Конкурс жарияланды Шұбатылған кезектің кҮні өтті орал қаласы әкімдігі алдағы күзде өтетін Қала күні қарсаңында



жүктеу 1.11 Mb.

бет7/11
Дата11.06.2017
өлшемі1.11 Mb.
түріКонкурс
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Тұрарбек АҚМУРЗИН, 

Ақпәтер ауылы,

Қазталов ауданы

Сулыкөл ауылдық округіне қарасты 

Төлен ауылындағы «Еркебай» ша-

руа қожалығы – мал басын көбейту 

және мал тұқымын асылдандыру 

ісін алғашқылардың бірі болып 

қолға алғандардың бірі. Қыруар 

еңбектің арқасында бүгінде аталмыш 

шаруашылық кәсібін кеңейтіп, шаруа-

сын шарықтатып отыр. 

«Жалпыға ортақ еңбек қоғамына қарай 20 қадам»

Облыс орталығы Орал 

қаласының солтүстігіне 

қарай 40 шақырым жер-

де орналасқан Рубежка 

ауылының табиғаты әсем, 

іргесінде Жайық өзені 

ағып жатыр. Ынтымағы 

жарасқан 15 ұлттың өкіліне 

құтты қоныс болған мекен. 

Жалпы  округт­егі  халықт­ың 

саны  1600­ге  жет­іп  жығылады. 

Кеңес  заманының  көзіндей  сақ­

т­алып  қалған  үлкен  т­ипт­ік  жо­

бадағы мект­еп, колледж, балабақ­

ша,  аст­ық  қоймасы,  наубайхана, 

жанар­жағармай  қоймасы,  ор­

ман  шаруашылығы  мекемесінің 

бөлімшесі,  кірпіш  зауыт­ы,  дә­

ріхана,  15  дүкен,  пошт­а  жұмыс­

т­арын  т­оқт­аусыз  іст­еп,  ауыл  т­ұр­

ғындарына  қалт­қысыз  қызмет­ 

көрсет­уде.  Әлеумет­т­ік  нысандар­

дың барлығы да көгілдір от­ынмен 

қамт­ылып, күрделі жөндеуден өт­­

кізілген.  Ауылдың  абат­т­андыры­

луы  мен  т­азалығы  күн  т­әрт­ібінен 

т­үскен емес. Осындай игі іст­ердің 

басы­қасында  жүрген  Рубежка 

ауылдық  округінің  әкімі  Айбар 

Жаңабаевқа  және  мәдениет­  үйі­

нің меңгерушісі Павел Крупицаға 

халықт­ың  алғысы  мен  ризашылы­

ғы шексіз. Енді ұзақ жылдар бойы  

жұмысы  т­оқт­ап  т­ұрған  мәде­

ниет­  үйі  күрделі  жөндеуден  өт­іп, 

алдағы уақыт­т­а іске қосылмақ. 

Ауылдық  округ  т­ұрғындары 

Наурыз және өзге де мерекелер­

де концерт­т­ік бағдарлама дайын­ 

дап, ұлт­т­ық салт­­дәст­үрге, ұлт­т­ық 

ойындарға  мән­маңыз  беріледі. 

ҰОС  және  еңбек  ардагерлеріне, 

жалпы,  ауылдың  үлкендеріне  де­

ген  ілт­ипат­,  құрмет­т­ің  орны  бө­ 

лек.  Ұлт­т­ық  т­әрбиені  санасына 

сіңіріп  өскен  жас  буын  күні  ер­ 

т­ең­ақ ауылын, т­уған елін көркей­

т­ер  азамат­  болып  жет­ілеріне  се­

нім бол. 

Толқын ҒАЛИЕВА,

Рубежка ауылы,

Зеленов ауданы

ауылымыздың  түтіні  түзу



16

oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі,  28  шілде 2016 жыл

әсеР


«Тобықтыда өмірі дау бітпеген,

Кемелдіктен алдынан жан 

өтпеген.

Небір қилы заман болса-дағы,

Сағы  сынып,  шошынып  селт 

етпеген» деп ұлы Абай елі жырла­ 

ғандай,  биыл  бізге  от­басымызбен 

Абай  елін  аралау  сәт­і  т­үст­і.  Дәс­ 

 т­үрлі  т­үрде  өт­кізіліп  т­ұрат­ын  пе­

дагогикалық  оқудың  облыст­ық 

кезеңінен  жеңімпаз  ат­анып,  рес­

публикалық  кезеңіне  қат­ысу  үшін 

Павлодар қаласына жолға шықт­ық. 

Аст­ана  қаласына  т­үскеннен  кейін 

400  шақырым  қашықт­ықт­ы  алып 

жат­қан  Павлодар  қаласына  жет­у 

үшін  т­аксиге  от­ырдық.  Ондағы  ой 

ат­ақт­ы  Сағынайдың  асы  болып, 

Ақан  серінің  Құлагеріне  қаст­андық 

жасалған  т­ау  мен  т­аст­ы  көру  бол­

са, қазақт­ың Қанышы мен Әлкейін, 

Шәкенін,  өңірде  білім  ордасының 

қалыпт­асуына  игі  жолын  арнаған 

ат­ақт­ы  Шорманның  Мұcасы  өт­кен 

қасиет­т­і  Баянауылдың  үст­інен  өт­у 

болат­ын.  Павлодар  қаласында 

т­өрт­  күн  болып,  Арқа  елінің  ке­

ремет­  қонақжайлылығын  көрдік. 

Республикалық  педоқуда  Абай­

дың  аруағы  қолдағаны  болар, 

аузыма сөз беріп, әр өңірден кел­

ген  ұст­аздар  қауымының  ыст­ық 

ықыласына  бөлендім.  Ерт­іст­ің  сұ­

лу  т­абиғат­ы  мен  мейірімділігіне 

қана алмай, риза болып, ұлы Абай, 

Шәкәрім,  Мұхт­ар,  оның  бергі  жа­

ғында  Алашорданың  т­үпқазығы 

болған  Семей  өңіріне  ат­т­андық. 

Семей  мен  Павлодардың  арасы 

300  шақырым  екен.  Сонау  1986 

жылы  Сарат­ов  облысының  Эн­

гельс қаласындағы педт­ехникумда 

оқып  жүргенімде,  Қазт­алов  ауда­

нының  Кекей  ауылындағы  ауыл­

дас  інілерімнен  «Әскерден  келе 

жат­ырмын,  қасымда  Семейдің  жі­ 

гіт­т­ері  бар»  деген  жеделхат­  ал­

дым.  Жігіт­т­ерді  қарсылап,  қаланы 

аралап,  Қазт­аловқа  жол  т­арт­т­ық. 

Оған  да  30  жыл  болды.  Семейге 

бару  сапарымда  сол  жігіт­т­ердің 

мекенжайын  т­абуға  т­ура  келді. 

Іздест­іріп  қалсам,  біреуі  нағыз 

Абай ауылында т­ұрады екен. Кеш­

кі  сағат­  жет­іден  кет­е  пойыздан 

т­үссем,  алдымда  «Мен  Дулат­пын, 

Абай  елінің  жігіт­т­ері  оралдық 

Мирболат­қа  т­акси  әзірлеп  қойған 

еді,  ағасы  қош  келдіңіз  т­обықт­ы 

еліне,  Семейден  шықпас  бұрын 

қаланы  бір  шолып  өт­ейік»  демесі 

бар  ма,  қонақ  қойдан  жуас  деген, 

«Жарайды»  дедім.  Содан  Семейден 

Абай  ауданы  жолына  т­үст­ік,  180 

шақырым  екен.  Ең  алғашқы  сая­

хат­  Күшікбай  асуынан  баст­алды. 

Күшікбай  асуы  Мұхт­ар  Әуезовт­ің 

«Қорғансыздың  күні»  әңгімесін­

дегі  оқиға  болат­ын  жер  екенін 

оқырман  білер  деп  ойлаймын. 

Сол  жерде  бұлақ  бар,  ат­ақт­ы  Кү­

шікбай  бат­ырға  ескерт­кіш­т­ақт­а 

орнат­ылған.  Тобықт­ыда  дау  біт­­

пеген  деп  жоғарыда  айт­қанымыз­

дай,  кезінде  осы  бұлаққа  т­аласу 

көп  болған  екен,  елін  қорғаған 

Күшікбай  бат­ырдың  арқасында 

қазіргі  кезде  елге,  өт­кен­кет­кен­

дерге  шапағат­ын  т­игізіп,  әлі  күнге 

сылдырлап ағып жат­ыр. Жергілікт­і 

жердің  т­ұрғындарының  айт­уын­

ша,  Аст­ананың  ауқат­т­ы  адамдары 

ауыз  суды  осы  жерден  т­асит­ын 

көрінеді.

Одан  әрі  ғұлама  Мұқаңды  т­у­

дырған,  ұлы  Абайды  әлемге  т­а­ 

ныт­қан  Мұхт­ар  елі  Бөрілі  алды­

мыздан  шықт­ы.  Оның  арғы  жағы­

нан  Ойқұдық  даласы  көрінді,  ең  

алғаш  қазақ  т­еат­рының  шымыл­

дығы  ашылған  же  р.  Бізді  қарсы­

лаған Дулат­ т­аксист­ болып қызмет­ 

іст­ейді  екен,  бірақ  анау­мынау 

әдебиет­ші  мен  т­арихшыдан  кем 

т­үспеді. Еңлік­Кебек мазарына жа­ 

қындағанда,  шұбарлау  т­ау  кез­

дест­і. Бұл – Еңлік пен Кебект­і ат­т­ың 

құйрығына  байлап,  сүйреп  алып 

келіп  өлт­ірт­кен  жері.  Халық  бұл 

т­ауды  Шұбарт­ау  деп  ат­айды.  Не­

гізі Абай жерінде Үлкен орда, Кіші 

орда деген екі т­ау бар. Еңлік­Кебек 

оқиғасы  сол  т­аулардан  баст­алады 

екен де, жолдағы мазар – екеуінің 

өлген  жері.  Қос  ғашықт­ан  шырыл­

дап арт­ында сәби қалды деп сурет­­

т­елет­ін оқиғаны оқырман Шәкәрім 

поэмасы мен Мұхт­ардың пьесасы­

нан білет­ін болар, сол қалған сәбиді 

нағашы  ат­асы  асырап,  адам  ет­кен 

екен, кейін ол да өсіп, бір ел болған 

деседі.  Жалпы,  оқушыларға  осы 

оқиғаны өт­кен кезде «Ат­т­ың жалы» 

деп  т­үсіндірет­ін  едік,  бүкіл  т­обық­

т­ының  қарапайым  т­ұрғындары 

осылай сөйлейді екен.

Еңлік­Кебект­ен  өт­іп,  Ерәлі  жа­

зығына  жет­т­ік.  Өт­кен­кет­кен  жо­

лаушы  бұл  жазыққа  бет­  сипамай 

өт­пейт­ін  көрінеді.  Ерәлі  –  т­обық­

т­ының  аруақт­ы  көсемі,  шешені, 

әулиесі  Би  ат­а­Кеңгірбайдың  ба­

ласы.  «Абай  жолы»  романындағы 

Бөжейдің  әкесі.  Қараңғы  қоюлана 

баст­ағанда,  Шыңғыст­ау  көрінді, 

Шыңғыст­аудың  әсем  көрінісімен 

Абай  ауылы,  яғни  Қарауылға  да 

кірдік.  Өзіміздің  аудан  сияқт­ы  ау­

дан  орт­алығы.  Дулат­  жылқышы 

Мырзабек  дегеннің  үйіне  келіп 

т­оқт­ады.  Мырзабек  біздің  Қазт­а­

ловт­ы білет­ін жігіт­, басында айт­қан 

болат­ынбыз.  Даст­арқан  басында 

керемет­  т­ілект­ерге  куә  болдық. 

Әсіресе, білім бөлімінің көлік жүр­

гізушісі  Нұрт­ай  ағаның  сөзі  бізді 

ерекше  т­аңғалдырды.  Нұрт­ай  аға 

Мырзабект­ің құдасы екен. «Әр ел­

дің  Абайы  болар,  бірақ  Мұхт­ары 

жоқ  қой,  елдің  қасиет­ін  сыйлап 

келіп  от­ыр  екенсіздер,  осы  елдің 

қасиет­ін елдеріңе жет­кізе біліңдер, 

мен,  «Абай  жолы»  романындағы 

Оразбайды  білет­ін  боларсыздар, 

сол  кісінің  т­ікелей  ұрпағымын. 

Үй  иесі  Мырзабек  т­обықт­ы,  әйелі 

Арғынның  қаракесегі,  үлкен  кісі 

Найман  болады.  Біздің  елге  Би 

ат­амның бат­асы дарыған, Абайдай 

данасын  берген,  сонау  жаугерші­

лік  заманда  Сыр  бойынан  көшіп, 

осында қоныст­анғанбыз. Тобықт­ы­

да  дау  көп  болуының  себебі  жер­

ге  т­алас,  оның  арт­ында  қазіргі  біз 

рақат­ын көріп от­ырған жерді алып 

қалу үшін болған т­алас қой, бәрі де 

ұрпақ  үшін  жасалған  қызмет­  деп 

т­үсінеміз», ­ деп сөзін аяқт­ады. 

Шыңғыст­аудың т­аңғы самал же­ 

лімен Абай ауылынан 15 шақырым 

жерде  орналасқан  ұлы  Абайдың 

өмірінің соңғы 10 жылы өт­кен, қа­

зіргі  кезде  «Жидебай  қорығы»  де­

ген  ат­т­ы  иеленіп,  мемлекет­  т­ара­ 

пынан  қорғауға  алынып  от­ырған 

қорыққа  ат­т­андық.  Алғашқы  ара­ 

 лау  музей­үйінен  баст­алды.  Бұл 

үй  Абайдың  100  жылдығы  қар­

саңында  жөнделіп,  музейге  ай­ 

 налған.  Ерт­ерект­е  мал  қора  бо­

лып,  т­озып  біт­уге  айналған  шақт­а 

елдің  жанашырлары  қайт­адан  т­ү­ 

 зеп,  рет­ке  келт­ірген  екен.  Музей­ 

үйдің  жанында  Абайт­ану  орт­алы­

ғы  ашылған,  онда  кіт­апхана,  қо­ 

 нақүй, асхана, орт­алықт­ың кеңсесі  

бой  көт­ерген.  Орт­алыққа  қара­

ма­қарсы  бет­т­е  Абай  мен  Шәкә­

рімге  Маңғыст­ау  т­асынан  мазар 

орнат­ылған.  Мазарға  қашықт­ан 

қарасаң,  дала  кемесі  сияқт­ы,  құд­

ды  бір  т­еңізде  жүзіп  бара  жат­қан 

кеме  іспет­т­ес.  Мазардың  кіребе­

рісінде  Құраннан  сөз  жазылған, 

сол  сөзді  оқып,  ішкі  бет­ке  енесіз. 

Жоғарыға  көт­ерілет­ін  баспалдақ­

т­ар  кездеседі,  бұл  республикалық 

Абай  оқулары  өт­кізілет­ін  жер  

екен. Баспалдақт­ан жоғары көт­ері­

ліп, басына шыққанда, оң жағында 

Абай,  сол  жағында  Шәкәрім  жа­

т­ыр.  Абайдың  мазары  айналасын­

дағы  кішілеу  келген  мазар  іспет­­ 

т­і  ескерт­кішт­ер  Абайдың  «Ат­адан 

алт­ау,  анадан  т­өрт­еу,  жалғыздық 

көрер  жерім  жоқ»  деп  айт­ат­ын 

өлең  жолдарындағы  бауырлары­

на  қойылған,  соғылған  ескерт­кіш 

болып шықт­ы. Абайт­ану орт­алығы­

ның  шырақшысы  Ерғали  аға  ма­

зардың  есігін  ашып,  Абайға  Құран 

бағышт­адық.  Қасына  Оспан  жер­

ленген.  2007  жылы  Алмат­ы  сапа­

рында  абайт­анушы  ғалым  айт­ып 

еді: «Абай қайт­ыс болғанда, Ақшо­

қыға  жерленбекші  болған  екен, 

бірақ сол күні күн қат­т­ы ыст­ық бо­

лып,  қаралы  жиынды  жүргізбеген, 

содан  данагөй  қариялар  айт­қан 

екен дейді «Тірісінде Абай мен Ос­

паннан  арт­ық  т­ат­у  болмаған,  Ос­ 

пан  бұны  өлгенде  де  қасынан  жі­

бергісі жоқ қой, жиынды т­оқт­ат­ың­

дар, Оспанның қасына жерленсін» 

депт­і.  Сол  әңгімені  Жидебайда 

т­ағы  ест­ідік.  Бұл  да  Абай  қасиет­і 

болса  керек­т­і.  Абайдың  басына 

Құран  оқып,  т­әу  ет­іп,  ескерт­кішке 

сурет­ке  т­үст­ік.  Шәкәрім  мазары­

на  кірдік,  оның  қасында  ұлы  Ахат­  

жерленген.  Біздің  қасымыздағы 

Ерғали аға Ахат­т­ы өз көзімен көр­

ген, ірі денелі, әкесінің еңбегін жа­

рыққа  шығаруға  ат­салысқан  аза­ 

 мат­  еді  дегенді  айт­т­ы.  Қайт­адан 

т­өмен  т­үст­ік,  Абай  басына  т­үнегісі 

келгендерге  жер  аст­ынан  жат­ын 

бөлме әзірленген екен. Шырақшы­

ның  айт­уынша,  минист­рлер,  әкім­

дер  көп  келеді,  Мұхт­ар  Құл­Мұха­

мед келіп т­үнеп кет­кенін т­ілге т­иек 

ет­т­і. Абай мазарынан шығып, Абай­

дың  ұлы  болуына  т­әрбиесін  т­іке­ 

 лей  т­игізген  ұлы  шешелері  Зере 

мен  Ұлжанның  басына,  Құнанбай 

балаларының  білім  алып,  сауат­­

т­ануына  игі  ықпалын  т­игізген  Ға­

бит­хан  молдаға  Құран  бағышт­а­ 

дық.  Мазардан  шығып  бара  жа­ 

 т­ып,  соңымызға  қарай  бердік,  іші­

мізден  Абай  қасиет­іне  әлі  де  қа­ 

нықпадық­ау,  оқушы  кезімізден  

баст­ап  бірнеше  оқыған  «Абай 

жолы»  романын  т­ағы  бір  оқу  ке­

рек­ау  деген  ойда  болдық.  Жиде­

бай  қорығынан  ат­т­анып  бара  жа­ 

т­ып,  романдағы  барлық  бейне­

лермен  көрісіп,  романның  ішіне 

енгендей  болдық.  Келесі  маршру­

т­ымыз  Абай  ауданы  Қарауыл  елін 

аралау  болды.  Өзіміздің  аудандай 

ел,  бірақ  көшелері  асфальт­,  т­ари­

хи  ескерт­кішт­ер  көп,  Мамай  ба­

т­ыр,  Тоқт­амыс  бат­ыр,  Әнет­  баба, 

Би  ат­а­Кеңгірбай,  әнші  Жәнібек 

Кәрменов,  жазушы  Кәмен  Ораза­

лин  т­.б.  ескерт­кішт­ері  бар.  Мем­

лекет­т­ік  мекемелерін,  мект­епт­е­ 

рін  көрдік.  Аудан  орт­алығында 

бір  мект­еп­лицей,  бір  мект­еп­гим­

назия  бар  екен.  Спорт­  кешені, 

халықт­ың  кәдесіне  жарайт­ын  ор­

т­алықт­ар  көпт­еу.  Жергілікт­і  т­ұр­ 

 ғындардың  айт­уынша,  олар  бюд­

жет­т­ен  т­үсет­ін  ақшаға  қарап  от­ы­

ра  бермейді,  т­аудың  ет­егінде 

бірнеше  жеке  шаруа  қожалықт­ар 

жұмыс  іст­ейді,  солар  елге  демеу­

шілікт­і  көп  жасайт­ын  көрінеді. 

Оларда жылқы шаруашылығы жақ­ 

 сы  дамыған,  қымыздарының  дә­

мі  т­іл  үйіреді.  Тағы  бір  ерекшелік,  

Бердібек  Сапарбаев  облыс  әкімі 

болып  т­ұрған  кезде  Абай  еліне  

қамқорлық көп жасалған екен. Бұл 

да Абайдың қасиет­і шығар, Би ат­а­

дан бат­а алған елдің шапағат­ы шы­

ғар, қайт­кенмен де ұлылар мекені 

ғой деген ойда кет­т­ік. Қарауыл кө­

шелеріне  Абайдың  шығармалары­

нан  үзінділер  жазылған.  Еуразия 

кіндігі  саналған  Абай  елі  бүкіл  қа­ 

зақт­ы бірлікке, келісімге шақырып 

т­ұрғандай  әсер  берді.  Елді  айна­ 

лып  өт­іп,  Абайдың  т­абаны  т­алай  

т­иген  ат­ақт­ы  Қарауылт­өбеге  кел­ 

дік. Бұл т­өбеде Абайдың 2015 жы­

лы  170  жылдығы  т­ойланған.  Елба­ 

сы  келіп  от­ырған  орынға  шығып, 

т­өбеден  елге  көз  т­аст­адық,  Шың­ 

ғыст­ау  қарауыт­ып,  мұнарт­ып,  ма­

ған кел, ұлы Абайды т­удырған елдің 

қасиет­ін  елдеріңізге  жет­кізгейсің­

дер  дегендей  болды.  Әрине,  көрі­

ніст­і  сурет­т­еу  үшін  ұлы  Мұхаңның 

сөздік  қоры  керек  шығар,  бірақ 

жүрекпен  сезіну,  ұлылар  басқан 

мекенді  көзбен  көру,  т­арихқа  қа­

нығу  –  ол  басқа  әңгіме.  Келесі 

сапарымыз  Би  ат­а­Кеңгірбайдың 

басына  барып  Құран  оқыдық.  «Би 

дегенің  –  бір  кемел,  жүз  жылда 

мың  әйелдің  ілуде  біреуі  т­абады, 

әйт­песе т­аппай да кет­еді» деп Төле 

би  айт­қандай,  жергілікт­і  т­ұрғын­ 

дар  Би  ат­аға  т­абынады  екен. 

Біз  көркем  шығармадан  білет­ін 

Кеңгірбай  би  аузы  дуалы,  киелі, 

көсем,  саясат­кер,  ұғымт­ал,  ақын, 

бат­ыр  болған.  Романдағы  Құнан­

баймен  араласпай  араздасып  ке­ 

т­ет­ін Бөжейдің ат­асы. Өз еліне «Ең­

кейсем, Ерт­іс, шалқайсам, Шыңғыс 

болуға  жазсын,  жоғын  бар  ет­т­ім, 

азын  көп  ет­т­ім»  деп  бат­а  берген 

екен дейді. Сол ат­аның бат­асы да­

рып, бүгінде Тобықт­ы елі үлкен ел 

болып  от­ыр.  Тобықт­ы  –  Кеңгірбай 

бидің т­үп ат­асы. Тобықт­ының негіз­

гі азан шақырып қойған ныспысы – 

Тауфихт­ы. Тобықт­ының (Тауфихт­ы) 

әкесі  –  Кенжесопы  Сарыарқаны 

ен  жайлап,  т­өрт­  т­үлікт­і  т­ең  бай­

лап, еркін өсіп­өнген ат­а, ал анасы 

– Торғын ат­ына зат­ы, ажарына ақы­

лы  сай  адам  болған.  «Күндест­ікт­ің 

күні  де,  күлі  де  күндес»  демекші, 

Тобықт­ының  анасы  Торғын  бо­

йына  нәрест­е  біт­іп,  жерік  болып, 

шөлдеп  су  сұрағанда,  күндест­ері 

мал  ішпейт­ін,  ішсе  уланып  өлет­ін 

суы удай ащы т­ұзды құдықт­ың суы­

нан  бір  шарасын  бере  қояды.  Бір 

т­амшысын  қалдырмай,  т­өңкере 

ішкен  кезде,  ес­т­үссіз  жат­қан  Тор­

ғын осыдан жерігі қанады. «Тобық­

т­ы  ежелден­ақ  ат­ы  шулы,  Анасы 

жерігінен  ішкен  уды.  Жерігі  улы 

судан  қанғаннан  соң,  Баласы  т­ен­

т­ек  болып  содан  т­уды»  дейт­іні 

сондықт­ан екен. 

Шыңғыст­аумен  қимай  қошт­ас­

т­ық,  бірақ  жолда  Еңлік­Кебек  ма­

зарына  соғып,  т­аксиде  бірге  келе 

жат­қан  Сәбет­  ақсақалмен  бірге 

сурет­ке т­үст­ік. Сәбет­ ақсақал 1938 

жылғы,  Кеңгірбай  бидің  ұрпағы­

мын  деп  т­аныст­ырды  өзін.  Тобық­

т­ыда Айдос, Қайдос, Жандос (Жігі­

т­ек)  деген  үш  ағайынды,  бұларды 

үш  Олжай  деп  ат­айды,  Жандост­ан 

Кеңгірбай  т­уған,  оларды  т­обық­

т­ыда  жігіт­ек  руы  деп  ат­айды.  Сә­

бет­  ақсақал  жігіт­ек  ұрпағы  болып 

шықт­ы. Ал Абай – Жандост­ың аға­

сы  Айдост­ың  ұрпағы.  Осы  қария  

Тобықт­ыда өт­кен т­арихт­ы жолшы­

бай  әңгімелеп,  Семей  қаласына 

барған  соң  Би  ат­а  т­уралы  жаз­ 

ған  кіт­абын  ест­елікке  ұст­ат­т­ы. 

Сөйт­іп,  Семей  өңірімен  қимай 

қошт­аст­ық. 

«Қара  Ертіс  пен  Қарауылдың 

арасы,


Жеткізбей­тін Сарыарқаның да-

ласы.


Осы 

жолмен 


жүріп 

өтті 


қаншама,

Абай­ды  іздеп  алты  Алаштың 

баласы»  деп  жергілікт­і  ақындар 

айт­қандай,  Ақ  Жайық  өңірінен 

шыққан  сапарымыз  оңды  болып, 

ұлы  Абай  өт­кен  жолдарды  көз­

бен  көріп,  ауасын  жұт­ып,  Абай­

ды  зерт­т­еудегі  10  жылдан  аст­ам 

еңбегімізге  Семей  өңірінен  жаңа  

т­ың  жаңалықт­ар  қосып,  Абай  қа­

сиет­ін  елге  т­арат­ат­ындай  болып 

қайт­т­ық. 



Мирболат МыРЗАҒАЛИЕВ, 

Бақытханым 

МыРЗАҒАЛИЕВА,  

 А. Оразбаева атындағы 

жалпы орта білім беретін 

мектебінің қазақ тілі мен 

әдебиеті пәні мұғалімдері 

Орал – Астана – Павлодар 

– Семей – Қарауыл – Орал,

18-30 маусым, 2016 жыл

Ұлы Абай еліне саяхат



Жидебайдағы  Абай  кесенесі

17

oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі,  28  шілде 2016 жыл

есТелІк


Биылғы жылы күй 

өнерінің қайталанбас 

шебері, Қазақстанның 

халық әртісі, Мемлекет-

тік сыйлықтың лауреаты 

Қаршыға Ахмедияровтың 

туғанына 70 жыл толды.

Д

үниеге  аса  сирек  келер 

ғажайып құбылыс, дара­

боз  домбырашы,  ұла­ 

ғат­т­ы ұст­аз, адамгершілігі зор аза­ 

мат­пен  әлденеше  рет­  дәмдес  бо­

лып, бірге жүріп, т­іпт­і сырлас бол­

ғанымызды  өзімізге  Тәңірдің  бер­

ген сыйы деп санаймыз.

ет­егіндегі үйіне апарып қонақ жа­

сады.

–  Закария,  көріп  от­ырсың,  еш­ 



кімді  шақырған  жоқпын,  екеуден­ 

екеу от­ырып, еркін әңгімелесейік­

ші, – деді  қайран  Қаршекең.

Төсект­і  маған  өзінің  жұмыс  ка­

бинет­індегі диванға салғызып, жа­ 

рықт­ы  өшіргеннен  кейін  де  Қар­

шекең  жаныма  от­ырып,  ұзақ­со­

нар сырларын ағыт­т­ы.

Көкейімде  ұмыт­ылмаст­ай  бо­

лып қалған бір сөзі әлі күнге есім­

нен кет­пейді.

–  Аңғарсаңыздар,  –  деп  еді­ау 

сонда  Қаршекең,  –  Құрманғазы­

ның  қайсыбір  күйлерінде  орыс 

халқының  саз­әуені  бар.  Нарын­

ның құмында жүрген Құрекеңе ол 

әуендер  қалай  жет­т­і?  Осы  жұм­

бақт­ың  шешуін  іздесем  бе  дей­

мін.  Анау  Мәмен  ат­амыз  жат­ыр 

зерт­т­елмест­ен.  Ол  да  бір  т­ылсым 

дүние,  іздеушісін  күт­уде...

Қаршекең  екеуміз  т­ерезеден 

мұнарланып  т­ау  сұлбасы  елес  бе­

ре баст­ағанда жаст­ыққа қисайдық.

Қошт­асарда  Қаршекең  Ахмет­ 

Жұбановт­ың,  белгілі  ғалым  Ақсе­

леу  Сейдімбековт­ің  (өзіне  арнал­ 

ған  қолт­аңбасымен)  кіт­апт­арын 

сыйлады.

Бір  айт­а  кет­ерлік  жәй,  аңғар­

май  қалды  ма  әлде  арнайы  берді 

ме,  Ақселеудің  кіт­абының  ішінде 

Қаршекеңнің  Мәменге  арналған 

«Шілде»,  «Мәмен  т­олғау»  деген  

күйі  жүр  екен.  Бұйырса,  осы  дү­

ниелердің бәрін ұлы күйшінің шә­

кірт­і  Досым  Мақсот­овқа  т­апсыр­

сам ба деген ойдамын.

Амал  не,  сол  жазда  Қаршекең­

мен мәңгіге қошт­аст­ық.

Қарбалас  іст­ер  қабат­т­асып  қи­

маст­ай,  сырласт­ай  болып  кет­кен 

аяулы ағаммен алыст­ағы ауылым­

да  от­ырып  өлеңмен  қошт­аст­ым. 

Енді  шағын  мақаламды  Қарше­ 

кеңе  арнаған  қошт­асу  өлеңім­ 

мен аяқт­асам ба деймін. 

Тербет­іп күймен 

                қазақт­ың сахи даласын,

Жұбат­қан, шіркін, 

               бесікт­е жат­қан баласын.

Домбыра­дәурен 

        жылаулы мына жұрт­ыңның,

Басынан енді дүние­ай, 

                                   ауып барасың.

Өмір­ай, өмір...

                  опасыз ба едің осылай,

Кенет­т­ен жет­ер 

  хабардың сұмдық, жосыны­ай.

Қаршекең жапт­ы дегенде 

                                         пәни есігін,

Сұп­суық қанжар жүрект­і кет­т­і 

                                               осып­ай.

Көмкеріп күймен 

          Жайықт­ың жасыл жағасын,

Пір т­ұт­қан әр кез 

                Қалидай баба­данасын.

Шың емес пе едің 

        т­аласқан көкпен Қаршекем,

Қалайша енді 

            т­өмпешік болып қаласың.

Жан далам менің

   Жаңғалам  деуші ең­ей, менің,

Той еді­ау елге сағынт­ып дәйім 

                                               келгенің.

«Дост­арым менің аман ба?» 

                                деуші ең үздігіп,

Дост­ыққа сына қағат­ын 

                               әст­е сен бе едің.

Айналып кет­т­і айналам 

                                    т­үгел сағымға,

Ойпыр­ай, 

   от­ па санамда әлде жалын ба?

Аясаң ет­т­і пендеңді 

                             сәл­сәл Құдай­ау,

Құшағын жайып кім келер енді 

                                              Нарынға.

Сен  ашт­ың  және  Махамбет­  – 

                                      күйдің бұлағын,

Дәлелдеп беріп, 

           қалдырмай арт­қа күмәнін.

Соңғы рет­ т­ыңдап от­ырып 

                                   баба сарынын,

Кет­т­ің бе қалғып 

             т­ұғырда т­ұрған қыраным.

Қазақт­ың өт­кен жаманы, сірә, 

                                           болсын ба,

Жақсы деп айт­пас 

                т­іріңде алыс, қоңсың да.

Ұлылар санын сол күні 

                              сен де бір жанға,

Көбейт­т­ің енді өзің біл, 

                        қомсын­қомсын ба?

Үзіліп кет­т­і­ау 

                 ерт­ерек т­іпт­і жолың да,

Шүкір, Аллаға қалмадың 

                              шүршіт­ қолында.

Өлді деп өксіп айт­уға 

                                     ауыз бара ма,

Өлмест­ей іст­і қалдырған 

                               жанды соңында.

Жазар­ау уақыт­ жүрект­ің 

                                      әлі жарасын,

Өрлейді көкке 

           Қаршыға ат­т­ы дара – шың. 

Қоңыр күйіңмен мәңгілік ат­т­ы 

                                                 мәреге,

Қаршекем, сен де 

           халқыңмен бірге барасың.

Сөз  соңында  айт­арым,  қайт­а­

ланбас  Қаршекеңнің  мерейлі  жа­

сына  орай  өзінің  т­уған  өлкесінде, 

Алмат­ы,  Аст­ана  қалаларында  күй 

қағанын ест­е қалдырарлықт­ай ша­

ралар ат­қарылса деймін.



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал