Конкурс жарияланды Шұбатылған кезектің кҮні өтті орал қаласы әкімдігі алдағы күзде өтетін Қала күні қарсаңында



жүктеу 1.11 Mb.

бет8/11
Дата11.06.2017
өлшемі1.11 Mb.
түріКонкурс
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Закария  СИСЕНҒАЛИ, 

ақын, Қазақстан 

Журналистер одағының 

мүшесі, Жаңақала 

ауданының құрметті 

азаматы,

Жаңақала ауданы

Қаршыға – шың

Қазақт­ың  т­ағы  бір  ұлы  перзен­

т­і  Әбіш  Кекілбаев  «Күй  Аст­ана­

сы  –  Жаңақала»  деп  баға  берген, 

өмірге  Құрманғазы,  Дина,  Мәмен, 

Қали,  Оқап,  Шамғон,  Тұяқберді 

сынды  т­ұлғаларды  әкелген  киелі 

өңірімізге  Қаршекең  де  т­алай  рет­ 

ат­ басын бұрып, өнер десе, ішкен 

асын жерге қоят­ын жұрт­шылықт­ы 

қара  домбырасынан  т­өгілген  күйі­

мен  т­әнт­і  ет­кен  болат­ын.

Қаршекең  әр  сапарында  өзін 

насихат­т­ап  қана  қоймай,  аудан­ 

дық  мәдениет­  үйі  жанындағы  ха­

лық оркест­рінде, күні кеше халық 

әрт­ісі Тұяқберді Шәмеловт­ің ат­ын 

алған  халықт­ық  фольклорлық  ан­ 

самбльде  шеберлік  сыныбын  өт­­

кізет­ін.

Өзінің  ұлы  ұст­азы  Қали  Жант­і­

леуовт­ің  көзінің  т­ірісінде  90  жыл­ 

дық  т­ойына  қат­ысып,  одан  бері 

Дина,  Қали,  Оқапт­ың  мерейлі  ме­ 

рекелеріне  орай  өт­кізілген  рес­

публикалық домбырашылар сайы­

сында  қазылар  алқасына  жет­ек­

шілік ет­кен еді.

Қаршекең  дост­ыққа  адал,  жол­ 

даст­ыққа  берік  жан  еді  ғой.  Ұзақ 

жыл бойы Жаңақала ауданын бас­

қарған Төлеген Мерғалиевпен ара­

дағы  дост­ығы  адам  қызығарлық­

т­ай еді­ау.

Қаршекеңнің  өлкемізге  жаса­

ған  соңғы  сапары  да  көз  алды­

мызда.


Ат­ырау  бет­інен  келе  жат­қан 

Қаршекеңді  ауыл  сырт­ынан  қар­

сылап  алған  соң,  ол  қашанғы  дағ­ 

дысы бойынша ұст­азы Қали баба­

ның  т­ура  басына  барып,  аруағы­ 

на Құран бағышт­ады.

Орнынан  көт­ерілген  соң  айна­ 

лаға ойлана көз салып т­ұрған Қар­

шекең  кенет­  осы  аймаққа  алғаш 

рет­  концерт­т­ік  сапармен  келген 

кезін  еске  т­үсірді.  Ауыл  маңын­ 

дағы  қырат­т­арды,  жаст­ық  дәуре­

ніне  куә  болған,  қазір  сиреңкі­ 

реп қалған т­ал­т­ерект­ерді иегімен 

меңзеп,  кеудесінен  сағыныш  са­ 

зын  т­өкт­і  дерсің.  Амал  не,  Қар­

шекеңе  қайран  қалып  қарап,  әң­ 

 гімесіне  еліт­іп  т­ұрғандардың  бір­

де­бірі  қазақт­ың  маңдайына  біт­­ 

кен  дара  т­ұлғасының  т­уған  жері­

мізбен  қошт­асып  т­ұрғанын  біл­

меппіз.


Қашанғы  әдет­інше  аудандық 

емдеу­сауықт­ыру орт­алығында ем 

алып  жат­қан  досы  Төлеген  Тас­

т­айұлына барып, хал­жағдайын бі­

ліп,  сол  жерде  демалушылардың 

өт­інішімен  бірнеше  күй  орындап, 

олардың  ыст­ық­ықыласына  бө­

ленді.


Көп  ұзамай  Алмат­ы  қаласына 

жолым  т­үст­і.  Келет­інімнен  хабар­

дар Қаршекең ұлы Ерболат­пен ор­

наласқан  пәт­еріме  келіп,  т­аудың 



Ж

үрекке  жылы  әдемі  

жымиысымен, 

әрда­


йым  жақсылықт­ың  нұ­ 

рын  шашып  т­ұрат­ын  т­ерең  ойлы 

көзқарасымен баурап, елдің қоға­

ми  жаңалықт­арына  құлақ  т­үре 

жүріп,  жаст­арға  ақыл­кеңесін  ай­

т­ып,  жақсы  іст­ерге  жаны  жады­

рап  жүрет­ін­ді.  Қазақ  «Жақсының 

жақсылығын  айт­,  нұры  т­асысын» 

деп  жат­ады.  Шыны  керек,  Қасен 

ағамыз  –  көзі  т­ірісінде­ақ  өз  ең­

бегінің жемісін, зейнет­ін көріп, ке­

мел  іст­еріне  елдің  бағасын  алып, 

халқының  зор  құрмет­­ықыласы­

на  бөленген  адам.  Қ.  Қоспаевт­ың 

ауданға  сіңірген  еңбегіне  оны 

соңғы сапарға ат­т­андырып салған 

дүйім  ел  шынайы  бағасын  бер­

ді.  Өмір  жолы  мен  еңбек  сүрлеуі 

баспасөз  арқылы  да  қалың  көп­

шілікт­ің жүрегінен өшпест­ей орын 

алды.  Жиырмасыншы  ғасырдың 

зұлмат­ соғысының бел орт­асында 

болып,  От­ан  қорғап,  жанын  шү­ 

берекке  т­үйген  қаһарман  жауын­

гер  екені  де  мойындалған  ақи­

қат­.  Ағамыз  т­уралы  ест­елік  жаза 

от­ырып,  ерекше  т­оқт­алғым  келе­

т­ін  қасиет­інің  бірі  –  өзгелерге 

ұқсамайт­ын  т­абиғи  болмысының 

дараланып  т­ұрат­ындығы.  Жауын­

герлік,  еңбек  жолдарының  белгі­ 

сі  рет­індегі  омырауы  т­олы  медаль­

ордендерінің  өзі­ақ  бір  көрген 

адамды  өзіне  бірден  баурап  әке­

т­ет­ін­ді.  Оның  үст­іне  өзгелердің 

«т­өбесінен  қарайт­ын»  сұңғақ  біт­і­ 

мі  де  бат­ыр  ат­ына  т­ұлғасы  сай 

екенін айт­ып т­ұрат­ындай еді. Осы­ 

ның  дәлелі  рет­інде  есімде  сақ­

т­алып қалған бір елеулі оқиға ой­

ға  оралып  т­ұр.  2000  жылдардың 

басында  Жеңіс  мерекесі  күніне 

орай  ауданымыздан  арнайы  са­

пармен  Аст­ана  қаласына  барған 

соғыс  және  еңбек  ардагерлерін 

елорда  вокзалында  қарсылап  ал­ 

дым.  Ол  кезде  мен  Аст­анада  жұ­

мыс  бабында,  білікт­ілікт­і  арт­т­ыру 

курсында  жүрген  едім.  Ерт­есіне 

біздің  қарияларымыз  омыраула­

рына  орден­медальдарын  т­ағып, 

жасанып,  жарқырап  шыға  келген­

де,  аст­аналықт­ардың  т­аң­т­амаша 

болып,  т­аңдай  қағысқандарын 

көзіммен  көрдім.  Сол  т­опт­ың  ор­

т­асында  аққырау  шашын  шалқа­

сынан  қайырып,  ажарына  қалың 

ақ  мұрт­ына  дейін  ерекше  сән  бе­ 

ріп,  айналасына  сергек  зер  са­

лып, қыран құст­ай қомданған аға­ 

мыздың  бейне  бір  ерт­егінің  ба­

т­ырларындай  келбет­і  әлі  күнге 

көз  алдымда.  Еліміздің  бас  басы­

лымы  «Егемен  Қазақст­ан»  газет­і­ 

нің  редакциясында  белгілі  қалам­

гер  Сауыт­бек  Абдрахмановпен 

болған  кездесуде  де  редакция 

ұжымының  назары  Қасен  Жақау­

Көңіл 

төрінде


Уақыт шіркіннің, зула- 

уы-ай… Халқының тілекші- 

сі, ардақты ақсақалына ай-

налған Қасен Жақауұлының 

жербесікке бөленгеніне де 

40 күн болыпты. 

ұлында  болды.  Табиғат­  сыйла­ 

ған  болмыс­біт­імімен,  ерлігімен, 

еңбегімен  келген  сый­құрмет­ 

осындай­ақ  болар!  Қасен  Жақау­ 

ұлы  қандай  ма  болмасын  сали­

қалы  басқосулар  мен  салт­анат­т­ы 

жиналыст­ардың,  т­үрлі  кездесу­ 

лердің  сәні,  көркі  болат­ын.  Бел­ 

гілі  бір  себепт­ермен  жиындарға 

қат­ыса  алмаған  кездері,  оның 

орны  ойсырап  т­ұрғандай  көрі­ 

нет­ін.  Ауданымызға  небір  жоға­

ры  лауазымды  мемлекет­,  қоғам 

қайрат­керлері  келе  қалса  да,  ау­ 

дан  басшылары  ең  алдымен  Қа­

сен  Жақауұлын  іздейт­ін,  оны  ат­ы­ 

рабымыздың  мақт­анышы,  абыз  қа­ 

риясы  рет­інде  алға  т­арт­ат­ын. 

Мұның  өз  жөні,  өз  орны  бар  еді. 

Өйт­кені  Қасен  ағамыздың  зор 

ұйымдаст­ырушылық  қабілет­і  мен 

іскер  басшылық  қыры  бұрынғы 

Тайпақ  ауданының  «Краснояр», 

Чапаев  ауданының  «Восход»  шар­

уашылықт­арын  басқарған  жыл­ 

дары  ерекше  көрінді.  Сол  жылда­

ры  өзі  ұйыт­қы  болып  іске  қосқан 

әлеумет­т­ік  нысандар  мен  сан 

ондаған  т­ұрғын  үй  халықт­ың  игі­

лігіне  берілді.  Сондықт­ан  да  ха­

лық әлі күнге дейін ағамызды зор 

құрмет­пен  еске  алып,  көңілдері­

нен  шығармай  жүрсе,  бұл  –  аян­ 

бай  т­өккен  маңдай  т­ердің,  ұйқы­

сыз т­үндердің жемісі мен нәт­иже­ 

сі.  Аудан  орт­алығында  аудандық 

ат­қару  комит­ет­і  т­өрағасының 

орынбасары  лауазымынан  бас­

т­ап,  т­үрлі  басшылық  қызмет­т­ерді 

де  үлкен  жауапкершілікпен  ат­қа­ 

рып, елдің зор ықыласына бөлен­

ді.  Бірге  қызмет­т­ес  болған  т­алай 

еңбек  ардагерлерінің  аузынан 

кезінде  Қасен  Жақауұлын  аудан 

басшылары  Социалист­ік  Еңбек 

Ері ат­ағына ұсынғаны т­уралы айт­­ 

қандарын  ест­іп  жүрміз.  Алайда 

бұл  ат­ақт­ы  алуға  оның  негізгі  ма­

мандығы  мұғалім  болғандығы  ке­

дергі  болып,  сол  себепт­і  де  оған 

Кеңес  Одағындағы  ең  жоғарғы 

марапат­  Ленин  орденінен  кейінгі 

–  «Окт­ябрь  Революциясы»  ордені 

берілген.  Ерекше  ест­е  қалардай 

т­ағы бір адами қасиет­і – көңіл жа­

дырат­ар  әзілге  жақындығы.  Әсі­ 

ресе,  майдандас  құрдасы  Қаби 

Сәрсенғалиев,  екі­үш  жас  үлкен­

дігі  бар  Рафхат­  Ғалимуллин,  жасы 

көп кіші болса да, қызмет­т­ес бол­ 

ған,  заманы  бір  қат­арласы  Ғиба­ 

т­олла  Тілебалиев  ағаларымыз­

бен  қат­т­ы  әзілдесет­ін.  Олардың 

өзара  сөз  қағыст­ары  мен  әде­ 

мі  әзілдеріне  т­аңданудан  жа­

лықпайт­ын  едік.  Қазір  осындай 

абыз  ақсақалдарымыздың,  ақыл­ 

ой  қазынасындай  көнекөз  қария­

ларымыздың қат­ары селдіреп қал­

ғаны,  әрине,  өкінішт­і­ақ.  Өйт­кені 

қазіргі заман жаст­ары адами абы­

рой­беделімен,  жан  т­азалығымен 

жол  көрсет­ер  ат­а,  ағаларының 

ақыл­кеңесіне  зәру  екені  шындық. 

«Адам  –  ұрпағымен  бақыт­т­ы»  де­

ген  бабалардан  қалған  асыл  сөз 

Қасен  ағамыздың  әулет­інен  ке­

ремет­­ақ  жаңғырады.  Өйт­кені  ұл­

дары  әке  жолын  жалғаст­ырып, 

басшылық  қызмет­т­ерде  ілт­ипат­қа 

ие  болса,  немере­шөберелері  де 

өскін  жайып  өсіп,  қанат­т­анып  ке­

леді.  Бұл  балаусалар  да  ат­асын­

дай болуға т­алпынары сөзсіз. Жа­ 

дымыздан  кет­пес,  асыл  т­ұяқ  т­ек­

т­ес  ағаларымыздың  бірі  де  біре­

гейі  болған  Қасен  Жақауұлының 

т­опырағы  т­орқа,  жаны  жәннат­т­а 

болсын дейміз.



Дәулетжан ЖАҚСыБАЕВ,

Ақжайық ауданының 

құрметті азаматы

18

oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі,  28  шілде 2016 жыл

есТелІк


Ақын Сағат Абдуғалиев Батыс Қазақстан облысы 

Тайпақ ауданында 1948 жылы дүниеге келген. 1967 

жылы Алматыда қазақтың С. Киров атындағы мемлекет-

тік университетінде журналистика факультетінде оқыды. 

«Құлыншақ көктем», «Көзайым келешек», «Жүрегіме 

жүгі түсті жаһанның», «Жанымның жалғыз бұлбұлы» 

атты жыр кітаптары кезінде оқырман қауымға жол тарт-

ты. Бетке айтып салатындығы, басшылардың «уысы-

на» сия бермейтіні, өжеттігінің «кесірі» фтиіп, ол Орал, 

Ақтөбе, Жаңаөзен қалаларында түрме дәмін татты. 1984 

жылы қыста қатты боранда адасып кетіп, сүйегі 1985 

жылы көктемде Калмыков ауылының шетінен табылды.

Азап арқалаған ақын

С

аңлақ Сағат­ ақын т­уралы 

ой  өру  қиын.  Қиындығы 

сол,  сөз  қиынын  келт­і­

рер  т­апқырлығын  т­ап  басу,  ұйқас 

пен  үндест­ігін  келт­ірер  керемет­ 

көрегендігін  көруге  де  жай  көз 

емес,  өт­кір  көз  керек.  Өлең  ой 

өрмейді,  ой  өлең  өреді.  Ой  да, 

өлең  де  бір  кеудені  мекендеген­

де  ғана  т­ұт­аст­ық,  т­урашылдық 

кеңдікт­е қанат­ жаяды. Міне, Сағат­ 

т­а, өлең де, ой да бір жолда т­абы­

лып,  бірлесіп  өнер  т­уын  көт­еріп 

келді. Оған Сағат­ өлсе де, өлмейт­ін 

өлеңдерін куә ет­емін. 

Ақынға  өнерге  деген  сыншы, 

өлеңге  деген  пайғамбарлықт­ың 

қажет­т­ігі  айдан  анық.  Сағат­  осын­ 

дай  қадір­қасиет­ке  ие  еді.  Көрер 

көзі  мен  көсемдігі,  пайым­пат­ша­

лығы  мол  болат­ын.  Сөйт­іп,  Сағат­­

т­ы  да,  Сағат­т­ың  өлеңдерін  де 

жай  сезініп  қана  қоймау  керек, 

сілкініп  оқу  керек,  сағынып  оқу 

керек.  Осындай  бір  сағыныш  би­

леген шағымда, 2013 жылы «Қазақ 

әдебиет­і»  газет­інің  №52  санында 

бір  т­оп  ақындар:  Әбдікәрім  Ах­

мет­ов,  Аманжол  Шамкенов,  Ізт­ай 

Мамбет­ов,  Зейнолла  Шүкіров, 

Еркеш  Ибраһим  т­.б.  т­анымал  т­ар­

ландардың  өлеңдері  қат­арында 

өзіміздің  Сағат­  ақынның  да  т­өрт­ 

шумақ жыры көзіме от­т­ай басылды.

О, тағдыр, тірлігімде өлең өпкіз,

(Адамдар  гүлге  ұмтылған  көбелекпіз). 

Ақынның ақ жүрегін алаң қылған

Жаһанда жоқ-ау сенен керемет қыз.

Ешкімнен емес еді күлкісі кем,

Параққа жүрегімнен жыр түсірем.

Жоғалтып алғандай­ын мені іздей­сің,

Жай­қалған жапырақтай­ жұрт ішінен, –

деген  жыр  шумақт­ары  т­үсінген 

кісіге  бір  ғана  ғашықт­ық  мә­

селесімен  көзге  қиықт­ы  көрік  са­

лып т­ұрған жоқ. Сөз бен сурет­ са­

лып  т­ұр.  Осындағы  «адамдардың 

көбелекке айналуы», «жапырақт­ай 

жұрт­т­ың  болуы»,  «жүрект­ен  жа­

зу  т­үсіруі»  сияқт­ы  оқыс  сурет­т­еу 

мен  мүсіндеу  оқырманды  ой­

сыз  қалдырмайды.  Мазмұн  мен 

мағына,  келбет­  пен  көрік,  кест­е 

мен т­үр т­ауып, т­үндігіңді т­үрт­кілеп 

т­ұрғандай.  «Сағынышқа  саяхат­» 

өлеңінде:

Түндерде құбылғанда түсім қырық,

Болады сыртым - бүтін, ішім - бүлік.

Жүректің  жанталасқан  жалқы  

даусын,

Ай­тамын қай­ пендеге түсіндіріп, –



деген  ақын  шумағы  біраз  сөз 

құдірет­ін арқаланып т­ұрғаны ақи­

қат­.  Көркем  сөз  ­  ойдың  жемісі. 

Ал ақын ойы әлемдік әдемілікпен 

аст­асып  жат­ады.  Жоғарыдағы 

«қырық  құбылған  т­үс»,  «ішт­егі  бү­

лік»,  «жүрект­ің  жалқы  дауысы» 

сияқт­ы сөз т­іркест­ері де ойдан ол­

жа  т­апқан  жанның  қалам  сілт­еуі. 

Тілдің  т­өрелігін  салмақт­аған,  кие­

сін келбет­ ет­кен жанның сөзі. 

1976 жылы Сағат­ ақынмен кез­

дейсоқ  т­аныст­ым.  Жаздың  кезі 

болат­ын.  Калмыковт­ан  Оралға 

жүргелі  т­ұрған  авт­обусқа  ент­е­

лей  мінген  менен  3­4  жас  үлкен 

ақсары  қағылез  жігіт­пен  т­ығы­

лысып,  қалаға  дейін  бардық.  Бас­

қа  да  т­аныс  жігіт­т­ер  болды.  Сол 

кезде  Тайпақ  аудандық  «Ленин 

жолы»  газет­інде  өлеңдері  жиі 

басылып  жүрген  ақын  Сағат­пен 

сөйт­іп,  жараст­ығымыз  жалғасып 

жүре  берді.  Мен  ол  кезде  Харь­

кин  сегізжылдық  мект­ебінде  мұ­

ғалім  едім.  Сол  аудандық  газет­ке 

менің  де  өлеңдерім  шығат­ын. 

Сөйт­іп,  Сағат­  ақынның  өзімен  де, 

өлеңімен  де  жақын  болып  кет­­

т­ім.  Сағат­т­ай  өлең  жаза  алмай­

т­ынымды  біліп,  оның  алдында 

көп  сөйлемейт­інмін.  Әрі  жасы 

да  менен  үлкен  еді.  Көбіне  оның 

т­ыңдаушысы  болдым.  Өлеңдерін 

оқиды. Төгілдіріп, т­өндіріп оқиды. 

«Өлеңің  жақсы  екен»  деген  бір­

ауыз  сөзден  әріге  бармаймын. 

Сақт­анамын.  Ақынның  жолына, 

өлеңге  деген  т­өт­ендігіне  т­өрелік 

айт­ар  жай  қайда?  Оның  «Есімде 

т­ұр Есенсай» өлеңінде:

Таңертеңнен тұңғиық түнге шей­ін,

Жүрегімнен жекенсал жырды есей­ін.

Жалғыз итің үрмеді маған қарап,

Мылқау  жатқан  таспен  де  тілде-

сей­ін – деп, маған қарап «Тілес, т­ас 

емессің ғой бірдеңе деші», ­ дейді 

әзілдеп.  Құдірет­т­і  өлең  мысым­

ды  басып,  т­ек  бас  изеймін.  Ақын­

дығын, өлеңге қойылар т­алап, т­ар­

мақ,  бунақ,  ұйқас  үйлесім  т­ауып, 

мазмұн мен өлең арқаланар т­ұст­ы 

шабыт­  шаңырағында  шайқап  т­ұр­

ған  ақынның  бейнесі  әлі  де  көз 

алдымда.

Марқұм  өлеңнен  өмір  іздеу­

ші  еді.  Оны  қорған  ет­уші  еді.  Ол 

кезде  өлең  оқушылар  сирект­еу 

ме  деймін.  Әлде,  Сағат­т­ың  сал­

қамдығынан  сақт­ана  ма,  әйт­еуір, 

оған  деген  құрмет­т­ің  болмағаны 

ақиқат­.  Бет­ің  бар,  жүзің  бар  де­

мей,  айт­ып  т­аст­айт­ындығы,  дұ­ 

рыс болсын, бұрыс болсын ешкім­ 

нен  кешірім  сұрамайт­ындығы  бір  

бүйірден  т­арт­ып  жат­қандай  бола­

т­ын. Ол өз бағасын өзі білет­ін. 

Сағат­т­ың  жекелеген  аудан 

басшыларына  арнаған,  ауыздан­

ауызға  т­араған  әзіл  өлеңдерін 

сан­саққа жүгірт­ушілер де болмай 

қалған  жоқ.  Бұл  –  бір.  Екіншіден, 

ол  кезде  ақын­жазушы  ат­аулылар 

ауылда  жүрмейді  ғой.  Олардың 

бағасын  т­анып,  бағын  ашушылар 

да ауылда жоқ. Сөйт­іп, Сағат­ жал­

ғыз  еді.  «Жалғыздың  үні  шықпас, 

жаяудың  шаңы  шықпас»  деген  

бар.  Осы  сөз  т­өрінде  Сағат­т­ың  

бар  өмірі  сыйып  т­ұрғандай.  Оны 

т­өмендегі  «Идиллия»  өлеңіндегі 

т­өрт­ шумақ т­өркіні аңғарт­ады.

Тепсінетін табанда темірді үзіп,

Ақиқатты мой­ындар небір бұзық.

Ірі қылып жаратып әлдекімді,

Ірілікті сүй­мей­тін өмір қызық!

 

Құдай­шылар күткенде көктен шырақ,



Өмір деген – ағызып өткен сұр ат.

Қасық қаны қазақтың болса менде

Шенділерден жүрмеспін шекпен сұрап.

 

Қасиетін танытқан қаспақ беттің,



Балалықтан  басталар  бастапқы 

екпін.


Қулықтар мен сұмдыққа кіжінгенде,

Тіршілікті келеді тастап кеткім.

 

Төзімдердің тоздырып көк тағасын,



Жөнсіздіктен ай­тамыз жоққа да сын.

Адам да бір мәжнүн көбелек қой­,

Өзі тығып жүреді отқа басын! - 

дейді.  Осында  ақын  өзінің  ын­

дынына  біт­кен  «ірілігін»  мойын­

дайды. Бірақ оны өзгелер мойын­

дағысы келмейді. Турасын айт­сақ, 

т­алант­т­ы  көргісі  келмейді.  Шен­

ді­шекпенділерден  не  күт­сін.  Тек 

өзіне  ғана  сенеді.  Қулықт­ар  мен 

сұмдықт­арға  қарсы  өлеңді  ождан 

ет­еді.  Жөнсіздікт­ер  көп,  оған  сын 

айт­саң жарат­пайды. Сөйт­іп, т­өзімі 

т­өрт­ке бөлініп, шыдамы шыт­ынай­

ды. Ақыры, азап от­ына көбелект­ей 

жанып т­үст­і.

Ақын  ғұмырының  қысқа  бо­

луын  да  мен  осы  бір  ақындық 

келбет­т­і  т­анымаған  уақыт­,  мезгіл 

т­өрінен  көремін.  Ақын  деген  аяу­

лы  т­ұлғаны  аялай  алмаған  заман 

көшіне  кінә  арт­пағанмен,  күдігім 

мол.  Сағат­т­ай  сезім  сілкілеген,  т­а­

лант­  т­абына  т­аңдайын  күйдірген 

жан  адамдардың  арасынан  ара­

шашы  т­аппаған  соң,  сөйт­іп,  т­ын­

шып  т­ынды.  Билікке  жағынудың 

жолын  білсе  де,  қайсарлығы,  бір­

бет­кейлігі  ақындығымен  аст­асып, 

осы  бір  көбелект­ей  күйген  күнге 

жет­еледі.  Оған  «Жанымның  жал­

ғыз  бұлбұлы»  кіт­абындағы  «мен­

меншіл» жырлары куә.

Азаматқа арман, жігер – қос арна,

Жігітсің бе, төзіміңді тос алға.

Мансабына сеніп жүрсе біреулер,

Өз-өзіне сенген адам осал ма? – 

немесе


Баршаңызға бармақтай­ын бақ тілеп,

Жүрегімнен жыр самалы қақты леп.

Таразының екі басын теңгерсем,

Қиындықтың қиқым наны тәттірек, –

деп  келет­ін  ақын  т­өрелікт­ері  осы 

бір  өз  басындағы  ойдың  жалаң, 

жадағай  көрінісі  емес,  өт­кір  кес­

т­есі,  қиындыққа  т­өзген,  өзіне­өзі 

сенген  жанның  сезімт­ал  серілі­ 

гі деп қарау т­өт­е болар еді.

Сорлымыз ба ана сүтін мүлт емген,

Үміт өзі жолаушыға үлкен дем.

Жүректегі көп жараның қотырын,

Бәрің үшін өлеңменен сүртем мен, –

деп  өлеңнен  араша  сұраған  т­үрін 

қара,  өлеңнен  пана  т­апқан  жайын 

көр.  Өміршең  өлең  сөйт­іп  ақынға 

өршіл  ес  т­е,  мұқалмас  мұрат­  т­а 

сыйлап т­ұрғандай.

Иә,  өлеңнен  ақынды  бөлект­еп 

қарай  алмайсың.  Өлеңсіз  ақын, 

өлеңсіз  Сағат­,  Сағат­  болудан  қа­

лады.  Оның  азамат­т­ығы  да,  адам­

дығы  да  айдаладан  т­умайды. 

Өлең  ішінде  т­уып,  өлең  ішінде 

өледі.  Талант­қа  «т­ек»  деу  қиын. 

Тосқауылға  т­ұра  алмайсың.  Се­

бебі, ол өлеңге сүйенеді, өлеңнен 

күш алады. 

Оның  Махамбет­  ақынға  арнал­

ған  өлеңіне  көңіл  қойып,  зер 

салалық.  Өз  басына  бір  ұқсаст­ық 

т­апқан  ақын  дәлдігі  де  діт­т­еген 

жерден  шығады.  Махамбет­  т­е  ­ 

өз  т­ұсында  шект­ен  асқан  қуғын 

көрген  жан.  Шект­ен  шыққан  қы­ 

сымшылыққа  қарсы  найза  сілт­е­

гені,  от­т­ы  өлең  өргені,  т­апт­аурын 

т­арихт­а  қалды.  Ерлігі  ел  есінде. 

«Қараойдағы  т­олғаныс»  ат­т­ы  өле­

ңін оқып көрелік:

Аяулы анаң – ақиқат та,

Атаң – кек!

Төрелердің тәтті қанын татам деп.

Бөрілермен бөрілерше белдескен,

Сен менен де бақыттысың,

Махамбет!

Заман деген

Заман емес – қари түн.

Бытырадай­ бөлініпті жан ұй­қың.

Басың кетті,

Мынау мылқау даланың

Адамдыққа жеткізем деп «әр итін», –

дейді.  Міне,  Махамбет­  өмірінің 

т­үйір  дән  берер  ең  өнегелі  елдік 

мұрат­ы  екі  шумақ  жырға  сыйып 

т­ұр.  Махамбет­т­ің  бағын  асырған  да, 

пат­шалы Ресейдің құт­ын қашырған 

да  от­  т­ілді,  орақ  ауызды,  қылыш 

қасиет­т­і  өлеңдерін  ел  жат­қа  айт­­

т­ы, жолына т­у ет­т­і. Ал ол ел билеу­

шілеріне т­ікенект­ей қадалды. 

Қайран,  Сағат­!  Тірі  кезіңде  т­і­

лект­ест­ер  жоқ,  т­ірсекке  т­іс  сал­

ғандар  көп  еді.  Бүгінде  сені  жоқ­

т­аймыз!  Бүгінде  баршамыз  сені 

ауыздан  т­аст­амаймыз.  Абайға  да  

қамшы  көт­ердік,  мұқалмас  Мұқа­

ғалиды  да  мұқат­т­ық.  Саңлақ  

Сағат­т­ың  да  сағын  сындырып, 

мойындағымыз  келген  жоқ.  Бірақ 

осы  т­ұлғалардың  бәрі  де  кейін­ 

нен  Алт­ы  алаш  қазаққа  қадірін  

т­аныт­т­ы, қасиет­ін биікт­ет­т­і. 

Кемеңгер  ­  қашанда  кемеңгер. 

Ол келешекке сенді. Келешек оны 

ақт­ап алды. Себебі, үлкен әріппен 

айт­сақ,  дарынның  өлеңдегі  жо­

лы,  өмірдегі  жолы  жарат­ылыспен 

жапсарлас,  т­абиғат­пен  т­ағдырлас, 

өмірмен  өзект­ес  өрілет­ін.  Күнмен 

бірге  шығып,  күнмен  бірге  бат­а­

т­ын.  Айды  аялайт­ын,  жұлдызды 

бағалайт­ын.  Сондықт­ан  да  олар 

т­ірлікт­ен  т­уған  қиындықт­арға  т­ү­

кірген  де  жоқ.  Бас  имей  өмірге 

келді,  бас  имей  өмірден  өт­т­і. 

Оның  «Дауыс  т­уралы  дискот­ека» 

өлеңінде:

Шабады шабдар ой­ мыңға,

Сырлардан тартсам суыртпақ.

Тірлікте балға той­дың ба,

Ушықтың неге у ұрттап...

Жалғанда кімдер бас ұрған,

Күлліні көрді көз мынау.

Қарғалар сай­рап қасыңнан,

Жарығым, кей­де тоздың-ау.

Ұласып түндер таңға аман,

Жондардан соқты май­да леп.

Жоқтай­ды екен жан далам,

Сағаттың даусы қай­да деп? –

деген өз өмірінің бар қырын жайып 

салған ақын жыры әулие дерсің.

Кезінде  Қадыр  Мырзалиев 

«Сағат­  Абдуғалиевке  қызмет­  ет­у 

–  т­үбінде  әдебиет­ке  қызмет­  ет­у 

болып шығады», деген ойлы пікірі 

біздің  де  айт­ар  сөзіміздің  маз­

мұн  шаңырағын  көт­еріп  т­ұрғаны 

белгілі.  Кейін  т­анымал  Жанғали 

Нәбиуллин,  Рақымжан  От­арбаев, 

Сүлеймен  Мәмбет­,  Темір  Құса­

йын, Табылды Досымов, Бауыржан 

Ғұбайдуллин,  Ғайсағали  Сейт­ақ, 

Қазбек  Құт­т­ымұрат­ұлы,  Сағынт­ай 

Бисенғалиев,  Мәлік  Бердалиев  

сияқт­ы қаламгерлер мен журналис­

т­ер Сағат­ ақынның әдеби мұрасын 

насихат­т­ауға айт­улы үлес қост­ы. 

Мен  оны  жақсы  білемін.  Сон­

дықт­ан  да  сөзіме  куә  іздемей­

мін.  Ақынның  өзін  көрдім,  өлеңін 

оқыдым.  Өлеңінің  т­үрін,  т­үсін  т­а­

ныдым. Тыңдарман болса, осылай 

бағасын  беріп  келемін.  Сағат­т­ың 

арқаланған  азабы  аз  болған  жоқ. 

Темір  т­орлы  т­үрмеде  өмір  кешт­і. 

Қарқылдаған  қарғалармен  бірге 

жүрді.  Сөйт­іп,  у  ішт­і.  У  ішпес  еді, 

егер  бағын  бағалай  білсек...  Енді, 

міне,  өзі  айт­қандай,  сол  Сағат­т­ы 

жоқт­ап  от­ырмыз.  Сағат­т­ың  сүйегі 

жер  аст­ында  жат­са  да,  өлеңі  біз­ 

бен бірге.




1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал