«ЖҮйелік программалау технологиясы»



жүктеу 0.8 Mb.
Pdf просмотр
бет3/8
Дата25.04.2017
өлшемі0.8 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Бүтін  тұрақтылар.  Тілдің  снтаксисімен  ондық,  оналтылық  жəне  сегіздік  сияқты 

бүтін  константалар  анықталған.  Оның  негізі  константаның  жазылуындағы  префикспен 

анықталады.  Ондық  константа  үшін  префикс  қолданбайды.  Ондық  бүтіндер  0-ден 

басталмайтын ондық цифрлар тізбегі ретінде анықталған. 

44 

684 


1024 


0-ден басталатын жəне құрамында 7-ден үлкен ондық цифры жоқ цифрлар тізбегі сегіздік 

константа ретінде қабылданады. 

016- 14 ондық бүтіннің  сегіздік бейнесі. 

Ох  немесе  ОХ  –тан  басталатын  оналтылық  цифрлар  (0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,А,В,С,D,Е,Ғ)  

тізбегі оналтылық константа болып саналады: 

0х16 – 22 ондық бүтіннің оналтылық бейнесі. 

ОХҒҒ- 255 ондық бүтіннің оналтылық бейнесі. 

Тілдің  əр  нақты  орындалуы  константаның  шектеулі  мағынасына  өзіндік  шек  қояды. 

Мысалы:  Turbo  C  компиляторы  бүтін  константаларға  қатысты  стандартқа  сəйкес  келеді 

жəне  ондық  бүтіндерді  0-ден  32767-ге  дейін,  ал  long  типі  -  0-ден  2147483647-ге  дейін 

қабылдайды. 

Заттық тұрақтылар. Заттық константа (бүтін емес) бейнелеу үшін ЭЕМ жадында 

жылжымалы нүкте (с плавающей точкой) түріндегі константалар қолданылады. Əр заттық 

константа  бүтін  бөлік  (ондық  бүтін  константа);  ондық  нүкте;  бөлшек  бөлік(ондық  бүтін 

константа);  «е»  немесе  «Е»  ондық  дəреже  көрсеткіші(ондық  бүтін  константа,  мүмкін 

таңбасымен).  Жылжымалы  нүктесі  бар  константасы  жазылғанда  бүтін  немесе  бөлшек 

бөлігі  (бірақ  бір  уақытта  емес);  ондық  нүкте  немесе  экспонента  символы  дəреже 

көрсеткішімен(бірақ бір уақытта емес) түсіп қалуы мүмкін. Мысалы: 

44.  


3.14159 

44е0  .314159Е1 

0.0 

Си тіліндегі компилятор орындалған сайын бүтін жəне заттық константа үшін өзіндік шек 



қояды.  1.1  таблицасында  олардың  шектері  көрсетілген.  Мысалы,  0-ден  32767-ге  дейінгі 

барлық бүтін константалар int типке жатады, яғни жадыда 2 байт (16 бит) орын алады. 

1.1-кесте. Бүтін константалар жəне олардың типі 

Тұрақты мəндерінің диапазондары 

ондық 

Сегіздік 



Он алтылық 

Мəліме


ттер 

типі 


0-ден  

32767-ге дейін 

00-ден 077777-ге 

дейін 


0х0000-ден  

0х7ҒҒҒ-ге 

дейін 

Int 


0100000-ден 

0177777-ге дейін 

0х8000-ден  

0хҒҒҒҒ-ге 

дейін 


Unsigned 

int 


32768-ден 

2147483647-

ге дейін 

0200000-ден 

017777777777-ге 

дейін 


0х10000-ден 

0х7ҒҒҒҒҒҒҒ-

ге дейін 

Long 


2147483648-

ден 


4294967295-

ге дейін 

020000000000-ден 

037777777777-ге 

дейін 

0х80000000-



ден 

0хҒҒҒҒҒҒҒҒ-

ге дейін 

Unsigned 

long 


> 4294967295  >037777777777 

>0хҒҒҒҒҒҒҒҒ  қате 

 

1.2-кесте. Заттық типтер мəліметтері 



 

Мəліметтер типі  Өлшем, бит 

Абсолют мөлшер 

диапазондары 

Float 

32 


3.4Е-38-ден 3.4Е + 38-ге 

дейін 


Double 

64 


 

1.7Е-308-ден 1.7Е + 308-ге 

дейін 

 

Long double 



 

80 


 

3.4Е-4932-ден 1.1Е + 4932-

ге дейін 

 

 



1.2 кестеде заттық типтер туралы мəліметтер көрсетілген. 

Егер  программисті  компилятор  ұйғарған  константа  қанағаттандырмаса,  онда 

константа  бөлімінде  Ғ  (немесе  f)-  float  (заттық  константа  үшін),  U(  немесе  u)-  unsigned 

(бүтін  константалар  үшін),  L  (  немесе  l)  –  long  (заттық  жəне  бүтін  константалар) 

суффикстері арқылы көрсетуге болады. Мысалы: 

3.14159Ғ- float типінің константасы(4 байт орын алады); 

3.14L - long double типінің константасы(10 байт орын алады); 

U( немесе u) суффиксі арқылы бүтін константаны таңбасыз бүтін ретінде қарауға болады. 

Мысалы:  

50000U- unsigned int типінің константасы.  

50000U  константасына  2  байт  орын  бөлінеді(суффикс  болмағанда  4  байт  бөлінетін  еді). 

Бұндай  жағдайда  unsigned  int  үшін  таңбалы  бит  санның  кодының  разрядының  біреуін 

көрсету үшін қолданылады жəне оның диапазоны 0-ден 65535-ке дейін болады. 

 L ( немесе l) суффиксі бүтін константаға 4 байт (32 бит) орын алады:  

500L- 4 байт орын бөлінетін long типінің константасы; 

0L- 4 байт ұзындықтағы long типінің константасы; 

U(  немесе  u)  жəне  L  (  немесе  l)  суффикстерінің  бірге  қолданылуы  константаға  unsigned 

long  типін  береді  жəне  ол  жадыдан  32  разрядты  (бит)  орын  алады,  таңбалы  разряд 

кодының разрядын (таңбасын емес) көрсету үшін қолданылады. Мысалы: 

0LU-  4 байт ұзындықтағы unsigned long типінің бүтін константасы; 

2424242424UL- unsigned long типінің константасы. 



Нөлдік  көрсеткіш.  Null-көрсеткіш  –  бұл  нөлдік  көрсеткіш  деп  аталатын  жалғыз 

арифметикалық  константа  емес.  Null-көрсеткіш  тек  0  немесе  0L  немесе  Null  константа 

ретінде  бейнеленуі  мүмкін.  Null  міндетті  түрде  0  болуы  міндетті  емес  екенін  атап  өткен 

жөн. 


Саналатын тип константалары (константы перечисляемого типа). 

Бүтін санды атау константаларын санақ бойынша енгізуге болады: 



enum- санақ_типі {атау_константаларының_типі} 

мұнда  


enum санақты енгізетін қызметші сөз; 

санақ_типі- оның аты –міндетті емес идентификатор; 

атау_константаларының_типі-  үтір  арқылы  бөлінген  идентификаторлар  тізбегі 

немесе константа_аты=константа_мəні түріндегі атау константасы. Мысалы: 

 

enum {ONE =1, TWO, THREE,  FOUR}; 



enum  DAY  {SUNDAY,    MONDAY,  TUESDAY,  WEDNESDAY,  THURSDAY,  FRIDAY, 

SATURDAY}; 

enum BOOLEN {NO,YES}; 

 

Егер тізімде ‘=’ белгісімен бірде-бір элемент болмаса, онда константалар 0-ден басталады 



жəне  солдан  оңға  қарай  1-ге  артып  отырады.  Сондықтан  NO  0-ге  тең,  YES  1-ге  тең, 

SUNDAY  0-ге  тең  жəне  FRIDAY  5-ке  тең.  ‘=’  белгісі  бар  константа  ONE  =1  мағынасын 

береді,  одан  кейінгі  константалар  əрқайсысы  1-ге  артады.  Мысалдағы  TWO  2-ге  тең, 

THREE 3-ке, FOUR 4-ке тең. 



Жолдар жəне жолдық тұрақтылар. Жолдар СИ тілінің константасына жатпайды, 

оның  лексемінің  жеке  типін  ұсынады.  Олар  үшін  тіл  əдебиетіне  «жолдық  литералдар» 

атауы енгізілген. Жолдық константа тырнақшаға алынған символдар тізбегі. 

"жол белгісі"  

Жолдық  символдар  арасында  көрінбейтін  символдардың  бірігуі  немесе  ішкі  кодпен 

берілген  символдар,  яғни  эскейп-тізбектер  болуы  мүмкін.  Бұндай  жағдайда  символдық 

константа кері қисық сызықтан '\' басталады: 

"\n Текст  \n дисплейдің 3 жолына \n сияды". 

ЭЕМ жадында жолдық константалар үшін келесі ережелер орындалады. Жолдың барлық 

символдары  қатарынан  орналасады  жəне  əрбір  символ  1  байттық  орын  алады.  Жолдық 

константаның  соңына  компилятор    '\0'  белгісін  қояды.  Сондықтан  жолдар  үшін  ЭЕМ 

жадысында  бөлінетін  байттар  саны  осы  жолдық  константадағы  символдар  санынан  1-ге 

артық болады. 

" Бұл жол ЭЕМ жадында 39 байт орын алады". 

Символдармен  жұмыс  істегенде  'Ғ'  1  байтқа,  "Ғ"  жолының  ұзындығы  2  байтқа  тең 

екендігін  есте  ұстау  керек.  Жолдық  константаны  жазу  кезінде  бір  константаның  текстік 

файлдың  бірнеше  жолда  орналасуы  мүмкін.  Ондай  жағдайда  келесі  ереже  орындалады. 

Егер  символдық  константа  тізбегінде  '\'-дан    '\n  '  жол  соңына  дейін  тек  бос  орындар 

орналасса, онда бұл бос орындар '\' жəне  '\n ' символдарымен бірге өшіріледі де, жолдық 

константа жалғасы болып текстің келесі жолы болып табылады. Мысалы, келесі жол тек 

бір ғана константаны береді:  

" Процесс  \ жүріп жатыр". 

Программада бұл константа былай болады: 

 

" Процесс   жүріп жатыр". 



Араларында  бос  орын,  табуляция,  жол  соңы,  т.б.  сияқты  символдардан  басқа  бөлгіштері 

жоқ екі жолдық константа бір жолдық константа ретінде қабылданады. Осылайша 

" Процесс "   "жүріп жатыр."   жолы  

" Процесс  жүріп жатыр."    

тек бір константа ретінде қабылданады. 

Бұл ережеге əр түрлі жолда орналасқан жолдық константалар да бағынады. 

  

"Информатика"   "маңызды"   "пəн" 



Бұл үш жолдық константалар келесі жолға эквивалентті:    

"Информатика маңызды пəн" 



 

6.  Типтердің спецификаторлары мен квалификаторлары 

Қызметші сөздер. Программистің өзі еркін таңдап қолдана алмайтын, тілдегі қабылданып 

сақталған  идентификаторлар  қызметші  сөздер  деп  аталады.  Қызметші  сөздер  мəліметтер 

типі,  жады  кластары,  тип  квалификаторлары,  модификатор  жəне  операторлар  типін 

анықтайды. Қызметші сөздер тізімі 

   auto      double     int   struct  break   else   long   switch 


   register  tupedef    char  extern  return  void   case   float 

   unsigned  default    for   signed  union   do     if     sizeof 

   volatile  continue   enum  short   while 

Қызметші  сөздер  идентификатор  ретінде  қолданыла  алмайды.  Олар  мағына  қарай  келесі 

жолмен 

топталады. 



Мəліметтер 

типтерін 

анықтау 

үшін 

типтердің 

спецификаторлары мен квалификаторлары қолданылады. 

Типтер спецификаторына төмендегілер жатады: 



char          

 - символдық;  



double 

 – екі еселенген дəлдікпен жылжымалы үтірі бар заттық; (вещественный 

двойной  точности с плавающей точкой) 

enum 

 -əрқайсысы үшін жеке ат пен мəн енгізілетін бүтін санды константалар 

анықтамасы - саналатын тип(пречисляемый тип); 

 float   

-жылжымалы үтірі бар заттық; 

 int 

 

-бүтін; 


 long   

-ұзын бүтін (длинное целое); 

 short   

-қысқа ұзын (короткое целое); 



 struct  

-құрылымдық тип; 



signed  

- таңбасы бар бүтін сан (целое со знаком); 



union   

- біріктіретін тип (объединяющий тип); 



unsigned 

-таңбасыз бүтін сан (целое без знака) 



void   

-мəннің болмауы; 



typedef 

- типті білдіру үшін қысқартылған атты анықтайды; 

Тип квалификаторлары:  

const   

- тек қана оқуға болатын тұрақты мəні бар объект квалификаторы 



volatile 

- прогаммистің көрсетуінсіз мəні өзгере алатын  объект квалификаторы 

Типтер квалификаторы программа кодын оптимизациялау процесінде компиляторға 

объектілерді ерекше өңдеу керектігін жəне мүмкіндігін еске салады. 

Жады кластарын анықтау үшін келесі сөздер қолданылады: 

auto – автоматты;  

extern -ішкі 


register -регистрлік 

static –статистикалық; 

Операторларды құру үшін төмендегі қызметші сөздер қолданылады: 



break – циклдан немесе ауыстырып қосқыштан шығу; 

continue-циклдің ағымдағы итарициясын аяқтау; 

do – орындау; 

for –үшін (параметрлі циклының операторының басы); 

goto- өту(шартты өту);  

if  -егер –шартты операторды білдіру; 

return – кері қайту(функциядан); 

switch –ауыстырып қосқыш; 

while -əзірше; 

Қызметші сөздерге сонымен қатар келесі идентификаторлар кіреді: 



default – switch операторында керекті нұсқаның жоқ кезіндегі əрекетті анықтайды; 

case – switch операторының нұсқасын анықтайды; 

else-  if  операторына кіреді; 

sizeof-операнда өлшемін анықтау операциясы(байт бойынша). 

Тілдің стандартында қабылданған қызметші сөздер қатарына модификаторлар кірмейді, 

бірақ оларды білу міндетті. IBM PC үшін барлық оналтылық орындауларды келесі 

модификаторлар қолданылады: 



asm   

cdecl   

_cs 

 

_es 

 

far 

fortran 

huge   

interrupt 

near   

_ss 

Бақылау сұрақтары:  

1.  Алфавит, идентификаторлар 

      2.   Программа құрылымы 

3.   Тұрақтылар жəне олардың берілуі 

4.   Типтердің спецификаторлары мен квалификаторлары 

 

Əдебиеттер: [3]  170-202 



                      [11]  10-15 

                      [9]  15-22 

 


6. ПРАКТИКА САБАҚТАРЫНЫҢ МАЗМҰНЫ 

№  Тема 


Содержание 

семинарского занятия 

Неделя 

Литература 



Реализация программ на языке Си 

  

 

 



 

1.  Ознакомительная 

работа 

2.  Этапы работы с 



программой на 

языке Си   

Работа с экранным меню. 

Технологии разработки 

программ и их 

реализация на 

алгоритмических языках 

 



 [11]  10-15 

  [9]  15-22 

[3] 202-207 

 



Реализация программ на языке Си  

 

7. 



 

Выражения в Си 

8.  Реализация 

практических 

заданий 

9.  Использование 

выражений в 

языке Си 

10. Структура 

программы на Си: 

заголовок 

программы, тело 

главной функции 

Спецификации и их 

применение 

 

 



 

[3] 202-207                    



[11]  10-15 

[9]  15-22 



Практическое 

применение 

констант 

 

  

 



5.  Именованные 

константы 

6.  Константы 

перечисляемого типа 

7.  Целые и 

вещественные 

константы 

8.  Использование 

препроцессорной 

директивы для 

указания 

именованных 

констант 

Основные базовые типы 

данных, представление в 

памяти, размер, диапазон 

значений 

 



[11]  20-23 

  [9]  15-26 

Программирование линейных 



алгоритмов 

 

5.  Функция 



клавиатурного 

ввода данных 

[9]  27-30 



[11]  25-30 

 


6.  Функция вывода 

тестовых 

сообщений 

7.  Функция вывода 

данных 

8.  Потоковый ввод-



вывод в Си++ 

 



Применение операций на практике 

в программах на языке Си 

 

3.  Операции 



присваивания 

4.  Префиксные и 

постфиксные 

операции 

декремента и 

инкремента 

Операция sizeof, ее 

назначение и 

практическое 

применение 

 



[11]  31-37 



[9]  33-43 

 

Применение операций на практике 



в программах на языке Си 

 

4.  Условная 



операция. 

5.  Операция запятая 

6.  Работа с заданием 

 



[9]  33-43 

[11]  31-37 

 



Условный оператор и его 



применение в языке 

программирования Си 

 

5.  Полная форма 



условного 

оператора 

6.  Сокращенная 

форма условного 

оператора 

7.  Вложенные 

операторы 

8.  Блоки операторов 

 



[11]  78-89 



[9]  40-43 

 

Переключатель и  применение в 



языке программирования Си 

 

1.  Переключатель, 



его блок-схема и 

его назначение 

2.  Альтернативный 

переключатель, 

его применение, 

блок-схема 

 



[9]  40-43 



[11]  78-89 

 



Программирование циклических 

алгоритмов на языке Си 



 

4.  Цикл с 

предусловием 

5.  Цикл с 

постусловием 

 



[9]  44-46 

[11]  90-101 

 

10 


Программирование циклических 

алгоритмов на языке Си 

 

1. Цикл с 



параметром и 

различные 

варианты его 

[9]  44-



46 

[11]  90-101 

 


применения 

 

11 



Массивы одномерные 

 

5.  Описание 

одномерных 

массивов 

6.  Инициализация 

массивов и  их 

особенности 

7.  Ввод-вывод 

одномерных 

массивов 

8.  Разбор примеров 

 



[4] 217-222 

 

12 



Массивы двумерные 

 

4.  Особенности 



описаний 

массивов в 

программах 

5.  Инициализация 

двумерных 

массивов 

6.  Ввод-вывод 

двумерных 

массивов . 

 



[3] 217-222 

 

13 



Массивы 

 

1.  Практическое 



применение массивов 

для решения задач с 

двумерными и 

одномерными 

массивами 

 



[3] 217-222 

 

14 


Массивы 

 

2.  Практическое 



применение 

массивов для 

решения задач с 

двумерными и 

одномерными 

массивами 



 

[3] 217-222 



 

15 


Функции 

 

1.  Создание программ с 



использованием 

прототипа 

2.  Создание программ 

без использования 

прототипа  

3.  Практическое 

решение задач с 

использованием 

функций 

 

[3] 217-222 



 

16 

Функции 

 

4.  Практическое 



решение задач с 

использованием 

функций  

 

[3] 217-222 



 

17 


Обработка 

символьных 

строк 

 

3.  Стандартные 



функции для 

обработки строк. 

4.  Описание для 

символьных 

переменных 

3. Строка как параметр 

функции 

 

[3] 230-234 



 

18 


Обработка символьных строк 

 

3.  Решение задач с 



применением 

библиотечных 

функций для 

обработки строк и 

символьных 

переменных 



 

[3] 230-234 



 

19 


Структуры  в 

языке Си 

 

4.  Понятие 



структуры в языке 

Си 


5.  Область 

применения 

структур 

6.  Формат описания 

структур в 

программах 



 

10 


[3] 234-240 

 

20 


Объединения и применение 

 

2.  Понятие 



объединения 

     2. Область 

применения объединения  

 

10 


[3] 234-240 

 

21 


Указатели 

 

1.  Составление 



программ с 

использованием 

указателей 

2.  Работа над 

индивидуальным 

заданием 

 

11 


[3] 223-229 

 

22  Указатели в языке Си 



1.  Особенности 

11 


[3] 223-

 

использования 

указателей в Си  

2.  Практическая 

реализация задач с 

использованием 

указателей 

 

229 



 

23 


Потоковый  

ввод-вывод в 

стандарте Си 

 

1.  Объявление потока в 



программе 

2.  Практическое 

применение 

 

12 



[3] 240-249 

 

24 



Потоковый  

ввод-вывод в 

стандарте Си  

 

1.  Работа с файлами на 



диске 

2.  Запись и чтение 

символов 

 

12 



[3] 240-249 

 

25 



Потоковый  

ввод-вывод в 

стандарте Си 

 

1.  Запись и чтение 



блоков данных 

2.  Практическая 

реализация программ 

 

13 



[3] 240-249 

 

26 



Функции и 

область 

действия 

переменных 

 

3.  Описание в 



программе 

4.  Решение 

практических задач 

 

13 



[3] 362-365 

 

27 



Объектно-ориентированное 

программирование в Си++ 

 

2.  Практическая 



реализация программ 

с использованием 

объектов 

 

14 



[3] 250-261 

 

28 



Объектно-ориентированное 

программирование в Си++ 

 

Практическая реализация 



программ с 

использованием объектов 

 

14 


[3] 250-261 

 

29 



Графика 

 

1.  Построение 



графических объектов 

 

15 



[3] 420-427 

 

30 



Каталог: dmdocuments
dmdocuments -> Қазақ филологиясы кафедрасы
dmdocuments -> Айса байтабынов эпик жыршы
dmdocuments -> Мүхамбетқалиев С., Ахметов К.Ғ, Ғабдуллин Х. А. Байүлы мен Жетіру және Төре, Төлеңгіт
dmdocuments -> Көпбаева М. Р. ф.ғ. к., М. Әуезов атындағы Оңтүстік
dmdocuments -> Н. С. Тілеуханов
dmdocuments -> Т.ӘЛімқҰловтың «Қараой» ӘҢгімесіндегі махамбет тұЛҒасы акбулатова С. Б
dmdocuments -> Батыс қазақстандық КҮй дәСТҮрін әлемге мойындатқан қҰрманғазы рухы с. Ә. Күзембай
dmdocuments -> Кафедрасының отырысы шешімімен бекітілген. Педагогикалық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Орал, 2011

жүктеу 0.8 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет