыз жағдай орын алмас 

үшін, сүйіктіңізге көп көңіл 

бөліңіз. 



Ауа райы

 

 



  

СІЗ ЕСТІДІҢІЗ БЕ?



Тұрақтылық заңын 

ашардың алдында 

Исаак Ньютон саясына 

отырған алма ағашы 

ғарышқа сапар 

шегеді. Ағаштың 

бұтағын орбитаға 

NASA астронавты 

Пирс Селлерс алып 

шығады.

Қытайда батпаққа 

батып кеткен ұялшақ 

жігіт суда 11 сағат 

тұруға мәжбүр болды. 

Құтқарушылардың 

айтуынша, егер ол 

шалбарын шешіп 

тастағанда, мұнша 

ұзақ уақыт тұрмай, 

батпақтан оп-оңай 

шыға алар еді. 

Ньютонға жаңалық ашқызған 

алма ағашы ғарышқа барады

Өлімнен ұят күшті

Orange News агенттігінің хабар-

лауынша, Янцзы өзенінің жаға-

лауындағы лайға қос аяғымен 

батып кеткен жігіт маңайдағы 

балықшыларды көмекке шақыруға 

да ұялған. Бірақ әлгіні көзі шалған 

адамдар құтқарушы шақырып, 

жігітті батпақтан шығарып алуға 

әрекеттенеді. Дегенмен 25 жастағы 

Сяо Чень «шалбарыңды шеш» 

деген кеңеске құлақ аспай, құтқару 

жұмыстарын қиындатады. Ақыры 

жарты тәулікке жуық уақыттан 

кейін әрең дегенде жігітті суырып 

алу мүмкін болды. Кейін журна-

листермен тілдескен Сяо шал-

барының ішінен ішкиім кимегенін, 

сол себепті құтқарушы 

лардың 

алдында әбүйірін көр 



сетуден 

қысылғанын айтқан.

New Scientist басылымының 

хабарлауынша, «Атлантис» шаттлы 

ғарышқа мамырдың 14-і күні сапар 

шекпек. «Ньютон алма ағашын» 

ғарыш кеңістігіне алып шығу Британ 

корольдік қоғамының 350 жылдық 

мерейтойына арналып отыр. 

Аңыздан белгілі, ағаш түбінде саялап 

отырған әйгілі физик Исаак 

Ньютонның басына алма құлап 

кетеді. Бұл жайт ғалымға грави-

тациялық тұрақтылық жайында ой 

салады. Сөйтіп, оның физика тео-

риясындағы үлкен заңдылығы 

дүниеге келеді. Ньютонға қозғау 

салған бұл ағаш 1752 жылы Нью-

тонның досы әрі биографы Уильям 

Стакли жазып қалдырған тарихи 

естелік негізінде биыл ғана табылған 

болатын.


Көшедегі екеу:

– Сізді бір жерден көрген сияқтымын.

– Мен сол жерге жиі барып тұрамын...

***


Кеңседегі жаңалық:

 «Біздің бастықтың шаңырағында қуаныш. Үш бала дүниеге 

келді. Босанған үш келіншектің де денсаулықтары жақсы».

***


Екі достың әңгімесінен:

– Анау отырған сұлуды көрдің бе? Ол менің қызым ғой.

– Ал оның қасында отырған сен бе?..

***


Құрбылардың әңгімесінен:

– Мен баламның атын Мерседес қойдым.

– Онысы несі тағы?

– Есесіне менде «Мерседес» бар.

***

Шоу-бизнес жаңалықтары:



«Республика сарайы екі жылға күрделі жөндеуге жабыла-

тынын естіген эстрада жұлдыздары, өз ақшаларына өзбектерді 

жалдап, жөндеу жұмыстарын бір айда бітіреміз деп отыр».

Әзіл-шыны аралас



Құрастырған Айтқазы МАЙЛЫБАЙ

СКАНВОРД


Газетіміздің №74 (300) санында жарияланған сканвордтың жауабы 

КӨЛДЕНЕҢІНЕН:

 

Коба. Кит. Пе. Юмор. «Гаврош». Ли. Рад. «Аякс». Жасақ. Ля. Ту. Тустеп. Ра. Апа. Кварц. Шу. 



ТІГІНЕН:

 

Марал. Вася. Кокарда. Тура. Би. Қаусар. «Катюша». Кеа. Полк. ППШ. Перископ. Ау. 



Алаштың атаулы күні

• 1879 жылы Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері, тарихшы-

ғалым, қазақтан шыққан тұңғыш темір жол инженері Мұхамеджан 

Тынышбаев дүниеге келді.

• Жазушы, журналист Әнуар Әлімжановтың (1930-1993) туғанына 

– 80 жыл. 

• Медицина бикелерінің ынтымақ күні.

Туған күн иелері

Тимур Сегізбаев (1931) – қазақ футболының ардагері;

Қуаныш Сұлтанов (1945) – сенатор, саясаттану ғылымының док-

торы, Төтенше және Өкілетті елші, Қазақстан Республикасы Дипло-

матиялық қызметіне еңбек сіңірген қайраткер, «Алтын Самұрық» 

сыйлығының иегері;



Ақмарал Арыстанбекова (1948) – Сыртқы істер министрлігінің 

арнайы тапсырмалар жөніндегі елшісі, тарих ғылымының докторы, 

химия ғылымының кандидаты, Төтенше және өкілетті елші, Тәуелсіз 

Қазақстанның тұңғыш сыртқы істер министрі, Қазақстанның БҰҰ-дағы 

тұңғыш Тұрақты өкілі, «Құрмет» орденінің иегері, қазақ қыздарынан 

шыққан тұңғыш елші;



Қайырбек Сүлейменов (1949) – Ардагерлер ұйымдары орталық 

кеңесінің төрағасы, генерал-майор;



Бақытжамал Ысмағұлова

 (1950) – Сенат аппаратының сектор 

меңгерушісі;

Марклен Қамназаров (1951) – Жоғарғы сот судьясы;

Евгений Аман (1952) – Ауыл шаруашылығы министрлігінің жауапты 

хатшысы;


Жанна Егінбаева (1953) – Премьер-министр кеңсесі құқық 

бөлімінің меңгерушісі;



Исламбек Әбішев (1956) – Өскемен қаласының әкімі;

Бөлiм редакторлары: Құб

аш МЕҢДIҒА

ЛИЕВ – с

аяси бюро, т

ел.: 

388-80-72

Берiк ӘШIМОВ – нарық, т

ел.: 

388-80-69

Қалд


ар КӨМЕКБ

АЕВ – қоғам, т

ел.:

 388-80-65

Алма


т ИСӘДIЛ – өрк

ение


т, т

ел.: 


388-80-64

Нұрғазы СА

САЕВ – дод

а (спор


т), т

ел.: 


388-80-74

Бо

ла



тбек МҰХТ

АРОВ – ж


аңалықт

ар, т


ел.: 

388-80-68

Қу

анышбек ҚАРИ – меншiк



тi 

тiлшiлер қосыны, т

ел.: 

388-80-62

Аймақтағы тiлшiлер:

Атыр


ау

 – Нарғыз ҒАБДУ

ЛЛИНА, т

ел.: 8702 5876587

Қар

ағанды – Серiк САҒЫНТ



АЙ, т

ел.: 8777 3909779

Қос

танай – Алмагүл СҰЛТ



АНОВ

А, т


ел.: 87774067903

Қызылж


ар – Ерб

ақыт АМАНТ

АЙ, т

ел.: 8 7054418255



Қызылорд

а – Әділж

ан ҮМБЕ

Т,

 те



л.: 87777054466

Өск


емен – Елмейір А

ХМЕД, т


ел.: 87775797090

Шымк


ент – Шадияр МО

ЛДАБЕК, т

ел.: 8705 9877799

Астана филиалы: Мек

енж


айы: Сейфу

ллин көшесi, 31

Те

л.:


 +7 (7172) , 54-27-31

E-mail: aa_as

tana@mail.ru

Айбын ШАҒА

ЛАҚОВ – 

ст



ана филиалының ж

ет

екшiсi)



Мұр

ат

 А



ЛМА

СБЕКҰЛЫ – тiлшi

Салт

ан СӘКЕН – тiлшi



Бүркiт НҰР

А

СЫЛ – тiлшi



Сб

Жк

Дс



Сс

Ср

Бс



Жм

Сб

Жк



Дс

Сс

Ср



Бс

Жм

Сб



Жк

Дс

Сс



Ср

Бс

Жм



Сн

Жк

Дс



Сс

Ср

Бс



Жм

Сн

Жк



Дс

Мамыр

1

2



3

4

5



6

7

8



9

10

11



12

13

14



15

16

17



18

19

20



21

22

23



24

25

26



27

28

29



30

31

 +19+21



о

 

 +9 +11

о

 

+18+20

о

 

 

+4 +6



о

 

+20+24



о

 

 

+10+12



о

 

+19+23



о

 

   +11+13

о

 

+20+23



о

 

 

+12+14



о

 

 +20+22



о

 

 

+14+15



о

+19+22

о

 

 +12+14

о

 +23+25

о

 

 

+11+13



о

         



+20+23

о

 

 

+12+14



о

 +22+24

о

 

  +12+14

о

 

+25+28



о

 

 

+14+16



о

 

+22+25



о

 

+10+14

о

+12+14

о

 

  +2  +3

о

+17+19

о

 

  +6 +8

о

 

+12+13

о

 

 + 2 +4

о

 

+22+24

о

 

 

+7 +9



о

+15+19

о

 

  +5 +7

о

+14+16

о

 

 

+2 +4



о

Әйел


әшекейі

Еж. Рим


мыс

шақасы


Түтін

Сойдақ


тіс

Театрдағы

шығармашы-

лық топ


Томиристің

баласы


Жеңіл

әйел


пальтосы

Жігерлі


ырғақты

өлең


Сый,

құрмет


Қала 

сыртында-

ғы үй

Олжадан


берілетін

сый


Қария

Гитлер


әскері

Сұлу


Шырма -

уық


Ірі мүйізді

жануар


Дарий І-ді

талқандаған

Сақ патшасы

Ақшаның


алынғанын,

түскенін


хабарлайтын

құжат


Қорек

Сусын


Аңшы

ит

Қырағы



...

Высоцкая


Емдеуші

дәрігер


Азот

қышқылы


тұздары

Үстем...,

еңбекші...

Темір


арқан

Қыз жүгі


Жағармай

түрі


Аудан

өлшемі


Дунай

саласы


Азат Рахымбеков (1965) – Madison Group ЖШС бас директоры;

Ғазиза Баймұқанова (1966) – Алматы қаласы әкімдігі «Республика сарайы» 

мемлекеттік коммуналды кәсіпорнының директоры;



Асқар Қалиев (1972) – «Қазақстан жинақбанкі» АҚ басқарма төрағасының 

орынбасары.



Мерейлеріңіз үстем болып, мәртебелеріңіз арта берсін! 

«Алаш айнасы»

Белгілі есімнің белгісіз сыры

АҚМАРАЛ:  таза қазақ сөздерінен құралған есім. Қазақ 

арудың әдемілігін бейнелегенде, ақ маралға теңеп жатады. 

Ауыз әдебиетінде, лиро-эпостық жырларда көп кездеседі. 

Алайда жалқы есім ретінде бертінде ғана қолданыла бастады. 



Бұл күнде жиі кездесетін есімге айналып отыр. 

Document Outline

  • 1.pdf
  • 2.pdf
  • 3.pdf
  • 4.pdf
  • 5.pdf
  • 6.pdf
  • 7.pdf
  • 8.pdf

Каталог: userdata -> editions -> pdf
pdf -> Қазақтың Мұқағалиы туралы жұртшылық арасында әңгімелер
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Ресми мәлімет бойынша, Қазақстанда жұ
pdf -> Иә, отандық ғылым ды кө­ тер мейінше, мықты мем ле кет
pdf -> Мен Абайдың ақындық мек тебі өз деңгейінде зерттеліп
pdf -> Бір тілде деп міндеттеген жоқ
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Қазақстандағы Ұбт-ның қа лып тасқан өзіндік тәртібі
pdf -> Ерғожин ЕрлЕді Дәулет Ерғожиннің сөзіне сенсек, салық органдарында сыбайлас жемқорлықтың дең­ гейі төмендеген. Құқық қорғау орган дарымен бірігіп жасаған жемқорлықтың

жүктеу 0.68 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет