«ЖҮйелік программалау технологиясы»



жүктеу 0.8 Mb.
Pdf просмотр
бет2/8
Дата25.04.2017
өлшемі0.8 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

     М.: Радио и Связь , 1998г 

21. Керниган Б., Ритчи Д. Язык программиорвания Си -М: Финансы м статистика, 1992-

272с 

22. Хэнкок Л., Кригер М. Введение в программирования на языке Си -М: Радио и связь, 



1986-192с. 

23. Уэйт М., Прата С., Мартен Д. Язык Си.Руководство для начинающих.- М: Мир, 1988-

512с. 

24. Болский М. Язык программирования Си -М: Радио и связь, 1988-962с 



25. Белецкий Я энциклопедия языка Си- М: Мир,1992-687с 

26. Юмин В.А., Булатова и.Р. Приглашение к Си – Минск: Вышейшая школа,1990-224с 

27. УинерР. Язык турбо Си-М: Мир 1991-380с 

28. Трой д. программирование на языке Си для персонального компьютера IBM PC.- 

Радио и связь,1991-384с 

29. Бочков С.О., Субботин Д. М. Язык программирования Си для персонального 

компьютера.- М: СП «Диалог», 1990-384с 

30. Дерк Луис. Си, С++. Справочник –М: Восточная книжная компания, 1997-592с 

31. Тондо К., Гимпел С.Язык Си –М: Финансы и статистика, 1994-190с 

32. Касаткин А.И Профессиональное программирование на С++ Минск: 1995г 

33.  С.А.  Абрамов,  Г.Г.  Гнездилова,  Е.Н.  Капустина,  М.И.  Селюн.  Задачи  по 

программированию - Москва:Наука-1988 



 

Қосымша əдебиеттер: 

1.  Ж.  Қараев  жəне  т.б.  Информатикадан  есептер  шығарудағы  жаттығулар  жинағы  –  А, 

1989. 


2.  А.Есжанов. Алгоритм жəне алгоритмдеу – А, 1988. 

3.  Алексеев  В.Е.,  Ваулин  А.С.,  Петрова  Г.Б.  Вычислительная  техника  и 

программирование. Практикум по программированию.,М:Высшая школа, 1991г. 

4.  Берри Р., Микинз Б. Язык Си: введение для программистов: Пер. с англ.-М.:Финансы 

и статистика, 1988.-с.,ил. 

5.  C++. Borland International. Inc. 1990. 

6.  Задачник-практикум  «ИНФОРМАТИКА»,  в  2-х  томах,  под  редакцией  И.Семакина, 

Е.Хеннера, Москва, «Лаборатория Базовых Знаний»,1999 г.  

 

 

3. ПƏН БОЙЫНША ТАПСЫРМАЛАРДЫ ОРЫНДАУ ЖƏНЕ ТАПСЫРУ КЕСТЕСІ 



 

№  Жұмыс түрі 

Тапсырманы

ң мақсаты 

мен мазмұны 

 

Ұсынылатын 



əдебиеттер 

Орындау 


мерзімі жəне 

тапсыру 


уақыты 

(аптасы) 

Балл 

Бақылау түрі 



1  Дəріске 

қатысу 


Талдау жəне 

танымдық 

қабілеттерін 

арттыру 


Ұсынылатын 

əдебиеттер 

тізімі 

бойынша 


Кестеге 

сəйкес дəріске 

қатысу 

100балл


мен 

бағалана


ды 

 

 



 

 

 



Практикалы

қ 

тапсырмалар



ын орындау 

Тақырып 


бойынша  

теориялық 

мəліметтерді 

іс жүзінде 

нығайту. 

Ұсынылатын 

əдебиеттер 

тізімі 


бойынша 

Семинар 


кестесі 

бойынша 


берілген 

уақыт 


шеңберінде 

100 


баллмен 

бағалана


ды 

Жазбаша 


орындалған 

жұмыс 


ауызша 

қорғалады 

3  ОЖСӨЖ 

тапсырмалар

ын орындау  

(барлығы 

23тапсырма) 

Талдау жəне 

танымдық 

қабілеттерін 

арттыру 

Ұсынылатын 

əдебиеттер 

тізімі 


бойынша 

ОЖСӨЖ 


кестесі 

бойынша 


берілген 

уақыт 


шеңберінде 

 

100 



баллмен 

бағалана


ды 

 

Тапсырмалар



дың 

орындалуын, 

сұрақтарға 

жауап беру 

қабілетін 

тексеру 


4  Реферат 

Тақырып 


бойынша 

негізгі 


баяндама 

Ұсынылатын 

əдебиеттер 

тізімі 


бойынша 

 

8-15 апта   



100  (үй 

тапсырм


асы 

түрінде 


беріледі) 

Реферат жəне 

баяндама 

5  Презентация  Танымдық 

қабілеттерін 

арттыру 


Өз бетімен 

іздену 


8-15 

100 


баллмен 

бағалана


ды 

Слайт 


ретінде  

Бақылау 



жұмысы 

Ойлау 


қабылетін 

тексеру 


Бірінші 

жұмыс  1–8 

тақырыптарға 

байланысты 

Екінші жұмыс 

9-15 


8-15 апта 

 

100 



баллмен 

бағалана


ды 

Жазба 


жұмысын 

тексеру 


тақырыптарға 

байланысты 

 

Емтихан 


Білімді 

кешенді 


тексеру 

 

 



100 

тест 


 

 

4. ПƏННІҢ ОҚУ-ƏДІСТЕМЕЛІК ҚАМТЫЛУ КАРТАСЫ 



 

Барлығы 


 

№ 

 



Əдебиет атауы 

 

кітапханада 



 

кафедрад


а 

 

Студенттерд



ің қамтылу 

пайызы (%) 

Электронд

ы түрі 


 

Ескерту 


 







Дейтел Х.М. Как 

программировать на 

С++.-3-е  изд .-М. 

:Бином, 


2003.-1152с.         

Джосьютис Н. С++ 

Стандартная 

библиотека. для  

профессионалов.-

СПб.:Питер,2004.-730с.        



20 



 



Карпов Б. 

С++:Специальный 

справочник.-СПб. 

:Питер, 2001-480с. 

Культин Н. С/С++ в 

задачах и примерах.-

Спб.:БХВ  

Петербург,2004.-288 с.                                   

 





15 

 



Страуструп Б. Язык 

программирования 

С++: Спец.изд .-М.  

БИНОМ, 2004.-

1104с.:ил.                                 

 





20 

 





Заварыкин 

В.М. 

Основы  информатики 

и 

вычислительной 

техники

 

10 



50 


 



Практикум на  ЭВМ: 

Язык  


программирования СИ               

.А.:жазак университет, 

2001.-80с.   

Абдрахманов А.Т 

 

20 



 

 

 



 

 

5. ДƏРІСТІК КЕШЕН 



 

Дəріс  1,2 

Тақырыбы: « Си программалау тілі жəне оның мүмкіндіктері» 


1.  Си программалау тілі туралы түсінік 

2.  Алфавит, идентификаторлар 

3.  программа құрылымы 

4.  тұрақтылар жəне олардың берілуі 

5.  Типтердің спецификаторлары мен квалификаторлары 

 

1.  Си программалау тілі туралы түсінік 

 

Казіргі ғылыми-техникалық прогресс заманында компьютерді пайдаланбайтын сала 



жоқ.  Бірақ  үлкен  көлемді  информацияның  мазмұнын  зерттеу,  компьютер  арқылы  оны 

өңдеуге  мүмкіндік  туғызатын  үлгісін,  өңдеу  алгоритмі  мен  бағдарламасын  құру  жəне 

оларды дұрыстау көп еңбекті қажет ететін күрделі жұмыс. 

Программаны  түрлі  тəсілдер  бойынша  құруға  болады,  бірақ  оған  қойылатын  негізгі 

талап  –  оның  сапалы  жəне  пайдаланушыға  түсінікті  болуында.  Əдетте  бұл  үшін  күрделі 

информация  алдын  ала  тұжырымды  бірнеше  бөліктерге  бөлініп  алынады  да,  олардың 

əрқайсысына  арналған  жеке-жеке  программа  құрылады.  Осыдан  соң  олар  көмекші 

программалар  ретінде  қарастырылып,  түрлі  жолдармен  құрылады.  Программалаудың 

бірнеше жолдарын қарастыруға болады:  

•  «Жоғарыдан төмен» (декомпозиция)  

•  «Төменнен жоғарыға» (синтез)  

•  «Құрылымды программалау»  

Құрылымдық программалау  - программалық өнімнің модулдік құрылыммен жəне түрлі 

программалық модулдердің стандартты типтік басқару алгоритміне  негізделген.  

Дайындалған  программаның  дұрыс  жұмыс  істеуі  де  жеткіліксіз.  Алдымен  ол 

пайдаланушының  оқуына  түсінікті  түрде  құрылуы  қажет.  Мұның  бір  тəсілі  –  программа 

аралықтарына  (əр  блоктардың  басына)  түсініктемелер  енгізіп  жəне  көшу  операторын 

шектен тыс пайдаланбау. 

Кейде дайын программаға қосымша жаңа бөлімдер қосу (өзгерістер енгізуі) қажет 

болады.  Сондықтан  программаның  қатесіз,  түсінікті  құрылуының  үстіне,  оңай  өзгертіле 

алатын  болуы  тиіс.  Сапалы  программалар  құру  бағытында  пайдалынатын  тəсілдер 

программалау технологиясы делінеді. 

Программалау  тілі  –  информатика  курсының  негізгі  бөлімі.  СИ  тілі  дүние  жүзіне 

кең  тараған  тілдердің  бірі  болып  саналады.  Сондықтан  да  осы  тілді  игерудің  жаңа 

формалары  мен  əдістемелік  мысалдарын  іздеу  мəселесі  талапқа  сай  болып  отыр.  Дəріс, 

практикалық  жəне  лабораториялық  сабақтарды  жүргізуде  оқу-əдістемелік  құралдарын 

пайдаланып  əдеттегідей  оқыту  СИ  тілін  толық  меңгеруге  жеткіліксіз.  СИ-дің  барлық 

жетістіктерін жəне ерекшеліктерін оқушылар  санасына үлкен тиімділікпен жеткізуге қол 

жеткізетін  қосымша  құралдар  қажет.  Алға  қойған  міндетті  жүзеге    асырудың  бір  жолы 

демонстрациялық  оқыту  түріндегі  қолданбалы  программамен  қамтамасыз  ету  болып 

тадылады.  

СИ программалау тілі 1972 жылы UNIX операциондық жүйесін өңдеу кезінде Bell 

Laboratories фирмасының қызметкері Ритчи Денниспен құралған. 

Бұл  тіл  жүйелік  программалауда    құрылымды  программаларды  өңдеу  құралы  ретінде 

қолданылатын.  Бертін  келе  СИ  тілі  өзінің  көп  жақтылығымен  тез  тарады.  Си  тілінің 

компиляторлары  барлық  ЭЕМ  –  нің  операциондық  жүйесінде  жұмыс  істейді:  UNIX,  MS 

DOS, Mac OS, OS/2, Windows, Windows NT, Solaris жəне т.б.   

 

Басқа программалау тілдеріне (Ада, Алгол-60, Алгол-68 жəне т.б.) қарағанда 



бүкілəлемдік стандарттарға сəйкес СИ тілі тек жұмыс құралы ретінде құрастырылған жəне 

кеңінен пайдаланылмайтын. СИ тілінің стандарты 1989 жылға дейін жасалмаған болатын. 

Ал  келесі  стандартталған  СИ  программалау  тілін  Американдық  институты  ұсынды  (СИ 


тілінің ANSI  стандартын). Қазіргі уақытта ANSI С стандартынан  басқа халықаралық  ISO 

С (International Standart Organization C) стандарты жасалған. Бұл стандарттардың екеуі де 

бір біріне ұқсайды. 

 Си  –  бұл  берілгендердің  тиімді  жазылымының  мінезделуі,  қазіргі  уақыттағы 

механизмдермен  бағыттаушы  есептеулермен  берілгендердің  сызбаларымен  жəне 

операторлардың  көп  таңдауымен  белгілі  жан-жақты  бағдарлама.  Бұл  өте  жоғары 

деңгейдегі  тіл  емес,  бұл  шағын  тіл;  ол  қандай  да  бір  жекеше  қосымшалармен 

мамандандырылмаған.  Оның  шек  қойылмауы  жəне  жан-жақтылығы  оны  көп  ыңғайлы 

етеді,  басқа  мықты  тілдерге  қарағанда  көптеген  тапсырмаларға  қолайлы.  Си  тілі  1972 

жылы  Bell  Laboratoties  бірлескен  фирмасында  Денис  Ритчи  қолдауымен  жасалған.  Ол 

жүйелік  бағдарламаны,  бағдарлама  тілдерімен  жұмысты,  операциялық  жүйені  ,  текстік 

процессорды меңгерген. Си тілі бағдарламашылар арасында өзінің жоғарғы жəне төменгі  

деңгейімен,  машина  бағдарламасының  қолайлылығымен,  яғни  жан-жақты  жоғарғы 

жылдамдықта  жұмыс  істеуімен  белгілі.  Си  тілімен  жүйелік  бағдарламаны  сапалы  жаңа 

түрге көтеруге болады. 

Си  тілінің  негізгі  артықшылығы

:  машиналық  бағдарламаның  қолайлылығы, 

сипаттаудың  тиімділігі,  байланысының  жеткіліктілігі.  Қазіргі  уақыттағы  ЭЕМ-ді  (электр 

есептеуіш  машинасы)  қолайлы  қолдануға  мүмкіндік  береді.  Си  тілінде  жазылған 

есептеуіш  бағдарламалар  басқа  ЭЕМ-дерге  аз  ғана  өзгешелігімен  қойыла  береді. 

Қолданушының жасалуындағы Си тілінің күшінің көп бөлігі компилятор кітапханасымен  

басқа кітапханаларда тұрақтандырылады. 

Жазылған  бағдарламаның  ықшамдылығы  кейде  машинаның  оқуына  жеткіліксіз. 

Ондай тіл төменгі деңгейдегі тіл. Оның кемшілігі, яғни 

- енгізу-шығару массивтер тобының кіріспе операциялары ; 

- қатар процессорлар мен олардың синхронизациясы; 

- массивтер индексінің тексерілуі; 



Си тілінің кемшілігіне кейбір операциялардың бұрыс берілуі жатады. Си тілінде 

негізінен  кез  келген  бағдарламаны  жазуға  болды,  берілгендердің  сандық  жəне  сандық 

емес жұмыстарын орындайды, бірақ ол кез келген қолданбалы облыста ыңғайлы келмейді. 

Ол  жүйелік    бағдарламаға    негізделген.  Си  бастапқы бағдарламаны  оқу  үшін  ең  керемет 

тіл  емес.  Оны  меңгеру  үшін  қандай  да  бір  шектеулі  икемді  талап  етеді.  Машина 

деңгейінде ақпараттармен жұмыс істеуіне байланысты бұл төменгі деңгейдегі тіл; ал ЭЕМ 

архитектурасының нақтылығын жасыруына байланысты, ол жоғарғы деңгейдегі тіл.  

Си  жоғарғы  деңгейдегі  (ПЛ-1,АДА)  үшін  төменгі  деңгейдегі  тіл,  асемблер  үшін 

жоғарғы  деңгейдегі  тіл.  Си  тілінің  оперативті  жадысының  талабына,  бағдарламаның 

орындалу  уақытына  байланысты.  Ол  ассемблер  тіліндегі  бағдарламаға  жақын  келеді. 

Бастапқы Си  тіліндегі  компилятор UNIX  жəне ЭВМ PDP-11 операциялық жүйелері үшін 

жасалған. Нақты қазіргі уақытта Си тілі үлкен, орташа қолданбалы ЭЕМ -дегі практикада 

бар.  

Turbo  C  жəне  Borland  C++  Borland  International  фирмасында  жасалған.Ол  8086 



микропроцессоры  үшін  IBM  PC  сонымен      қатар  MS  DOS-  та  жұмыс  істейтін  ПЭВМ-де 

қолданылады. Turbo C 1987 жылы таратылған .Си++ тілі Си тілінің жоғарылау деңгейі, Си 

жəне  Си++  тілдері  ANSI  стандарты  бойынша  таратылған.  ANSI(American  National 

Standards Institute- Американский Национальный Институт  стандартизации). 

Си++  бағдарламашыға  300-ден    аса    кітапханалық  функциялармен  жұмыс  істеуге 

мүмкіншілік береді. Бұл  функциялардың көбісі басқа Си бағдарламасындағы жүйелермен 

байланысты.  Си  кітапханасы  функциялар  тобынан  тұратын  берілгендер  типінің  белгілі 

қатарларынан  тұрады.  Енгізу-шығару  функцияларында  Си++  оперативті  жадыдағы 

берілген  файлдарды  оқуға  (көшіруге)  жəне  оларды  енгізу  құрылғы  алуға  мүмкіншілік 

береді,  мысалы  пернетақтадан  жəне  берілген  оперативті    жадыдан  файлға  жазуға 

(көшіруге) немесе əртүрлі құрылғыға, мысалы экран немесе принтерге шығару. Бейнелеу 

жұмысы функцияларға құрылуға мүмкіндік береді. Бейнелеуді файлда есте сақтау немесе 



видеобеттерде, оларды экранға жəне принтерге шығарады. Енгізу-шығару функциялары 3 

кітапханаға тапсырылған, файлдардағы интерфейстер: 

-stidio.h-жоғарғы деңгейдегі стандарттыц енгізу-шығару функциялары үшін; 

-io.h- файлдың үстінде орындалатын операциялардың функциялары үшін; 

-conio.h- консулдық терминал мен порттардағы терминал үшін. 

 

 

 

 

 

2.  Алфавит, идентификаторлар 

 

Алфавит. СИ тілінің символдарын бес топқа бөлуге болады. 1.Идентификаторлар 

мен  қызметші  сөздерді  тудыру  үшін  керек  символдар  (1  кесте).  Бұл  топқа  ағылшын 

алфавитінің жолдық кіші жəне бас əріптері, сонымен қатар астын сызу символы да кіреді. 

Бірдей  жолдық  кіші  жəне  бас  əріптердің  кодтары  əртүрлі  болғандықтан  олар  əртүрлі 

символ болып саналады. 

 

1 кесте  

Латын алфавитінің жолдық бас 

əріптері 

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y 

Латын алфавитінің жолдық кіші 



əріптері 

a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z 

Астын сызу символы 

2. Орыс алфавитінің жолдық кіші жəне бас əріптері жəне араб цифрлары (2 кесте).  



2 кесте   

Орыс алфавитінің жолдық бас 

əріптері 

А Б В Г Д Е Ж З И К Л М Н О П Р С Т У Ф Х Ц Ч Ш Щ 

Ы Ь Э Ю Я 

Орыс алфавитінің жолдық 

кіші əріптері 

а б в г д е ж з и к л м н о п р с т у ф х ц ч ш щ ъ ы ь э ю я 

Араб цифрлары 

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 

3.  Номерлеу  белгілері  жəне  арнайы  символдар  (3  кесте).  Бұл  символдар  бір  жағынан 

есептеу  процесін  ұйымдастыру  үшін,  ал  екінші  жағынан  копиляторға  инструкцияларды 

беру үшін қолданылады.  

3 кесте 

Символ 

Атауы 

Символ 

Атауы 

Үтір 



Дөңгелек оң жақша 

Нүкте 


Дөңгелек сол жақша 

Үтірлі нүкте 



Фигуралық оң жақша  

Қос нүкте  



Фигуралық сол жақша 

Сұрау белгісі 



Аз белгісі 



апостроф 

Көп белгісі 



і 

Леп белгісі  

Квадрат жақша  



Тік сызық 

Квадрат жақша  



Бөлшек сызығы 

Номер 


Кері сызық 

Процент 


Тильда 


Амперсанд 

Жұлдызша 



Логикалық жоқ 

Қосу 


Тең 


алу 


тырнақшалар 

4. Басқаратын жəне бөлетін символдар. Бұл топқа кіретін символдар: бос орын (пробел), 

табуляция символдары, жолды көшіру, каретканы қайтару, жаңа жол жəне жаңа бет. Бұл 

символдар  қолданушы  анықтайтын  константа  мен  идентификатор  сияқты  объектілерді 

бір-бірінен ажыратады. 

5.    Сонымен  бірге  Си  тілінде  басқарушы  тізбектер,  яғни  информацияны  енгізу-шығару 

функцияларында аранайы символдық комбинациялар кең қолданылады. Басқарушы тізбек 

кері  бөлшек  сызығы  (\)  (міндетті  түрде  бірінші  символ)  жəне  латын  əріптері  мен 

цифрларының (4 кесте).  негізінде құрылады.  



4 кесте  

Басқарушы тізбек  Атауы 

Оналтылық ауыстыру 

\a 


Қоңырау 

007 


\b 

Қадамға кері қайту 

008 

\t 


Көлденең табуляция 

009 


\n 

Жаңа жолға көшу 

00A 

\v 


Тік табуляция 

00B 


\r 

каретканы қайтару 

00C 

\f 


форматты көшіру(перевод) 

00D 


\" 

Тырнақшалар 

022 

\' 


Апостроф 

027 


\0 

Нөлдік символ 

000 

\\ 


Кері бөлшек сызық 

05C 


\ddd 

Сегіздік түрдегі ПЭЕМ-ң кодтар символы 

  

\xddd 


Оналтылық түрдегі ПЭЕМ-ң кодтар символы    

Комментарий - сол жағынан /*, ал оң жағынан */ белгілерімен шектелетін символдар 

жолы.  

Мысалы: /*Бұл комментарий */. 



Си тілінде 6 лексем класы бар: еркін таңдалатын жəне қолданылатын идентификаторлар,  

қызметші  сөздер,  константалар,  жолдар(жолдық  константалар),  операция  (операция 

белгілері), бөлгіштер(пунктуация белгілері). 

Идентификатор.  Идентификатор деп тек əріптен немесе арнайы символдан 

басталуы міндетті əріптер, цифрлар, сонымен қатар арнайы символдар тізбегін айтады. 

Мысалы: KOM_16, size88,  _MIN, TIME, time. 

Мұнда  бас  жəне  кіші  əріптердің  айырмашылығы  бар,  яғни  соңғы  екі 

идентификатор əр түрлі. Идентификаторларды жазу үшін латын алфавитінің жолдық кіші 

жəне  бас  əріптері  қолданылады.  Арнайы  символ  ретінде  астын  сызу  символы  (_) 

қолданылуы мүмкін. 

Басты  айырмашылық  болып  компилятордың  идентификаторда  қанша  символ  қабылдаса 

да,  оның  тек  31  символы  ғана  оқылады.  Идентификатор  құрылымның,  функцияның, 

айнымалының, т.б. хабарлануы кезінде құрылады. Осыдан соң оны программаның келесі 

операторларында  қолдануға  болады.  Идентификаторды  таңдау  кезінде  маңызды 

айырмашылықтарды білу керек.  

Біріншіден, идентификатор қызметші сөзбен, кейінге сақталған сөздермен жəне СИ тілінің 

компиляторынан библиотеканың функциясының атымен сəйкес келмеуі керек.  

Екіншіден,  (_) символына идентификатордың бірінші символы ретінде ерекше көңіл бөлу 

керек,  идентификаторлар  осылай  құрылғандықтан,  бір  жағынан  жүйелі  функциялардың  

атымен  жəне  айнымалылармен  сəйкес  келуі  мүмкін,  ал  екінші  жағынан  бұндай 

идентификаторларды басқа типтегі компьютерлерде қолдануға болмайды.  



3.  программа құрылымы 

/*Құрылым инициализациясы*/ 

struct { char x, int y} A= { 'z', 1918}; 

 

/*Айнымалы инициализациясы*/ 

int F=66; 

Препроцессор құралдарының белгісі. 

#  символы-  препроцессор  директивын  білдіру  үшін  қолданылады.  Егер  бұл  символ 

программа  жолында  бос  орыннан    ерекше  болса,  онда  препроцессор  директивы  ретінде 

қабылданады.  Препроцессор  директивасынсыз  программа  болмайды.  Препроцессор 

командасы 

#include  

программа текстін енгізу-шығару библиотекалық функциясымен байланыстырады. 



4.  тұрақтылар жəне олардың берілуі 

 

Тұрақтылар  жəне  жолдар.  Анықтама  бойынша  константа  өзгертуге  келмейтін 

тұрақты.  Тіл  синтаксисі  константаның  5  типін  анықтайды:  символдар,  саналатын  тип 

константасы, заттық сандар, бүтін сандар жəне нөлдік көрсеткіш(«null-көрсеткіш»). 



Символдар  немесе  символдық  константалар.  Жеке  ішкі  кодтары  белгілерді 

бейнелеу  үшін  символдық  константалар  қолданылады.  Əр  символдық  константа  – 

апострофтармен шектелген жəне символдар бейнесінен тұратын лексема. Мысалы: 'А', 'а', 

'В',  '8',  '0',  '+'  жəне  т.б.  Апостроф  ішінде  текстік  режимде  принтерге  немесе  дисплейге 



бейнелейтін  кез  келген  символ  жазуға  болады.  Бірақ  ЭЕМ-де  принтер,  клавиатура  жəне 

дисплей экранында графикалық бейнесі жоқ кодтар пайдаланылады. Бұған мысал ретінде 

жаңа  жолға  өту  немесе  ағымдағы  жолдың  басына  курсордың  өтуін  келтіруге  болады. 

Программадағы  символдардық  константаны  бейнелеу  үшін  графикалық  бейнесі  бар 

бірнеше символдар комбинациясы қолданылады. Мұндай əр комбинация   '\' (кері сызық-

backslash)  символынан  басталады.  '\'  символынан  басталатын  литералдар  Си  тілінің 

əдебиетінде басқарушы тізбектер деп аталады. Төменде олардың тізімі келтірілген. 

'\n' – жолды көшіру (перевод); 

'\t'- көлденең табуляция; 

'\r'- жолдың басына курсордың кері қайтуы(возврат); 

'\\'-кері қисық сызық \; 

'\''- апостроф; 

'\''' – тырнақша ; 

'\0'- нөлдік символ; 

'\a'-қоңырау сигналы; 

'\b'-бір позицияға кері қайту; 

'\f'- бетті көшіру; 

'\v'-тік табуляция; 

'\?'-сұрау белгісі. 

Аталған  константалар  екі  немесе  одан  да  көп  литерлермен  бейнеленгенмен,  жеке  екілік 

кодты  бір  символдық  константаны  білдіреді.  '\ddd',  '\xhh'  немесе  '\Xhh'  түріндегі 

лексемалар кіретін эскейп тізбегінде(ESC-sequence)  жиі кездесетіні басқарушы тізбектер: 

'\ddd'-кез келген символдық константаның сегіздік бейнесі. Мұнда d-сегіздік сан(0-ден 7-

ге дейін). Мысалы: '\017' немесе '\233'. 

'\xhh'  немесе  '\Xhh'-кез  келген  символдық  константаның  оналтылық  бейнесі.  Мұнда  h  – 

оналтылық    сан(0-ден  Ғ-ге  дейін).  Мысалы:  '\x0b',  '\x1A'  жəне  т.б.  Символдық 

константа(символ)  бүтін  типті,  яғни  символдарды  өрнектерде  бүтін  санды  операнда 

ретінде қолдануға болады. 



Каталог: dmdocuments
dmdocuments -> Қазақ филологиясы кафедрасы
dmdocuments -> Айса байтабынов эпик жыршы
dmdocuments -> Мүхамбетқалиев С., Ахметов К.Ғ, Ғабдуллин Х. А. Байүлы мен Жетіру және Төре, Төлеңгіт
dmdocuments -> Көпбаева М. Р. ф.ғ. к., М. Әуезов атындағы Оңтүстік
dmdocuments -> Н. С. Тілеуханов
dmdocuments -> Т.ӘЛімқҰловтың «Қараой» ӘҢгімесіндегі махамбет тұЛҒасы акбулатова С. Б
dmdocuments -> Батыс қазақстандық КҮй дәСТҮрін әлемге мойындатқан қҰрманғазы рухы с. Ә. Күзембай
dmdocuments -> Кафедрасының отырысы шешімімен бекітілген. Педагогикалық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Орал, 2011

жүктеу 0.8 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет