Книга. Время. Общество материалы IV международной научно-практической конференции



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет15/30
Дата26.04.2017
өлшемі5.01 Kb.
түріКнига
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   30

ҚОҒАМДАҒЫ КІТАПХАНА  
 
 
 
БИБЛИОТЕКА В СОЦИУМЕ 
 

143 
 
ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ СУЩНОСТЬ БИБЛИОТЕКИ 
(опыт работы библиотеки колледжа ПГУ им. С. Торайгырова) 
 
Т.А. Абельдинова  
НБ им. академика С. Бейсембаева ПГУ им. С. Торайгырова,  
г. Павлодар, Казахстан 
 
Научное направление библиотечная педагогика изучает педагогиче- 
ский потенциал библиотек разных типов и видов, их деятельность в по- 
мощь  самообразованию  и  воспитанию.  По  мнению  А.Я. Айзенберга, 
«в наибольшей степени педагогическая сущность библиотеки проявляет-
ся в образовательной и воспитательной функциях» [1]. 
Автором  подхода  к  рассмотрению  библиотеки  как  педагогической 
системы  является  В.И. Терешин.  Автор  считает,  что  педагогическую 
систему  любой  библиотеки  составляют  педагогика  книги,  чтения,  спра- 
вочно-библиографического  аппарата  и  библиотечных  каталогов,  обще- 
ния,  библиотечного  интерьера,  технологических  процессов  библиотеч- 
ной деятельности и что педагогическая функция охватывает практически 
всю ее деятельность [2, с.45]. 
Предложенный  В.И. Терешиным  подход  к  рассмотрению  библиоте- 
ки  как  педагогической  системы,  с  выделенными  им  элементами,  позво- 
лим  дополнить  следующими  категориями:  образование,  воспитание, 
обучение, формирование, развитие.  Все они являются, согласно  концеп- 
ции  П.Ф. Каптерева,  категориями  педагогического  процесса  [3].  Они  в 
виде целей и задач присутствуют и в деятельности библиотек. 
Библиотекарь – первое лицо в реализации педагогической функции. 
Именно  он  формирует  библиотеку  как  педагогическую  систему  путем 
непосредственного  общения  с  читателями,  с  помощью  документного 
фонда,  соответствующего  интерьера  и  т.п.  Вот  почему  педагогические 
знания определяют сущность его профессиональной деятельности. 
В  данной  статье  автор  на  примере  библиотеки  колледжа  Павлодар- 
ского  государственного  университета  имени  С. Торайгырова  раскрывает 
педагогическую деятельность библиотеки средне-специального учебного 
заведения. 
Библиотека  колледжа  Павлодарского  государственного  университе- 
та им. С. Торайгырова открылась в январе 2003 года. В своей деятельно- 
сти  библиотека  принимала  активное  участие  в  подготовке,  обучении  и 
воспитании студенческой молодежи. 
Педагогический  состав  колледжа  работал  в  тесном  контакте  с  биб- 
лиотекой.  Подготовка  к  классному  часу,  индивидуальная  работа  со  сту- 
дентами, подготовка к  уроку, педагогическому совету  не обходились без 
помощи библиотеки.  
В контакте с читателями изучались запросы, потребности педагогов 
и студентов. Поэтому каждый читатель, посетивший библиотеку, являлся 

144 
 
не галочкой посещения и книговыдачи, а читателем, с которым происхо- 
дит  диалог.  Началом  общения  с  читателями-студентами  является  запись 
в  библиотеку  первокурсников.  Каждый  первокурсник  получает  чита- 
тельский  билет  библиотеки.  Будет  ли  читатель  относиться  к  библиотеке 
с уважением, будет ли он приходить сюда для получения информации, то 
есть дальнейшее взаимоотношение зависит, прежде всего, от сотрудника 
библиотеки.  Насколько  библиотекарь  является  профессионалом  своего 
дела,  знает  психологию  общения  с  читателем,  настолько  и  оценивается 
его  работа.  Библиотека,  которая  обладает  уникальными  свойствами 
влияния  на  атмосферу  интеллектуальных,  моральных,  эстетических  пе- 
реживаний под влиянием чтения, общения по поводу чтения, содействия 
столкновению  впечатлений,  мнений,  мыслей,  позиций,  –  естественная 
среда  библиотечной  коммуникации,  создаваемая  специальными  метода- 
ми, но в первую очередь – влиянием чтения и личности библиотекаря. 
Благодаря тесному  контакту с преподавателями, в стенах библиоте- 
ки колледжа проходили мероприятия, связанные с  воспитательным про- 
цессом.  Библиотека  акцентировала  внимание  на  воспитании  культуры 
чтения,  любви  к  литературе,  в  целом  нравственному  и  эстетическому 
воспитанию. Духовная культура является важнейшей, базисной характе- 
ристикой личности. Она проявляется как устремленность личности к из- 
бранным целям и ценностям, как способность к духовной жизни. Однако 
эта способность заложена  в личности потенциально, поэтому необходи- 
ма система специально созданных условий и средств для ее эффективно- 
го формирования. Одним из действенных средств формирования лично- 
сти  выступает  искусство.  Многим  запомнились  встречи  в  библиотеке  с 
известными  художниками  города,  такими  как  Поликарпов  В.Ф.,  Каржа- 
сов Г., Беспалова Г.Я. Для будущих дизайнеров, для творчески работаю- 
щих  студентов  встречи  с  такими  художниками  оставили  неизгладимые 
впечатления. 
Эмоционально-образным сплавом стимула и слова является художе- 
ственная литература – признанный носитель духовного начала в челове- 
ке, идеалов добра, любви, сострадания. Нравственные законы в  художе- 
ственной  литературе  не  преподносятся  в  готовом  виде.  Они  индуктиру- 
ются в душе читателя и закрепляются в его эмоциональной памяти. Под 
влиянием возвышающего воздействия искусства человек приходит к оп- 
ределенным выводам сам. 
Большая  роль  в  реализации  программы  воспитания  читателя  при 
помощи  искусства  слова  отводится  библиотеке  и  библиотекарю.  В  чи- 
тальном зале библиотеки была организована встреча студентов с поэтом 
и  журналистом  Ольгой  Григорьевой  дважды.  Аудитория  полюбила  мяг- 
кого, излучающего добрый свет человека и талантливого поэта.  
Библиотека  колледжа  поддерживала  тесную  связь  с  музеем  литера- 
туры  и  искусства  им.  Бухар-жырау.  Студенты  колледжа  в  течение  года 
прослушали лекции с видеоматериалами о таких деятелях, как Иса Бай- 

145 
 
заков,  С. Торайгыров,  Ж. Аймаутов,  Машхур-Жусуп  Копеев  и  других 
видных людей нашего края.  
К  Всемирному  Дню  книги  и  авторского  права  (22  апреля)  в  стенах 
библиотеки проходили различные мероприятия: Литературная викторина 
«Классики художественной литературы», конкурс иллюстрации «Худож- 
ник и книга», литературный вечер «Абай – ұлы ақын». 
Целью и задачей цикла мероприятий было привлечение студентов к 
чтению,  воспитание  культуры  чтения,  а  также  развитие  творческого  по- 
тенциала.  Анализируя  проделанную  работу,  мы  пришли  к  выводу,  что 
современная  молодежь  мало  читает  классическую  литературу.  Участни- 
ки литературной викторины активно отвечали на вопросы, ответы на ко- 
торые,  скорее  всего  были  найдены  через  интернет.  Конечно,  Интернет 
дает  возможность  оперативно  найти  нужную  информацию,  оказывает 
большую  помощь  в  учебном  процессе,  но  отдаляет  читателя  от  книги  в 
плане художественного восприятия текста. Мы обратили внимание чита- 
телей на книжную выставку, где были представлены классики казахской, 
русской и зарубежной художественной литературы.  
Работу по привлечению внимания к книге в ее традиционной форме 
мы  продолжили  со  студентами  специальности  «Дизайн».  В  данном  слу- 
чае  стояла  двойная  задача:  внимание  к  чтению  и  стимулирование  твор- 
ческого потенциала путем иллюстрирования прочитанной книги.  
Библиотека подготовила книжную выставку с литературой о худож- 
никах-иллюстраторах  и издания, иллюстрированные  такими  художника- 
ми,  как  Сидоркин,  Дузельханов.  Оживила  мероприятие  демонстрация 
работ  художника  М.К. Икласовой.  Студенты  группы  НОО-31  показали 
национальные  стилизованные,  яркие  казахские  костюмы  работы 
М.К. Икласовой.  Майса  Камысбаевна  представила  графические  работы 
по произведениям Мукагали Макатаева.  
В  своем  выступлении  преподаватель  отметила,  что  книга  является 
источником творческого вдохновения, она обогащает человека. Создавая 
свои  работы  она  не  раз  обращалась  к  книге.  Возможно,  кто-нибудь  из 
студентов в будущем найдет свое призвание в этом направлении, т. е. бу- 
дет  работать  с  книгой.  Порой  художник  является  больше  создателем 
книги, чем писатель. Особенно это относится к детской литературе.  
Во второй части мероприятия студенты презентовали работы, пред- 
ставленые на конкурс. Каждый  участник конкурса рассказывал, как соз- 
давалась  работа,  какие  книги  были  источниками  вдохновения.  Жюри 
отобрало  лучшие  работы  и  наградило  участников  дипломами  и  подар- 
ками.  
Культура  и  нравственность  являются  важнейшими  компонентами 
духовной  сферы  общества,  своеобразным  мостом,  проходя  через  кото- 
рый человек формируется как личность с особенностями национального 
характера  [4,  c. 47].  Формированию  духовных  ценностей  оказали  влия- 
ние встречи студентов с представителями Павлодарского областного фи-

146 
 
лиала  Лиги  женщин  –мусульманок  Казахстана.  Эти  встречи  помогают 
молодежи  воспринимать народную  культуру,  учат правильному отноше- 
нию к старшему поколению, воспитывают патриотизм. 
Таким образом, педагогическая суть библиотеки проявляется в дея- 
тельности, направленной как на самого субъекта, так и на формирование 
средств,  предполагаемых  для  использования  субъектом  и  обладающих 
педагогическим  потенциалом.  Целью  этой  деятельности  являются  пере- 
численные  категории  (воспитание,  формирование,  развитие,  образова- 
ние),  которые  дают  основание  охарактеризовать  ее  (деятельность)  как 
педагогическую,  а  используемые  средства  указывают  на  культурологи- 
ческую направленность этой деятельности. 
 
Литература 
1. Айзенберг  А.Я.  Образовательная  функция  библиотеки  //  Развитие  педаго-
гических функций советских библиотек: межвуз. сб. науч. тр. – М., 1996. – 160 с. 
2. Терешин  В.И.  Библиотечная  педагогика  //  Сов.  библиотековедение.  – 
1992. – №2. – С.45-56. 
3. Каптерев  П.Ф.  Педагогический  процесс  //  Избр.  пед.  соч.  –  М.,  1982.  – 
275 с. 
4. Беляев  В.И.  Культура,  духовность,  образование:  диалектика  взаимодейст-
вия // Мир образования – образование в мире. – 2005. – №1(17). – С.47 
 
 
ЧИТАТЕЛЬСКИЕ ПРИОРИТЕТЫ СОВРЕМЕННЫХ 
ПОДРОСТКОВ. ВЗГЛЯД БИБЛИОТЕКАРЯ 
 
С.В. Акимова 
Школа-гимназия №7, г. Экибастуз, Казахстан 
 
   
 
Какой он, нынешний читатель? – 
   
 
Тебе задам, мой друг, вопрос... 
   
 
Не праздный он, а очень кстати, 
   
 
На книги есть сегодня спрос?!  
 
Такой  вопрос  в  своем  стихотворении  задает  современный  поэт 
В. Пономарев.  Этим  же  вопросом  обеспокоены  библиотекари,  учителя, 
журналисты... 
Настроения  нынешнего  общества  достаточно  категоричны.  Боль-
шинство стоит на твердой позиции: «Современные дети не читают!» Го- 
това  с  этим  поспорить.  Сейчас  мы  видим  огромное  количество  читаю- 
щих  детей  –  они  читают  везде:  в  трамвае,  автобусе,  сидя  на  лавочках  в 
скверах,  в  кафе,  в  школе,  институте...  Они  умудряются  читать  даже  то- 
гда, когда идут по улице. Что они читают? Они «зависают» в социальных 
сетях  и  читают,  выражаясь  современным  молодежным  языком,  различ- 
ные комменты, посты... Читают и иную информацию, которая возникает 
попутно.  Разумеется,  качество  чтения  в  социальных  сетях  порой  остав- 

147 
 
ляет  желать  лучшего.  Так  что  один  из  приоритетов  наших  читателей  – 
это социальные сети, информация, размещенная там. А осталась ли кни- 
га в жизни подростка? Осталась! Современные дети читают, хотя запро- 
сы  юных  читателей  за  последние  десятилетия  действительно  измени- 
лись. 
В  2013  году  библиотекари  школы-гимназии  №7  провели  книжный 
флэш-моб,  благодаря  которому  пополнили  фонд  библиотеки  детскими 
книгами.  А  через  год  провели  еще  один  флэш-моб,  идею  которого  по- 
смотрели у одного из пользователей интернета. Смысл «Книжного флэм-
моба 2014» такой – наши читатели одновременно в один день и час отве- 
тили на вопрос – «лучшая книга, которая потрясла тебя в этом году». 
Мы  с  интересом  ждали  ответы  на  этот  вопрос.  Опять  процитирую 
В. Пономарева: «Кто впереди? Сергей Довлатов, / Пелевин, Чехов и Тол- 
стой? / Какой он нынешний читатель? / – Ответь на мой вопрос такой». 
Читательские  предпочтения  современных  читателей-подростков 
школы-гимназии таковы: 
– нашим  подросткам  нравятся  русские  и  советские  классические 
произведения, включенные  в школьную программу. Среди  особо понра- 
вившихся произведений – «Бедная Лиза» Н.М. Карамзина, произведения 
А.С. Пушкина  «Капитанская дочка» и  «Евгений Онегин».  В этом  же ря- 
ду «Мертвые души» и «Тарас Бульба» Н.В. Гоголя. Понравились школь- 
никам  «Отцы  и  дети»  И.С. Тургенева,  «Гранатовый  браслет»  А.И. Ку- 
прина,  «Война  и  мир»  Л.Н. Толстого,  «Горе  от  ума»  А.С. Грибоедова, 
«Бесприданница» А.Н. Островского, «Герой нашего времени» М.Ю. Лер- 
монтова.  Среди  произведения  советского  периода  называют  «Мастер  и 
Маргарита»  М.А. Булгакова,  стихи  А. Ахматовой,  «Тихий  Дон» 
М.А. Шолохова, «Уроки французского» В.Г. Распутина, «Белый пароход» 
Ч. Айтматова. На примере собственной дочери могу сказать, что интерес 
к  произведению  возник  не  сразу.  Как  правило,  дети  не  особо  хотят  чи-
тать  программную  литературу,  но,  начав  читать,  увлекаются,  читают  с 
интересом и классические произведения становятся любимыми; 
– для  романтически  настроенных  подростков  характерно  сегодня 
увлечение чтением книг фэнтези. Непосредственное общение с подрост-
ками показало, что чтение этих книг открывает им новые горизонты, ув-
лекает  романтикой  открытий  необычайного,  неизведанного,  влияет  на 
становление  нравственно-эстетических  вкусов,  развивает  воображение, 
творческую  фантазию,  расширяет  кругозор.  В  этом  ряду  называют  про-
изведения  А. Белянина,  произведения  Дж. Р. Р. Толкиена  «Хоббит»  и 
«Властелин колец»; 
– в разряд любимых  подростки относят фантастические произведе-
ния  Рэя  Бредбери,  Даниэла  Киза;  в  этом  же  ряду  и  любимая  девочками 
Лейла Блу М. Дубини, и произведения Дмитрия Емеца («Колесница при-
зраков», «Галактический зверинец», «Таня Гроттер» и др.); 

148 
 
– нравится подросткам смешение жанров (мистика, фэнтэзи, психо-
логический  или  социальный  саспенс),  что  присуще  Стивену  Кингу  – 
«Оно», «Вечная мерзлота» – вот те произведения, которые особо понра-
вились нашим детям; 
– ужастики!  Они,  конечно  же,  привлекают  детей  всех  возрастов  и 
поколений. Вспомните,  как мы сами, будучи в  подростковом возрасте, с 
замиранием  сердца  читали  произведения  А.К. Толстого  «Вурдалак», 
«Упырь», «Вий» Н. Гоголя; 
– нравится подросткам и жанр детектива. В этом ряду предпочтение 
отдают как всем нам хорошо известному Шерлоку Холмсу, так и героям 
Б. Акунина,  Е. Вильмонт  и  дуэта  Антона  Иванова  и  Анны  Устиновой 
(«Тайна последнего звонка и др.); 
– Зузак Маркус «Книжный вор» – еще одно любимое произведение. 
В интернете я прочла следующую рецензию –  «Это книга о силе слов и 
способности книг вскармливать душу», т. е. нашим детям не чужды тра-
гедийные философские произведения; 
– среди  любимых  книг  называют  «Триумфальную  арку»  и  «Жизнь 
взаймы» Ремарка – мы ведь тоже зачитывались этими произведениями в 
молодости; 
– бестселлеры  –  «Метро́   2033»  –  постапокалиптический  роман 
Дмитрия  Глуховского,  описывающий  жизнь  людей  в  московском  метро 
после ядерной войны на Земле. В этом же ряду одна из самых нашумев-
ших книг французского автора Б. Вербера «Империя ангелов»; 
– среди произведений приключенческой литературы в приоритете – 
«20 тысяч лье под водой» Ж. Верна, «Робинзон Крузо» Д. Дефо; 
– любовные романы бывают разные – исторические и современные, 
российские  и  иностранные.  Женская  часть  наших  читателей  называет 
классику  этого  жанра  –  «Унесенные  ветром»  М. Митчелл  и  «Джейн 
Эйр»  Ш. Бронте.  Нравятся  и  современные  романы  для  девочек  –  роман 
Уинстона  Кара  «От  судьбы  не  уйдешь».  В  этом  же  ряду  книга  «короля 
романтической прозы» Николаса Спаркса «Послание в бутылке» и «Му-
зыка двух сердец» М. Северской; 
– ну и своеобразное пособие по бизнесу – книга Кийосаки Роберта 
«Богатый папа, бедный папа». 
Эти  книги  потрясли  наших подростков, понравились  им, стали лю-
бимыми.  
Можно сделать вывод, что современные подростки читают, но иначе 
чем раньше, а также, далеко не те произведения, которые были любимы 
и популярны у их родителей, и, особенно, у их дедушек и бабушек. 
Хочу  вспомнить  роман  А.С. Пушкина  «Евгений  Онегин».  Среди 
многочисленных  факторов,  формирующих  мировоззрение  и  систему 
ценностей героев, автор  выделяет круг  чтения своих героев. Что  читала 
Татьяна Ларина? Она «влюблялася в обманы и Ричардсона и Руссо», во- 
ображала  себя  «героиней  своих  возлюбленных  творцов,  Клариссой, 

149 
 
Юлией, Дельфиной». Кто эти героини? Что из вышеперечисленного спи- 
ска  мы  с  вами  читали?  Да,  пожалуй,  ничего.  А  почему?  Да  потому,  что 
каждой книге – свое время.  
Следует признать, что детское чтение меняется. Но категорично ут- 
верждать,  что  современные  подростки  не  читают,  тоже  не  стоит.  В  круг 
интересов  молодых  читателей  попадают  разные  жанры  и  авторы.  Мир 
развивается,  меняются  читательские  предпочтения,  постепенно  угасают 
прежние и развиваются новые литературные традиции. 
Хочу  особо  отметить  следующий  факт  –  дети  всех  возрастов  очень 
любят,  когда  им  читают.  Они  с  упоением  слушают  произведения,  кото- 
рые я им читаю, используя прием критического мышления «Чтение с ос- 
тановками». Вероятно, дело в том, что в силу загруженности или в силу 
того,  что  родители  тоже  много  времени  проводят  в  социальных  сетях, 
семейное  чтение  практически  не  развито.  Родитель  скорее  поставит 
мультик ребенку перед сном, чем расскажет или прочтет сказку. Поэтому 
наши школьники – благодарные слушатели. 
Альберт Эйнштейн сказал: «Если вы хотите, чтобы ваши дети были 
умны,  читайте  им  сказки.  Если  вы  хотите,  чтобы  они  были  еще  умнее, 
читайте  им  еще  больше  сказок».  Давайте  начнем  со  своих  собственных 
детей и внуков – будем им читать.  
Завершить свою статью хочу на оптимистической ноте, процитиро- 
вав слова нашего Президента Н.А. Назарбаева: «Надо читать, а не сидеть 
в  социальных  сетях.  Сейчас  это  мода,  это  пройдет.  Были  хиппи,  были 
стиляги. Все прошло. И это пройдет». 
 
 
КІТАП ОҚУДАН ТИЫЛСАҚ,  
ОЙ ОЙЛАУДАН ДА ТИЫЛАР ЕДІК... 
 
Г.С. Ауталипова 
Павлодар техника-экономикалық колледжі, 
Павлодар қ., Қазақстан 
 
Кітап  балалар  үшін  қуаныштың  ғана  күші  емес  жан-жақты 
тәрбиенің  қайнар  бұлағы.  Ол  ұрпақты  айналадағы  өмірмен  таныстыра- 
ды, адамгершілік қарым-қатынастар, жақсылық пен жамандық, шындық 
пен  әділдік  жөніндегі  түсініктерін  қалыптастырады.  Кітапқа  деген 
сүйіспеншілік  одан  алған  білімін  өмірге  қолдана  білу  балаға  өзінен-өзі 
келе  қоймайды.  Бұл  жерде  кітапханашының,  мұғалімнің,  ата-ананың 
белсенді көмегі керек. Жан азығы  кітапты оқуға  жас ұланды  «Балалық» 
аталатын  балғын  шақтан  тәрбиелеген  абзал.  Кейбір  кітап  оқымайтын 
оқушылардың  ата-аналарымен  сөйлесу,  педагогикалық  кеңесте  сынып 
жетекшілеріне айту, ұйымдасқан түрде талқылау, экскурсияға шығу және 
тағы  басқа  әдістерді  қолдана  білу  арқылы  мектепте  бірден  –  бір 

150 
 
оқымайтын  оқушы  болдырмау  үшін  жүйелі  түрде  жұмыс  жүргізу  керек. 
Оқушыларды  кітапханаға  тарту  мақсатында  олармен  жүргізілетін 
көпшілік жұмыстардың мынадай түрлерін жүргізуге болады: 
– кітап көрмесі; 
– әңгіме; 
– дауыстап оқу; 
– оқырмандар конференциясы; 
– библиографиялық шолулар. 
Мәдени шаралардың бастылары – қоғамның ақпараттануы, коммер- 
циялануы,  демократиялануы,  компьютерленуі,  бір  сөзбен  айтқанда 
заңды  түрде  цивилизациялануы  кітапхана  жұмысын  жаңа  деңгейге 
көтереді. Оқу өзінін мөлшеріне, мотивіне қарай ақпараттағы сұранушы- 
ларын  қалыптастырады.  Оқу  арқылы  әлеуметтік  құны  бар,  мәдениетті, 
рухани  бай,  жетілген,  ағартушы  адам  пайда  болды.  Адамзаттың  әрбір 
қызметі – оқусыз келмейді. Оқу – рухани мәдениетті қалауға әсер етеді, 
байытады.  Сондықтан  бүгінгі  күннің  басты  мақсаты  балаларды  кітап 
мәдениетіне  баулу.  Бірқатар  әлеуметтік  институтттар  ішінде  кітапхана  – 
өзінің  қызметі  арқылы  жеке  тұлғаларға  әсер  ете  білетін,  олардың 
сұранымына 
қызығушылығына, 
тапсырыстарына 
жауап 
беретін, 
қанағаттандыратын  мекеме.  Өйткені  кітапханашылар  бір  оқырманға 
жауапкершілікпен қарай отырып, кітапхананың қызметкері және барлық 
кітапханалар жүйесінің атқарушысы ретінде жауап қызмет көрсетеді.  
Теориялық  зерттеу  қорытындылары  бойынша,  жеке  тұлғаға  әсер 
ету,  басқару  қызметі,  әлі  толық  зерттеуді  талап  етеді.  Кітапхананың 
басты  мақсаты,  жанұямен,  мектеп,  жоғары  және  арнаулы  оқу  орын- 
дарымен,  көпшілік  ақпарат  құралдарымен  бірлесе  отырып,  жоғары 
талантты  оқырман  тәрбиелеу,  олар  адамгершілігі  мол,  интелектуалды, 
әдеби шығармалардағы тәжірибелерді ала беретін болуы керек.  
Оқырманға  оқу  мәдениетін  тәрбиелей  отырып  –  оның  творчество- 
лық  ойлау  қабілетін  қалыптастыруға  қол  жеткіземіз.  Ал,  творчестволық 
оқу  дегеніміз,  интелектуалды  адамның  динамикалық  дамуына  жол  ашу, 
рухани  қызметтегі  белсенділігін  арттыру.  «Творчестволық  оқу»  және 
«оқу  өнері»  деген  түсінік,  бір-біріне  туыстас.  Бірақ  «оқу  өнері»  өзінше 
ерекшеленеді.  Творчестволық  оқу  дегеніміз,  алдын-ала  белгіленген,  өз 
алдына  мақсат  қойған,  құжаттарды  іріктеу  және  оқығанын  саралап, 
оймен өлшеп, өзінің оған деген қатынасын қалыптастыру.  
Әрбір  оқырманның  оқу  жүйесі  болуы  қажет.  Оқу  жүйесіне  қарай 
отырып,  психологиялық  және  әлеуметтік  параметрлерін  көре  білу  және 
сыртқы  факторлардың  әсерін  сезу  қалыптасады.  Жеке  тұлғаның  твор- 
честволық  дамуын  қалыптастыруда  басты  рөлді  оқудың  дамытылуы 
алады.  Оқу  оқырмандарының  жаңаша  қызметі  және  оны  орындауын 
арттырады.  Оқырманның  жеке  тұлға  ретінде  қалыптасуына  қатты  әсер 
ететін  және  көмек  беретін  ол  өзін-өзі  үздіксіз  оқу  арқылы  тәрбиелеу. 

151 
 
Өздігінен  оқудың  шеңбері  тар,  ал  өзіне-өзі  оқу  арқылы  тәрбиелеудің 
ауқымы кең.  
Кітапхананың  оқырманға  көмекке  келуі,  оның  қызығушылығына 
жауап  беруі,  кітапхана-библиографиялық  білімін  насихаттау,  оқырманға 
ақпарат  легінен  өзіне  керегін  таңдауға  үйрету  арқылы  жасайды, 
қоғамдық  мәдени,  әлеуметтік  саяси  өзгерістерге  қарай  оқуға  әсер  ету 
қызметін бастайды. Соңғы кезде зерттеу қорытындысы бойынша оқудың 
түрі өзгерді, әдебиеттерге көзқарастардың өзгеруі арқылы түрлі оқырман 
топтары  пайда  болды.  Көпшілік  оқу  шеңберінен  идеологиялық  әдебет- 
тер,  классика,  жұмыскерлер  туралы  романдар,  т.б.  тақырыптар  шығып 
қалды.  Оның  орнына  көпшілік  әдебиеттер  (мысалы:  детективті, 
фантастика, сентименталды махаббат романдары алмасты). Сұранымның 
жаңа  түрі  –  бизнес,  менеджмент  қаржы,  заң,  дін  және  т.б.  әлеуметтік 
психологияда  оқу  қарым-қатынас  құрамы  ретінде  қазіргі  қоғамға  сай 
дамиды. Оқырманға қызмет көрсету ерекше қатынас құрамы және түрлі 
коммуникациялық әдістерімен пайдаланылады.  
Кітапхананы  пайдалануды  оқырман  қызметінің  құрылымындағы 
жеке қызмет ретінде құрастырады. Кітапхана басқада мекемелер сияқты 
оқырманның  шығармашылық  дамуына  қарай  қызметін  өзгерте  алатын 
орын.  Дәстүрлі  түрде  кітапхананың  үш  функциясын  көрсетуге  болады. 
Мысалы:  ақпараттық,  педагогикалық,  рекрационды  –  демалыс  түрінде. 
Бұл  қызметтің  бәрі  дерлік  кітапхананың  дамуы  мен  тиімді  қызмет 
көрсетуі  арқылы  өлшемді.  Ғылыми  және  арнаулы  кітапханалар,  техни- 
калық,  гуманитарлы,  көркем,  шығармашылық  саладағы  оқырмандарға 
қызмет  көрсетеді.  ОКЖ  және  тағы  басқа  көпшілік  кітапханалар  тақы- 
рыбының әртүрлігі мен оқырман контингентінің бағытына қарай қызмет 
кең түрде көрсетеді. Балалар және жасөспірімдер кітапханалары арнаулы 
мақсатымен  әдісі  арқылы  ерекшеленеді.  Шығармашылық  дамытуды 
арнаулы  (шығармашылық  одақ  пен  ұйым  кітапханашылары  халық- 
шығармашылық үйі т.б.) кітапханашылар атқарады, бірақ, олар жеткілік- 
сіз.  АҚШ  кітапханатанушысы  Д.Х. Шира:  –  Оқу  дегеніміз  тұтас  қоғам, 
сондықтан ол тұтас адам қалыптастырады. Ал кітапхананың құндылығы 
бірлестіру  арқылы,  жинақталған  кітаптар  арқылы  оқырманға  әсер  ету  – 
жеке  тұлғаны  жан-жақты  дамыту  өмірінің  дамуы  мен  қоғамның  даму 
ерекшелігіне  және  адам  талғамына  байланысты,  қоғамда  –  жұмыскер, 
қоғам  қайраткері,  адамгершілік  қасиеті  мол  жоғарғы  мәдениетті 
эстетикалық құндылықтарды қадірлейтін, адамдар қажет еді. 
Кітапханашылардың  міндеті:  –  жеке  тұлға  қалыптастыруда  саяси, 
эстетикалық, адами, мәдени, ғылыми көзқарасты, өздігінен ойлай білетін 
интелектуалды  оқырмандар  тәрбиелеу.  Сондықтан  тек  оқырмандардың 
сұранысын  қанағаттандырып  қоймай,  оның  көзқарасын  өзгерту, 
тереңдету міндеттін жүктейді: бұл міндет түрлі басқару бағдарламалары- 
ның  көмегімен  түрлі  оқырман  топтарына  және  жеке  оқырманға 
пайдаланылады.  

152 
 
Қазақстан  Республикасы  егеменді  мемлекет  болуы  кезінде  – 
оқырманның  аз  оқуы  қорқыныш  тудырды  –  өйткені  екінші  сауатсыздық 
кезеңі  туындап  кетуі  мүмкін.  Сондықтан  қоғам  дамуына  оқудың  және 
жазудың  мәдениет  құрамы  оның  түрлі  көпшілік  ақпарат  құралдары 
арқылы  бүкіл  дүние  жүзіне  тарайтынын  түсіндіру  қажет.  Көпшілік 
ақпарат  құралдарымен  және  электронды  құралдарымен  пайдалана  білу 
оқығаныңды 
творчестволық 
ойлау 
арқылы 
пайдаға 
асыру 
– 
творчестволық  оқудың  бірден  бір  құралы.  Кітапқа  деген  сүйіспеншілік 
тудыру – әрбір кітапханашының міндеті болады.  
«Жастарымыз  салт-дәстүрмізді  көзіміздің  қарашығындай  бағып 
жүретін,  көптің  көкейіне  үміт  отын  жағып  жүретін  болуы  тиіс»  –  деген 
Н. Назарбаевтың сөзімен аяқтасақ түсінікті болуы сөзсіз. Ел Президенті- 
міздің  «Қазақстан-2030»  бағдарламасында  XXI  ғасырда  білімсіз  өмір 
сүру  мүмкін  емес,  халықты  салауатты  да  сауатты  өмірге  бағыттауымыз 
керек  деген  сөздер  бүгінгі  ұрпақ,  ертеңгі  ел  азаматтарына  білім  мен 
тәрбие  берер  жандарға  міндеттелген  тапсырма  іспетті.  Бүгінгі  күні  жас 
ұрпаққа  берілер  білім  мен  тәрбиенің  өз  мәнінде  сапалы  болуы  бірінші 
кезекте  тұрғаны  анық.  Осыған  орай  еліміздегі  бірден-бір  руханият 
ордасы  –  кітапханалар  кеңістігінде  мектеп  кітапханасының  алар  орны 
ерекше.  Ол  оқу  процесі  қажетті  құжаттармен  және  ақпараттармен 
қамтамасыз етуге міндетті оқу кітапханасы педагогтерге қызмет көрсете 
отырып,  арнаулы  кітапхана  қызметін  атқарса,  оқушыларға  сыныпқа 
арналған  және  сыныптан  тыс  қызмет  көрсететін  көпшілік  кітапханасы 
болып  табылады.  Сонымен  бірге,  мектеп  кітапханалары  өз  жұмысын 
қазіргі  заманғы  мектептердің  оқыту  –  тәрбие  беру  процесіндегі  талап- 
тарын  басшылыққа  ала  отырып  жүргізетін  мектептің  құрлымдық 
бөлімшесі  болып  табылады.  Баршаға  белгілі  мектеп  кітапханасы 
қатысты  ИФЛА  /  ЮНЕСКО  Манифесінде  (1999  жыл,  2  желтоқсан) 
«Мектеп  кітапханалары  –  кең  көлемдегі  кітапханалық-ақпараттар 
жүйесінің бір бөлімі деп мектеп кітапханасын жергілікті, аймақтық және 
ұлттық  кітапханалар  -ақпараттар  жүйесінің  белгілі  бір  тармағы  ретінде 
көрсетіледі».  Манифестте  «Сауаттылықты  дамыту,  ақпаратты  қолдану, 
дәріс  беру,  оқыту  және  мәдениетті  меңгертуді  игеру  үшін  мектеп 
кітапханасының төменгі негізгі қызмет ету аясы маңызды роль атқарады 
дей келе, мектеп кітапханасының міндеті:  
– оқу  бағдарламасында  бекітілген  және  мектеп  орындауға  міндетті 
білім беруді қолдану және жүзеге асыру;  
– балалардың  оқу,  оқып  танысу  және  одан  қанағат  алуын,  сонымен 
бірге өмір бойына кітапхананы дамыту және қолдану;  
– білімін  көтеру,  құбылысты  түсіну,  танып  білу  және  одан  қанағат 
алу  үшін  оған  жетуге  дейінгі  тәжірибені  және  ақпаратты  қолдануды 
игеруіне мүмкіндік жасау т.б.  
Сонымен  бүгінгі  таңда  кітапханасы  өз  заманының  даму  деңгейінде 
болып,  мектептің  өркендеуінен  қалыптасуы,  оның  балалар  мен  жасөс- 

153 
 
пірімдерге  тәрбие  беру  мен  оқытуына  белсенді  көмек  көрсетуі  қажет. 
Бұл  жерде  алғаш  рет,  шын  мәнінде  кітаппен  жұмыс  істей  бастайды. 
Олардың  ұлан-байтақ  кітаптар  әлемінен  өздеріне  қажеттісін  ажырата 
алуына  көмектесу,  кітапқа  деген  құрметі  мен  сүйіспеншілігін  қалыптас- 
тыру,  оларға  кітаптармен  жұмыс  жасай  білуді  үйрету  –  кітапхана 
қызметкерлерінің негізгі міндеттерінің бірі. 
Мектеп  кітапханасы  қорының  негізін  –  оқу  бағдарламасында, 
сыныптан  тыс  оқуда  көзделген  (отандық,  шетелдік  классика  қорын 
құрайтын,  республика  тарихын  көрсететін,  білімнің  әр-алуан  салалар 
жөніндегі  ғылыми  көпшілік  және  анықтама,  балаларға  арналған) 
әдебиеттер  құрылуы  тиіс.  Мектеп  кітапханасындағы  кітаптар  мен 
мерзімді  басылымдар  қоры,  дәстүрлі  емес  ақпарат  көздері  оқушылар 
үшін  білім  мен  өмір  тәжірибесін  жинақтау,  өзіндік  көзқарастарын 
қалыптастыру 
құралы 
ретінде 
маңызды 
орын 
алады. 
Мектеп 
кітапханалары  арқылы  оқушылар  мен  тәрбиенушілерді  оқулықтармен 
қамтамасыз  ету  тәртібі  Қазақстан  Республикасы  үкіметінің  2003  жылғы 
19  ақпандағы  №173  «Білім  беру  ұйымдары  білім  ашулары  мен 
тәрбиеленушілерін  оқулықтарымен  қамтамасыз  ету  ережесін  бекіту 
туралы»  Қауылысына  сәйкес  жыл  сайын  оқулықтарды  қайтарымды 
негізін  пайдалануға:  интернаттық  ұйымдардың  тәрбиенушілері;  жетім 
балалар,  ата-анасының  қамқорлықсыз  қалған  балалар,  даму  мүмкін- 
діктер,  бала  кезінен  мүгедектер  мемлекеттік  атаулы  әлеуметтік  көмек 
алуға  құығы  бар,  жан  басына  шыққандығы  табысы  ең  төменгі  күнкөріс 
деңгейінен 
төмен 
отбасының 
балалары; 
денсаулық 
жағдайына 
байланысты  ұзақ  уақыт  бойы  жалпы  орта  білім  беру  бағдарламалары 
бойынша емдеу орындарында білім алатын балалалр ала алады.  
Қазақстан  Республикасының  білім  және  ғылым  министрлігінің 
тұжырымдамасында:  «Тәрбие  –  халықтың  ғасырлар  бойы  жинақтап, 
іріктеп  алған  озық  тәжірибесі  мен  ізгі  қасиеттерін  жас  ұрапақтың 
бойына  сіңіру,  баланың  қоршаған  ортадағы  қарым-қатынасын,  дүниета- 
нымын,  өмірге  деген  көзқарасын  және  соған  сай  мінез  құлқын  қалып- 
тастыру»,  –  деп  көрсетеді.  Мұндағы  мақсат  –  тәжірибеде  шыңдалған 
тәрбие  түрлерін,  әдістерін  келесі  ұрпаққа  жеткізу  болып  табылады. 
Осыған  байланысты  ұрпақ  тәрбиесі,  қазіргі  заманға  лайық  адам 
тәрбиелеу ісі үлкен жауапкершілікті талап ететін процесс.  
 
Каталог: sites -> default -> files -> publications
publications -> Қ 25 Еуразияшылдық: теория және практика. Оқу қҧралы
publications -> Макашева К. Н., Идрышева Ж.Қ
publications -> История развития теоретической метеорологии в ХХ веке
publications -> И. Р. Гальперин: Мәтін әр түрлі лексикалық
publications -> С. Б. Бөрібаева Борибаева Сафура Болатовна Boribaeva Safura Bolatovna
publications -> Әл-Фараби атындағы ҚазҰу жоо-ға дейінгі дайындық факультеті
publications -> Л. Толстойдың «Той тарқар» шығармасының қазақ тіліне аударылу тарихы
publications -> Айтбаев Н. Б. (Қарағанды, Қармту) Айтбаев Б
publications -> Жоо-ға дейінгі білім беру факультеті Танымдық, ұлттық ойын элементтерін тарих пәні сабағында пайдаланудың маңызы
publications -> Биология пәнінен оқушылардың білім сапасын арттыруда жаңа технологияларды пайдаланудың тиімді әдіс-тәсілдері

жүктеу 5.01 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   30




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет