Конференция материалдары


 жылғы 11 маусымда жүргізілген барлау



жүктеу 8.95 Mb.
Pdf просмотр
бет6/89
Дата17.04.2017
өлшемі8.95 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   89

2009 жылғы 11 маусымда жүргізілген барлау. Ортағасырлық Үтіртөбе қаласының Шардара су 

қоймасындағы судың деңгейі жоғары кезіндегі көрінісін көріп, суретке түсіріп, тарихи –топографиялық 

құрылымының судың бетінде жатқан жерлерінің осы кездегі сақталу барысын анықтау үшін 2009 жылғы 

11  маусымда  құрамында  Тұран  археологиялық  экспедициясының  жетекшісі  М.  Елеуов,  Сырдария 

университетінің  Тарих  кафедрасының  меңгерушісі  С.  Апашева,  оқытушылар  А.  Тәжібекеев,  М. 

Молдабеков бар  топ жолға шықты. Үтіртөбе ауылынан жалдаған моторлы қайықпен солтүстік-шығыс 

бағытында суқоймасы айдынымен 15-16 км жүзгенде алдымыздан екі арал көрінді. Оларды солтүстік-

шығыс,  шығыс  жағымен  айнала  жүзіп  отырып  шығыс  жақтағы  үлкен  аралдың  шығыс  бұрышына 

жеттік.  Қайықты  жағалауға  байлап,  судан  1-1,5  м  шығып  тұрған,  жағалауына  қалың  қамыс,  үстіне 

әртүрлі  шөп  өскен  аралға  көтерілдік.  Жобасында  үшбұрыш  тәрізді  болып  келген  аралды  су  шайып 

жатыр. Барлық жағын су шайып бұзылып жатқан аралдың шығыстан батысқа қарай ұзындығы 380 м 

шамасында. Ол екі бөліктен тұрады. Аралдың шығыс бұрышында орналасқан  шахристанның солтүстік 

және солтүстік-шығыс қабырғаларын толық су шайып кеткен. Сондықтан олардың көлемдерін анықтау 

мүмкін болмады. Шахристанның осы бөлігінің шығыстан батысқа қарай ұзындығы 160 м, ал оның 

сақталып қалған оңтүстік-шығыс қабырғасының ұзындығы 130 м, оңтүстік-батыс қабырғасы 120 м. 

Шахристанның оңтүстік-шығыс қабырғасында орналасқан қақпаның ені 8 м, осы қақпадан басталған 

бір көше оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатыр. Осы көшеден оңтүстік-батысқа 

қарай келесі көше шыққан. Шахристанның қоршаған судың деңгейінен биіктігі 1,5-2 м. Оның солтүстік 

бөлігінің мәдени қабаты қатты бұзылған 2004 жылы М. Қасенов жүргізілген 1-қазбаның жанындағы 

сызаттанып, жарылып құлағалы тұрған жардың ұзындығы 20-22 м, ені 1,5-2 м. Сол  жылы жүргізілген 

қазбалардың жиектері құзданып, ашылған бөлмелердің қабырғалары құлап, үстіне шөп өсіп кеткен. 

Шахристанның су шайған жағалауларында ыдыс сынықтары, малдың сүйектері шашылып жатыр. 

Оның оңтүстік-батыс қабырғасының жиегінен басталған рабадты барлық жағынан су шайып жатыр, 

оның судың бетінде жатқан бөлігінің биіктігі 0,5-1 м шамасында. Рабадтың үстіндегі шұңқырлар мен 

ой жерлерінде ыза су жатыр, топырағы өте ылғал. Рабадтың бір шама жақсы сақталған оңтүстік-шығыс 

қабырғасының ұзындығы 120 м, оңтүстік-батыстағы су шайып бұзылып жатқан жағаның ұзындығы 

350 м. Солтүстік-батыс бөлігінің ұзындығы 260 м, үшбұрышталып келген батыс жағындағы ені небәрі 

20-25 м.


Шахристан  мен  рабадтың  жалпы  көрінісін,  құлап  жатқан  жерлерін  суретке  түсірдік.  Жағалауда 

жатқан ыдыс сынықтарының қатарында қолдан және шарықта жасалған бояусыз, бояулы ыдыстар бар. 

Сызаттанып  құлағалы  тұрған  бір  жердің  жоғарғы  қабатынан  шағын  кесенің  сынығын  кездестірдік. 

Кесенің  ішкі  жағындағы  өсімдік  үлгісіндегі  ою-өрнек  ақшыл-қоңыр  түсті  бояумен  салынып,  үстіне 

түссіз сыр жағылған. 


35

Ортағасырлық қаланың шахристаны мен рабадының сақталған бөліктері орналасқан аралды қоршап 

жатқан судың тереңдігі оңтүстік-батыс, батыс жағында 1,5-2 метрден 3-4 метрге дейін, ал солтүстік-

шығыс, шығыс жағында 7-8 м шамасында. 

Үлкен  аралды  оңтүстік-шығыс,  оңтүстік  жағымен  айнала  жүзіп  отырып,  онан  батыста  0,4  км 

жердегі екінші кіші аралға бет алдық. Қайықшы «Бірқазандар аралы» деп атаған бұл арал шағын, оның 

судың бетіндегі көлемі солтүстіктен оңтүстікке қарай 25-30 м, ені небәрі 2-3 м шамасында. Біз аралға 

жақындап келгенде оның үстінде қонақтап отырған 40-50 бірқазандар ұша бастадыАралды суретке 

түсірдік. Шамасы, бұл арал ортағасырлық Үтіртөбенің қалалық зираты орналасқан төбе болса керек.  

Сонымен, 2009 жылғы 11 маусымда біз көрген екі арал ортағасырлық Үтіртөбе қаласының орталық 

бөлігінің( шахристан, рабад ), зиратының су баспаған ең биік бөліктері болды. 

1971 жылы 60 га жерді алып жатқан оның басқа бөліктері Шардара су қоймасының айдынының 

астында  жатыр.  Қайықшының  айтуына  қарағанда,  қаланың  көп  бөлігі  жылына  8-9  ай,  ал  кейбір 

жылдарда 9-10 ай су астында жатады екен. Осыдан 10-15 жыл бұрын бұл аралдардың  көлемі қазіргіден 

әлдеқайда үлкен, әрі биік болған көрінеді. Су қаланың жарқабағы жылына 1-2 метрден 3-4 метрге дейін 

шайып бұзуда, әсіресе оның солтүстік-шығыс жағы қатты бұзылған.

Жылда тамыз айының ортасына қарай су қоймасындағы судың деңгейі төмен түскен кезде қаланың 

жан-жағындағы өзектердің суы тартылып, оның судың астындағы бөліктері ашылады екен. Сонымен 

қатар, осы кезде ортағасырлық қалаға Үтіртөбе ауылынан және Сарыағаш-Жетісай жолынан шығып, 

өзенді  жағалап  келетін  жолдар  ашылатынын  белгілі  болды.  Тамыз  айында  Үтіртөбеге  автокөлікпен 

келіп зерттеу жұмыстарын жүргізсек деген үмітпен Үтіртөбе ауылына қарай жүздік, арада біршама 

уақыт өткенде біз барған аралдар су айдынан көрінбей қалды[33,10-15].

Экспедиция  2009  жылы  тамыз  айында  қаланың  тарихи-топографиялық  құрылымын  зерттеп, 

шахристанның мәдени қабатын анықтау мақсатында  қазба (қазба 1) жүргізіп, кесік салды [ 33, 16-

21;  34,  13-17].  2010  жылы  шахристандағы    қазба  1  онан  әрі  тереңдетіліп    қаланың    шаруашылық 

аймағындағы  төрткүлдің  оңтүстік-батыс  қабырғасынан кесік қазылды  [ 35,13-40; 36,20-28 ]. 2014 

жылы шахристанның  мәдени қабатының  қалыптасу тарихын, үстіңгі  құрылыстарын  зерттеу үшін 

оның  әртүрлі  бөліктерінде 3 қазба  жүргізіліп, екі кесік салынды  [ 37;38,34-37 ].

2015 жылы  ортағасырлық Үтіртөбе қаласының  инструменттік жобасы түсіріліп,  ортағасырлық 

канал зерттелді  және  шахристанда қазба  жүргізілді [39].

М.Жақып ортағасырлық Үтіртөбе  қаласын Ұтырлы  ( Үтіртөбе ) деп атаған дұрыс деп, Ұтырлы 

сөзіне түсініктеме берген: « Ұтырлы » деген сөздің  мағынасы қандай дегенге келсек, Ұтырлы қазақта 

ұтымды, ұтқыр, қолайлы деген сөздердің  баламасы.  Кейде  «Ұтырлы сәтін  тапқан екен » деп те айтып 

жатамыз. Мүмкін ежелгі халық қоныстанған  аймақтың  ең бір тіршілікке қолайлы, тиімді жайлысы- 

осы  Ұтырлы  болғандықтан  да  ол  осылай  аталған  шығар.  Үтіртөбе  мен    Ұтыры                                                                -  Ұтырлының  жұрт 

ауызында  қалған,  өзгеріске ұшыраған атауларының бірі.  Асық ата өңіріндегі бір ауыл қазір Үтіртөбе 

деп аталатыны соның нәтижесі » [ 38, 63].

М.  Қасенов  және  біз  осы  қалада  жүргізілген  ғылыми-зертеу  жұмыстарының    есептерінде,  оған  

арналған  мақалаларда қаланы  «Үтіртөбе» деп жаздық,  жазып жүрміз [ 26; 27; 28;29; 30; 31; 32; 33 ]. 

Оның басты себебі  Үтіртөбе  өзінің  тарихи атын жоғалтқан қала  болса керек, өйткені  жазба деректерде  

Сырдарияның сол жағасындағы  қалалардың  тізбесінде осы атты  қала кездеспейді. Жалпы, археология  

ғылымында қалыптасқан  үрдіс бойынша ескерткіштің аты сол төңіректегі ауылдың, жер-су аттарына  

байланысты аталады. Осы үрдісті  басшылыққа ала отырып, жергілікті  халықтың ортағасырлық қала 

орналасқан төбені және оған жақын орналасқан ауылды  Үтіртөбе деп атайтынын ескеріп  ортағасырлық 

қаланың  Үтіртөбе  атын  сақтап  қалдық.  Сонымен  қатар,    қазіргі  күнде  бұл  қаланың    баламалануы 

мәселесі де анықталған жоқ. Мүмкін келешекте  жүргізілетін зерттеулердің  барысында  оның атына  

қатысты тың деректер табылса Үтіртөбе қаласы өзінің  тарихи атымен қайта табысып та қалады.

___


_______________________________________

Мырзашөл // Қазақ Совет энциклопедиясы. Том 8. – Алматы, 1976 –664 б.



Лерх П.И. Археологическая поездка  в Туркестанский край в 1867 году.– СПб, 1870.-39 с.

Барон Аминов. Джизако-Чиназская Голодная степь и памятники бывшей в ней оседлости // Туркестанские 



ведомости.– 1873 г.– № 27.

Иванов Н.А.  Древний арык от С.-Дарьи до Бухары  // Туркестанские ведомости.– 1873.–№ 13.



Федченко А.П. Заметка о степи Кзыл-кум  //  Известия  Түркестанского  отдела  Русского географического 

общества.–Выпуск 2. – Том XII.–1916.–С. 242. 

Смирнов Е. Древности на среднем  и нижнем течении  реки Сыр– Дарьи  // Протоколы заседаний и сообщений 



членов Түркестанкого  кружка  любителей археологии. Историко-культурные памятники Казахстана / Авторы предисловия и 

составители  Елеуов М., Бахтыбаев М.М.– Туркестан: Туран, 2011.– С.70-78. 



36

Эварницкий Д.И. Путеводитель по Средней Азии от Баку до  Ташкента. В археологическом и историческом 



отношениях.– Ташкент, 1893.–199 с.

Руднев А.О. Заброшенный  уголок // Туркестанские ведомости. 1900.-№ 15-18, №17, №23.



Руднев А.О. Заброшенный уголок // Протоколы Туркестанского кружка любителей археологии, год V.– Ташкент, 

1900.-С.57-62.

10  Кастанье И.А. Древности Киргизской степи и Оренбургского края. 2–е изд.– Алматы: ----Дайк Пресс, 2007.– 516 

с.+ 1 с. вкл. 

11  Голодная степь  в ее прошлом и настоящем // Материалы  исследования к проекту орошения  Голодной  и 

Дальверзинской степей. Статистико- экономический очерк ( по исследоанию 1914 г. )  / Составитель В.Ф. Караваев.– Выпуск 

1.– Петроград, 1914.–218 с.

12  Бартольд В.В. В.Ф. Караваев Голодная степь в ее прошлом и настоящем. Статистика-экономический очерк (по 

исследованию  1914 г. ).– Петроград, 1914.–218 с. // Сочинения. Том ІІІ.– Москва: Изд. Наука, 1965.- С.301-306.

13  Археологическая карта Казахстана. Реестр.– Алма-Ата: Изд. АН Каз ССР, 1960.- 449 с.

14  Свод памятников истории  и культуры Казахстана. Т. 1: Южно – Казахстанская область.– Алматы: Главная 

редакция « Қазақ энциклопедиясы », 1994 ––  368 с. 

15  Агеева Е.И., Пацевич Г.И. Из истории оселдых поселений и городов Южного Казахстана // Труды Института 

истории, археологии и этнографии АН Каз ССР. – Том 5.– Археология.–1958.– С.3-215. 

16  Анбоев И.А. Древности Голодной степи // История материальной культуры Узбекистана. Выпуск 4.– Ташкент: Изд. 

АН Уз ССР, 1963.– С.51-56.

17  Гомолицкий П.А.  Некотрые археологические наблюдения на левом берегу реки  Сыр-Дарья в Южном Казахстана 

// Труды Ташкентского государственного университета им. В.И. Ленина. Археология Средней Азии V.– Выпуск 172.–

Ташкент,1960.– С. 201-206.

18  Басенов.Т.К.  VII-XII ғасырларағы Қазақстан архитектурасы // Маргулан Ә.,  Басенов Т., Меңдіқұлов М. Қазақстан 

архитектурасы.– Алматы, 1959.– 103-115 б. 

19 Мырзарабат сардобасы // Қазақ Совет энциклопедиясы.– Алматы, 1976. – 664 б.

20 Максимова А.Г., Мерщиев М.С., Вайнберг Б., Левина Л.М., Древности Шардары (Археологические исследования в  

зоне Чардаринского водохранилища ). – Алма-Ата: Наука , 1968.– 264 с.

21 Мерщиев М.С. К вопросу о генезисе оседлых поселений (на материалах городище Актобе 1 // Известия АН КазССР. 

Серия общественных наук. – Выпуск 3. -1965. –С. 66-80.

22 Бартольд В.В. Туркестан в эпоху монгольского нашествия // Сочинения. Том 1.-М.: Наука, 1963.-760 с.

23 Буряков Ю.Ф. По древним караванным путям Ташкентского оазиса. – Ташкент: Издательство «ФАН» Узбекской ССР, 

1978. – 104с.

24  Вяткин К исторической географии.......С–156.

25 Григорьев Г.В. Отчет об археологеской разведке  Янлюльском  районе  Уз ССР в 1934 г.– Ташкент 1937.

26  Буряков Ю.Ф. Связи  Согда  с Чачем и Ферганной  на трассах великого Шелкового пути // Формирование и развитие 

трасс великого Шелкового  пути в Центральной  Азии в древности и Средневековье  ( тезисы докладов междурнародного 

семинара  ЮНЕСКО ). Самарканд, 1-6 октября 1990 г. – Ташкент: Изд « ФАН » Узбекской  ССР, 1990 – С. 52-54.

27 Караев С.К. « Худуд Ал-Алам » и древнетюрские  топонимы  Чирчик- Ахангаранской долины // Общественные науки  

Узбекистана. –1978.– №4.–С.46-49.

28  Полевой отчет о раскопках 1971 г. на городище Утурлы  /  Далалық есептің  Ю.Ф. Буряковтан алынған  

қолжазбазысының көшірмесі  « Сырдария » университетінің Отан тарихы кафедрасында сақтаулы.

29 Буряков Ю.Ф., Ростовцев О.М. Работы в Ташкентской области// Археологические открытия 1971 года// 

Археологические открытия. – М., 1972. – С. 523-524. 

30 Буряков Ю.Ф., Перевозчиков И.В., Ростовцев О.М., Халилов Х., Хождайов Т.К. Работы в Сырдарьинской области// 

Археологические открытия 1974 года. – М., 1975. – С.498.

31 Буряков Ю.Ф., Ростовцев О.М., Перевозчиков И.В., Ходжайов Т.К., Халилов.Х Могильник Утурлик – Тепе// Успехи 

среднеазиатской археологии. Выпуск 4. – Ленинград: «Наука» Ленинградское отделение, 1979. – С.91. 

32 Сырдария археологиялық экспедициясының 2004 жылы Мақтарал ауданындағы Үтіртөбе қаласында жүргізген 

ғылыми-зерттеу жұмысы туралы есебі.– Жетісай, 2005.-39 бет.

33  Ортағасырлық Үтіртөбе қаласы. Ғылыми-зерттеу жобаның 2009 жылғы (аралық) есебі. – Алматы, 2009. -37 бет.

34   Елеуов М. Шардара су қоймасы шайып бұзылып жатқан ортағасырлық Үтіртөбе қаласы// «Бұзылып жатқан тарихи-

мәдени ескерткіштерді зерттеу және оларды туристік нысандарға енгізудің өзекті мәселелері»: далалық –тәжірибелік 

2-семинар материалдары. 5 шілде 2011 жыл/ Жауапты ред. М. Елеуов. – Алматы: Қазақ университеті, 2011. – 9-17 б.

35  Тұран археологиялық экспедициясының 2010 жылы ортағасырлық Үтіртөбе қаласы мен Хантағы төрткүлінде 

жүргізген зерттеулері. Ғылыми-зерттеу жұмысының 2010 жылғы (аралық) есебі. – Алматы, 2010.-42 бет. 

36   Елеуов М., Қалиев С., Апашева С. Ортағасырлық Үтіртөбе қаласында 2009-2010 жылдарда жүргізілген зерттеулер 

// «Бұзылып жатқан тарихи-мәдени ескерткіштерді зерттеу және оларды туристік нысандарға енгізудің өзекті мәселелері»: 

далалық –тәжірибелік 2-семинар материалдары. 5 шілде 2011 жыл/ -Жауапты ред. М. Елеуов. – Алматы: Қазақ университеті, 

2011. – 17-28 б.

37  Ортағасырлық Үтіртөбе қаласы. Ғылыми-зерттеу жобаның 2014 жылғы есебі. – Жетісай –Алматы, 2014. -33 бет.

38  Елеуов М., Арынов Қ., Ортағасырлық Үтіртөбе қаласына  2014 жылы жүргізілген зерттеулер.. // Қазақстан 

археологиясы мен этнологиясы: өткені, бүгінгі  және болашағы  атты  « VII– Оразбаев оқулары » халықаралық  ғылыми 

тәжирбелік  конференция материалдары  / жауапты ред  А.Б. Қалыш.– Алматы: Қазақ университеті, 2015. 34-37 б.

39 Ортағасырлық Үтіртөбе қаласы. Ғылыми-зерттеу жобаның 2015 жылғы есебі. –Жетісай –Алматы, 2015. -   42 бет.



37

K.T. Zhumagulov

HUNNS-TURKS IN EURASIAN HISTORY IN THE PERIOD 

OF GREAT MIGRATION OF PEOPLES

 

 

 

 

 

The IV-VII centuries entered the history of Eurasia as the era of the Great Migration. The Great Migration 

of peoples in IV-VII centuries was a turning point in world history. These four centuries correspond to the peak 

of migration, when the Huns captured almost the entire continent, and radically changed its political, ethnic 

and cultural character. It was started by the Hun’s tribal alliance and their movement from the depths of Central Asia to Europe. This 

is the period of the death of ancient foundations and orders, and the formation of new social relationships 

and a new civilization - a civilization of the middle ages. Since that time we have seen the synthesis and the 

integration of social relationships, cultures and traditions of tribes and peoples in the Eurasian space. 

The rarest written sources for the period of late antiquity and the early Middle Ages have come to us in the 

original Latin, Greek, Early Germanic and Scandinavian languages republished on English editions. There is 

also evidence regarding the Turkic world and the Huns. In particular, these are the chronicles of Ammianus 

Marcellinus  [1],  Sidonius Apollinaris  [2],  Claudius  Claudianus  [3],  Hidatius  [4],  Marcellinus  Comes  [5], 

Orosius Paulus [6], Jordanes [7], Priscus Panites [8], Prosper Tiro [9], Johannes Antiochenus [10], etc.

The  ancestral  home  of  the  tribes,  who  later  called  themselves  “Germans”  (“Germani”),  includes  south 

Scandinavia, Denmark and what is now North Germany and Baltic Sea area. In V.BC, their southern advance 

went as far as the Harz Mountains and the River Saale, a tributary of the Elbe.  This was when the Germans 

came into conflict with the Celts.

Subsequently, from the beginning of our era, Germanic tribal unions were in constant flux, and the tribes 

were involved in clashes with the Roman Empire. This can be thought of as the most important and defining 

period of the Great Migration. The apogee of this migration was the Huns’ movement from east to west across 

the Eurasian continent.

The apogee of this migration was the Huns’ movement from east to west across the Eurasian continent.

Since ancient times, the Huns (Hunnoi) had inhabited Central Asia. They belonged to the Turkic tribes. 

As far back as IV BC, the Chinese called the Huns their most serious opponents. Hun chieftains made real 

progress in the wars with the Han Empire. 

The history of the Xiongnu (Hunnu) in the East was studied by L.N. Gumilev. Gumilev wrote: Victory 

and join him Alans, the Huns formed a huge tribal alliance ... In the seventh decade of the Fourth Century  ... 

they crossed the Don and the victory over the Ostrogoths opened a new period of history known as the ‘Great 

Migration’ ... Here we have the right to interrupt the narrative, as the newly opened page belongs to the history 

of Europe [11].

In the first century AD, the migration of the Hun tribes took place into the territory of Kazakhstan and other 

regions of western Central Asia. In the middle of IV BC, the Huns invaded the land between the Volga and 

the Don. Having conquered the Alans in the Northern Caucasus, and subordinated the kingdom of Bosporus, 

they crossed the Don, and crushed the multi-tribal power of the Ostrogothic King Ermanarih in South-Eastern 

Europe (375 AD). This year was the beginning of a series of movements that led to the Great Migrations in 

Eurasia and Europe.

In 376 AD the Visigoths, pressed by the Huns, crossed the Danube and with the permission of the Roman 

government settled within the Roman province of Moesia with the obligation of providing military service 

and obedience, since the Huns were repeatedly attacking the Balkan provinces of the Eastern Roman Empire. 

The relationship of the Huns with the Western Roman Empire was initially on a different basis. So, Hun hired 

detachments were some of the army of Rome, especially after 420 AD. The empire used them, in particular, to 

deal now and then with mutinies on the part of the Franks and Burgundians who settled on the Rhine, as well as 

the Bacaudae – peasants of north-western Gaul - who tried to secede from Rome. In the late 440s the situation 

changed. The Huns’ ruler Attila (born ca. 395 AD, died. 453 AD) started to interfere in the internal affairs of 

the Western Roman Empire. Attila ruled from 434 AD till 453 AD. 

The greatest territorial expansion and the greatest power of the Hun Empire in the West was when the centre 

of their activities reached Pannonia under the leadership of Attila. Greek and Latin sources indicate that Attila 

was of royal lineage, a line which for generations had ruled the Huns [12].

The Hun land under Attila’s control consisted of four areas: the northern border of the kingdom which 

stretched from the Hun’s homeland to the west of Germany. In the south, both Roman Empires (the Eastern 

Roman and the Western 


38

Roman Empire) were paying tribute to Atilla. In terms of its territory and influence, Attila’s empire covered 

geographically almost all the four corners of the known world, from east to west and from north to south 

(ancient Turkic: tört bulun, Kazakh “dүnienіn tort buryshy”). The Hun territory ran from east to west - from 

Altai, Central Asia and the Caucasus to the Danube and the Rhine. The Hun’s Union in Central Asia contributed 

to the later emergence of the Kazakh nation and other Turkic peoples. 

By accumulating and concentrating power, the Hun ruler organized an invasion of Western Europe, in order 

to expand the territory of his state. The struggle against the Huns united the Roman Empire and the Visigoths, 

and other unions of Celtic and Germanic tribes. Old arguments and struggles were forgotten. The united army 

of Rome, the Visigoth kingdom and other tribal alliances of the West were headed by patrician Flavius   Aetius. 

However, Flavius Aetus was involved in the struggle for power in Rome at this time and was forced to flee to 

the Huns from whom he received support. He returned in 433 AD to Italy with the Hun army, where he again 

took top positions in the state and was given command of the armed forces of the Roman Empire. 

In April 451 AD in the cities of Gaul - Metz, Tongeren, Speyer, and Reims – were razed to the ground while 

a strong panic involved Paris too. The inhabitants of ancient Lutetia would have liked to have run. Legend 

explains the salvation of the city as a result of the extraordinarily brave behaviour of a woman - St. Genovefae 

(Genevieve) [Heilige Genovea], who later became known as the patroness of Paris. From “The Life of St. 

Genovefae” we learn: “At that time the king of the Huns, Attila, began to ravage the province of Gaul. Because 

Parisians feared his cruelty and anger, they decided to send the women and children and some belongings to 

a safe place. St. Genoveya then appeared and persuaded the women not to leave the city in which they were 

born and had grown up, in the hour of danger. Moreover, she said that they had to prepare themselves and their 

men to defence the city. They should ask God for help and salvation. The Holy Mother listened and decided 

to stay in the city and rely on God’s mercy. So, the saint persuaded them not to leave Paris and stay, asking 

God for help, to save them from the imminent danger [13]. However, Attila did not reach Paris. Instead, the 

Huns rushed to Orleans, and began their assault. It should be noted that it was protected by stone bridges and 

high defensive towers over the Loire. How was Orleans able to withstand the onslaught of such a formidable 

enemy? The Roman army and the forces of the Visigoth kingdom arrived in time to lift the siege of Orleans. 

This, of course, complicated the city’s capture. It is possible that Attila, doubting its rapid capture, raised the 

siege. Perhaps Attila turned to Oracle because Hun soothsayers advised him not to continue the siege. Perhaps, 

Attila sought a more convenient open space in which to fight... and a decisive place (General) came in the form 

of a battle at Catalaunia (Latin Campi Catalaunici) in Champagne (France). 

In the evaluation of the largest battle, a number of Western history scholars, both modern and contemporary, 

drew on information from the chroniclers of the early Middle Ages, and used them uncritically. The objective 

evaluation of historical reality is always difficult. A Belgian historian - Pirenn concluded that Attila, getting 

through the Rhine in the spring of 451 AD, devastated everything up to the Loire. Aetius stopped him with the 

help of the Germans near Troyes. The Franks, Burgundians and Visigoths and others were good allies. The 

military art of the Romans and German bravery decided everything here... Attila’s death in 453 AD resulted in 

the collapse of Hun power, and thereby saved the West “ [14].    

In assessing the history of the Huns, Western historiographic tradition is largely influenced by Russian and 

Soviet historiography, including the post-Soviet literature. The situation in Gaul, in our opinion, can be explained 

by too many large-scale marches by Attila, and the inability within the vast territory involved, to restrain the mass of 

tribes and entities that were not related socially or ethnically with the Huns, under the unified leadership. Indeed, the 

Hun forces after “The Battle of the Nations” of 451 AD were by no means exhausted. Evidence of this is the fact that 

literally the following year, Attila undertook a new advance into the heart of the Roman Empire - Italy.   

       Immediately after returning from the Gallic march of 451, Attila resumed requirements to the Eastern Roman 

Empire for the payment of tribute in former scale, as it was earlier in the times of the emperor Theodosius. 

Otherwise, Attila threatened war. This fact also shows that the strength and fighting ardour of the Huns was far 

from exhausted. On the contrary, their ruler still fought both Roman Empires at the same time. In the spring of 

452 AD, he gathered an efficient army and began to organize a new march, not just anywhere, but to the heart 

of the Roman Empire – Italy. With regard to this outcome, apparently Byzantine diplomacy played a role, and 

through complex intrigues managed to send Attila against the West, and thereby averted the impending threat 

[15]. 


In  this  invasion,  the  Hun  troops  seized  cities  such  as Aquileia,  Concordia, Altin,  Patavy  (now  Padua), 

Vitsetiya (now Vicenza), Verona, Brixenn (now Brescia), Bergamo, Milan and Ticinus (now Pavia). Those 

cities which resisted were ruined; preferred to surrender, before the onslaught of the Huns. 

If Attila, standing in front of the walls of Rome, was stopped by the Pope, the same cannot be said of the 



39

other characters of the time of Genseric, king of the Vandals. Three years later, in 455 AD, the same Leo I 

could not hold him. Vandals looted and destroyed, and stripped its population of everything; hence the concept 

of “vandalism” - the mass destruction of cultural and material values, brutality and senseless cruelty. After 14 

days plunder of Rome, Genseric left the city with his troops. There is evidence that the king of the Vandals 

brought out thousands of prisoners and Roman artisans. As Procopius Caesarea in particular, wrote Genseric 

“…loading huge amounts of gold on the ships and other royal treasures, sailed to Carthage, taking out of the 

palace, copper, and everything else. He robbed the temple of Jupiter Capitoline and took half of its roof off. 

That roof was made of the best copper and covered with a thick layer of gold, representing a majestic and 

amazing sight. They say one of Genseric’s ships with statues was lost and the vandals, with all the rest, entered 

safely the harbour of Carthage” [16].

Having  returned  to  Pannonia,  the  Hun  ruler  started  preparing  a  new  march,  but  this  time  against  the 

Eastern Roman Empire. Jordanes wrote, “Attila returned to their encampment, and as if feeling the stand-off 

and the termination of war to be a burden,  sent ambassadors to Marcian, Emperor of the Eastern Empire, 

stating his intention to rob the province, because he had not been paid tribute as promised by the late Emperor 

Theodosius...” (Reversus itaque Attila in sedes suas, et quasi otii penitens graviterque ferens a bello cessare, 

ad Orientis principem Marcianum legatos dirigit, provinciarum testans vastationem, quod sibi promissum a 

Theodosio quondam imperatore minime persolveretur ...). 

The last few months of the life the King of the Huns was spent preparing a military campaign in the East. 

But a new war with the Byzantine Empire did not happen. In the spring of 453 AD, the ruler of the Hun Empire, 

Attila, died.

Thus, we need to examine the events of 451-452 AD. Both European wars involving the Huns provide 

evidence of the military power of the Hun state. This is shown by the fact that, in 451 AD, the Western Roman 

Empire united almost the whole of the West against the Huns, but after a few months (less than a year), it could 

not resist the Hun invasion into the heart of the Empire. And even that the ruler of the great Hun state, to whom 

both Roman empires were paying tribute, stopped at the walls of the city of Rome, and listened to the requests 

of an embassy headed by the Pope.  What does this say about the wisdom of Attila?  ‘..This says a great deal 

about the wisdom of Atilla..’ 

The Hun invasion in the mid V c. - 451-452 AD - objectively shattered the Western Roman Empire, bringing 

about its decline. This event happened very soon after, i.e. in 476, when the last Western Roman Emperor, 

Romulus Augustulus, was deposed by the leader of the German Odoacer mercenaries – the son of Edeco 

(Edikon) – who held a high position during Attila’s reign. 

Attila and his time left an indelible mark in the history of Eurasia, which has been preserved not only 

in historical works, chronicles and epic creations. Reading and analyzing rare historical data in Latin, early 

German and Scandinavian languages, we were able to establish that at least 18 and the works of German and 

Scandinavian heroic epic sagas reflect the great deeds of the Huns and their ruler (in which he called Attila, 

Etzel, Atzel, Atli) [17].

Here I would like to say something about the period of world history relating to the turn of antiquity into the 

Middle Ages, which involves the history of Eurasia and Kazakhstan. In Russian and Soviet historiography, 476 

AD is generally accepted as the passing from the ancient history era to the beginning of the Middle Ages. This 

date appeared in Soviet historiography, and remains in the current Russian Federation, and of course, the CIS 

countries. It is just a conditional date, the year of deposition of the last Western Roman Emperor, rather than 

the year of a major historical event. The background had been founded a century earlier, with the tumultuous 

events of the Great Migration in Europe after 375 AD, when the Hun invasion of Europe rocked the entire 

Eurasian continent, having far-reaching consequences in terms of globality and scale.  It contributed to the 

transition from one era to another, from one civilization to another. This was an epochal event, common to all 

the countries of Europe and Asia. Therefore, we can date the beginning of medieval history on a global basis 

for good reason, including, in relation to the history of Kazakhstan, from the second half of the IV century (375 

AD) - the turning point of the Great Migration in Eurasia. Such an approach to the question of the end of the 

history of antiquity and the beginning of medieval history was marked in particular in a number of professor 

Zhumagulov’s  reports published in Kazakhstan and abroad, and is included in the sample programme on the 

history of the Middle Ages, developed and published by the Department of World History, Historiography and 

Source Studies of Al-Farabi Kazakh National University for all the humanities specialties of the universities 

of the Republic of Kazakhstan.

After  the  death  of Attila  the  Hun,  the  Empire  collapsed  in  the West  during  the  reign  of  his  sons  who 

succeeded him.  Some of the Huns remained north of the Lower Danube. Most of them went to the Greater 



40

Black Sea area and further to the east towards the Urals and the Aral Sea, i.e. to the former eastern limits of the 

huge Hun Empire. The local Huns continued their march against neighbouring countries. So, Huns-Ephtalits, 

after a successful struggle against the Sassanids at the end of V c. AD, subjugated Gandhara. Their leaders, 

Toraman and Mihirakula, took over Gupta in India, in the first quarter of VI c. AD.

Over a period of nearly a century in the turbulent era of the Great Migration, the Hun Empire clearly had an 

impact on the fate of European and Eurasian history in terms of the transition to a new era and the civilization 

of the Middle Ages. 

After the collapse of the Hun Empire numerous tribes that are mentioned in a number of early medieval 

sources were left to roam in the European steppes. Among these nomadic ethnic groups, the Avars stood out.

Archaeological data confirm the historical continuity of the Avarians khaganate during the VI-VII centuries 

AD and the Hun Empire, in terms of its multi-tribal development of international relations from the East (the 

Altai region of Central Asia, Iran) - to the West (the Byzantine Empire, the German union tribal entities and 

kingdoms).

Subsequently, the mass migration of Slavic tribes, and furthermore, their resettlement in the territories of 

the Byzantine Empire, was one of the final stages of the Great Migration in Eurasia and Europe.

___

_______________________________________



1.  Ammianus Marcellinus. Romische Geschichte. Lateinisch Und Deutsch. (Darmstadt, 1971).

2.  Apolinarius Sedonii. ‘Epistulae et Carmina’, – in Monumenta  Germaniae Historica, Liber VIII. (Berolini, 1887), pp. 82-85, 118-

121, 146-149.

3.  Claudii Claudiani, ‘Carmina’, in Monumenta Germaniae Historica, T. X. ed. Th. Mommsen (Berolini, 1892).

4.  Hydatii Lemici, ‘Continuatio Chronicorum Hieronymianorum. AD A. CCCCLXVIII’, in Monumenta Germaniae Historica, 

Chronica Minora, Saec IV, V, VI, VII, ed. Th. Mommsen. Volumen II (Berolini, 1894), pp. 3-36.

5.  Marcellini v.c.Comitis. ‘Chronicon. AD A. DXVIII. Continuatum AD A. DX XXIV, CVM Additamento AD A. DXLVIII’, in 



Monumenta Germaniae HistoricaChronica Minora, Saec IV, V, VI, VII, ed. Th. Mommsen. Volumen II (Berolini, 1894), pp. 37-

109.


6.  Paulus Orosius. Die Antike Weltgeschichte in christlicher Sicht. Buch I-IV. (Zürich und München, 1985), pp.64-73, 117-365, 431-

564.


7.  Jordanes. ‘Romana et Getica’, in Monumenta Germaniae Historica, T. V, ed. Th. Mommsen (Berolini, 1882).

8.  Priscus Panites‚‘Historia Byzantina fragmenta‘, in  - Fragmenta Historicorum Graecorum (FHG). Vol. IV, ed. C. MuProsper 

Tiro, ‘Epitoma de Chronicon 1364’, in Monumenta Germaniae Historica (MGH). Auctores Antiquissmi, t. IX, Chronica minora, Vol. 

I., ed. T. Mommsen  Berolini, 1892), p. 481.

9.  Iohannes Antiochenus, Fragmenta ex Historia chronica. Ed. Umberto Roberto (Berlin – New York, 2005).

10. Gumilev L., Hunnu. Srednya Azia v drevnye vremena. (Moskow, 1960), pp. 247-248

11.  Zhumagulov K.T. New western sources on history of the Turks and Kazakhs. - Алматы, «Әлем әдебиеті», 2015. - С. – 97-101

12. Kalkaman T. Zhumagulov, Raikhan O. Sadykova, “Actual issues of research and teaching of Hun’s history”, Procedia - Social 



and Behavioral Sciences 89 (2013): 309.

13. Pirenne H. Mahoment und Karl der Grosse. Frankurt-Main-Hamburg, 1963, S. 29.

14. Zhumagulov K.T. New western sources on history of the Turks and Kazakhs. - Алматы, «Әлем әдебиеті», 2015. - С. – 97-101.

15.  Procopius Caesariensis, Opera Omnia, ed. J. Haury, G. Wirth. (Leipzig, 1962-1965), BV-De bello Vandalico, I,V, 4-6

Karl Simrock, Das Nibelungenlied. Aus dem Mittelhochdeutschen (Köln; Anakonda, 2005).



жүктеу 8.95 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   89




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет