Жеке жазылушылар үшін 65367 1 жылға 3083,04 3274,80 3427,68 Мекемелер мен ұйымдар үшін



жүктеу 1.05 Mb.
Pdf просмотр
бет9/12
Дата09.01.2017
өлшемі1.05 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

Нұрперзент ДОМБАЙ 

ұялатындай ешнәрсе жоқ. Халқыңды, 

еліңді құрметтеу өзінің өсіп-өнген 

жердің тарихын, табиғатын ардақ 

тұтудан басталса керек. Ал ел, ұлт 

тарихы болса Ұлытауда тұнып тұр. 

Елінің өткеніне, тарихына қанық 

адамның отаншыл, мемлекетшіл 

болмауы мүмкін емес. Тарихта ата-

бабамыздың ерлік жолдары тайға 

таңба басқандай сайрап жатыр. Аудан 

басшылығының өтінішімен Алматы-

дан арнайы шақырылған ғалымдар, 

ақын-жазушылар Ұлытаудың қазақ 

халқының өмірінде алар орны жөнінде 

кеңінен әңгімеледі. Бұл туралы елдегі 

оқырманы көп басылымдар да ізін 

суытпай жазып жатты. Қолға алынған 

осы шаралардың жұрт назарын киелі 

жерге аудартуда әсері мол болды. 

1992 жылы Дүниежүзі қазақта-

рының тұңғыш құрылтайы өткені 

– Құрметті Нұрсұлтан Әбішұлы, 

біз Сіз дің ұлтымыздың ұясы атанған 

Ұлы тау да  болып  қайтқаныңызды 

қалаймыз, – дейді. 

Елбасы жүзінен жайдарылылық 

есіп:


– Әрине, Ұлытау қазақтың 

қасиетті мекені. Амандық болса ба-

рамын, – деп жауап береді. 

Мемлекет басшысының бұрында 

да ойында жүрді ме әлде Ұлытау 

ауданы әкімнің жиындағы сол 

өтінішінің әсері болды ма келесі 

жылдың қыркүйек айында Нұрсұлтан 

Әбішұлы Ұлытау топырағын атта-

ды. Осында болашақта бой көтерер 

ұлт бірлігін айғақтайтын ескерткіш 

орнына қойылған белгі-тастың 

ашылу салтанатына қатысты. Сөз 

сөйледі. Елдің тарихы, бірлігі жайын-

да шешіле әңгімеледі. Бұл бойға тың 

Биіктік

көзкөрген

армиясының офицері – Құспантай да, 

екіншісі «Алаш» партиясының көсемі 

(Уәлитхан Танашев) көрінеді. Осыған 

орай жер аударылды. Кейін мектепте 

сабақ беріп жүрген Нәби де қамауға 

алынады. Бірақ соңыра ағайынды 

жігіттер Ұлы Отан соғысы кезінде Қызыл 

Армияға жарап, Отан қорғау борышын 

өтеді. Осы кезде Шафиға апай туған 

жерге қайта оралып, өзінің бала жастан 

епсекті қолының пайдасын көрді. Іс тігіп

ұл қыздарын асырады.

«Алаш» қозғалысының жетекшілерінің 

бірі екендігін тілге тиек қып, саяси 

сенімсіз жан ретінде елшілік қызметке 

жібермей қойды. Шешімді туған 

республикасының Орталық Комитеті 

шешсін деген ниетпен жолдамасын 

қолына беріп, Қазақстанға қайтарады. 

Қазақстан қандастары арасында алғашқы 

жоғары білімді дипломы және анау-мы-

нау емес, ерекше белгісі бар маманды 

кеудеден итеріп, кейін ығыстырады. 

Сыртқы Істер министрлігіне бармаса, 

Бір ғажабы біз әңгімелегелі отырған 

Әнуарбек өскен ұяның ең мықты 

байлығы – арғы-бергі заманғы кітап-

тар дың молдығы еді. Әкесі мен ағасы 

ұстал ғанға дейін үйлерінде қазақ қалам-

герлерінің  шығармалары болса, кейін 

орыс классиктерінің  кітаптарын жата-

жастана оқитын. Сөйтіп ол 1944 жылы 

Ганюшкиндегі негізі сонау ХІХ ғасырдың 

аяғында қаланған Абай атындағы қазақ 

орта мектебін ерекше аттестатпен аяқтап, 

жолға шықты. Мақсат – Мәскеу. Мәскеу 

болғанда анау-мынау емес, сол кезде 

аты күллі Кеңес Одағына үлгі болған 

Ломоносов атындағы университетке түсу.

Барды – түсті. Әйтсе де түсті де-

генмен аталған мамандыққа азиаттық 

күнге күйген жасөспірімді құшақ жайып, 

қабылдай қоюы қиын екен. Әнуарбек 

әуелгіде құжаттарын тапсыра алмай 

бір ай жүрді. Тапсырып алып тағы да. 

Ақыры бап жүрді ме, тағдыр талайы 

– бақ па, әйтеуір азар деп түсті-ау. 

Бұл түскен факультет кейін МГУ-ден 

бөлініп, өз алдына Мәскеу мемлекеттік 

халықаралық қатынастар институты деп 

аталды. Ол осында соңыра күллі Кеңес 

Одағына аттары мәлім саясаттанушы 

ғалымдар Валентин Зорин, Алексей 

Арбатов, Александр Бовиндермен бірге 

оқыды. Сабағы да жақсы еді. Әсіресе 

неміс әдебиеті, неміс философиясына, 

ондағы Гегельдік ағымға деген білік 

танымы ерекше болатын.

Бірақ Әнуарбек жоғары оқу орнын 

бітірерде Ұлттық қауіпсіздік комитетінің 

адамдары оның әке тұқымының әу бас-

тан діндарлар, ана жағынан ауқатты, 

жастар ісіне жарап жатар деген ниет-

пен Орталық Комсомол Комитетіне 

қызметке қабылдады. Ол мында өзінің 

арғы-бергі ғылымнан аса бай білімі, 

саяси белсенділігі, ерекше шешендік 

шеберлігімен танылды. «Жігітті  жолда-

сына  қарап таны» демекші, осы кезде 

оның қасында кейіннен халқымыздың 

қадірменді перзенттері атанған Михаил 

Есенәлиев, Мәлік Фазылов, Санжар 

Жандосов сынды атпал азаматтар 

қызметтес болды, достары атанды.

Әнуарбек Нәжімеденұлы уақыт 

өте Қазақстан Компартиясы Орта лық  

комитеті үгіт-насихат бөлімі меңгеру-

шісінің мәдениет жөніндегі орынбаса-

ры қызметіне ауыстырылды. Ол енді 

республикалық сөз сүлейлері мен сахна 

саңлақтары, қылқалам шеберлерімен 

қоян-қолтық жұмыс істейтін шаққа жетті. 

Бұл ретте Әнуарбектің бала күнінен жат-

тап өскен батырлар жыры мен көз майын 

тауысып оқыған әлем әдебиетінің қалың 

томдары көп пайдасын тигізді. Соған сай 

ол кез келген шығарманы өз болмысын-

да туынды деңгейімен дәл бағалайтын 

және оны туындыгердің қай-қайсысы 

да шаншусыз жылы қабылдаушы еді. 

Оның осындай танымпаздығы арқасында 

көптеген жазушының жұлдызы жанды. 

Мәселен, Әбдіжәміл Нұрпейісовтің «Қан 

мен тер» трилогиясын алғаш боп, жоғары 

бағалап, оның тезірек өзге республи-

калар оқырмандарына танылуына осы 

Әнуарбек көп күш салды. 

Шыманов біраз жыл Солтүстік 

Қазақстан облыстық партия комитетінің 

екінші хатшысы болып еңбек етті. 

Бұл Әнуарбек үшін Мәскеуде оқыды, 

Орталық Комитетте жұмыс істеді, 

орыс тілін жетік біледі дегенмен 

тұрғындарының дені еуропалық 

және тұрғылықты емес, көбі кешегі 

тың көтеру тұсында қоныс аударған 

әртүрлі түсініктегі адамдармен жұмыс 

істеуді қажет ететін аса қиын өңір еді. 

Оның үстіне бұған дейін осы қызметте 

халқымыздың аса талантты перзенті, ке-

ремет әдебиетші, мәдениеттанушы Ілияс 

Омаров еңбек еткен болатын. Ендеше бұл  

Ілеағаң деңгейінен төмендемеуі керек-ті. 

Шындығында, Шыманов жұмыс қабілеті 

жағынан ешкімнен кем түскен жоқ.

Бірде облыстық теледидарда жергі-

лікті неміс ұлты өкілдеріне арналып, 

арнаулы циклдық хабарлар беріле 

бастағанда Әнуарбек Нәжімеденұлы әлгі 

бағдарламаның беташарын өзі таза неміс 

тілінде сөйлеп ашады. Бір ерекшелігі 

Ә.Шыманов неміс тілін, әсіресе әдебиетін 

өте жақсы білетін. Әдебиет дегенде ол 

неміс халқының арғы-бергі әдебиетін 

түгел саралап, жіпке тізіп, талдайтын. Бұл 

туралы ел ішінде талай аңыздар да бар.

Әнуарбек Шымановтың өзін жаңа 

қырынан тағы бір танытқан тұсы – ол 

республикалық мемлекеттік телерадио 

хабарларын тарату комитеті төрағасының 

орынбасары қызметін атқарған тұстары 

(1975-1981 ж.ж) болды. Бұл кезде 

аталған комитетті халқымыздың тамаша 

перзенті, бар өмірін қазақ баспасөзін да-

мыту, мәдениетін жаңғыртып, жаңартуға 

тер төгіп, кино өнерін жаңа белеске 

көтерген Камал Смайылов басқаратын. 

Оған орыс пен қазақтың дүниетанымы, 

белгілі. Оған қатысушылар Ұлытауда 

да болды. Тарихи жерлерді аралап 

көрді. Есте қаларлық тағылымды 

кездесулер өтті. Аудан халқы елдік 

мәні зор ауқымды шараны тиімді 

ұйымдастыра білді. Бұл жерде де өңір 

басшысының іскерлігі менмұндалап 

тұрды. 


Сол жылы Алматыда фермерлердің 

ж и ы н ы   ө т к е н .   О ғ а н   Е л б а с ы 

Н.Назарбаев та қатысып, сөз сөйледі. 

Мемлекет басшысы жиын аяқталар 

сәтте: «Кімде қандай сұрақ бар? 

Қысылмай айтыңыздар» деген. Осы 

сәтте отырғандардың арасынан Серік 

Тілеубайұлы орнынан көтеріліп: 

қайрат-жігер қосып, намысты қайрар 

ұлағатты сөз еді. 

 Президент Ұлытау баурайындағы 

бірқатар тарихи жерлерді аралап көрді. 

Бағзының көзі – Хан ордасында 

да болды. Бұл жердің бұлай аталуы 

жайдан-жай емес. Кешегі уақытта 

хан мәртебесіне ие болған тұлғаларды 

осы жерде ақ киізге отырғызып, хан 

көтерген. Осыдан кейін барып ғана 

хандық міндетіне кірісетін болған. 

Қазақ мемлекетінің бүгінгі басшы-

сы Хан ордасына келіп тұрғанда сол 

дәстүрді ескерусіз қалдыруға бола 

ма екен? Ырым деген де бар ғой. 

Осыны ерте ойластырған зерделі 

Елбасы Ұлытауда болғанда. Жанында аудан басшысы С.Тілеубаев. 1993 ж.


11

№8 (1318) 

25 ақпан – 2 наурыз

2016 жыл


АНА ТІЛІ

10

№8 (1318) 



25 ақпан – 2 наурыз

2016 жыл


АНА ТІЛІ

Бағалы металдың біріне жа-

татын алтынның тарихы тым 

те реңде жатыр. Адамзат алтын 

өн діруді біздің дәуірімізге дейінгі 

V ғасырда, яғни неолит дәуірінде 

бастаған. 

Адамның алтынмен таныс-

тығына кем дегенде 6500 жыл-

дай болған. Қазіргі Болга рия-

ның Варна қаласының маңында 

қазба жұмыстарын жүргізген 

мамандар біздің дәуірімізге дейінгі 4600 жылдары 

әзірленген алтын бұйымдарды кездестірген. Б.з.д. ІV 

ғасырда Мысыр жерінен сары алтыннан жасалған 

тас пышақ, сонымен бірге алтын алқа табылған. 

Сонымен қатар Месопатамияның ежелгі қаласы 

Урдағы қазба жұмыстары кезінде б.з.д. 3500 жылға 

жататын қол-аяғында алтын білезігі бар адам қаңқасы 

табылған. Ежелгі римдіктер Испания жеріндегі алтын 

қазу барысында 1500 тонна алтын алған. Қазір сол 

алтын қалдықтар Еуропаның өзендеріне толығымен 

жайылған. XVIII-XIX ғасырларда АҚШ, Бразилия, 

Австралия және тағы басқа да елдерде өте бағалы сана-

латын алтын қалдықтары табылды. 

«ақын – елдің ардағы, батыр – елдің қорғаны» деген сөздің ескілерден қалған 

есті сөз екенін еститінбіз. Десек те, аудандық оқушылар үйінде өткізілген жерлес 

ақынның шығармашылығына арналған кездесу кешінде осы мақалдың орынды 

айтылғандығына көзіміз жетті. 

Мөлдір 

ДӘулЕтБаЕВа,

 «айгөлек» 

балабақша-

сының қазақ 

тілі  маманы

Шаңырақ


Ә л е у м е т т і к - о т б а с ы л ы қ   п і к і р   а л ы с у   о т а у ы

№24 (55)

Қ

ұрақ көрпе



Қ

ұрақ көрпе



 Әзірлеген Нұрлан ҚҰМАР

сіз Білесіз Бе?

Талдың басында, жемі бар қасында,

Там тұр саялы, достары аялы.

Сен өлше, ол өлшер,

Сол өлшем, сол мөлшер. 

(Құс ұясы)

Алғашқы көне Антикалық Олимпиадада спорт 

ойынының жалғыз ғана түрі болған. Ол қашықтыққа 

жүгіру еді, кейіннен оны «марафон» деп атады. 

Қазіргі заманауи Олимпиада ойындары төрт жыл-

да бір өткізілетін спорттық жарыс. Көне Олимпиада 

ойындары Грекияның «Олимп» тау сілемдерінде 

өткізілгендіктен солай аталған. Алғашқы заманауи 

олимпиада ойындары 1896 жылы көктем мезгілінде 

өтті. Сол кезде католик, протестант және православие 

сынды христиан дінінің негізгі 3 тармақшасының Пас-

ха мерекесі тойланған болатын. Бірінші рет өткізілген 

дүбірлі сайысқа 13 мемлекеттің 311 спортшысы қатысты. 



Жер бетінде су көп болған-

мен, мұхиттар мен теңіз сулары 

ішуге жарамсыз, ащы болады. Ал 

адамдардың пайдалануына тек 

тұщы су қажет.

Тұщы сулар өзен-көлдерде, 

мұздықтарда және жер астында 

кездеседі. Жер бетіндегі тұщы 

су қоры күннен-күнге азаюда. 

Оның азаюына адамдардың 

тигізер әсері өте көп. Адам күн 

сайын 2-3 литрге дейін су ішеді. Су адам бойындағы қан 

айналымын жақсартады, күш-қуат береді. Адамға ауа 

қандай қажет болса, су да сондай керек. Адамдар суды 

ішуге, тамақ пісіруге, жуынуға, кір жууға қолданады. 

Судан электр қуатын алады. 

Су өсімдіктерге де қажет. Ол өсімдіктерді қызып 

кетуден қорғайды. Егер өсімдіктерді күнде суармаса 

қурап, өліп қалады, егін өспейді. 

Жануарларға да су керек. Адамдар сияқты олар 

да сусыз тіршілік ете алмайды. Сондықтан әр адам 

тұщы суды қорғап, үнемдеп, пайдалануы қажет. Егер 

су құбырының шүмегінен судың тамшылап тұрғанын 

көрсең, оны ерінбей бұрап бекіт. Суды ретсіз шашып, 

ысырап етуге болмайды. Себебі, су – тіршілік көзі, су-

сыз тіршілік жоқ. 



Қазір кез келген қалта телефонында Блютуз құралы 

(аудармасы «көктіс») арқылы ақпарат жіберуге техноло-

гиясын бүгінде барлығымыз дерлік пайдаланып жүрміз. 

Бұл технологияны швед компаниясы «Эрикссон» 

жасап шығарды, сөйтіп, Дания мен Норвегияны бір 

мемлекетке біріктірген Көктісті Харальдтың құрметіне 

осы құралға «көктіс» деп оның есімін беріпті. Бұл 

корольдің тістерінің түсі қаракөк болған екен. 



Косатка – киттұқымдас теңіз 

сүтқоректісі. Ұзындығы 10 метр, 

салмағы 9 тоннаға дейін барады. 

Түсі ақ-қара, денесіндегі ірі 

дақтары жалпы дене көрінісін 

бөлшектеп тұрады. Кеуде 

жүзбеқанаттары жалпақ, арқа 

жүзбеқанаттары биік. Аркти-

кадан Антарктидаға дейін 

таралған. Барлық мұхиттарда 

тіршілік етеді. Тұқымын 16 

ай көтереді, 35 жыл өмір сүреді. Қорегі шаяндар 

басаяқтылар, былқылдақденелілер. Сонымен бірге дель-

финдерге, итбалықтарға, басқа да су сүтқоректілерімен 

қоректенеді. Косатка дельфин сияқты адамның қолына 

үйренетін кит болып табылады. Алайда табиғатта ко-

сатка адамға шабуылдайды. Бұл «балықтың» құрбанына 

айналған адамдардың саны көп. Жалпы киттер адамға 

қауіпті емес деп саналады. Алайда киттің екі түрі, соның 

ішінде косатка адамды жеген кездері аз болмаған. Ал 

қауіпті киттің бірі кашалот жайлы алдағы нөмірлерде 

қысқаша ақпарат беретін боламыз.

жасырдыМ жұМБақ

қайталап көріңіз

Білгенге – Маржан 

артық БолМас Білгенің

таныМ

жануарлар әлеМі 



Алтын өндірісі қашан басталған?

Олимп сөзі қалай шыққан?

Су – тіршілік көзі

Блютуз сөзінің төркіні қандай?

Косатка қандай кит?

 зерде 

Сан қырлы өнер 

саңлағы еді...

Халқымыз ұл бала тәрбиесіне 

ерекше көңіл бөлген. «Әке көрген 

оқ жонар...» дей отырып, қазақ от-

басында әкелер өзінің білетін бар 

өнерін ұлдарына үйретіп, оларды 

мерген, аңшы, яғни «сегіз қырлы, бір 

сырлы» жігіт етіп тәрбиелеген.  Бала 

ес білгеннен бастап, оның құлағына 

«сен ертеңгі шаңырақ иесісің, 

болашақ әкесің, арқа сүйер жарсың, 

о т б а с ы н ы ң   а с ы р а у ш ы с ы с ы ң , 

сондықтан да жаманнан жирен, 

жақсыдан үйрен» деген сөздерді 

құйып отырған. Халқымыз ер ба-

ланы 12-15 жасынан бастап, оның 

алдында өмірдің дайындаған та-

лай қиын-қыстау шақтары мен 

қуанышты сәттері бар екендігін 

ескертетін болған. «Айтсаң, үйде 

туып, түзде өлетін жігіттерді айт» 

деп таңдандыратын, «Өнерлі жігіт 

өрге озар, өнерсіз жігіт жер соғар» 

деп шамдандыратын, «Ерді намыс 

өлтіреді, қоянды қамыс өлтіреді», 

«Ерлік білекте емес, жүректе» деп 

қайраттандыратын, «Ақыл жас-

тан, асыл тастан» деп сеніміне шек 

келтірмейтін, «Атадан ұл туса игі 

еді, ата жолын қуса игі еді»  деп 

армандайтын. Дүниеге ұл келсе, 

тұқымымыздың жалғасы, шаңырақ 

иесі туды деп ұлан-асыр, ат шап-

тырып той жасау күні бүгінге дейін 

сақталған. 

Қазақта бір кісі қайтыс болса, 

артында қалған ұлы бар ма еді деген 

сауалы болады. Бар деген жауап 

естісе, «орнында бар оңалар» деп 

бата береді. Отбасындағы ер баланың 

өз орны бар. Мысалы, тұңғыш ұл 

– кейінгі іні-қарындастарының 

қ а м қ о р ш ы с ы ,   а т а - а н а с ы н ы ң 

көмекшісі, оған «Ағасы бардың 

– жағасы бар» деп арқа сүйеген. 

Кенже ұл – шаңырақ иесі. Басқа 

балалар енші алып, бөлек отау құрып 

жатса да кенже ұл әке-шешенің 

қолында қалады. «Ұлға отыз үйден 

тыйым, он сан үйден сын» демекші, 

ер жігітке айтылар сын көп, қойылар 

талап жоғары. Халықтың дәстүрлі 

тәрбиесінде осы баға – «жігіт сыны» 

деп аталады. 

Осы орайда ойға оларға берілетін 

тәрбиенің артықшылығы неде деген 

сұрақ оралады. Өйткені сәбидің 

бесік жырына құлағын қандырудан 

бастап, ауыз әдебиеті мен ата-ба-

ба тарихына сусындату тәрбие 

маңыздылығын сезіндіріп қана 

қоймайды, нәтиже де берері анық. 

Ал керісінше, жалқаулықты серік 

етіп, жанын өтірікпен бағып, біреуді 

алдап, біреуді арбап, шыққан тегін 

білмейтін, отбасы түгілі өз басын да 

асырай алмай жүрген ерлерімізден 

қ а н д а й   ұ р п а қ   ж а л ғ а с т ы ғ ы н 

күтуге болады? Осындай керағар 

тәрбиеленген ұрпақ өкілдерінің 

тәрбиесіне кімді кінәлаймыз? 

Қоғамды ма, әлде ата-ананы ма? 



ҮЛГІ МЕН ӨНЕГЕ

Ата-бабамыз қан тазалығына, 

тектілікке қатаң қараған. «Жеті ата» 

заңдылығын сақтаған. Қазақтар 

ұлдарын он үш жасында отау иесі 

деп дайындаған. Адамгершілік, 

қайырымдылық, әдептілік сияқты 

қасиеттер үлкендердің үлгісімен 

сіңеді. «Әкеге қарап ұл өсер» дейді 

дана халқымыз. Он алты жасқа 

толғасын досыңдай сырлас, сый-

лас деген қазақ халқында нақыл 

сөзі бар. Ата-анасына көмектескісі 

келсе, қолын қақпау керек. Ал-

дымен әкені сенімді дос ретінде 

санайтын болсын. Үлгі тұтатын 

әке болсаңыз, бала сізге адал дос, 

қолдаушы болады. Ұл бала ерлерге 

тән ойлау жүйесін, жігіттік болмыс-

бітім, мінез-құлықты бойына қайдан 

сіңіреді? Қыздардың – анасына, 

ұлдардың – әкеге еліктейтіні анық. 

Ұл бала әкесіне ұқсас болғанын 

қалайды. Ұл бала әкесін үлгі тұтады. 

Әкенің мінез-құлқына қарап өседі. 

...Хабар келді Отаннан «қайтсын, 

деген, жеріне»

Бытырамай шет жерде, 

қосылсын деп еліне,

...Барам, Отан, мен саған, 

шақырасың мені де.

Қуанып жүр жүрегім көремін деп сені де,

Жиырма төрт жыл жасадым бейбіт 

Қытай елінде, – 

деп, «Елге қайту» деген өлеңінде 

атажұртқа деген сағынышын бірден 

жырмен ақтарып, ағынан жарылған 

белгілі айтыс ақыны, сазгер Мақан Бай-

мурзин 1955 жылы 16 наурызда Қытай 

Халық Республикасынан заңды азамат 

құқығымен елге оралады. 1949 жылы 

Қытай социалистік елдер қатарына 

қосылғасын, бес-алты жылдың ішінде та-

мырлана бастаған коммунистік сая сатты 

Мақан ағамыз да көріп қалды.Елге жет-

кенде бір жағы сағыныштың, екіншіден, 

ой-санасына ат ізін салып үлгерген 

таптық қоғамның да ықпалы болса керек, 

кеңестік жүйені жатсынбай қабылдады. 

Қазақта біреудің баласы жақсы аза-

мат болса: оның әкесі немесе ата-

сы жақсы кісі еді, көргенді бала 

екен, өнегелі жерден шыққан ғой 

деп мақтайды. «Ұл тәрбиелей оты-

рып, жер иесін тәрбиелейміз», 

демек, алдымен жанұя жағдайы, 

онда қалыптасқан оң моральдік-

психологиялық ахуал, татулық пен 

өзара түсіністік, сүйіспеншілік пен 

сыйластық, отбасы мүшелерінің бір-

біріне деген құрмет сезімдері, яғни 

«ана тілі» көтерген Мәселе

зақстан» газетінде айтылған деседі.

Он жылда 57 пьеса жазып, сахналаған 

Мақанға өнердегі өлшеусіз үлесі мен 

ерен еңбегі үшін 1970 жылы «Қазақ КСР-

іне еңбегі сіңген мәдениет қызметкері» 

атағын береді.

...Режиссер, композитор, ақын, әнші,

Суретші, тігінші деп халқым мақтап,

Шығардым интермедия, сайқы, сықақ,

Әнімді тәуір қыздар айтты жаттап... 

Немесе

...Рақмет, ел жұртыма, қауымдарға,



Шығарды еңбегімді түгел ақтап, – дейді. 

«Жігітке жеті өнерде аз» демекші, бұдан ол 

кісінің ақын, сазгер, әнші, суретші, тігінші, 

драматург, режиссер, т.б. өнері бар сегіз 

қырлы жан екенін байқаймыз.

1981 жылы кеңшардың №2 фер-

масына қарасты шұбартаулықтардың 

бастамасымен құрылған «Жас қанат» 

қой өсіруші комсомол-жастар брига-

дасында шопан әрі жұмысшы болып 

еңбек етіп жүргенмін. Сықырлаған 

аязда бірде-бір күн демалыссыз, күніне 

12-13 сағат жұмыс істеп, шыдамымыз 

таусыла бастағанын Құдай көрді ме? 

Әйтеуір «көшпелі автоклуб меңгерушісі 

М.Баймурзин кино әкеліпті» дегенде 

төбеміз көкке жеткендей қуандық. 

Қуанышымыздың басты себебі – кино 

емес, кино көріп отырған болып, аз 

да болса дем алып қалатындығымыз. 

К и н о н ы   к ө р с е к   т е ,   к ө р м е с е к   т е 

оның ақысын бәрібір кеңшар түкке 

тұрмайтын жалақымыздан ұстайды. 

Мұның алдында да жұмысшылар 

комитетінің төрағасы белгілі әнші 

Мәдениет Ешекеевті алып келіп, оның 

өнерін қызыл отауда тамашалатудың ор-

нына бригадирдің өз үйіндегі дастарқан 

басында ән салдырып, жеке қонақ 

қылып күткені бар. Біз жұмыста жүрсек 

те босағадан сығалап тиіп-қашып жүріп 

көрмесек, бәрібір қалтадан қағылатын 

едік. Кинодан соң Мақан аға сценарий 

бойынша өзі дайын дап келген екінші 

шараны қолға алды. Мұнда қолдан келсе 

өнер көрсетіп, тілек айтқан дауысымыз-

ды магнитофонға жазып алып, көрші 

ауылдың шопандарына тыңдатады 

екен. Мұндайды көрмеген біз үшін лен-

талы магнитофонға жазып алу радиоға 

жазып алып жатқандай әсер ететін. 

Жазып жатқанда бір әріптесім өзін-өзі 

«комсомолдар тобының жетекшісі» деп 

таныстырып жіберіп, менің қоғамдық 

жұмысыма ортақтасқанына күйінгенім 

бар. Бұрын аудандық «Еңбек туы» 

газетінен Мақан ағамыздың Иван 

Крылов стилімен жа зылған мысалда-

рын оқитынмын. Енді оны өз аузынан 

тыңдауды өтініп едім, қарсы болмады:

– Бұқадай болса төрешің,

Сен де осыған көнесің,

Есекпенен қастассаң

Құса болып өлесің...(Тұлпар мен есек), – 

деп, бір мысалын оқып, бола бергенде одан 

әрі сөйлестірмей бригадир үйіне алып кетті. 

Адамның көңіл-күйіне, жан дүниесіне 

тиесілі өзгермелі құбылыстардың өлеңдегі 

көрінісін зерделейік.

...Адамның сұрағаны – жалынғаны,

Көңілсіз болса – өмірге налығаны,

Қабақ түйсе – бір іске тарылғаны,

 Қатты күлсе – қайғыдан арылғаны.

Тыңдамаса – тіліңді алмағаны,

Көзін қысса – өзіңді алдағаны, т.б.

Осылайша медицина сараптама сын-

дағыдай адам жанының әрқилы әрекеттері 

де өз ерекшеліктерімен тізбектеле береді.

...Мың аударған құранды,

Сақтаған жүйрік қыранды,

Дүниеде көзін жұмғанша

Ұнатып кеткен жыр әнді. («Әкеге»)... 

– деп, өзі жырға қосқан Мақанның 

әкесі Мәми (1883 жылы туған) менің 

Кәріпжан атам сияқты үлкен молда әрі 

ұста, екеуі өзара сыйлас адамдар болған. 

Тақиясының сыртынан ақ сәлде байлап, 

қара барқыт шалбар киіп жүретіні есімде. 

Сол кісі марқұм інім Бауыржан екеумізді 

сүндетке отырғызып, біз сияқты ұрпақ 

үшін жанның да, тәннің де тазалығын 

қалаған еді. Ақын да сол ұрпақ тәрбиесін 

назардан шығармай,«Тазалықты есіңе 

сақта!», «Жақсы бала», «Бөбектер әуені», 

«Қуатым» сияқты т.б. өлеңдерін балалар 

әдебиетінің қорына қосты.

Енді ақын жырына арқау болған өскелең 

ұрпақ та аталарының өнегелі өмірін үлгі 

тұтып, тарих сахнасына шығарар деген 

үміттеміз.



Каталог: wp-content -> pdf
pdf -> «АҚылдың ТҮбі қҰт болар»
pdf -> Мен «Ана тілі» газетін жарық көрген күнінен
pdf -> Ұлыстың Ұлы күні – Наурыз мерекесі де таяп қалды. Күн мен түннің теңеліп, табиғаттың ерекше ажарланатын, жаңаратын кезеңі саналатын Наурызда
pdf -> «Болса болар, бәлкім, менің паңдығым »
pdf -> Құрылтайшы жəне шығарушы: «Қазақ газеттерi» Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi Редакторлар кеңесiнiң
pdf -> 5 Көзіқарақты оқырман білуі тиіс, жақында Тілдерді дамыту мен қолданудың
pdf -> Күні. Бұл күні күн мен түн теңеледі
pdf -> Жеке жазылушылар үшін 65367 6 айға 1541,52 1637,40 1713,84 Мекемелер мен ұйымдар үшін

жүктеу 1.05 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет