Жүсіп баласағҰНИ



жүктеу 3.57 Kb.

бет1/10
Дата22.04.2017
өлшемі3.57 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Адамға екі нәрсе тірек тегі:
Бірі - тіл, бірі - ділің жүректегі.
                                   
Жүсіп БАЛАСАҒҰНИ.
   ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН 
   ӘДЕБИЕТІ ОРЫС 
       МЕКТЕБІНДЕ 
Казахский язык и литература 
             в русской школе
РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ–ПЕДАГОГИКАЛЫҚ 
БАСЫЛЫМ
 2001 жылдың
қаңтар айынан          
 8/2011  
ТАМЫЗ
бастап шығады
РЕСПУБЛИКАНСКОЕ НАУЧНО–ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ   
ИЗДАНИЕ
АҚЫЛДАСТАР АЛҚАСЫ:
  Жаңылхан АДАМБАЕВА, Рақыш ӘМІРОВ, Берікжан 
ӘЛМҰХАМБЕТОВ, Айша ӘЛІМЖАНОВА, Шәмша 
БЕРКІМБАЕВА, Роза БАТТАЛ, Әлімхан ЖҮНІСБЕК, 
Қарлығаш ЖҮНІСХАНОВА, Мәрия КӨПЖАСАРОВА, Қайсар 
ҚАДЫРҚҰЛОВ, Ольга МЫРЗАГЕЛДИНОВА, Фаузия        
ОРАЗБАЕВА, Күлпәш САРИЕВА, Пиалаш СҮЙІНКИНА. 
 
 
«Білім және 
Ғылым» 
жауапкершілігі 
шектеулі 
серіктестігінің 
ай сайын 
шығатын 
республикалық 
ғылыми - 
педагогикалық 
жұрналы 
 

МАЗМҰНЫ – СОДЕРЖАНИЕ
                                                Тамыз мәслихаты
Қабдылкәрім ҚҰСАЙЫНОВ.           Модульдік технологиямен оқытуда 
                                                                 топтық жұмыс түрін қолдану.........................3
Айгүл КЕНЖЕБАЕВА.                       Ойын элементтерін пайдалану арқылы
                                                                 бастауыш сынып оқушыларының ауызекі
                                                                 сөйлеу дағдыларын арттыру...........................9
Баян ЕСЕНГЕЛДІҚЫЗЫ.                  Қазақ тілі сабағындағы ойынның рөлі.......13
Қаламқас ТОҒАСБАЕВА.                  Қазақ мақал-мәтелдерінің танымдық
                                                                 сипаты............................................................17
                                       
Сабақ кілті  көрнекі құрал     
Айтбала ҚАЙЫРБЕКОВА.                Жалпы білім беретін орыс, ұйғыр және 
                                                                  өзбек мектептерінің 1-4 сыныптарына 
                                                                  арналған көрнекі құралдар..........................27
                                           Оқырман ой қозғайды
Меңдібай ӘБІЛҰЛЫ.                          Ұялы телефондардың басқару тетіктерін
                                                                   (түймешіктерін) неге қазақшаламаймыз?...32
                               Әдістеме әлемінде: қазақ әдебиеті
Гүлнәр ЖОТАБАЕВА.                         Қадыр Мырза Әли. «Қазақтарды шетелдік
                                                                  қонақтарға таныстыру»...............................37          
Салтанат ЖАНҒАЛИҚЫЗЫ.             «Көксерек» әңгімесінің ой-түйіні..............42
                                            Колледж кеңістігінде
Бибігүл МӘМБЕТОВА.                       Жинақтық сан есім.......................................47
                                                 Білім сынағында
Гүлнар БҮРКІТОВА.                           Тестік сауалдар (4-сынып)...........................53
                                      Әдістеме әлемінде: қазақ тілі
Клара БАТЫРҒАЛИЕВА.                   Төл сөзді меңгерткен сары шымшық.........60
Айгүл МЫРЗАБЕКҚЫЗЫ.                Есімшеде – атақты күйшілер.......................65
Дәмеш МӘЙКЕНҚЫЗЫ.                    Сауаттылық кепілі – денсаулық...................68
Зәуреш НҰРЫМОВА.                          Сын есімнің жасалуы...................................72
Гүлмира ҒАЛЫМЖАНҚЫЗЫ.         Салалас құрмалас сөйлем және  салт-
                                                                  дәстүрлер......................................................80
Қанапия БАРАҚАТОВА.                      «Жер – қазына» сөйлетеді...........................83
Рыскүл ӘБЕНҚЫЗЫ.                          Деңгейлік тапсырмалар...............................85
Ақбөпе ЖҮСІПОВА.                            Септеулік шылаулар.....................................88
Айымхан ТӨРЕНИЯЗОВА.                Тілдік талдау жұмыстары............................96
Махаббат НАЗЫМБЕКҚЫЗЫ.          Оқуға қызықтырған Ыбырай 
                                                                   Алтынсарин................................................102
                                          Білім негізі – бастауышта
Анар ДАИРОВА.                                   Вокзалда өткен саяхат сабақ.....................104
Меруерт АМАНГЕЛДІҚЫЗЫ.              Тіл ұстартқан жануарлар...........................109
                          Сыныптан тыс жұмыс – Внеклассная работа
Айнагүл ЖАНӘДІЛОВА.                    Тіл мәртебесі – ел мәртебесі.....................113
К.САҒЫНТАЕВА,                                 
К.МҰХАМЕДКӘРІМОВА.                  Білгірлер мен тапқырлар тартысы...........118
Мереке ӘДІЛХАНҚЫЗЫ,                          
Алла БЕКЕТҚЫЗЫ.                             «Жас полиглот» сайысы............................123
Майра ОҚАПОВА.                                День языков народов Казахстана.............126
                                  Мұқағали Мақатаевтың 80 жылдығы
Ардақ ҚАЙЫРЛИЕВА.                        «Мен өмірді жырлау үшін келгенмін...»..129
Алтын ҚУАНЫШҚЫЗЫ.                   «Жазылар естеліктер мен туралы»...........134
                                                    Педагог пайымы
Қарлығаш ӘБУТАЕВА.                       Оқушылардың сөйлеу тілінің белсенділігін
                                                                   арттыру.......................................................140

3
Тамыз мәслихаты 
Қабдылкәрім ҚҰСАЙЫНОВ,
Астана қаласындағы
№62 мектеп-лицейдің 
қазақ тілі мен әдебиеті 
пәнінің мұғалімі.
МОДУЛЬДІК ТЕХНОЛОГИЯМЕН 
ОҚЫТУДА ТОПТЫҚ ЖҰМЫС 
ТҮРІН ҚОЛДАНУ
Қазақстанда  білім  берудің  өзіндік  ұлттық  үлгісі 
қалыптасып,  нәтижелі  жемістерін  беруде.  Бұл  білім 
парадигмасының  өзгеруімен  қатар  жүретіні  анық.  Жаңа 
білім  парадигмасы  бірінші  орынға  баланың  білімін,  білігі 
мен  дағдысын  емес,  оның  тұлғасын,  білім  алу  арқылы 
дамуын қойып отыр. Сондықтан басты нысан – жеке тұлға. 
Білімді  жеке  тұлғаға  бағыттау  –  технологияның  маңызы 
терең  мақсаттарының  бірегейі.  Ал,  осы  технологияның 
негізгі ықпалдарын қарастыратын болсақ, олар:

оқушы 
тұлғасының 
танымдық 
қабілеттерін 
дамытуға;

танымдық  іс-әрекеттерді  (жады,  ойлау,  зейін, 
елестету қабілеті) дамытуға;

оқуға жағымды қызығушылық қалыптастыруға;

белсенді сөздік қорын, ауызша және жазбаша тілін 
дамытуға;

тұлғаның қиындықтарға даяр болуына және оны жеңе 
білуіне, ойын дамытуға, танымдық қабілетіне, қауіпсіздігіне, 
сыйласуына,  шығармашылығына,  өзін-өзі  өзектілендіру, 
өзін-өзі  бекіту  қажеттіліктерін  қанағаттандыруға  ықпал 
етеді.

4
Осындай  келелі  мәселелерді  алға  қойып  отырған 
модульдік оқыту технологиясының тіл үйретудегі атқаратын 
рөлі зор. Сонымен қатар модульдік оқыту технологиясының 
бағытын  ұстанған  ұстаз  оқыту  әдістерін  де  дұрыс  таңдап 
қолдана білуі шарт. Ғалым Ф.Ш.Оразбаева «...сабақта тілдік 
қатынас  үш  түрлі  жолмен  іске  асырылады»  деп  олардың 
түрлерін атап көрсетеді. Олар: жұптық, топтық, ұжымдық.
Осы  аталған  тілдік  қатынасты  іске  асыруда  тілдік 
қатынастың  үш  түрі  де  сабақ  барысында  міндетті  түрде 
пайдаланылады.  Ал,  біздің  қарастыратын  мәселеміз  – 
тіл  үйретудегі  топтық  жұмыстың  маңызы  мен  атқаратын 
рөлі.  Бастауыш  сыныптан  бастап  оқушыларды  топ-топқа 
бөліп оқыту олардың өз ойларын нақты айтуға, екінші бір 
адамның ойына ой қосу сияқты мүмкіндіктерге ие болады. 
Әрі  топпен  жұмыс  барысында  оқушылардың  бір-бірімен 
сыйластық,  түсіністік  және  басқа  да  қажеттіліктері  іске 
асып, достық қарым-қатынастары дами түседі. Енді, бірнеше 
мысал арқылы топтық жұмысты саралайтын болсақ, «Біздің 
жануарларымыз»  атты  тақырып  бойынша  топтық  жұмыс 
түрі мына төмендегідей: оқушыларды екі топқа бөлу. 1-топ 
– сұрақ қоюшылар тобы, 2-топ – жауап берушілер тобы. Екі 
топтың  оқушыларына  бірдей  етіп  жануарлар  бейнеленген 
кеспе  суреттер  таратылады.  Сурет  бойынша  1-топ  сұрақ 
қояды, ал 2-топ жауап береді.
            Сұрақтар:                        Жауаптар:
        - Бұл сиыр ма?                 - Иә, бұл – сиыр.
        - Бұл жылқы ма?             - Жоқ, бұл – түйе.
Осылайша  сұрақтар  жалғасып,  біріншіден,  оқушылар 
сурет бойынша жануарлардың атауын меңгерсе, екіншіден, 
«иә», «жоқ» сөздерінің мағынасын игереді. Мұнда сұраққа 
жауап  талап  ететін  айтылым  әдісі  іске  асады.  Дауысты 
дыбыстардың жуан немесе жіңішке болуын да топтық жұмыс 

5
кезінде  игертуге  болады.  Тақтаға  тапсырма  жазылады.  Ол 
мына  түрде  болуы  мүмкін.  Аю,  піл,  жолбарыс,  арыстан, 
кірпі,  тиін,  қасқыр,  кішкентай,  қоян,  түлкі.  1-топ  жуан 
дауысты дыбыстары бар сөздерді, ал, 2-топ жіңішке дауысты 
дыбыстарға  байланысты  сөздерді  оқиды.  Оқушылар 
жануарлардың  атауларын  еске  түсіріп,  дыбыстардың 
ерекшеліктерін  игереді.  Бәсекелестік  арқылы  жарыса 
жұмыс  жасау  түрлері  қамтылады.  Нәтижесінде  оқушылар 
дыбыстардың ерекшелігін ойын барысында ынталана отыра 
меңгере алады.
Ал, жыл соңында өтілетін «Жыл мезгілдері» тақырыбы 
бойынша  оқушыларды  төрт  топқа  бөліп,  топтық  жұмыс 
жүргізуге болады.
   1-топ –  «Көктем».                    2-топ –  «Жаз».
Көктем.                                       Жаз.
Бұл – көктем.                             Бұл – жаз.
Бұл – көктем айы.                      Бұл – жаз айы.
Бұл – көктемнің наурыз айы.    Бұл – жаздың тамыз айы.
   3-топ – «Күз».                             4-топ –  «Қыс».
Күз.                                              Қыс.
Бұл – күз.                                    Бұл – қыс.
Бұл – күз айы.                             Бұл – қыс айы.
Бұл – күздің қазан айы.             Бұл – қыстың ақпан айы.
Осылай оқушыларды жыл мезгілдерінің ерекшеліктеріне 
сай ынталана сөйлем құратып, қарым-қатынасқа жетелеуге 
мүмкіндік  мол.  Келесі  жұмыстың  түрін  жыл  мезгілдеріне 
байланысты сурет салғызып, өзінің ойымен сыныптастары 
арасында  бөлісуіне  жағдай  жасау  арқылы  ынталандыру 
мақсатын іске асыруға болады.
«Жыл  мезгілдері»  тақырыбы  бойынша  сынып 
оқушыларын  төрт  топқа  бөліп,  тақтаға  «Бұл  қай  кезде 
болады?»  деген  сұраққа  жауап  беретін  20-дан  аса  сөйлем 
жазылып  қояды.  Әр  топ  сол  өздеріне  берілген  атауға 

6
сәйкес сөйлемдерді теріп жазады. Әр жыл мезгілінің атауы 
«қашан?» деген сұраққа жауап беретін сөзбен басталады.
Көктемде          Жазда          Күзде             Қыста 
1. Қар жауады.                   12.Жазғы демалыс болады.
2. Көк шығады.                  13.Күзгі демалыс болады.
3. Қар ериді.                       14.Шана тебеміз.
4. Жапырақтар сарғаяды.  15.Өзенге шомыламыз.
5. Боран соғады.                 16.Сабақ басталады.
6. Суық болады.                 17.Наурыз мейрамы болады.
7. Ыстық болады.              18.Аяз болады.
8. Құстар ұшып кетеді.     19.Жаңа жыл мейрамы болады.
9. Құстар ұшып келеді.     20.Жерде қар жатады.
10. Қысқы демалыс болады.       21.Алма піседі.
11. Көктемгі демалыс болады.   22.Оқу жылы аяқталады.
Дұрыс жауап эталоны.
 
Әр  топ  жетекшісі  жазып  алған  сөйлемдерін  кезекпен 
оқып, оларды дұрыс жауап эталондары бойынша тексереді. 
Осындай  үлгілерді  басқа да  жыл  мезгілдеріне  байланысты 
дайындау  қажет.  Ендігі  кезекте  –  осы  сөйлемдерге 
байланысты  оқушылардың  ынталана  жұмыс  жасауына 
бағыт  беру.  Мысалы,  қыс  айларына  байланысты  жазылған 
сөйлемдердің  ішінде  «Аяз  болады»  деген  сөйлем  арқылы 
«Сен  қыста  не  киесің?»  деген  сұрақ  бойынша  оқушыны 
тілдесімге  жетелеуге  болады.  Ал,  «Күзде  құстар  ұшып 
кетеді»  деген  сөйлем  арқылы  «Олар  неге  ұшып  кетеді?», 
«Көктемде  сендер  оларды  қалай  қарсы  алдыңдар?», 
«Не  істедіңдер?»  деген  сұрақтарға  жауап  талап  етіліп, 
оқушыларды  қарым-қатынасқа  баулу  мақсаты  көзделеді. 
  Көктемде көк шығады. Көктемде құстар ұшып келеді. 
Көктемде көктемгі демалыс болады. Көктемде Наурыз 
мейрамы болады. Көктемде оқу жылы аяқталады. 

7
Жаз айларына байланысты «Жазда ыстық болды, сен қайда 
болдың?» деген сұрақ арқылы оқушыларды тілдесімге тарту 
өте тиімді.
Топтық  жұмыстың  бірнеше  түрін  қолданып,  ауызша 
сөйлеу  дағдысын  меңгертуге  болады.  Топ  жетекшісі 
анықталады.  Ол  тақтаға  шығып,  бұйрық  сөздерді  оқиды. 
Оқушылар орындайды. Осылай бірнеше рет топ жетекшілері 
ауыстырылады.  Ол  тақта  алдына  шығып,  оқушыларға 
бұйрық  сөйлемдерді  оқиды.  Топтық  жұмыс  ойын  түрінде 
өткізіледі:
- Тұрыңдар!
   Қолдарыңды көтеріңдер!
   Қолдарыңды түсіріңдер!
   Оң қолдарыңа кітап алыңдар!
   Сол қолдарыңа қалам алыңдар!
   Оларды партаға қойыңдар!
   Рахмет, отырыңдар!
Оқушылар, біріншіден, топтық жұмыс түріне мән береді, 
екіншіден,  берілген  бұйрықтардың  мағынасын  түсініп, 
ынталана жұмыс жасайды, үшіншіден, тілдік қарым-қатынас 
жасауға машықтанады.
Топтық  жұмыс  түрін  түрлендірудің  тағы  бір  жолы  –   
бейнелеу өнерін қолдану. «Жануарлар әлемінде» тақырыбы 
бойынша  оқушыларды  төрт  топқа  бөліп  жұмыс  жасатуға 
болады.  Оқушыларға  төрт  жануардың  суретін  беріп,  (піл, 
түйе,  тасбақа,  жолбарыс),  оның  суретін  салдыру,  екінші 
–  осы сөзге байланысты сөздік жұмысын жасап, үшінші –  
«не?  қандай?»  сұрақтарына  байланысты  сөйлемдер  құрау, 
соңында мәтін құрастыру деңгейіне жеткізу. Негізгі мақсат 
–  оқушыларды  ынталандыра  отырып,  тілдік  қатынасқа 
түсуге  мүмкіндіктер  беру.  Бұл  жұмыс  өткен  тақырыпты 
еске  түсірумен  қатар  оқушылардың  топтарда  нәтижелі 
жұмыс  жасауына,  өз  тобының  алда  болуына  тырысып, 

8
   
   
 
бәсекелестік  тұрғыда  еңбек  етіп,  ынталана  топ  жұмысына 
араласуына  жағдай  жасайды.  Топ  жетекшілері  кезек-кезек 
өз  тақырыптарын  қорғап  шығады.  Бұл  лексикалық  жұмыс 
болса,  келесі  кезекте  грамматикалық  тапсырма  бойынша 
жұмыс ұйымдастыруға болады.
Мысалы,  1-топқа  «-мен,  -бен,  -пен»  жалғаулықтары, 
2-топқа  «Көптік  жалғаулары»,  3-топқа  «Сұраулық 
шылаулар»,  4-топқа  «Болымсыздық  етістіктері»  беріледі. 
Оқушылар  әр  топта  жұмыс  жасай  отырып,  сөйлем  құрау 
дағдысын, грамматикалық ережелерді орынды пайдалануға 
үйренеді.  Әр  топ  өз  тапсырмасын  кезек-кезек  қорғап, 
мұғалімнің  жетекшілігімен  қателерін  түзеп,  дұрыс  жұмыс 
істеуге бағыт алады.
Топтық  жұмыс  түрі  арқылы  әрбір  оқушының 
меңгеретін  дағдыларының  өмірлік  маңызы  зор.  Ғалым 
М.А.Құсайынованың пікірінше, «топтық жұмыс барысында 
да оқушыға жеке тұрғыдан қарау ұстанымын назарда ұстап, 
оның ойлау, қабылдау, ес, танымдық қызығушылығы, арнайы 
іскерлігі мен дағдыларын ескерген жөн».
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ф.Оразбаева. Тілдік қатынас негіздері. А., 2005.
2.  Н.Оралбаева,  К.Жақсылықова.  Орыс  тіліндегі 
мектептерде қазақ тілін оқыту әдістемесі. А., 1996.
3.  А.Қайырбекова.  Қазақ  тілі.  Оқыту  әдістемесі.  А., 
«Атамұра», 2010.
4. Г.Тұрдалиева. Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқыту 
әдістемесі. Астана, 2007.
5.  С.Рахметова.  Бастауыш  сынып  оқушыларының  тілін 
дамытудың ғылыми-әдістемелік негіздері. А., 1994.

9
                                                           
Айгүл КЕНЖЕБАЕВА, 
Астана қаласындағы
№ 62 мектеп-лицейдің
 қазақ тілі мен әдебиеті 
пәнінің мұғалімі.
ОЙЫН ЭЛЕМЕНТТЕРІН 
ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ 
БАСТАУЫШ СЫНЫП 
ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ АУЫЗЕКІ 
СӨЙЛЕУ ДАҒДЫЛАРЫН АРТТЫРУ
Бастауыш  сынып  оқушысы  –  балалықпен  толық 
қоштаспаған,  мектепке  жаңа  бейімделе  бастаған  ойын 
баласы. Сондықтан оқу орыс және өзге тілдерде жүргізілетін 
бастауыш мектеп оқушысының жас ерекшелігіне сай сабақты 
ойын түрінде өткізу қазақ тілі сабақтарында жақсы нәтиже 
береді. Ойын арқылы баланың сана-сезімі, ақыл-ойы өседі. 
Ойын кезінде баланың танымдық қабілеті дамиды, қарым-
қатынас жасауына мәжбүрлік туады,үлкендерге еліктеу және 
өмірге деген қызығушылығы қалыптасады.  
Ойынның  басты  мақсаты  –  баланы  қызықтыра  отырып, 
тіл  үйрету.  Ойын  барысында  баланың  көптеген  танымдық 
қабілеттері дамиды. Солардың бастысы – есте сақтау қабілеті. 
Есте сақтау ойынның басты шартына айналса, оқушы  сөзді, 
суретті, мәтінді әрі қимыл-әрекеттерді тез түсіне алады және 
оқушы есте сақтауды саналы түрде меңгереді.  
Ойындардың  қажеттісін  сабақтың  тақырыбына  қарай 
іріктеп  ала  білу  ұстаз  шеберлігіне  байланысты.  Бастауыш 
сыныптарда  сөздік  ойындардың  алатын  орны  ерекше. 
Сондықтан әр сабақта сөздік ойындарын қолдануға болады. 
Сондай  ойындардың  бірі  –  «Керекті  сөзді  тауып  айт». 

10
Оқушыларға  ойын  тәртібі  түсіндіріледі.  Ойын  бастаушы 
тақырыпты  атап,  сол  тақырыпта  өтілген  жаңа  сөздерді 
айтуды  талап  етеді.  Ойын  барысында  тақырып  өзгерген 
сайын  оқушылар  ауыстырылып  отырады.  Сөздік  ойынын 
«Сиқырлы қоржын» деп атап, сынып оқушыларын екі топқа 
бөліп,  қоржыннан  алынған  сюжетті  суреттер  бойынша 
ойынды жарыс түрінде өткізуге болады. 
Сабақта  өткізілетін  грамматикалық  ойындардың 
өзіндік  ерекшеліктері  бар.  Грамматикалық  анықтамаларды 
меңгертуде  тақта  алдына  жұмыс  істеуге  немесе  жарыс 
ойыны түрінде тақырыпты бекітуге қолайлы.
“Кім? Не? Кімдер? Нелер?” ойыны
Осы  ойын  арқылы  көптік  жалғауды  дұрыс  жалғай  білу 
дағдысы  тексеріледі.  Екі  түрлі  сюжетті  сурет  арқылы  бұл 
грамматикалық тақырыпты   тілдесімге ұластыруға болады. 
Сол сияқты реттік сан есімдердің жұрнақтарын меңгертуде 
тақтаға сандар жазып, «Сен қалай істер едің?» деген мәселе 
қойып,  білімдерін тексеруге қолайлы. 
Ойындар  –  белгілі  бір  білімді,  іс-әрекетті    үйренудің 
құралы.  Дидактикалық  ойындарды  қолдану  барысында 
ойынның әлеуметтік қырына назар аударған жөн. Ойын сабақ 
үрдісінде оқушыларды әлеуметтендіруге, қоршаған ортамен 
қарым-қатынас  жасау  түрткілері  мен  заңдылықтарын 
түсінуге жәрдемдеседі. 
Дидактикалық  ойындар  сабақты  қызықты  өтуге,  жаңа 
материалды  оңай  игертуге  септігін  тигізеді.  Сабақта 
дұрыс  ұйымдастырылып,  тиімді  қолданылған  ойындар 
оқушылардың  тіл  заңдылықтарын  сапалы  меңгеруіне  ғана 
емес, сондай-ақ тілдік қатынасқа түсу біліктеріне, олардың 
сөздік  қорларының  молаюына  әсер  етеді.  Бұл  туралы 
ғалымдар  Н.Оралбаева  мен  К.Жақсылықова:  «Оқу  орыс 
тілінде  жүретін  мектепте  қазақ  тілі  сабағында  бірыңғай 
жаттығу жұмыстары оқушыларды жалықтырады. Сондықтан 
сабақта сергіту жаттығуларымен қатар тақырыпты меңгерту, 

11
өткенді пысықтау мақсатында грамматикалық ойын түрлерін 
кең қолдану керек. Оқушы тілінің даму дәрежесі де осы ойын 
арқылы  көрінеді»,  -  деп  ойындар  арқылы  оқушылардың 
пікірлесім,  сөйлесім  дағдыларын  жетілдіруге  болатынын 
атап көрсетеді.
Ғалымдар  сабақ барысында ойынды қолдану шарттарына 
мыналарды жатқызады: 
•  ойын  оқушылардың  алдына  тапсырма  ретінде 
қойылады; 
•  оқушылардың оқу әрекеті ойын ережесіне бағынады;
•  оқу материалы ойын құралы ретінде қолданылады;
•  оқу әрекетіне ойын жұмыс элементтері ретінде кіреді;
•  ойын нәтижесі бірден шығарылып отырады. 
Бұларға  қоса  мына  мәселелерді  назарда  ұстауды  қажет 
деп санайды: 
1. Ойынның мақсаты, оқушылар сабақта қандай іскерлік 
пен дағдыны игереді, ойынның қандай тәжірибелік мақсаты 
көзделеді ? 
2. Ойынға қатысушылар саны. 
3. Ойында қолданылатын материалдар, әдебиеттер.
4.  Уақытты  үнемдей  отырып,  ойын  шартын  қалай 
түсіндіруге болады? 
5.  Ойын  қанша  уақытқа  созылады?  Бұл  ойын  әсерлі, 
қызықты бола ма?
6.  Оқушылардың  ойынға  қатысу  белсенділігін  қалай 
бақылауға болады? 
7. Ойын бұрын сабақта қолданылған ба? Қандай жағдайда 
қолданылған? 
Әр  сабақтың  тақырыбына  сай  ойындарды  пайдаланып 
отыру  оқушылардың  тіл  үйренуге  деген  қызығушылығын, 
ынтасы  мен  зейінін  арттырады.  Басты  мақсат  –  ойын  әре-
кеттері арқылы тілдік материалдарды меңгертіп, сөздік қор-
ды молайтып, тілдесім әрекетіне жетелеу. Бастауыш сынып 
оқушысының жас ерекшелігіне орай ойын тапсырмаларымен 

12
қатар оның бойында жауапкершілік, міндеттілік сезімдерін 
оятуға да назар аударылуы қажет.
Сонымен бірге ғалымдар «Сабақта орынды қолданылған 
ойын  элементтері  оқушылардың  ынтасын  арттырып,  білім 
дағдыларын  игеріп,  іскерліктерін  шыңдауға  өз  септігін 
тигізеді», - деп ойынның мақсатына қарай тілдік ойындарды 
лексикалық,  фонетикалық  және  грамматикалық  деп  үшке 
бөледі.Тіл  үйретуде  бұл  ойындарды  әр  сабақта  тиімді 
қолдану жақсы нәтижелерге жеткізуі сөзсіз. 
Ғалым  Қ.Молдабектің  басшылығымен  жарық    көрген 
«Бастауыш  мектепте  дидактикалық  ойындарды  пайдалану 
жолдары»  атты  әдістемелік  құралда  ойындарды  тілдік 
материалдарды  ұғындыру  тұрғысынан  фонетикалық, 
лексикалық, грамматикалық деп бөлген. Бұл еңбекте басты 
назар  оқыту  үрдісінде  оқушылардың  ойлау  қабілетін 
дамытуға  аударылған.  Бұл  әдістемелік  құралда  тілдік 
материалдар  әр  түрлі  дидактикалық  ойындар  арқылы 
бекітіліп отыр.
Олай  болса,  оқушылардың  қабілеттерін,  таным, 
шығармашылық  дербестігін  мақсатты  түрде  дамытатын 
педагогикалық құрал ретінде қолданылатын ойындар арқылы 
оқушылардың белсенділігі, іс-әрекеті артады. Мұнсыз бала 
білімінің  жетілуі  мүмкін  емес.  Оқушыларға  сапалы  білім 
беру мақсатында, олардың оқуға деген қызығушылығы мен 
түрткілерін  арттыруда  рөлдік  ойындарды  да  дұрыс  іріктеп 
қолдану  мұғалімнің  шеберлігіне  байланысты.  Себебі, 
бастауыш сынып оқушылары көбінде ойын әрекетіне бейім 
келеді. Балалардың ойын әрекеттерін оқу әрекеттеріне қарай 
ұластыруда дидактикалық ойындардың қызметі ерекше.
А.Байтұрсынұлының еңбектерінде де тілдік материалды 
тек  теориялық  тұрғыдан  ғана  үйретіп  қоймай,  оқушылар 
практикалық  өмірде  білімдерін  кеңінен  қолдана  алатын 
дағдыларды қалыптастырудың негізі – ойын деп танылған.
Ғалымның 
оқулықтарында, 
тілдік 
материалдарды 

13
оқушыларға  меңгертуде  дидактикалық  ойындарды  кеңінен 
қолданғаны байқалады. 
Қорыта айтар болсақ, оқушыларды әр түрлі тапсырмалар-
ды  үлкен  жауапкершілікпен  орындауға  ынталандыратын, 
тілдік  қарым-қатынасқа  жетелейтін  тиімді  әдістердің 
бірегейі  және бастысы – ойын әдісі деуге болады.


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал