Кеңестер Одағы тұсында Ауған соғы сына қатысқан біздің елдің жауын­



жүктеу 0.75 Mb.
Pdf просмотр
бет3/6
Дата09.01.2017
өлшемі0.75 Mb.
1   2   3   4   5   6

Ж

ансая

 ӘБДІБЕКОВА

«Балалар 

қатерлі аурудан 

көз жұмбауы 

тиіс!»

шетелдерде  тұрақты  тұрып  жатқан 

қан дас тарды  қолдауға  арналған  мем-

ле  к ет тік  бағдарлама  мен  қазақ  жазу-

шы ларының 

көркем 


шығармалары 

ше   тел  асып  таралуда.  Дүниежүзі  қа зақ  -

та ры  қауымдастығының  павлодар  об -

лыс   тық  филиалы  биыл  600-ге  тарта 

қа  зақ  кітап тарын  Моңғолиядағы  қан-

дас  тар ға  жеткізіп  берді.  Баян-Өлгей  ай-

ма   ғын да  өткен  рухани  шараға  аймақ 

бас   шы лығы  мен  зиялы  қауым  қатысып, 

ри  за  шылықтарын  білдірді.  Сонымен  қа-

тар  қазақ  тіліндегі  көркем  шығармалар 

мен әдістемелік оқулықтар Моңғолияның 

Хов  да  аймағы  мен  осы  елдің  астанасы 

Ұлан-Батыр  қаласындағы  кітапханалар 

мен мәдени орталықтарға да жеткізілетін 

бо  лады.  Бұл  кітаптар  –  елімізде  соңғы 

бір-екі  жылда  жарық  көрген  әдебиеттер. 

«Бас ты мақсат – алыстағы ағайындардың 

ру хани байлығын дамыту»   дейді ұйым-

дас ты ру шылар. 

Болат ЗАУЫт, Дүниежүзі қазақтары 

қауымдастығының Павлодар облыстық 

филиалының жетекшісі:

— Бұл жазушылардың көркем шы ғар-

маларымен  қатар,  ертегілер,  ба тыр лар 

жы ры, оқулықтар және әдіс те мелік құ рал-

дар  бар.  Қазақстанның  жер  кар тасы  мен 

жа дынамалық анық тамалары та  ри хи Ота-

ны на  оралмақ  ниеттегі  қан дас та рымызға 

үл кен көмек болары анық.



Есенбек САнАтҰлЫ,

Баян-Өлгей

Моңғолия

Шеттегі 

қазақтарға  

рухани көмек 

көрсетілді

Қарлығаш ЗАРЫҚҚАнҚЫЗЫ

Сұрапыл соғысқа қазақ болып 

аттанып, соғыстан кейінгі бейбіт 

жылдары өзінің қазақ екенін 

дәлелдей алмай елу жыл сандалған 

Құралай натуллаева жайлы азды-

көпті білетінбіз. Кеңес Одағының 

Батыры, генерал-қолбасшы Сабыр 

Рақымовтың зайыбы, отставкадағы 

полковник Құралай апамен 83 жасқа 

қараған шағында мен осыдан үш жыл 

бұрын, 2006 жылдың 6 мамырында 

жүзбе-жүз жолықтым. Өкініштісі – 

бұл менің ол кісімен соңғы жүздесуім 

екен...

№71 (71) 

9.05.2009 жыл, сенбі

www.alashainasy.kz

4

?



Б i л г i м   к е л г е н   Б i р   с џ р а ћ

Б i л г i м   к е л г е н   Б i р   с џ р а ћ

шара


Дәстүр

МеМлекет және қоғаМ қайраткері кәкіМжан қаЗЫБаеВтЫҢ туғанЫна – 80 жЫл

құ

М

шар



Ы

қ

 Басы 1-бетте

10 жыл бойы оқ жаудырған...

Кезінде  Кеңестер  Одағы  тұсында 

қан  ша ма қа зақ стан дық сарбаздар Ау-

ған со ғы сына қа тыс ты. Осы ған бай ла-

ныс ты аз-кем мәлімет бер се ңіз дер.

 

Тұрсынгүл СӘБИТОВА, Көкшетау 

тарихи дерек көздеріне сүйеніп айтар 

болсақ, 1979 жыл   дың 25 жел тоқ саны мен 

1989  жылдың  15  ақ  па  ны  ара  лы  ғында 

бо   лып өткен ауған соғысына ксро ау ма­

ғы   нан  620  мыңнан  астам  жауынгер  мен 

офи   цер  қатыс қан.  10  жы лға  созылған 

осы со  ғыста ке ңес ода ғынан 15 мың   нан 

ас там  адам (кейбір мә лі мет тер бойынша 

13 310 адам) оқ қа ұшып, 118 ұшақ, 800 

танк және 11  369 әр түр лі әс­

ке ри  тех ни ка лар  жо йы лып 

кет ті. жал     пы са  ны 35 478 сар­

баз  жа ра  ланып,  311­і  із­түз  сіз 

кет ті.  ал  ау  ған  соғысына  қа­

тысқан  қазақ стан  дық  тар дың 

саны – 22 269. та рих та «Мақ­

сатсыз со  ғыс» де ген атпен қал­

ған  осынау  қан ды  қыр ғын да  

қазақстан  924  боз дағынан  айы  рылды. 

1015  жас  жа уын гер  елге  мүге дек  болып 

оралса, 21 сар  баз із­түз сіз жо  ға  лып кетті.

110  айға  созылған  соғыстан    аман­

есен  орал ған  18  мың  дай    қазақстандық 

ардагерлер  бүгінде ор та мыз да жүр.

қазіргі уақытта елімізде қазақстан рес­

пу бликасы ау      ған со ғы сы ар да гер ле рінің қа­

уым дастығы құрыл ған. ол ау   ған со ғы сына 

қа  тысқан адамдардың мүд де лерін қол  дап, 

жас тарға патриоттық тәрбиені сіңі ру  ге көп 

ең  бек етіп, түр лі мәдени шараларды жүзеге 

асы  рып ке ле ді.

тынышбаев – тұңғыш кинооператор

қазақтан  шыққан  тұңғыш  кәсіби  ки­

но  опе ратордың  есімі  –  ес  кен   дір  Мұха­

мед жан ұлы  тЫнЫшБаеВ  (1909­1995). 

оның  есімі  қазақстанның  халық  әртісі, 

қр  жә не  ксро  кинематографистер  ода­

ғы    ның  мү ше сі,  деректі  кино  шебері  ре­

тін   де бел гілі. 

ескендір  тынышбаев  –  үлкен  ғалым, 

қо  ғам  қайраткері,  қазақтың  тұңғыш  те­

мір  жол   шы­инженері  Мұхамеджан  ты­

ныш баевтың  ұлы.  Бүкілодақтық  мемле­

кеттік 


кинематография 

институтын 

бі тір  ген ол кино саласындағы еңбек жо­

лын  1928  жылдан  бастаған.  «Вос ток ки­

но» сту диясының қазақ бөлімшесін жә  не 

«По следние известия» қазақ ки  но жур на­

лын  құ руға  атсалысқан.  қазақстан  тур­

алы  бір қатар  деректі  фильмдер  түсіруге 

қа ты сып,  мыңдаған  фотожәдігерлер 

жи на ған е.тынышбаев кинооператордан 

бас  тап,  авторлық  фильмдердің  ре­

жис  се ріне  дейінгі  жолды  жүріп  өтті. 

ол  қа зақ  киносында  бірінші  болып 

трюкті  түсірілімдер  жасады.  оны  қа­

зақ  киносы  мен  телевидениесінің 

ақ  са  қа лы  деп  атайды,  себебі  ол 

шә  кен  айманов,  Мәжит  Бегалин,  ке­

нен  бай  қожабеков,  ораз  әбішев 

сын ды  қазақ  киносының  басқа  да 

май  тал  мандарымен бірге ұлттық кине­

ма тографияны  қалыптастыруға  жә не 

дамытуға  үлес  қосқан  азамат.  сон­

дай­ақ өзі ұзақ жыл бойы бас опе ра тор 

болған  «қазақтелефильм»  сту дия сын 

құруға  атсалысқан.  оның  үздік  жұ­

мыс тары  «Біз – жетісуданбыз», «оның 

уақыты  келеді»  фильмдері    қазақстан 

ки но өне рі нің алтын қорына енген. 



Қазіргі уақытта кино саласы мықты дамып келеді. Отандық киноөндірісінің 

жетістіктері де аз емес. Осы орайда қазақтан шыққан тұңғыш кинооператор 

кім болды екен? Сол туралы мәлімет берсеңіздер.

Сабырбек БАТАНОВАлматы облысы

  Бұрнағы  күні  «40  жасқа  келдің,  бұл 

–  үл кен  белес»  деп,  жұмыстағы  достар 

құт   тық  тады.  үйге  келдім,  құттықтау  пап­

ка  сындағы  сөздерді  балаларыма  оқып 

бер дім. келіншегім де оқыды. қуанып жа­

тыр.  Мен  іштей  қысылып  тұрмын.  онда 

мен үшін артық жазылған жолдар бар. «не 

так уж велик пройденный вами путь, но он 

у вас емок и богат делами, свершенными 

на  жур налисткой  и  литературный  навек, 

на благородном порыще воспитания мо­

ло дых  специалистов.  Это  добрым  след  в 

жиз ни».  Мына  сөзге  қарағанда,  «біздің 

па  памыз керемет екен» деп қалған шы ғар 

ба ла ларым.  Бәрінен  де  солардан  қы сы­

лам.  ертең  ержетеді,  көреді,  естиді,  оқи­

ды.  олардың  ой  таразысы  біздікінен  әл­

де қай да дәл, әлдеқайда сезімтал болары 

сөз  сіз.  тек  ты ныштық  болсын.  «Достары 

«емок  и  бо гат»  деп  жазғанда  папамның 

қал  дыр  ған мұрасы қане» десе ше?!

Иә,  бұл  достардың  салтанаттарда  ке­

ші  рім ді,  қуаныш  желігімен  артық  берген 

ба  ғасы болса керек. Өзім де солай бұрып 

отыр мын. сыйға, ықыласқа рақмет. Бірақ 

со нымен бірге ойға қалдым. қырық деген 

қылт етпе белес емес. қырыңа, ойыңа көз 

жүгірте алатын, айналаңды ақылмен бар­

лауға мұрша да, мүмкіндік те беретін қыр­

қа  бел.  ендеше,  екше.  егде  тартқанның 

еле гі нен өткіз деймін.

Өз ойым ендігі жүк ауыр ма деп тұрмын. 

Өзіме-өзім өкпелі

Пәни бағында жүрсе, мемлекет және қоғам қайраткері 

Кәкімжан Қазыбаев ертең 80 жасқа толар еді.  Еңбек 

жолын «Лениншіл жас» газетінен бастап, сол кездегі 

Қазақ Республикасының идеология хатшысы дәрежесіне 

дейін өрлеген К. Қазыбаев – ел тарихындағы атаулы 

тұлға.  Кезіндегі ҚазТАГ-ты түлетіп, идеология жағын 

басқара жүріп, көптеген мәдени шараларға ұйытқы болған 

қайраткер турасында замандастары мен әріптестері 

айтар әңгіме аз емес. К.Қазыбаев қарымды қаламгер еді. 

«Кернеген кек», «Құпия», «Ызғар», «Сұрапыл», «Октябрь 

өрендері», «Ақиқатқа ар серік», «Аманат», «Қышыма» 

деп аталатын романдары мен повестері қаламгер келбетін 

айқындай түссе керек. ІІ дүниежүзілік соғыс және Ұлы 

Жеңіс – Кәкең шығармалары тақырыбының бірі осы 

болатын. К. Қазыбаевтың журналист ретінде де, жазушы 

ретінде де Рахымжан Қошқарбаевтың ерлігін паш еткен 

қаламгер екенін қалайша ұмытамыз... 

Төменде қайраткердің қырыққа толғанда жазған 

«Өзіме-өзім өкпелі» деп аталатын естелігін ұсынып 

отырмыз.   

Біз  секiлді  орта  талант,  орта 

ой лы  адамдарға  жиырмаға 

де йін  кәмелетке  толам  деп 

жү ру кешірімді. одан кейінгі 

мез гілдің  өзі  де  талай  екен­

ау. жиырма жыл. Бес жылы 

оқу бітір, жұмысқа тұр, өмір 

жо лына  нық  қадам  бас  – 

со нымен  кетсін.  қалған  он 

бес  жылында  қолыңа  қа­

лам алсаң, талай шаруа біт­

пей  ме!  осы  он  бес  жылды  есепсіз  жұм­

са ғаным  үшін  бүгін  мүшелге  толған  күні 

өзі ме ұрсып отырмын. түк бітпепті­ау, түк. 

үй дің күйбеңімен бес жыл, бала­шағалы 

бол дық, ол бес­алты жылға сылтау болды. 

рас, бұл мезгілде қызмет істеген екі газетте 

«ле ниншіл  жас»  пен  «жетісуда»  жаман 

атал ған  жоқпын.  «кернеген  кек»  шықты. 

Бар  болғаны  –  сол.  соған  мәз  болып 

жүр сек керек. есіл уақыт, есепсіз кетіп қа­

лыпсың. енді сені қайтару қиын. қайта біз 

сияқ тыларға «шабан үйрек бұрын ұшады» 

деп ер те рек қамшылану керек еді.

Бүгін  түске  қарай  осы  жайлар  есі ме 

түсіп,  өзіме­өзім  ренжіп,  біраз  қия пас­

тан дым. оным үй­ішіме де сезіліп қалды. 

орын ша  «бүгінгің  ретсіз»  деп  соқты  да. 

Ме нің қабағым шытынған кезде бәрін өзі­

не  қабылдайтын  –  оның  әдеті.  Бұл  жолы 

да солай. «Бұл маған ренжіп жүр» деп тұр. 

оның  мазасын  кетірмеу  үшін  моншаға 

кеттім.  Бірақ  жайлап  алған  ой  жанымды 

жаншиды.  Бізден  жасы  әлдеқайда  кіші 

кей жігіттер қырық тұрғай, отызға толмай­

ақ 3­4 кітап беріп тастады. олар да жұмыс 

істеп  жүрген  адам.  кейбірінің  үй­жайы 

біз ден  де  төмен.  әрине,  жазғандарының 

бәрі  алтын  емес,  бірақ  талаптанған  са­

йын талант ұштала, шыңдала бермек. осы 

ұштау,  шыңдау  дегеннің  өзіне  уақыт  тап­

па ғаным  үшін  жазғырамын  өзімді.  енді 

ұштаймын, шыңдаймын деп жүргенде елу 

ке леді,  ар  жағы  кәрілік  деп  сол  шіркінге 

қол көтеріп қисая кетіп жүрмесек ... 

Иә,  осы  жол,  иә,  өзіңді­өзің  қайрап, 

бе кер жіберген уақыттың қаруын қайтару. 

екі нің бірі. алғашқысы жеңіл де, соңғысы 

– ауыр жол, бірақ абыройлы жол. таңда, 

ба тылың,  қажырың  жетсе  –  соңғысына 

бар деймін өзімді. апыр­ау, осы кезге де­

йін уақыт деген қымбаттыға қалаған кезде 

ала тын апамның қалтасындағы конфеттей 

не ге қарағам?! 

ұлы отан соғысы кезіндегі ауыл өмірі 

жай лы әдемі ойлар сонау елуінші жылдары 

кел ген еді. «жазам, жазам биыл, ендігі жы­

лы» деп жүргенде табаны күректей он жыл 

өт ті.  жұмысбасты  болдық,  газеттің  күйкі 

тір лігі  мұрша  бермеді.  ақталу  үшін  енді 

осы лай  дейміз  ғой.  ол  кезде  әдебиетте 

бұл тақырыпқа қалам тарта қойған ешкім 

жоқ  еді.  қазір  сүйікті  де  өнімді  тақырып 

бо лып бара жатыр. әлі де сол ойға ал ған 

жайды  тындырымды  етсем.  «Бөрте  сер­

кені»  сүрлегенім  жетер.  «Өшпеген  от тан» 

жақсы  кино сценарий  шығартуға  бо лар 

еді.  Газетшілердің  мазасыз  өмірі  де  өз ді­

гі нен  бір  кітапқа  сұранады.  Fылымға  да 

бір  құлаш  ұрып  көрсем.  «қазақ  пу бли­

цис тикасының табиғаты». осының тө ңі ре­

гінде шағын ойлар бар. әрине, ке рек ті нің 

жүз ден  бірі  ғана.  қалғанын  жинау  үшін 

зерт теу қажет, отыру қажет. «кернеген кек­

ке»  қайта  оралсам.  Документтік  жағы нан 

гөрі көркемдік жағын шыңдасам.  ра хым­

жанның ер екені, батыр екені, оның ер лігі 

Москва  түбіндегі  тарихи  шайқаста  ерен 

көрінген қазақ халқының батырлық қа сие­

ті нің  жалғасы  екені  дәлелденді.  енді  со­

ның әдебиеттегі көркем тұлғасы жасалса. 

оны жасау қолымнан келмес. Бірақ кейінгі 

жа сар талантқа мол шикізатын беріп кете 

ал сақ, біз үшін сол да жарар еді. 

осы ойлардың көпшілігін жүзеге асы­

рып  үлгеретін  уақыт  apттa  қалыпты.  ал 

мен  салақ  әйелдерше  «ертең  бітер,  ер­

тең  істелермен»  жүре  беріппін.  қарап 

жүр меген  секілдісің.  күнде  қол  тимейтін 

шар уалар  да  жеткілікті.  Бірақ  соның  бәрі 

күн де ішіп, күнде түсіп қалатын ас секілді 

бо лыпты. күйкі тіршіліктің күйбеңінен аса 

ал мау деген – осы. 

ойымды  ойрандап,  қабағымды  шыт­

тыр ған  –  осы.  орыншаның  мүшелді  күні 

ма   з а  сын кетіруіме себепші болған да – осы. 

ішім   де гі бұл дауылды айтқызбай өзің түсін 

дей   мін.  ол  түсіне  алмайды.  ол  басқаша 

ой   лай  ды. Мен бастан­аяқ тәптіштеп айтып 

жа   ту  ды  қаламаймын.  керегі  не?  Мүмкін, 

бұл жаман мінез шығар. Бірақ бары – сол. 

со  ның да кесірі ме, ол басқаша ойлап, мен 

басқаша ойлап, түрлі оқиғаларды, құ  бы ­

лыс тарды  (ағайынаралық,  семья  ішін  де) 

түрліше түсінген сәттеріміз аз емес. твор­

чес т во  адамының  ала­құйын  кез де рін де 

жү ре гін де гіні дәл барлай білу де қиын­ау. 

жан пердесінің нәзіктігінен бір бұ рауы кел­

мей қалса, үні бұзылып шыға ке л еді. оны 

ба бында  ұстайтын  бапкер  ке рек.  шы ты­

мыр  лық ты оңай түсінуге бо ла ды, түсінбей 

де ке ту ге болады. адамына бай ла ныс ты. 

Мен  өзімді  шытымырлыққа  (каприз) 

же ңілдік сұрайтын талант иесі санамаймын. 

сон дықтан  кей  мінезім  жөнсіз  де  шығар. 

та лантым болса, осы уақытқа дейін ойып 

шық пай ма? қайда жүр? Бірақ ойға кетіп, 

оны мен  алысуды  жақсы  көрем.  кей  түн­

дері ол тіпті ұйқыны да қашырады. Бірде 

ша лықтатады,  бірде  қамықтырады.  ке­

йінгі сәтке тап болып қалғанның бәрі се нің 

ренішің болып қабылданады. саған өк пе 

де  шақырады.  әншейінде  ipкyгe,  жұм­

сартуға  болатын  ойларды,  сөздерді  осы 

cәт тe өңдей алмайсың. қалпынша жайып 

са лып қарап отырасың. Дегенмен осы кез­

де айтылған сөз шын да өткір. 

жүрегіңнің дірілі жоқ, бойында ойнап 

тұр ған  қанның  дүбірін  естірте  алмаған 

сөз ді  мен  сөз  санамаймын.  ол  –  өлі  сөз. 

ол өлген адамның қолына микрофон ұс­

та  тып, ар жағынан біреудің сыбырлап тұр­

ға ны  секілді.  сөз  –    біреудікі,  микрофон 

ұстаған  қол  –  біреудікі.  және  ол  нәрсіз, 

жансыз қол. Десе де арамыздан ашынып 

айтқан сөзді aғaттық санап, жансыз айтқан 

сөзді жақсы қасиетке балап жүргендер аз 

емес­ау.  сабырлылық  пен  салқындықты 

шатастырды олар әбден. 

творчество адамы екенсің, күле де біл, 

жүре де біл, қыза да біл, бұза да біл. сал­

қын дықтан сақтасын құдай. 

ойлап  кеткен  кезде  жаныңды  жай 

тап қызбайтын  мінездің  жоқтығынан  да 

кешеуілдеп  жүр  ме  екем?  әй,  бәрінен 

де  таланттың  тапшылығы  басым  шығар. 

қалай  болғанмен  де,  өзімді­өзім  жаз ғы­

ру дан  енді  іске  көшетін  уақыт  жетті.  «Ба­

ры мен  –  базар»  деген  ғой.  қалам  ұстау 

ма ман дығын  қалаған  соң  қарбанған 

дұрыс.  әзір ге  түйін  осы  болсын.  жемісін 

уақыт  көр сетер.  түсінген  адамға  аз  сын 

айтылған жоқ. 



10 май, 1969 жыл.

Ал қазіргі қоғамға қарасаң, 

мүл де керісінше құбылыс. Күллі 

ұлт болып бір мақсатқа қызмет 

етіп,  ортақ  идеяға  жұмылмақ 

түгіл, бүкіл отбасы мүшелерінің 

бір  дастарқанда  бас  қосуының  өзі 

ақы ретке  айналып  барады.  тұ тас 

мемлекетті  былай  қойғанда,  бір  отба­

сы ның  өзінде  бірнеше  діни  ағымды  ұс­

танушылар  шығып  жатыр.  әрқайсысы  – 

өзін ше көсем. әркімге өзінікі жөн. ал ен ді 

тілі де, діні де бөлектеніп, әңгімесінің ауа­

ны  өзгерген  осындай  жұрттан,  осындай 

Ұлы Отан соғысына жаңаша көзқарас

ұр пақ тан  ұлтжандылық,  өздері  отын  от­

тап,  суын  ішіп  отырған  осынау  ел  үшін, 

жер үшін отқа да, суға да түсерліктей па­

триот тық  шыға  қоюы  мүмкін  бе?  құдай 

оның  бетін  әрі  қылсын,  бірақ  жұрт  іргесі 

бү лі ніп,  ел  басына  күн  туғандай  жағдай 

бол  са,  қолына  қару  алып,  сапқа  тұруға 

екі  нің  бірі  ықыласты  бола  ма?!  Дегенде, 

аға ұрпақтың отансүйгіштігін дәріптеу, ел­

жан  дылығын үлгі ету ұлтты ұйыстыру мен 

ұр  пақты  ортақ  іске  жұмылдыру  мақсаты­

нан туындауы тиіс. 

әрине,  жалаң  ұраннан  ештеңе  шық­

пайды.  Яғни  осы  тақырыпта  тамаша 

шығар малар,  көркем  дүниелер  жазылуы 

қажет.  Өкі нішке  қарай,  бізде  осы  жағы 

тапшы. Бұл ретте, ойымызға әлі күнге де­

йін  Баубек  Бұл қышев  пен  Бауыржан  Мо­

мышұлының  пу б лицистикасы,  қа сым 

қай сенов пен әди шә ріповтің шығар ма ­

лары  оралады.  ал  ки н о дан  Мәжит  Бе га­

лин нің  «артымызда  Москва»,  «Мәншүк 

ту  ралы ән», нұрмұхан жан тө риннің «ор­

ман  балладасы  фильм де ріне  жетер  дү­

ниені  әлі  көре  алған  жоқ пыз.  ұлы  отан 

соғысында кеңестер ода ғының құ ра мын­

да болған кез келген ұлт тан кем ер лік көр­

сетпесек те, әлі күнге де йін осы та қы рып  та 

тұщымды  деректі  кино  да  түсіріп  жа   рыт ­

падық. 

ал фильмге кейіпкер боларлықтай қа­



һарман  аға­апаларымыз  қаншама!  Бір 

ғана  рахымжан  қошқарбаевтың  өзі  не­

ге  тұрады?!  осыдан  үш­төрт  жыл  бұрын 

ре сей  мұрағатынан  табылған  әлдебір 

құ жаттарға  сүйене  отырып,  қайсыбір 

тарихшының  «рейхстагқа  бірінші  болып 

ту  тіккен  –  рахымжан  қошқарбаев»  деп 

дәлелдегені бар­тұғын. Бірақ соған қара­

мас тан,  ресейлік  басылымдар  мен  өзге 

де  ресми  деректер  басқаша  сөйлейді. 

Мы салы,  осыдан  бірер  жыл  бұрын  ресей 

телеар на ла ры ның бірінен Михаил Минин 

де ген кеңес ода ғы ның Батыры туралы де­

рек ті  фильм  көрсетілді.  онда  «соғыстың 

со ңына  қарай,  рейхстагтың  төбесіне  тігу 

мақ сатында бірнеше ту дайындалған жә не 



фашис тік  ор да  шатырына  қызыл  жа уын ­

– Мені толғандыратын маңызды мәсе­

ле лер дің бірі – соғыстағы тұтқындардың 

тағ дыры.  Мысалы,  Ұлы  Отан  соғысы 

ту  ра  лы  айтқан  кезде  көп  нәрсе  жа сы­

рыл ды.  Соның  бірі  –  Кеңес  өкіметінің 

қа ра мағындағы  халқын  соғысқа  мүлде 

да  йын   да май алып келгендігі. «Үш адамға 

– бір вин тов ка» дегенге бұрын нанбаушы 

едім.  Шын ды ғында  да,  солай  болған 

екен. 1941­42 жылдары кеңес халқының 

көп  қы рылғаны  содан.  Оның  сыртында 

жүз  деген­миллиондаған  адам  тұтқынға 

түс  кен.  Біразы,  рас,  қорқып  түскен  шы­

ғар. Бі рақ көпшілігі жаралы күйде немесе 

қор  шау да қалып түскен. Ал біз солардың 

бә  рін  осы  күнге  дейін  «опасыз»  санап 

кел  дік. Бұл – біріншіден. Екіншіден, атақ­

ты  Же нева  Конвенциясының  шешімі 

бо    йын  ша,  әр  мемлекет  өзінің  тұтқынға 

түс    кен  азаматтарына  көмек  беруге,  хат 

жа    зып, сә лем де ме жіберуге құқылы бол­

ған. Ан глия, Фран ция, Америка Құрама 

Штат  тарын айтпағанда, осы құқықты тіпті 

ше  тел де  эмиграцияда  жүрген  Польша 

мем  л екетінің өзі де пайдаланған. Пай да ­

лан баған бір­ақ ел бар. Ол – Кеңес елі. 

Біздің  ел  тұтқынға  түскен  аза мат та рын 

мүлдем ұмытқан. Содан ол бей ша ра лар­

дың көбі аштықтан және құ са лық тан өліп 

кет кен. 

Бұл  солақай  саясаттың  соңы  –  тіпті 

сойқан.  Талай  адамдарын  құрбан  етіп, 

Кеңес  мемлекеті  ақыры  Берлинге  жетті 

ғой. Сол жылғы сәуір­мамыр айларында 

Бер  линді төрт жақтан: Англия, Франция, 

Аме ри ка Құ рама Штаттары, сосын кеңес 

әс кері  қоршап  тұрған.  «Адамдарымыз 

қы  ры лады» деп қалаға ешқайсысы кір гісі 

кел мей тұрғанда, бас­көзге қарамай қо ­

йып кеткен біздікілер болған. Яғни адам­

ды ая мағанбыз. Үшіншіден, соғыс біткен 

кез  де  тұтқындардың  арасында  «елге 

қай  тыңдар,  сендерге  ешкім  тиіспейді» 

деп қат ты үгіт­насихат жүргізген де, кел­

геннен  ке йін  бір­екі  жыл  сыртынан  ба­

қы  лап  оты рып,  он  бес­жиырма  жылға 

сот тап  жі берген.  Ал,  мысалы,  Англия 

тұт қыннан  қай тып  келген  адамдарына 

«Аман қал ғаны үшін» деген медаль бер­

ген... Әрине, со ғыста опасыздар да бол­

ған  ғой.  Бірақ  тұт қында  болғандарды 

жап пай қырып­жоя бермей, істің ақ­қа­

ра сын ашумен ар найы мекемелер ай на­

лысуы керек еді...   

«Ұлы Отан соғысы тарихына жаңаша көзқарас керек» дейтін болсақ, тарихшы ғалымдардың бұл реттегі пікірі көптеген көркем 

шығармаларға негіз бола аларлықтай. Мәселен, 

Бүркіт АЯҒАН былай дейді:

Каталог: userdata -> editions -> pdf
pdf -> Қазақтың Мұқағалиы туралы жұртшылық арасында әңгімелер
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Ресми мәлімет бойынша, Қазақстанда жұ
pdf -> Иә, отандық ғылым ды кө­ тер мейінше, мықты мем ле кет
pdf -> Мен Абайдың ақындық мек тебі өз деңгейінде зерттеліп
pdf -> Бір тілде деп міндеттеген жоқ
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Қазақстандағы Ұбт-ның қа лып тасқан өзіндік тәртібі
pdf -> Ерғожин ЕрлЕді Дәулет Ерғожиннің сөзіне сенсек, салық органдарында сыбайлас жемқорлықтың дең­ гейі төмендеген. Құқық қорғау орган дарымен бірігіп жасаған жемқорлықтың

жүктеу 0.75 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет