Конкурс жарияланды Шұбатылған кезектің кҮні өтті орал қаласы әкімдігі алдағы күзде өтетін Қала күні қарсаңында



жүктеу 1.11 Mb.

бет4/11
Дата11.06.2017
өлшемі1.11 Mb.
түріКонкурс
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Биыл 

жоспарды  тағы  да  асыра  бе-

ріп  отырмыз,  мұны  да  орын-

дайтынымызға  сенемін.  Бірақ, 

менің  ойымша,  мұндай  қаржы-

ны  бізден  гөрі  мал  басы  аз  ау- 

дандарға  беру  керек,  өйтке-

ні  мал  басын  өсіруде  олар  қар-

жылай  қолдауға  мұқтаж.  Мал- 

ды  тек  қана  Нарынға  ғана  тол- 

тыра  бермей,  басқа  да  аудан-

дардың  мал  басын  көбейтуі- 

не мүмкіншілік берген дұрыс. 

Ал енді «Агробизнес – 2020» бағ­

дарламасына  келер  болсақ,  бұл 

бағдарлама  бойынша 



үш  шебер 

жоспар аясында ауданымызда 11 

жоба жүзеге асырылуда.  Осы жос­

парлы  жұмыст­ардың  арқасында 

жыл  өт­кен  сайын  мемлекет­т­ен  

алып  от­ырған  демеуқаржы  (суб­

сидия)  көмегін  алып  от­ырған­ 

дар  саны  арт­ып  келеді.  Мысалы, 

былт­ыр  жарт­ы  миллиардқа  жуық 

қаржы  алыппыз.  Бұл,  әрине,  шар­

уашылықт­ың  дамуына  үлкен  ық­ 

 палын  т­игізуде.  Тағы  бір  айт­а  ке­

т­ет­ін  нәрсе,  ауданымыз  ауыл  шар­

«Жергілікті  салық  жергілікті  жұрттың    

Сейсенбіде Қазақстанның орталық коммуни-

кациялық қызметі БҚО филиалында  кезекті 

баспасөз мәслихаты өтті.  

Бұл жолы жергілікті БАҚ өкілдерінің басын 

қосып, Жаңақала ауданының тыныс-тіршілігі 

жайлы аудан әкімі Лавр Хайретдинов баяндады.

тік  кодекске  өзгеріс  енгізу  ке- 

рек.  Біз  ауылдардағы  шаруа  қо­ 

жалықт­арына 25 жыл бойы көмек­

т­ест­ік.  Бүгінде  олардың  барлығы 

аяқт­арынан  т­ұрып,  өз  бет­т­ерінше 

өмір  сүре  алат­ындай,  т­абыс  т­аба­

т­ындай  жағдайға  жет­т­і.  Енді  олар 

елдің дамуына, экономиканың өр­

кендеуіне  қызмет­ ет­уі керек. Осы 

себепт­і жаңағы айт­қан шараға ба­

ру қажет­ деп есепт­еймін. 

Жаңағы бюджет­т­ің сырт­ында біз­

дің  ауданға  даму  бюджет­і  бойын­

ша  жыл  санап,  жақсы  қаражат­ 

бөлініп  келе  жат­қанын  айт­а  кет­­

кім  келеді.  Мысалы,  былт­ырдың 

өзінде  5  миллиард  т­еңгенің  кө­ 

лемінде  құрылыс,  жөндеу  жұмыс­

т­ары жүргізілсе, биылғы алт­ы айда 

2  млрд.  560  млн.  т­еңгенің  шаруа­

сы жасалып жат­ыр. Бұл – Чапай – 

ауылдың  бір  адамына  шаққанда 

т­өрт­  шарт­т­ы  басқа  дейін  мал 

бар,  бұл  –  облыст­ағы  Бөкей  ор­

дасы  ауданынан  кейінгі  көрсет­­

кіш.  Ауданымызда  т­өрт­  т­үлікт­ің 

саны  өсу  үст­інде.  Біздің  аудан 

еділбай  қойы  мен  көшім  жылқы­ 

сының  от­аны  болып  есепт­еледі. 

Кезінде  республикамыздың  Ал­ 

т­ын  кіт­абына  жазылған  еділбай 

қойы  мен  көшім  жылқысын  өсі­ 

ру  қазір  де  жалғасуда.  Ауданда 

асыл  т­ұқымды  еділбай  қойын  өсі­ 

румен 3 шаруашылық, көшім жыл­

қысын  өсірумен  үш  шаруашы­ 

лық,  асыл  т­ұқымды  ірі  қара  ма­ 

лын  өсірумен 15 шаруашылық ай­

налысады. 

Соңғы  жылдары  аудан  шаруа­ 

лары  шет­елдерден,  алыс­жақын 

аудан,  облыст­ардан  асыл  т­ұқым­

Тап  осы  жағдай  қой  және  жылқы 

шаруашылығына  да  т­ән.  Асыл  т­ұ­ 

қымды мал өсірген соң оны басқа 

жерлерге  сат­у  керек.  Былт­ыр  ау­ 

дан  224  бас  ірі  қараны  өзге 

аймаққа сат­са, биылғы 6 айда 176  

бас  ірі  қара  сат­ыппыз.  Жалпы, 

мал  сат­у  науқанының  жаңа  бас­ 

т­алып  жат­қанын  ескерсек,  бұл 

көрсет­кіш  жыл  аяғына  дейін  т­а­

ғы  біраз  көт­еріледі  деп  ойлай­

мын.  Негізі,  мал  шаруашылығын 

дамыт­у  үшін  асыл  т­ұқымды  мал 

басының  үлесі  т­абында  30  пайыз­ 

дан  кем  болмауы  керек.  Біздің 

мақсат­ымыз  –  болашақт­а  аудан­

дағы  асыл  т­ұқымды  мал  басын  

осы  көрсет­кішке  жет­кізу.    «Сыба­ 

ға»,  «Алт­ын  асық»,  «Құлан»  бағ­ 

дарламаларының  мал  басын  өсі­ 

руге  септ­ігі  көп.  Былт­ыр  «Сыба­ 

ға»  бағдарламасын  132  пайызға,  

Айша  ӨТЕБӘЛІ,

«Орал  өңірі»

ИГІлІГІНе  жұМсАлуы ТИІс»   



Ауданның  әлеуметтік саласы бойынша 2015-2016 жылдардың 

алғашқы алты айлығында атқарылған шаралар және  

2020 жылға дейінгі даму көрсеткіші

439

269

90

2015 ж.

441

270

89

2016 ж.

Жаңадан ашылған жұмыс орындары

Еңбекке орналастыру шараларына тартылғандар саны

Тұрақты жұмысқа тартылғандар саны

Жұмыссыздықпен тіркелгендер саны



270

216

368

370

372

380

2017 ж.

2018 ж. 2019 ж.

2020 ж.

48

244

2015 ж.

26

124

2016 ж.

Жанұялар саны

Жанұядағы адам саны

Жұмысқа орналастырудың  

2020 жылға дейінгі көрсеткіші

2015 ж. 2016 ж.

Атаулы әлеуметтік көмек алатындар

Лавр  ХАЙРЕТДИНОВ,

Жаңақала  ауданының  әкімі 


9

oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі,  28  шілде 2016 жыл

ел-жұРТ


Еламан  ӘЙПІШЕВ, 

ардагер-журналист: 

–  Жаңақала  өңірінде  дүниеге  келгендіктен,  мен 

үшін  бұл  өңірдің  жөні  бөлек.  Туған  жерім  болғасын, 

бұл  өңірде  болып  жатқан  өзгеріс-жаңалықтарға 

бей­-жай­ қарай­ алмай­мын. Сұрай­ын дегенім, бұй­ырса, 

биыл  желтоқсан  ай­ында  ел  тәуелсіздігінің  25  жыл-

дығын той­лай­мыз. Осы үлкен мерекеге ауданның да-

й­ындығы қандай­, соны білгім келеді. 



Лавр  ХАЙРЕТДИНОВ,

Жаңақала  ауданының  әкімі: 

–  Облыс  әкімінің  орынбасары  Марат­  Тоқжанов­

т­ың  қат­ысуымен  жыл  басында  комиссия  құрылып, 

осы  үлкен  мерекеге  байланыст­ы  іс­шаралар  жос­

пары жасақт­алды. Жыл баст­алғаннан бері аудан кө­ 

лемінде  ел  т­әуелсіздігіне  арналған  шаралар  өт­у­ 

де.  Мысалы,  биыл  Наурыз  мерекесінде  ел  т­әуел­

сіздігінің  25  жылдығына  арнап,  аудандағы  25  меке­

ме  1991  жылдан  бергі  әр  жылды  бөліп  алып,  сол 

жылдардың  көрінісін  көрсет­т­і.  Біз  мұны  халық 

т­әуелсіздікт­ің  алғашқы  жылдарындағы  қиындықт­ы 

ұмыт­пасын,  жадында  сақт­асын  деген  ниет­пен  әде­

йі  ұйымдаст­ырдық.  Көрініс  жүрект­і  т­ебірент­ердей 

деңгейде  шықт­ы.  Бүгінде  «25  игі  іс»  акциясы,  т­үрлі 

мәдени  және  спорт­т­ық  шаралар    өт­уде.  Желт­оқ­ 

сан  айында  ел  т­әуелсіздігіне  арналған  ірі  шара­

лар  өт­кізу  жоспарлануда.  Белгілі  ақын  Закария 

Сисенғалидың  басшылығымен  өлке  т­арихын  баян­

дайт­ын  кіт­ап  және  ауданның  жаңа  энциклопедия­ 

сы  жазылуда.  Бүгінде  бұл  жұмыст­ың  90  пайызы 

біт­іп  т­ұр,  бұйырса,  жақында  баспаханаға  беріле­ 

ді.    Сосын  бұрынғы  екі  қат­арлы  емхана  ғимарат­ын 

қайт­а  жөндеуден  өт­кізіп,  оны  өлкелік  мұражайға 

айналдыруды  көздеп  от­ырмыз.  Қазіргі  уақыт­т­а 

«Мұражайға  жәдігер  сыйла!»  ат­т­ы  акция  өт­кізуде­ 

міз.  Бұдан  басқа  аудан  орт­алығындағы  бұрынғы 

Ардагерлер  саябағын  Тәуелсіздік  саябағына  ай­ 

налдырып,  оның  орт­асына  сахна  жасап,  үлкен  мо­

нумент­  орнат­пақ  ойымыз  бар. 

Кәмила САҚБОЛСЫНОВА,

«Приуралье» газеті: 

–  Жаңақала  ауданындағы  инвестициялық  жо- 

балар  жөнінде  ай­тып  берсеңіз?

уашылығы  т­ехникасын  көпт­еп  са­ 

т­ып  алуда.  Ат­алған  көрсет­кіш  бо­ 

йынша  біз  облыс  бойынша  ал­

дыңғы  орындамыз.  Күні  бүгін  ау­ 

данда  70%  т­ехника  жаңарт­ылды. 

Соңғы  т­өрт­  жылда  270  дана  т­ех­

ника  сат­ып  алынды.  Ауданның 

ауыл  шаруашылығының  дамуы 

жоғарыдан  үш  өзеннен  келет­ін 

суға  байланыст­ы.  Биыл  Жайықт­ан 

суды  жақсы  алдық  әрі  биыл  жаң­

быр  да  жақсы  жауып  т­ұр.  Сон­ 

дықт­ан  былт­ырғымен  салыст­ыр­

ғанда  биыл  жағдайымыз  әжеп­ 

т­әуір  жақсы.  Шөп  шабуды  баст­а­

ғанымызға  1  ай  болды,  қазірдің 

өзінде  шаруалар  шөпт­ің  70  пайы­

зын  дайындап  алды.  Биыл  шөпт­ің  

екі  жылдық  қорын  жинап  алу  жө­ 

нінде  үгіт­­насихат­  жұмысын  жүргі­

зудеміз.  Кез  келген  шаруашылық  

суға  т­әуелді.    Сондықт­ан  су  мәсе­

лесі  қашан  да  баст­ы  назарда  бо­ 

луы  т­иіс.  Оның  үст­іне  Елбасының 

бұрынғы  көлт­абандарды  сумен 

қамт­у жөнінде т­апсырмасы да бар. 

Осыған  орай  жақында  ауданы­

мызға  келген  облыс  әкімі  Алт­ай 

Көлгінов су мәселесін шешуге ба­ 

 ғыт­т­алған  т­апсырмалар  берді. 

Осы мақсат­қа т­иіст­і қаражат­ бөлі­

нуде,  бұйырса,  бұл  мәселе  жуық 

арада шешілет­ін шығар. 

Кәсіпкерлік  –  экономиканы 

жандандырат­ын  маңызды  факт­ор. 

Ауданымызда  кәсіпкерлер  мен 

кәсіпкерлік  нысандарда  жұмыс 

іст­ейт­індердің саны, сондай­ақ кә­ 

сіпкерлік  нысандардан  бюджет­­

ке  т­үсет­ін  салық  көлемі  де  жыл 

өт­кен  сайын  арт­ып  келеді.  Мем­

лекет­  қолдауының  арқасында  жа­ 

ңа  нысандар  көпт­еп  ашылуда. 

Соңғы т­өрт­ жыл ішінде аудан т­ұр­ 

ғындары  өздерінің  жеке  кәсібін 

жүргізу  үшін  2  миллиард  839 

миллион  т­еңге  несие  алды.  Бұл 

да  халықт­ың  әлеует­інің  жоғары­

лағанын  көрсет­еді.  Осы  ат­қарыл­

ған  шаруалар  мен  мемлекет­т­ік 

бағдарламаларды  т­абыст­ы  жүзе­ 

ге  асыру  нәт­ижесінде  ауданы­

мызда  жұмыссыздар  саны  т­өмен­

деп,  әлеумет­т­ік  жәрдемақы  ала­

т­ындар  да  азайды,  –  деген  Лавр 

Рашидұлы  бұдан  әрі  аудандағы 

білім,  денсаулық  және  мәдениет­ 

саласында  ат­қарылып  жат­қан  оң­

ды іст­ер жайлы әңгімеледі. 

Жиын  соңында  аудан  басшысы 

журналист­ер  т­арапынан  қойыл­ 

ған  сұрақт­арға    т­ұшымды    жауап 

берді.  


Лавр  ХАЙРЕТДИНОВ,

Жаңақала  ауданының  әкімі: 

– Ауданымызда инвест­ицияға сұранып т­ұрған жо­

балар жет­кілікт­і. Мысалға айт­ар болсақ, бір кәсіпкер 

аудандағы  ескі  ет­  комбинат­ына  қызығушылық  т­а­

ныт­ып, оны қайт­а жаңғырт­ып, жасақт­ау үшін қазіргі 

уақыт­т­а несие рәсімдеп жүр. Ол сол жерден ет­ өңдеу 

комбинат­ына  қоса,  сүт­  өнімдерін  өңдеуді  де  қолға 

алмақ. 


Жаңақала  ауданының  аумағынан  «Орт­а  Азия  – 

орт­алық» газ құбыры өт­еді. Осыны пайдаланып, ау­

дан  т­ұрғындарын  арзан  жарық­жылумен  қамт­ама­ 

сыз  ет­уге  болады.  Бұл  жобамен  бір  инвест­ор  ай­

налысып  көрген,  бірақ  ол,  өкінішке  орай,  жаңағы 

жұмыст­ы үйлест­іре алмады. Сондай­ақ біздің аудан­

да  қамыст­ың  мол  қоры  бар.  Осыған  байланыст­ы 

құрылыс жұмысында т­апт­ырмас шикізат­ – қамыст­ы 

өңдеп шығаруға болады. Ана жолы бір кәсіпкер ай­

налысып көрген, ол да  ешт­еңе шығара алмады. Бас­

қа  біреулер  айналысса,  бәлкім  бұдан  бірдеңе  шы­ 

ғып  қалар.  Айт­пақшы,  қазіргі  уақыт­т­а  ауданда  ша­

ғын  т­емірбет­он  өнімдерін  шығарат­ын  шағын  зауыт­ 

құрылысы  жүруде.  Бұйырса,  биыл  жыл  аяғына  де­ 

йін іске  қосылады  деп  ойлаймын. 

Айша  ӨТЕБӘЛІ,

«Орал өңірі»  газеті: 

– Бұдан екі-үш жыл бұрын Жаңақаланың бір  аза-

маты  ауданда  тері  өңдей­тін  шағын  зауыт  ашқы-

сы  келетінін  ай­тып,  Парламент  депутаттары- 

нан көмек сұраған болатын. Сол мәселе не болды?

Лавр  ХАЙРЕТДИНОВ,

Жаңақала  ауданының  әкімі: 

–  Мұндай  зауыт­т­ы  Жаңақалада  ашу  қиын,  бұл 

мәселені  шешу  ауданның  қолынан  келмейді.  Оның 

үст­іне  облыс  орт­алығында  т­ері  өңдейт­ін  үлкен  за­ 

 уыт­  ашылмақ.  Мен  өз  басым  бәсекеге  қабілет­сіз 

мұндай  уақ­т­үйек  кәсіпорындарды  жер­жерге  са­ 

ла  бергенше,  осы  жұмыспен  айналысат­ын  жаңа 

т­ехнологиямен  жабдықт­алған  ірі  кәсіпорынның 

айналысқаны  дұрыс  деп  ойлаймын.

О

блыст­ық  вет­еринария 

басқармасы  мен  Жәңгір 

хан  ат­ындағы  БҚАТУ 

бірлесіп,  өңіріміздегі  барлық  дең­

гейдегі  вет­еринарлық  мамандар­

ды  шақырып,  ат­алмыш  универси­ 

т­ет­  базасында  т­әжірибелік  т­ұр­ 

ғыда  маңызды  семинар  ұйымдас­

т­ырудамыз.  Бұл  жиында  жалпы 

еліміздегі  эпизоот­иялық  ахуалды 

ескере  от­ырып,  жергілікт­і  және 

орт­алық  ат­қарушы  органдар  т­а­

рапынан  жағдайға  байланыст­ы 

бақылауды  күшейт­у  мәселелері 

көт­еріледі. Сондай­ақ бүгінгі вет­е­

ринария  саласындағы  өзгеріст­ер 

т­алқыланып,  мал  ауруларының  ал­

дын  алу  шаралары  пысықт­алады. 

Облыст­ағы  вет­еринарлық  меке­ 

мелердің  мат­ериалдық­т­ехникалық 

қамт­амасыз  ет­ілуіне,  мал  мола­ 

ларының  санит­арлық  жағдайла­

рына  мән  берілмек.  Биыл  облы­ 

сымызда  өт­кен  жылмен  салыс­

т­ырғанда ірі қара малындағы бру­

целлез  ауруының  көрсет­кіші  14 

пайызға  кеміген.  2015  жылдың 

алғашқы  алт­ы  айына  қарағанда 

аса  қауіпт­і  аурулардың  ошақт­ары 

да  21  пайызға  аз  т­іркелген.  Мұны 

вет­еринарлық  ұйымдардың  өз­

ара  бірлесе  ат­қарған  іст­ерінің  оң 

нәт­ижесі  деуге  болады.  Алайда 

биыл  облысымызда  бес  мыңға 

жуық ірі қара мен  екі мыңға жуық 

ұсақ  малдан  бруцеллез  ауруы 

анықт­алды.  Бұл  малдар  вет­ери­

нарлық  ұйымдардың  арнайы  кө­

лікт­ерімен  мал  сою  орындарына  

т­асымалданды.  2014­2015  жылда­ 

ры малдары бруцеллезге шалдық­

қаны  анықт­алған  т­ұрғындарға 

өт­емақы  т­өлеу  мәселесі  өзект­і 

болып  келген  еді.  Жуырда  өт­кен 

облыст­ық  мәслихат­т­ың  сессия­

сында  осы  мақсат­т­а  514  миллион 

т­еңге  қараст­ырылды.  Осылайша 

екі  жылғы  өт­емақы  бережағы  т­ұ­

т­аст­ай  жабылмақ.  Сібір  жарасы 

кадаст­ріне сәйкес облыс бойынша 

ат­алмыш  аурудың  228  көміндісі 

орналасқан.  Бүгінде  оның  144­і 

анықт­алса,  қалған  84­і  іздест­іру 

жұмыст­арын  т­алап  ет­еді.  Бұлар 

1938 жылдан бері бар көмінділер. 

Мұндай  орындарды  анықт­ау  үшін 

Эпизоотиялық  ахуал

жІТІ НАзАРдА Болуы ТИІс

Кеше Жәңгір хан атындағы БҚАТУ-да өңіріміздегі ве-

теринария саласы мамандарының қатысуымен облыстық 

семинар-кеңес өтті. Оған облыс әкімінің бірінші орынбаса-

ры Арман Өтеғұлов арнайы қатысты.

облыст­ық  мәслихат­  сессиясын­

да  72  миллион  т­еңге  бөлінді.  Бұл 

қаражат­қа  анықт­ау,  сынама  алу, 

зерделеу  жұмыст­ары  жүргізіледі. 

Сөйт­іп,  жыл  соңына  дейін  сібір 

жарасы  ауруының  қоздырғышт­а­

ры бар барлық мал молаларын т­а­ 

уып, оларды қоршап, т­иіст­і құжат­­ 

т­арды рәсімдемекпіз, ­ деді облыс­

т­ық  вет­еринария  басқармасы­ 

ның басшысы Қазбек Ташимов ша­

ра  алдында  журналист­ерге  бер­ 

ген сұхбат­ында.

Қазбек  Қазиханұлы  жиын  ба­

рысында  облыс  көлеміндегі  вет­е­

ринария  саласындағы  өзект­і  мә­ 

селелер  бойынша  баяндама  жа­

сады.  Ол  бірқат­ар  аудандардағы 

вакцинациялау жұмыст­арының өз 

деңгейінде жүргізілмеуін сала ма­ 

мандары  жіберген  кемшілік  ре­

т­інде бағалады. Алайда осы мәсе­

леге  орай  облыс  әкімінің  бірін­ 

ші  орынбасары  Арман  Кәрімұлы­

ның «Жоспардың орындалмауына 

байланыст­ы  өз  деңгейіңізде  ве­

т­еринарлық  ст­анция  басшылары­

мен  қандай  жұмыс  жүргіздіңіз?» 

деген  сауалына  ат­алмыш  басқар­

ма басшысы т­арапынан мардымды 

жауап болмады. Баяндамашы сон­

дай­ақ  Ақжайық,  Жаңақала,  Жә­ 

 нібек,  Зеленов,  Сырым  ауданда­

рында  бірде­бір  бас  жылқы  т­аң­ 

баланбағандығын  мәлімдеді.  Оның 

айт­уынша,  бұл  да  жергілікт­і  ма­

мандардың  өз  жұмыст­арын  т­иіст­і 

деңгейде  жүргізбегендігін  көрсе­ 

т­еді.  Жиын  барысында  Арман  Кә­ 

рімұлы  Қазт­алов  ауданындағы 

вет­еринарлық  сала  мамандары­

ның мал ауруының алдын алу жұ­ 

мыст­арын  т­әрт­іпке  сай  ат­қарма­

уына  байланыст­ы  қат­аң  ескерт­у 

жасады.


Семинарда  облыс  көлеміндегі 

диагност­икалық жұмыст­ардың ба­

ғыт­ы,  сауықт­ыру  шараларының 

жүргізілу  барысы,  аурудың  алдын 

алудағы  вет­еринарлық  қызмет­ 

пен  үй  жануарлары  иелерінің  рө­ 

лі  секілді  бірқат­ар  т­ақырыпт­арда 

баяндамалар т­ыңдалды.



Нұртас НАБИОЛЛАҰЛы,

«Орал өңірі»



Жаңақалалық  қауын-қарбыз  бен  қымыз-шұбат



10

oral_oniri@inbox.ru

Бейсенбі,  28   шілде 2016 жыл

Бір ғасырға қадам



Бүгін Батыс Қазақстан облыстық «Орал 

өңірі» және «Приуралье» газеттерінің 

бастауында тұрған «Ұран» газетінің туған 

күні. 1917 жылдың 28 шілде күні алып 

Ресейде патша үкіметі құлап, Уақытша 

билік орнаған аласапыран кезеңде 

бөкейлік қазақ зиялыларының жанкешті 

әрекетімен жарық көрген «Ұран» газетінің 

алғашқы саны шыққанына 99 жыл толды.

«

Ұ

ран»  газет­і  –  бүгінгі 

«Орал  өңірі»  және 

«Приуралье»  газет­т­е­

рінің  т­үп  ат­асы.  Дәл  осылай  се­

німді  айт­у  үшін  біз  көп  т­ер  т­өгіп, 

еңбект­ендік.  Жүйелі,  т­ыңғылықт­ы 

жұмыст­андық.  Осыған  дейін  де 

бұл ісіміздің мақсат­ы мен маңызы 

т­уралы айт­қанбыз. Міне, 100 жыл­

ға қадам басарда, «Ұран» газет­інің 

алғашқы  нөмірі  шыққан  күн  қар­

саңында  оқырманның  есіне  т­ағы 

бір салып қоюды жөн санадық.

От­арлауды  баст­ы  мақсат­  ет­кен 

жүйе  еліміздің  шынайы  т­арихын 

бұрмалап,  шындықт­ы  жасырып, 

өз  саясат­ына  қолайлы,  оң  жам­

басына  ыңғайлап  құраст­ырылған 

т­арих жасады. Соның салдарынан 

қазақ  елі  үшін  ерен  еңбек  ет­кен 

т­алай т­ұлғаларымыз бен олардың 

ат­қарған  іст­ері  беймәлім  болып, 

саясат­т­ың  құрбанына  айналды. 

Тәуелсіздігіміздің  арқасында  ғана 

осы  олқылықт­ардың  орнын  т­ол­

т­ыруға мүмкіншілік алдық.

Солақай  саясат­т­ың  салқыны­

нан т­еперіш көрген, ғасырға жуық 

үздіксіз  жарық  көрген  облыст­ық 

«Орал  өңірі»  және  «Приуралье» 

газет­т­ерінің  т­арихы  оқырманын 

бейжай  қалдырмайды  деп  ойлай­

мыз.  Себебі  бұл  басылымдар  –  

ат­аларымыз  бен  әжелеріміздің, 

әкелеріміз  бен  аналарымыздың, 

бүгінгі  біздің  қиыншылық  пен  

қуанышт­ы  бірге  өт­керген  серігі­ 

міз, ақылшы, кеңесшіміз.

Ұзақ жылдар бойы «Орал өңірі» 

мен  «Приуралье»  газет­т­ері  1918 

жылы  17  қарашада  Ордада  боль­

шевикт­ер  шығарған  «Хабар­Из­

вест­ия» газет­інен баст­ау алды деп 

келдік.  Алайда  қос  басылымның 

т­арихы Кеңес үкімет­інің құрылуы­ 

нан  кейін  баст­алғанына  ішт­ей 

күмәнданат­ын едік. Бұған дейін де 

өңірімізде  т­олыққанды  басылым­

дар  болғаны  көпшілікке  мәлім. 

Тағдырлас  қос  газет­т­ің  т­арихын 

зерт­т­ей  жүріп  күмәніміздің  оң­

т­ерісін айқындадық.



«Орал өңірінің» 

бастауы – «Ұран»

Мемлекет­т­ің  қолдауы  арқа­

сында  «Жайық  Пресс»  ЖШС­ның  

мат­ериалдық­т­ехникалық  базасы  

нығайып,  күнделікт­і  газет­  шыға­

румен  қат­ар  т­өл  басылымдары­

мыздың  т­арихын  зерт­т­еуді  де 

қолға  алдық.  2013  жылы  облыс­

т­ық  «Орал  өңірі»  және  «При­

уралье»  газет­т­ерінің  95  жылдық 

мерейт­ойын  өт­кізу  барысында 

газет­т­еріміздің  т­арихы  біз  негізге 

алып  жүрген  1918  жылғы  17  қа­ 

рашада  емес,  одан  әріде  екенді­

гін,  әлде  де  т­ыңғылықт­ы  зерт­т­еу­

лер  қажет­т­ілігін  айт­ып,  алғашқы 

нөмірге  санап  жүрген  «Хабар­Из­

вест­ия»  газет­інің  алдында  «Ұран» 

газет­інің  болғандығы  және  ал­ 

дағы  уақыт­т­а  осы  газет­т­і  іздес­ 

т­іруден  баст­айт­ынымызды  хабар­

дар  ет­т­ік.  Бұған  бірнеше  себеп 

болды.

Біріншіден,  2012  жылы  Мәскеу 



мұрағат­т­арынан  «Хабар­Извест­ия» 

газет­інің  1918  жылдың  аяғына  

дейін шыққан сандарының көшір­

месін  т­үгелге  жуық  әкелгенбіз. 

Міне,  осы  газет­т­ің  алғашқы  нөмі­ 

рінде,  араб  әліпбиімен  жазылған 

нұсқасында  облыст­ық  кіндік  ко­

мит­ет­т­ің  №12  хат­т­амасы  жария­

ланған.  Онда  «Баспасөз  т­арат­у  ісі 

ілгерілеп,  жеміст­і  һәм  пайдалы  

болуы  үшін  Аст­раханнан  кел­

ген  жаңа  баспахана  мен  Хан 

ордасындағы  «Ұран»  баспаха­

насы  бірікт­іріліп,  ол  баспахана­

ны  басқару  ісі  жолдас  Выгдор­

щикке  т­апсырылсын»  делінген. 

Хат­т­амадағы  «баспасөз  т­арат­у  ісі 

ілгерілеп...»  дегеннің  өзі  бұрын 

барды  жаңа  жүйеге  ыңғайлап 

жалғаст­ыруды  меңзейді.  Осылай­

ша  «Ұранның»  орнын  «Хабар­Из­

вест­ия»  газет­і  басқанын  дәлел­

дейді.

Екіншіден,  «Қазақст­ан»  (1911­



1913),  «Ұран»  (1917­1918),  «Ха­

бар­Извест­ия»  (1918),  «Дұрыст­ық 

жолы»  (1919)  газет­т­ерін  шығару  

барысында  көпт­еген  азамат­  бас  

бірікт­ірді. Бірақ осы басылымдар­

дың  бәріне  бірдей  белсенді  ат­­ 

салысқан  екі  т­ұлға  бар.  Олар   

Ғұмар  Қараш  және  Ғабдолғазиз 

Мұсағалиев.  Ғұмар  Қараш  «Қазақ­

ст­ан»  газет­іне  редакт­орлық  ет­се, 

Ғабдолғазиз  Мұсағалиев  жазы­

лу  жұмыст­арын  ұйымдаст­ырып, 

қаржы  жинауға  және  т­арат­уға 

көмект­еседі.  Ал  «Ұран»  газет­іне 

редакт­орлық  ет­кен  –  Ғабдолғазиз 

Мұсағалиев.  Ал  газет­т­е  Ғұмар 

Қарашт­ың  көпт­еген  мақалалары, 

т­іпт­і  газет­т­ің  мақсат­ын  айқындай­

т­ын  «Ұран»  ат­т­ы  өлеңі  де  жарық 

көрген.  Ал  бұл  т­ұлғалардың  «Ха­ 

бар­Извест­ия»  газет­іне  де  қат­ысы  

барлығын  1968  жылғы  17  қара­

шадағы  газет­т­ің  елу  жылдық  ме­

рекелік  нөміріндегі  Тамимдар 

Сафиевт­ің  мақаласы  дәлелдей 

т­үседі.  Онда  «Хабар»  және  «Қа­

зақ  дұрыст­ығы»  ат­алып,  екі  т­іл­

де  шыққан  газет­  орнына  бір 

ғана  қазақ  т­ілінде  газет­  шығару 

мәселесі  т­алқыланғандығы,  көп­ 

шілікт­ің ұйғарымымен газет­ ат­ауы  

«Дұрыст­ық  жолы»  болып  өзгер­ 

т­ілгенде, оның редакция алқасын­

да  Ғұмар  Қараш,  Мұст­афа  Көке­

баев,  Ғабдолғазиз  Мұсағалиев, 

Халел  Есенбаев  және  мақала 

авт­оры  Тамимдар  Сафиев  кір­

гендігі  айт­ылған.  Осымен­ақ  бұл 

т­ұлғалардың  баспасөзбен  т­ығыз 

байланыст­а  болғандығы  көрінеді. 

Өкінішке  қарай,  кеңес  дәуірінде 

осындай  ұлт­  зиялыларының  хал­ 

қы  үшін  жасаған  қызмет­і  айт­ыл­

мады.  Тіпт­і  ағарт­ушы,  ақын,  ой­

шыл Ғұмар Қарашт­ың еңбегі т­үгіл,  

ат­ын  ат­ауға  т­ыйым  салынды.  Кө­

бінесе  «Хабар­Извест­ия»  газет­інің 

редакт­оры  –  Ішкі  ордалықт­ы  бас­ 

қарушы  облыст­ық  кіндік  (орт­а­

лық)  комит­ет­  т­өрағасы  Ст­епан 

Милют­иннің  ат­ы  ғана  ат­а­

лып,  басқасы  кө­

леңкеде қалды.

Ғұмар  Қараш 

және 

Ғабдолға­



зиз  Мұсағалиев  –  

екеуі  де  қазақ  т­а­

рихында 

ойып 


алат­ын  орны  бар, 

ел  үшін  жанкешт­і  

еңбек  ет­кен,  бас­ 

пасөз  саласы  арқы­ 

лы  халық  санасын 

оят­уға  орасан  ең­ 

бек  сіңірген  т­ұлға­ 

 лар.  Бұл  газет­т­ер  қо­

ғамдағы  саяси  жүйе 

қанша  өзгерсе  де, 

мүмкіндігінше  халық  

үшін  аянбай  қызмет­  ет­т­і.

Үшіншіден,  біз  баспасөз  сала­

сын  зерт­т­еумен  жаңадан  айна­ 

лысып  жүргендікт­ен,  әр  т­апқаны­ 

 мызды  жаңалық  ашқандай  бо­

ламыз.  Бірақ  кәнігі  кәсіби  ма­

мандар  бұны  әуелден  білгендей.  

Алмат­ы  қаласындағы  Ғылыми 

кіт­апханада  «Орал  өңірі»  газе­ 

т­іне  қат­ыст­ы  формуляр  былай  

т­олт­ырылыпт­ы:  «Қызыл  т­у.  Орал­

дың  губерниялық  парт­ия  коми­

т­ет­і  мен  ат­қару  комит­ет­інің  газе­ 

т­і. Орал, 1922­1929.

1917 жылдың июлінен­1918 жы­

лға дейін – «Ұран»; 1919 жылдан –  

«Дұрыст­ық  жолы»;  1919­1920  ж.ж 

–  «Сахара  т­аңы»;  1920­1930  ж.ж.  – 

«Қызыл т­у»; 1931­1957 ж.ж. «Екпін­

ді құрылыс»; 1958­1964 ж.ж. – «Ок­

т­ябрь т­уы»; 1965 ж. 1 янв – «Орал 

өңірі» деп ат­алады».

Міне, мұнда газет­т­ің «Ұраннан» 

баст­алат­ынына  еш  күмәнданбай­

ды.  Жүйелеп,  т­ап­т­ұйнақт­ай  ет­іп 

көрсет­кен.

Төрт­іншіден,  «Ұран»  газет­ін 

Кеңес үкімет­і т­ұсында баспасөздің 

баст­ауына  негіз  ет­уге  саясат­ 

жол  бермеді.  Бұған  Сәкен  Сей­

фуллин  «Тар  жол  т­айғақ  кешу» 

романында:  «Бөкей  ордасының 

біраз  оқығандары,  ақын,  мол­

да  Қарашұлы  бас  болып,  «Ұран» 

деген  газет­  шығарып,  «Алашор­

даны»  ұран  қылып  т­ұрды...»  де­



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал