М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік


Генетиқалық репродукцияның ашылуы



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет2/8
Дата09.04.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Генетиқалық репродукцияның ашылуы 
      СӨЖ  -  2  САҒАТ  мазмұны.  Үй  тапсырмасы  –  тақырыппен  танысып,  сараман  сабақ  сұрақтарына 
даярлану.  Жеке тапсырмаларды орындау. 
  12 апта  
  №12 Дəріс Тақырып  Этология мен  социобиология
         Дəріс  мазмұны.        Этология  ғылым  ретінде.  Инстинкт  пен  зерттеу  тəжірибелері. 
Қауымдастықтар формалары. 
        Əдебиеттер: 
Костарев А.С., Айтимов А.С. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» - Орал, 2003,  93-97  бет. 
Горелов А.А. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» -М: Центр, 1997 – 137-146 бет. 
Солопов  Е.Ф.  «Қазіргі  заманғы  жаратылыстану  концепциясы»  -  М:  Гуманит.    Баспа    ВЛАДОС  орталығы, 
1998  
«Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» Самыгина С.И.  – Ростов н/Д , 2001.- 359-361 бет. 
№12 практикалық сабақ Адамның шығу тегі  мен эволюциясы.   
Адам жаратылыстанудың объектісі ретінде.  
Адам пайда болуының концепциясы.  
Адаммен жануарлардың ұқсатығы жəне айырмашылығы.  
Адамның эволюцииясы мен қалыптасуы туралы антропология.  
Қазіргі заманғы адамның пайда болу орны  туралы гипотезалар 
ОЖСӨЖ - 2 САҒАТ . 
Адамның тарихи дамуының биологиялықтығы мен əлеуметтілігі.  
 
СӨЖ - 2 САҒАТ мазмұны. Үй тапсырмасы – тақырыппен танысып, сараман сабақ сұрақтарына даярлану.  
Жеке тапсырмаларды орындау. 
  
 13 апта  
№13 Дəріс Тақырып:   Адам жайындағы жаратылыстану.    
       
Дəріс  мазмұны.          Этология  жəне  адам.  Адамды  тануға    социобиологияның      қосқан  үлесі. 
Этнология.  Этнология  ғылым  ретінде.  Этногенез  теориясы.    „Адам-табиғат”  қатынасы  туралы 
экология.  Глобальды экология. Адам экологиясы. Əлеуметтік экология. 
         Əдебиеттер: 
Костарев А.С., Айтимов А.С. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» - Орал, 2003,  99-108 бет. 
Горелов А.А. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» -М: Центр, 1997 – 148-155 бет. 
«Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» Самыгина С.И.  – Ростов н/Д , 2001.  359-361 бет. 
№13 практикалық сабақ Этология мен  социобиология. 
Этология ғылым ретінде.   
Инстинкт  жəне қарым-қатынас   
Социобиология туралы түсінік   
Қауымдастықтар формалары 
ОЖСӨЖ - 2 САҒАТмазмұны. 
Антропогенез мəселелері. 
 
 СӨЖ - 2 САҒАТ мазмұны. Үй тапсырмасы – тақырыппен танысып, сараман сабақ сұрақтарына даярлану.  
Жеке тапсырмаларды орындау. 
 14 апта  
№14 Дəріс Тақырып:   Психика мен  сана туралы қазіргі заманғы ғылым   

Дəріс мазмұны.      Жануарлар психикасынан адам тілі мен танымына дейін. Адам миын оқып білу.  Ми 
ассиметриясы.      Саналылық  пен  санасыздық.  З.Фрейд,  К.Юнг,  Э.  Фрома  зерттеулері.  Қазіргі  заманғы 
зерттеулер. 
       Əдебиеттер: 
Костарев А.С., Айтимов А.С. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» - Орал, 2003,  109-114 бет. 
Горелов А.А. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» -М: Центр, 1997 – 156-159 бет. 
«Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» Самыгина С.И.  – Ростов н/Д , 2001.   
№14 практикалық сабақ Адам жайындағы жаратылыстану.    
Этология жəне адам.   
Адам жайындағы   социобиология.   
Этнология ғылым ретінде.    
Қауымдастықтар формалары. 
 ОЖСӨЖ - 2 САҒАТ мазмұны. 
Əлемнің қазіргі заманғы ғылыми-жаратылыстық бейнесі. 
      СӨЖ  -  2  САҒАТ  мазмұны.  Үй  тапсырмасы  –  тақырыппен  танысып,  сараман  сабақ  сұрақтарына 
даярлану.  Жеке тапсырмаларды орындау. 
 
 
15 апта 
 №15 Дəріс Тақырып:   Қорытынды. 
 
Дəріс мазмұны.       Ғылым эволюциялық механизм ретінде. 
 Əдебиеттер: 
Костарев А.С., Айтимов А.С. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» - Орал, 2003,  119-121 бет. 
Горелов А.А. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» -М: Центр, 1997 – 168-181 бет. 
«Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» Самыгина С.И.  – Ростов н/Д , 2001.   
№15 практикалық сабақ Психика мен  сана туралы қазіргі заманғы ғылым.   
 Психикадан санаға дейін..   
Адам миын оқып білу. 
Ми ассиметриясы.  
Саналылық пен санасыздық.  
Саналылық пен санасыздық туралы  қазіргі заманғы зерттеулер.   
ОЖСӨЖ - 2 САҒАТ  мазмұны.  
Эволюциялық процесс ретіндегі ғылым. 
СӨЖ - 2 САҒАТ мазмұны. Үй тапсырмасы – тақырыппен танысып, сараман сабақ сұрақтарына даярлану.  
Жеке тапсырмаларды орындау. 
 
 
 
 
 4.  Негізгі жəне қосымша əдебиеттер тізімі, Интернет желісіндегі Web-сайт адрестері  
 
Негізгі əдебиеттер: 
1. 
Костарев А.С., Айтимов А.С.
 «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы»  – Орал, 2003, 136 бет. 
2. 
Костарев А.С 
«Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы»: Электрондық оқулық– Орал, 2004 
3. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы»:   
С.И.Самыгин 
бас бойын. Ростов н/Д., 2001.- 575 с. 
4. 
Солопов  Е.Ф
.  «Қазіргі  заманғы  жаратылыстану  концепциясы»  -  М.:  Гуманит.  Басылым.      ВЛАДОС 
орталығы, 1998 – 232 с. 
5. 
Горелов А.А.
 «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» – М.: Орталық, 1997. – 208 бет. 
6. 
Рузавин Г.И.
 «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы»  – М.: Мəдениет жəне спорт, ЮНИТИ, 
1997.– 287 с. 

7. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы»: хрестоматия / сост. 
З.А.Мукашев.
 – Алматы, 2002. 
8. 
Мукашев З.А.
 «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы». - Алматы, 2002. 
Қосымша əдебиеттер:   
Андреев И.Л
. Происхождение человека и общества. – М., 1986. 
Барашенков  В.С.
  Существуют  ли  границы  науки:  количественная  и  качественная  неисчерпаемость                                               
материального мира. – М., 1989. 
Бернал Дж.
 Возникновение жизни. – М., 1969. 
Боряз В.Н., Солопов Е.Ф.
Философские вопросы химии. - Л., 1976. 
Вернадский В.И.
 Размышления натуралиста. - М., 1977. 
Вернадский В.И.
 Избранные труды по истории науки. – М., 1981. 
Вернадский В.И.
 Научная мысль как планетарное явление. – М., 1987. 
Вернадский В.И.
 Биосфера. Различные издания. 
Вили К., Дедье
 В. Биология. – М., 1975. 
Винер Н.
 Кибернетика. – М., 1968. 
Винокуров И., Гуртовский Г.
 Психотронная война. -  М., 1993. 
Воронов В.К.  и др.
   Основы современного естествознания.  Учеб.   – 2-е изд., стер. М.: Высш. шк., 
1999 
Гейзенберг В.
 Физика и философия: Частное и целое. – М., 1989. 
Герасимов И.Г.
  Структура научного исследования. – М., 1985. 
Гирек Ф.И.
 Экология. Цивилизация. Ноосфера. – М., 1987. 
Грибанов Д.П.
 Философские взгляды А.Эйнштейна и развитие теории относительности. – М., 1987. 
Гумилев Л.Н.
 Этногенез и биосфера Земли. Различные издания. 
         Дмитриева  В.Ф.
  Концепции    современного    естествознания:  Программа,  методические  указания  и 
контрольные задания. М.: Высш. школа, 2003 
         Дубнищева Т.Я.
 Концепции  современного  естествознания: Учеб. пособ. 5-е изд., перераб. и доп.-
М.:ИЦ Академия,2003 
Дубинин Н.П.
 Генетика и человек. – М., 1978. 
Дубровский Д.И.
 Информация, сознание, мозг. – М., 1980. 
Зельдович Я.Б., Хлопов М.Ю.
 Драма идей в познании природы: Частицы, поля, заряды. – М., 1988. 
Канке В.А.
    Концепции современного естествознания. Учеб.   Изд. – 2-е,  М.: Логос, 2002 
Капица С.П., Курдюмов С.П., Малинецкий Г.Г.
 Синергетика и прогнозы будущего. – М., 1995. 
        Карпенков С.Х.
   Концепции  современного естествознания.  Учеб.   Изд. -  4-е, испр. и доп. М.:  Акад. 
проект,  2002 
       Карпенков С.Х.
   Основные концепции естествознания.  Учеб.  М.:  Культура и спорт,  ЮНИТИ,  1998 
         Карпенков С.Х.
  Концепция современного естествознания. Учеб.  -  8-е изд., испр. и доп. М.: Акад. 
проект, 2004 
       Комарова А.И.
  Концепции  современного  естествознания: для студентов вузов.- Ростов н/Д.: Феникс, 
2004. -160с. 
Концепции современного естествознания .-Р.на  Дону: Феникс, 2001.-320с.- (Сдаем экзамен). 
          Концепции современного естествознания /под ред. 
В.И.Лавриненко, В.П.Ратниккова. 
-  М., 1997 
          
Костандоев  Э.А.
    Сознательное  и  бессознательное  в  свете  современных  исследований  мозга 
человека// Мозг и сознание. – М., 1990. 
Кочергин А.Н.
 Научное познание: формы, методы, подходы. – М., 1991. 
Кун Т.
 Структура научных революций. – М., 1975. 
Лоренц К.
 Агрессия. – М., 1994. 
        Найдыш В.М.
  Концепции   современного естествознания. Учеб. М.: Гардарики, 1999 
 
     
Новиков И.Д.
 Эволюция Вселенной. – М., 2001. 
          
Опарин А.И.
 Жизнь, ее природа, происхождение и развитие. – М., 1960. 
          Пахомов Б.Я.
  Становление современной физической картины мира. – М.,  1985. 

          
Пригожин И., Стенгера И
. Порядок из хаоса. М., 1986. 
Пуанкаре А.
 О науке. – М., 1983. 
          
Сергеев Б.
 Тайны памяти. - М.,1995. 
          
Силк Дж.
 Большой Взрыв: рождение и эволюция Вселенной. – М., 1982. 
Скачков Ю.В.
 Естествознание в системе культуры//Философия, естествознание, социальное развитие. 
– М., 1989. 
Сноу Ч.
 Две культуры. – М., 1973. 
Степин В.С., Кузнецова Л.Ф.
 Научная картина мира в культуре техногенной цивилизации. – М., 1994. 
      Теяр де Шарден.
 Феномен человека. – М., 1973. 
           
Тинберген Н.
 Социальное поведение животных. – М., 1992. 
 
Трофименко А.П.
 Вселенная: творение или развитие?  - Минск, 1987. 
      Философия и методология науки./ под ред. 
В.И.Купцова.
 – М., 1996. 
      
Филатов В.П.
 Научные познания и мир человека. М., 1989. 
           
Фирсов Л.А.
 И.П.Павлов и экспериментальная приматология. – Л., 1988. 
 
Фрейд З.
 Психология бессознательного. – М., 1989. 
 Хакен Г.
 Информация и самоорганизация. – М., 1991. 
 
Харрисон Дж.,  Уайнер Дж.,  Тэннер Дж., Барникот Н. Рейнольде В.
  Биология человека. – М., 1979. 
          
Хорошавина    С.Г.
              Концепции  современного    естествознания:  Курс  лекций.-  Р.на    Д.  Феникс,  
2003.-480с 
Чижевский А.Л.
 Земное эхо солнечных бурь. – М., 1977. 
Чижевский А.Л.
 Космический пульс жизни: Земля в объятьях Солнца. Гелиотараксия. – М., 1995. 
Шварц С.С.
 Экологические закономерности эволюции. – М., 1980. 
Эйнштейн А., Инфельд Л.
 Эволюция физики. – М., 1966. 
Энгельгардт В.А.
 Научное познание жизни. – М., 1984. 
Эшби У.Р.
 Введение в кибернетику. – М., 1959. 
 
5. Пəн бойынша тапсырмаларды орындау графигі.   
 
№ 
п/
п 
Жұмыс 
түрі 
Тапсырма
ның 
мақсаты 
мен 
мазмұны  
Əдебиеттер 
Орында
лу 
уақыты 
Балы  
Бақыла
у 
формас
ы   

ОЖСӨЖ - 2 
САҒАТ - 2  
Теориялық 
дайындықт
ы тексеру   
Костарев А.С., Айтимов 
А.С.
 «Қазіргі заманғы 
жаратылыстану 
концепциясы»  – Орал, 
2003, 
Горелов А.А.
 
«Қазіргі заманғы 
жаратылыстану 
концепциясы» – М.: 
Орталық, 1997. 
Апта 
0-100 
Ауызша 
сұрау 
немесе  
конспек
т  
 

Бақылау 
жұмысы 
Оқыған 
материал 
бойынша 
теориялық 
дайындықт
ы тексеру.   
Карпенков С.Х.
   
Концепции  
современного 
естествознания. Учеб.   
Изд. -  4-е, испр. и доп. 
М.:  Акад. проект,  2002. 
Апта 
 
0-100 
Нұсқаул
ар 
бойынш
а жазба 
жұмысы   

Глоссарий 
Студенттер
дің жеке 
жұмысын 
-//-//-//-//-//-//-//-//-//- 
6,14 
Апталар 
0-100 
Ауызша 
жауап 

белсендіру, 
сонымен 
қатар 
терминдер
ді 
тмеңгеру.  

Емтихан 
Білімді 
кешенді 
тексеру.   
 
Емтихан 
графигі 
бойынш
а 
0-100 
Тестілік 
тапсырм
алар 
 
 
6.  Мəтіндік оқу құралы, авторлық дəрістер 
 
1.С.Д.Фазылов,  З.М.  Молдахметов,  А.М.Газалиев  Қазіргі  замангы  жаратылыстану  концепциялары. 
Алматы,2003 
 
1.
 Костарев А.С., Айтимов А.С.
 «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы»  – Орал, 2003, 136 бет 
2. Жаратылыстану-ғылыми пəндер негіздері
  пəнінен оқу -əдістемелік-құрал, Мулдаханов Н.Р. 
ОƏК
 Жаратылыстану-ғылыми пəндер негіздері
  бойынша авторлық дəріс мəтінінен тұрады. 
  
№1 Дəріс. 
Тақырып: «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» пəні.  
 Дəріс мақсаты: «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» пəніне жалпы сипаттама беру. 
 Дəріс мазмұны. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» пəніне кіріспе.   
 
Кіріспе 
 
           
Гуманитарлық  білім  саласындағы  студенттерде:  “Қазіргі  заманғы  жаратылыстану 
концепциясы пəнін оқу қажет пе?” деген сұрақ туындауы мүмкін. Бұл сұраққа жауап беруді 
ХХ  ғасыр  соңындағы  жаратылыстану  мен  гуманитарлы  ғылымдар  (əсіресе,    60-шы 
жылдардағы    “физиктер”  мен  “лириктер”  арасындағы  қызықты  пікірталастарда  көрініс 
тапқан)  арасындағы  қайшылықтардан  көруге  болады.  Бұл  алдымен  ғылыми-техникалық 
төңкерістердің  нəтижесімен  байланысты  барлық  білім  саласындағы  өзін-өзі  құру  мен 
жүйелік үйлесімдер, эволюция концепциясына сүйенген жалпы ғылыми зерттеу əдістерінде 
жиі қолданылатын.  
        Сондай  –  ақ,  жаратылыстану  адамзаттың  жан  мəдениетінің  маңызды  жəне 
ажыратылмас бөлігі. Жаратылысты–ғылыми мен əдістемелік қорытындылар негізін салушы 
қазіргі заманғы көзқарастар білімі кез–келген қызмет саласындағы жалпы мəдени мамандар 
дайындаудың қажетті элементіне айналды.  
        Жеке  білім  саласының  бір  –  бірінен  алыстауы,  бізге  бізді  қоршаған  əлем,  қоғам  жəне 
адам  жайында  біртұтас  түсінік  бере  алмас  еді.  Философия  ғылымы  да  жаратылыстанумен 
қарым – қатынасынсыз бұл міндетті орындай алмайды. Жаратылыстану ғылымы білімі мен 
материалына  сүйенген,  біртұтас  болып  кіріктірілген  философиялық  көзқарас  қазіргі 
заманғы əлемнің жаратылысты – ғылыми бейнесін түсінуге мүмкіндік береді. 
         “Қазіргі 
заманғы 
жаратылыстану 
концепциясын” 
оқу 
гуманитарлық 
бағыт 
саласындағы  студенттерде      ғылыми  көзқарас,  теориялық  ойлау,  болашақта  өз 
мамандықтарында жаратылыстану ғылымының əдістемелік негізін қолдануға үйретеді.  

         Қазіргі  заманғы  жаратылыстануға  негізделген  əлемнің  жаратылысты  ғылыми  бейнесі 
туралы  көзқарасты  алу  үшін,  алдымен  тұтастай  жаратылыстану,  жаратылысты  -  ғылыми 
жəне  гуманитарлық  мəдениет  не  екенін  анықтау  қажет.  Сонан  соң  Табиғаттың  қазіргі 
заманғы дамуы туралы көзқарасты қарастыруға болады. 
 
№2 Дəріс 
 Тақырып:  Ғылым мəдениеттің негізгі құрамдас бөлігі  
Дəріс мақсаты:  Ғылымды мəдениеттің негізгі құрамдас бөлігі ретінде қарастыру.     
Дəріс мазмұны.   Ғылым туралы түсінік.   Ғылымның жіктелуі. Ғылыми таным формалары. Ойлау əдістері. 
Эмперикалық  жəне  теориялық  зерттеу  əдістері.    Ғылымның  жіктелуі,  диффференциясы  жəне 
интеграциясы.  Ғылымдпрдың  негізгі  кешені  жəне  олардың  сипаттамасы.  Ғылымдардың  ХІХ  ғасырға 
дейінгі мамандануы. Жеке ғылымдардың жəне тұтас ғылымның интеграциясының қажеттілігі.Ғылым жəне 
оның  мəдениеттің  басқа  салаларынан  ерекшелігі.  Жаратылыстану.  Жаратылысты  ғылыми  жəне 
гуманитарлы мəдениет туралы түсінік. 
 
1.  Ғылым туралы түсінік. 
2.  Ғылымның жіктелуі, дифференциациясы, интеграциясы. 
3.  Жаратылысты-ғылыми жəне гуманитарлық  мəдениет. 
 
1.1. Ғылым туралы түсінік 
 Жалпы мағынада, ғылым – математикалық дəлелдемелер мен эмперикалық 
(сезімталдық) бақылауға негізделген əлемді танудың рационалды əдісі.  Ғылымды жан-
жақты қарастыра отырып, оның үш қызметін қарастыруға болады: 
1.  Ғылым мəдениет саласы. 
2.  Əлемді тану əдісі. 
3.  Арнайы институттар. 
Оларға тек жоғарғы оқу орындары ғана емес, сондай-ақ ұжымдар, академиялар, 
зертханалар, кітапханалар, журналдар т.б. жатады. 
Ғылым үнемі даму үстінде. Көптеген ғылыми ашылулар біздің күнделікті өмірімізде 
көрініс тауып жатады. Қазіргі кездегі ашылулар қатарына тек соңғы ғылыми ашылулар ғана 
емес, пайда болу уақытына қарамастан осы күнге дейін өзінің маңыздылығын жоймаған 
мəліметтерді де жатқызуға болады. 
Ғылымның өзіне тəн талғампазды ерекше белгілерін қарастыруға болады: 
Əмбебаптылығы – адам арқылы табылған жағдайда барлық əмбебап үшін шыншыл 
білімді хабарлайды. 
     Үзінділігі  –ақиқаттың  немесе  оның  параметрлерінің  тұтас  емес,  əр  түрлі  үзіндісін 
оқытады. 
     Жалпы  маңыздылығы  –  берілетін білім бар  салада да қажет;  ғылым  тілі-  бар адамды 
байланыстыратын, бір мəнді түсініктер мен терминдерді бекітеді.  
     Даралықты жою – ғылыми таным нəтижесі соңында ғалымның жеке ерекшелігі, мекен 
жайы, ұлты көрсетілмейді. 
     Жүйелілігі  –  ғылым  бұл  байланыспаған  бөлшектердің  жиынтығы  емес,  белгілі-бір 
құрылым иесі.  
      Аяқталмағандығы  –  ғылыми    білім  шексіз  дамығанмен  де,  ол  нақты  ақиқатқа  жете 
алмайды. 

      Сабақтастығы  –  білімнің  жаңа  анықталмаған  бейнесі  мен  қатаң  ережелері  ескі 
біліммен сəйкестендіріліп отырады. 
       Сыншылдығы  –  қай  кезде  де  негізін  салушы  нəтижелерді  де  күмəнға  қоюға    жəне 
қайта қарауға əзір болу. 
       Нақтылығы  –  ғылыми  қорытындылар  белгілі  бір  қалыптасқан  ережелер  бойынша 
тексерісті талап етеді. 
       Имансыздығы – ғылыми шындықтар иманды - əдепті жүйеде бейтарап болады. 
       Рационалдығы  –  эмперикалық  дəрежеде  шегінен  шығатын  теориялар  мен  оның 
жағдайларын  қалыптастыру,  ойлау  заңдылығы  мен  рационалды  процедура  негізінде  білім 
алу. 
      Сезімталдығы - ғылыми нəтижелерді ұғыну көмегімен эмперикалық төңкерісті талап 
етеді, содан соң ғана нақтылығы мойындалады. 
       Ғылыми таным формалары: 
       Деректер  –  болжам  жəне  теориялар    арқылы  тəжірбиеде  түсіндіруге  тырысатын 
нақты, қатаң қалыптасқан білім. 
       Мəселе – ғалымның сұрақтарға жауап беруі үшін бар білімінің жеткіліксіздігі. 
      Болжам  –  нақты  ғылыми  теория  болу  үшін  тəжірибеде  білгісіз-бір  құбылыстарды 
түсіндіру үшін  тексеріс пен теориялық түсінікті қажет ететін ғылыми ұйғарым. 
       Теория – қоғам мен табиғат дамуының əділетті заңдылығын сипаттайтын қоғамдық 
практика, тəжірибе жиынтығы. 
       Ғылыми  заңдар  -  объективті  заңдарды  (зерттелетін  процестер  мен  құбылыстарға 
байланысты  жалпы  жəне  қажетті)  теориялық  тұжырымдамалар  формасында 
сипаттайды. 
       Принциптер – қандайда – бір  теорияның негізгі күйі. 
       Əлемнің ғылыми бейнесі – қазіргі жағдайда алынған ғылыми білімнің жиынтығы. 
      Ғылыми  таным  əдістемесі  жалпы  адамзаттық  ойлау  тəсілдерін  (анализ,  синтез, 
салыстыру,  жалпылау,  индукция,  дедукция  т.б.),  эмперикалық  пен  теориялық  (бақылау, 
эксперимент, өлшеу, моделдеу т.б.) зерттеу əдістерін қарастырады. 
      Барлық тəжірбиелік физика, химия, астрономия, биология, психология т.б. ғылымдарда 
шындықты орналастыру үшін басқа зерттеуші тəжірбиесінен тəуелсіз дəлелденген, нəтиже 
беретін  экспериментті  қою  қажет.  Ғылымда  қайта  өндіру  мен  қайталануға  талап  қоймай 
нəтиже болмайды.  
          Осылай шындықтың басты төрешісі – эмперикалық тексеріс деректі қалыптастырады. 
Ғылыми  деректер,  олардың  арасындағы  қарым-қатынас  жəне  ең  бастысы  бұл  ара-
қатынастың  саналы  жеңілдетілген  құбылыс  моделі  көмегімен  жүйелеу  қарастырады. 
Мұндай фактілер жүйелеу теориясы деп аталады. 
       Эксперимент  теорияның  алдын  ала  болжауға  беріктігін  сынайды.  Соңында  теория 
төзбегенде, төңкеріс кезінде пайда болатын  ескі деректер негізінде жаңасы құрылады. Егер 
көңілге  қонымды  құрылған  теория  қалыптасқан  деректерге  қолайлы  келсе,  ғылыми 
парадокс туындап, ғылым дамуында секіріс болады. 
 
1.2 Ғылымның жіктелуі, дифференциациясы, интеграциясы 
       Қазіргі заманғы ғылым өте күрделі тармақталған жүйе болып табылады. Ол бір-бірінен 
əр  түрлі  дəрежеде  алыс  15  мың  шамасындағы  пəндердің  ірі  білім  аумағын  алып  жатыр. 

Ғылыми пəндердің көптігіне – байланысты ғылымның жіктелуін білгілі-бір жүйеге келтіру 
мүмкін  емес.  Негізінен  ғылымдарды  жаратылысты,  қоғамдық,  техникалық  жəне 
гуманитарлық  деп  жіктейді.  Сондай-ақ,  мұнда  психико-педагогикалық  жəне  медициналық 
ғылымдарды да жатқызуға болады. 
      Жаратылыстану  ғылымдар  бөліміне  қоршаған  əлемді  қарастыратын  ғылымдар 
жатқызылады.  Бұл  бөлім  ғарыш,  оның  құрылымы  мен  эволюциясы  (астрономия, 
космология,  космогония,  астрофизика,  космохимия,  т.б.)  туралы,  жер  туралы  (геология, 
геофизика,  геохимия  т.б.)  процестердегі  химия,  физика,  биология,  жүйелер  туралы 
(материяның қозғалыс формасы), адамды биологиялық түр ретінде жəне оның эволюциясы 
мен шығу тегі туралы ғылымдарды біріктіреді.  
       Жаратылыстанудың маңызды принципі - табиғат туралы білім эмперикалық тексерістен 
өтуі  қажет.  Бұл  тексерістер  соңында  шешуші  мəн  теорияда  мойындалады.  Осыған 
байланысты жаратылыстануды ғылыми объективтіліктің үлгісі деп есептейді.  
       Қоғамтану  ғылымы  комплексіне  жататындар  адамзат  қауымы  мен  макро-  жəне 
микробірлестік заңдарының спецификасын оқытады. Бұл мəселелер ғалымның өзі ие тəрізді 
зерттеу  ісінде  де  топтық  қызығушылық  пен  құндылыққа  байланысты.    Сондықтан 
объективті  зерттеу  əдісімен  қатар  қоғамтану  əдістемесінде  субъективизм  үлесіне  тиетін 
зерттелетін  құбылыстарды  уайымдау  үлкен  маңызға  ие  болады.  Мұндай  ғылымдар 
қатарына  əлеметтану,  саясаттану,  саяси  топтар  жəне  идеологиялық  ғылымдар, 
экономикалық, заңгерлік, басқару т.б. жатады. 
      Жаратылыстану  ғылымына  қарағанда  техникалық  ғылым  ерекшелігі  танымға  емес, 
Табиғаттың  қайта  түзілуіне  көмектесуге  негізделгендігінде.  Техникалық  əлемнің  өзіндік 
ерекшелігі    мол.  Оның  заңдылықтарының  кəсіби  білімінсіз  техникалық  прогресс  шыңына 
жету мүмкін емес. 
       Гуманитарлық  ғылымның  зерттеу  аумағына  қоғамдық  құндылықтар  жатады.  Мұндай 
құндылықтар  ішінен  ойлау  қағидасы  мен  нормасын,  қарым-қатынас  пен  мінез-құлық, 
қоғамдық  мұрат  т.б.  көрсетуге  болады.  Гуманитарлық  ғылым  іс-əрекетінің  аймағы  кеңірек 
болып  келеді.  Мұнда  философия,  əдеп,  заңгерлік  ғылымдар,  дінтану,  өнертану,  логика, 
əдебиеттану т.б. енеді.  
         Ғылымның  оқшаулануы  мен  ғылыми  білімнің  дифференциациясының  ұзақ  ғасырлық 
тарихы бар. ХІХ ғ. дейін ғылым дамуының басқарушы беталысы оның бөлімшелерінің бір-
бірінен  бөлінуі  мен  мамандануы  болады.  Бірақ  материалды  жүйелер  мен  оның  қозғалыс 
формалары  өзара  алмасу  процесімен  байланысты.  Сондықтан  оны  зерттейтін  ғылымдар 
өзара  байланыс  арқылы  «өтпелі,  шекті»  ғылым болып  табылады  (геохимия,  электрохимия, 
биохимия,  биогеофизика,  астрофизика,  биотика,  табиғатты  пайдалану  экономикасы  т.б.).  
Мұндай  жағдайда  білім  дифференциациясы,  мамандануы  ғылым  жүйесіндегі  кіріктіруші 
фактор  болып  табылады.  Кіріктіру,  синтездеу  қызметін  басқа  білім  саласы  біріктіретін 
жалпы  шекті  ғылымдар  –  математика,  философия  немесе  көптеген  қозғалыс  формасының 
нақты  аспектілерін  оқытатын  кибернетика,  синергетика,  динамика,  термодинамика  т.б. 
ғылымдар  орындайды.  Соңғы  кезде  ғылымдардың  кіріктірілу  беталысы  басқарушы  болып 
келеді.  
         Қазіргі  уақытта  интеграция  күшінің  өсуі  тек  жеке  ғылымдарда  ғана  емес,  сондай-ақ 
ғылым  тұтастай  материалды  өндірісімен,  рухани  мəдениетімен  жəне  қоғам  өмірінің    жан-
жақты  қырларымен    сипатталады.  Соңғы  кезде  ғылым  мен  өндіріс  бір-бірімен  шиеленісе 

байланысып,  комплексті  ғылыми-техникалық  іс-əрекет  саласы  пайда  болады.  Мысалы, 
биотехнология, жасуша инженериясы, системотехника, эргономика, дизайн т.б.  
 
1. 3. Жаратылысты-ғылыми жəне гуманитарлық  мəдениет 
       Біздің  білімімізді  екі  бөлікке  бөлуге  болады:  бірінші  бөлігіне  –  Табиғат  туралы  ілім, 
екінші  бөлігіне  –  адамзат  пен  олардың  туындыларын  жатқызуға  болады.  Алғашқысын 
жаратылысты–ғылыми,  соңғысын  –  гуманитарлық  ілім  деп  атайды.  Мұндай  бөліну  адам 
(субъект) мен Табиғатты (объект) оқуға негізделген. Жаратылысты-ғылыми ілім - объектіні, 
гуманитарлық ілім -субъектіні оқытуда қалыптасады.  Бұл бөліну шартты маңызға ие деген 
шешімге  келуге  болады.  Адам  Табиғаттың  бір  бөлігі  болғандықтан  оны  осы  тұрғыдан 
қарастыруға  болады.  Жаратылыстану  ғылымдарының  жетістіктері  жаратылысты-ғылыми 
мəдениетке, ал қоғамтану ғылымдарының жетістіктері гуманитарлы мəдениетке əкеледі. 
        Өте ертеректен осы күнге дейін жеткен ғалым есімдері көбіне энциклопедистер болған. 
Авиценна тек көрнекті дəрігер ғана емес, сонымен қатар атақты діншіл жəне заңгер болған. 
Декарт  есімі  геометрияны  алгебра  тіліне  аударып,  түпнұсқалы  философиялық  жүйені 
құрумен қатар, физика мен психология тарихына да енді.  
        Соңғы екі ғасырда жаратылысты ғылымдар мен математика алға үлкен қадам жасады. 
Жаратылысты  жəне  гуманитарлық  ғылым  жолы  тез  бөліне  бастады.  Физика,  химия, 
математика мамандану жолында талпына қозғалды.  
ХХ  ғасырдың  екінші  жартысында  «физиктер»  жəне  «химиктердің»  көп  болуынан 
əртүрлі  факультеттердің  кафедра  мүшелері  өздерінің  көршілерінің  математикалық 
аппараттарымен  эксперименттік  əдістемесін  тек  шамамен  ұсынды.  Ал  ХІХ  ғасырдың 
басында  Д.И  Менделеев  бір  факультетте  биология,  химия,  физика  жəне  математика 
мамандарын дайындауды ұсынған.  
          С.П.Капицаның  айтуы  бойынша  ХХ  ғасырда  гуманитарлық  жəне  жаратылысты–
ғылыми мəдениеттің дамуы жоғарғы деңгейде болған. 
          Мəдениет дегеніміз - адамның қолымен жасаған материалдық жəне рухани 
байлықтардың жиынтығы жəне де адамның осы байлықтарды қолмен жасай білу 
мүмкіншіліктері. 
           Жаратылысты-ғылыми 
мəдениеттің 
қамтитын 
аймағы 

жаратылыстану 
ғылымдарына,  техникалық  жетістіктерге,  өнеркəсіптік  технологияларға  негіз  болатын 
заттардың  таза  табиғи  қасиеттері,  олардың  арасындағы  байланыстар  мен  заңдылықтар.  Ал 
гуманитарлық  мəдениет  адамдардың  бір-бірімен  байланысын,  қарым-қатынасын  реттеуге 
бағытталған  қоғамдық  сана-сезіммен,  рухани  байлықпен  байланысты  мəселелерді 
қарастырады.  Бұл  сұрақтарды  «адамтану»  ғылымдары  (философия,  əлеуметтану,  этика, 
тарих, т.б.) жəне дін, мораль, құқық жəне т.б. ғылымдар зерттейді.  
           Жаратылысты–ғылыми  жəне  гуманитарлық  мəдениеттерді  бір-бірінен  бөліп  қарауға 
болмайды.  Олар  бір-бірімен  тығыз  байланысты  жəне  бір-біріне  біздің  оң  жəне  сол 
қолдарымыз  сияқты,  есту  мен  көруіміз  сияқты  өте  қажет.  Бұл  мəдениеттердің 
біртұтастығына  мына  мысалдарды  келтіруге  болады.  Біріншіден,  жаратылысты-ғылыми 
мен гуманитарлы мəдениеттер – екеуіде адамның іс-əрекеті мен сана-сезімінің нəтижелері. 

Екіншіден,  жаратылысты-ғылыми  жəне  гуманитарлық  мəдениет  түрлері  мен  ғылымдары 
арасында  ортақ  «шекаралық»  мəселелері  көп.  Осы  мəселелерді  шешу  олардың  бірігуін, 
жақындауын  қажет  етеді.  Мысалы,  экология,  антропосоциогенез,  гендік  инженерия  жəне 
т.б.  мəселелер.  Үшіншіден,  мəдениеттің  осы  түрлері  адамның  өмірлік  көзқарасын 
қалыптастырады;  ал  көзқарастың  біртұтастық  сипаттамасы  болатынын  білесіз  –  оң  көзбен 
бір нəрсені, сол көзбен басқа нəрсені көруге болмайды. 
 Əдебиеттер: 
Костарев А.С., Айтимов А.С. «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» - Орал, 2003,  4-7 бет. 
Костарев А.С. . «Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы»: Электрондық оқулық. – Орал, 2005 
Солопов Е.Ф.  «Қазіргі  заманғы жаратылыстану  концепциясы» - М: Гуманит.   Баспа  ВЛАДОС орталығы, 
1998   
 Горелов А.А«Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциясы» -М: Центр, 1997 – 12-28 бет. 
 
№3 Дəріс 
Каталог: dmdocuments
dmdocuments -> Қазақ филологиясы кафедрасы
dmdocuments -> Айса байтабынов эпик жыршы
dmdocuments -> Мүхамбетқалиев С., Ахметов К.Ғ, Ғабдуллин Х. А. Байүлы мен Жетіру және Төре, Төлеңгіт
dmdocuments -> Көпбаева М. Р. ф.ғ. к., М. Әуезов атындағы Оңтүстік
dmdocuments -> Н. С. Тілеуханов
dmdocuments -> Т.ӘЛімқҰловтың «Қараой» ӘҢгімесіндегі махамбет тұЛҒасы акбулатова С. Б
dmdocuments -> Батыс қазақстандық КҮй дәСТҮрін әлемге мойындатқан қҰрманғазы рухы с. Ә. Күзембай
dmdocuments -> Кафедрасының отырысы шешімімен бекітілген. Педагогикалық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Орал, 2011

жүктеу 5.01 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет