Жеке жазылушылар үшін 65367 1 жылға 3083,04 3274,80 3427,68 Мекемелер мен ұйымдар үшін



жүктеу 1.05 Mb.

бет4/12
Дата09.01.2017
өлшемі1.05 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

Нұркен ЖАНДАУЛЕТҰЛЫ

үйретуімен қысқа мерзімде қазақ тілін 

меңгеріп алдым. Қазір әке-шешем де 

өздері тұрып жатқан елдің мемлекеттік 

тілін үйренуге ден қойды. Сыныбы-

мызда жалғыз мен емес, ұлты неміс 

Артем, кәріс Ярослав, башқұрт Андрей 

қазақша еркін сөйлеп, жаза біледі. 

Тіл ұстартудағы шеберлігімді әртүрлі 

сайыстарға қатысу арқылы жетілдіріп 

келемін. Нәтижесінде облыстық 

пәндік олимпиадада бірінші орын-

ды жеңіп алдым, Қазақстан халқы 

Ассамблеясы ұйымдастырған «Мың 

бала» жобасында екінші бәйгеге ие 

болдым. Осындай ынтымағы жарасқан 

елде тұрып жатқанымызды мақтаныш 

тұтамын.


Айбар сөзінің соңында ақиық ақын 

Мұқағали Мақатаевтың Отан тура-

лы жырынан үзіндіні жатқа, нәшіне 

келтіре айтты.



Жанғабыл ҚАБАҚБАЕВ, 

журналист

алады. Ал біздің ел орыстілді аударма-

ларды пайдаланады. Қазақша да бар, 

әрине, бірақ аз. Осындай себептің салда-

рынан жас балалар қазақ тілін емес, орыс 

тілін үйреніп өседі. 

Келесі маңызды мәселе – қазақ тілінде 

ғылыми еңбектердің, оқулықтардың 

аз болуы. Ол да орыс тілінде беріледі. 

Сондықтан, әрине, жаңа ғылым үйренгісі 

келетіндер орыс тілін немесе ағылшын 

тілін үйрене бастайды. 

 Қазақ тілінің дәрежесін көтергісі 

келетіндер тілді барынша қолданысқа 

енгізулері қажет. Әрине, кітап, ғылыми 

еңбек жазу, кино мен сериалдар, мульт-

фильмдер түсіру көпшіліктің қолынан 

келмейді, бірақ ол туралы пікір айтып, 

рецензия жазуға кез келген адамның ша-

масы жетеді. Одан басқа, қазақтілді сайт-

тар ашу, оларды арнайы бір тақырыпқа 

бағыттау, аударма ісін жақсартуды қолға 

алу қажет. 

Шынар ДӘУЛЕТҒАЛИЕВА, 

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ 

журналистика факультетінің студенті

БіліМ 


Бір шаңырақ астында

айтайын дегеніМ...



«ҚазаҚ тілін үйренеміз! 

Изучаем казахский язык!»

«ҚазаҚ тілін үйренеміз! 

Изучаем казахский язык!»

Продолжение рубрики «Қазақ тілін үйренеміз! Изучаем казахский язык!» будет 

в следующем номере газеты. Ждем отзывов и предложений по электронной почте: 

anatili_gazeti@mail.ru, а также по телефонам: 394-42-46, 394-41-30, 394-37-75. 

 Рубрику ведут: Дәуіржан ТӨЛЕБАЕВ, Динара МАСАКОВА

Все мы в курсе, что 20 марта пройдут внеочередные выборы в Мажилис Парла-

мента РК и в маслихаты.  Поэтому  сегодняшнюю  тему нашей рубрики «Қазақ тілін 

үйренеміз! Изучаем казахский язык!» мы хотим посвятить теме «Выборы», что в пере-

воде на казахский означает «Сайлау». И вашему вниманию предложим необходимое 

количество слов по разным тематическим направлениям.

Примеры:

Сен сайлауға барасың ба? – Ты идешь на выборы?

Кімге дауыс бересің? – За кого будешь голосовать?

№369 сайлау учаскесіне қанша адам тіркелген? – Сколько человек 

зарегистрировано  №369 избирательном участке? 



Сайлауға қатысу-қатыспауға мәжбүрлеуге ешкімнің құқысы жоқ – 

Никто не вправе  принуждать к участию или неучастию в выборах.



Республика азаматы ретінде мен сайлауға барамын – Как гражда-

нин Республики я пойду на выборы.



орналасқан жері. Бағыты –  Местоположение. Направление

осында

здесь


алыс 

далеко


Жақын

близко


Дүкеннен оңға қарай

справа от магазина



Үйдің артында

позади дома



Мейрамхананың сол жағында

слева от ресторана



Көпірден әрі

за мостом



аялдамаға қарама-қарсы

напротив остановки



Жанында

рядом


Сыртында 

снаружи


ішінде

внутри


Бұрышта

на углу


Көшенің бас жағында

в начале улицы



Көшенің орта тұсында

по середине улицы



Мұражайдың алдында

перед музеем



Қалада

в городе


Қала маңында

в пригороде



Қаланың шетінде

на окраине города



орталықта

в центре


Көшенің осы жақ бетінде

на этой стороне улицы



Көшенің арғы жақ бетінде

на той стороне улицы



Примеры:

Сіздің балаңыз балабақшаға бара ма? – Ходит ли ваш ребенок в 

 детский  сад?



Қай балабақшаға барады? – В какой детский сад ходит?

№... балабақшаға барады – Ходит №... детский сад.

Балабақша қалай аталады? – Как называется детский сад?

Менің балам мектепалды дайындық тобында – Мой ребенок в до-

школьной подготовительной группе.



Сіздерде қандай білім беру бағдарламалары қолданылады? – Какие 

образовательные программы используются у вас?



Балаңыз жазуды үйреніп қалған шығар? – Ваш ребенок наверное уже 

и писать умеет?



Қызым оқи да, жаза да алады –  Дочка умеет и читать, и писать. 

Менің ұлым мектепке баруға дайын – Мой сын  готов пойти в школу.

Үйдің жанында жекеменшік балабақша бар – Рядом с домом есть 

частный детский сад.



Орта топта қанша бала бар? – Сколько детей в средней группе?

Балабақшада меңгеруші болып жұмыс істеймін – Работаю заведую-

щим в детском саду.



Ертеңгілікке дайындалып жатырмыз – Готовимся на утренник.

Менің балам жүзге (100) дейін санау біледі – Мой ребенок умеет счи-

тать до ста.



Тынығу уақыты болды – Время тихого часа.

Примеры из разговорной речи:

Дүкеннен оңға қарай жүрсең менің үйімді көресің – Справа от магазина 

увидишь мой дом.



Мейрамхананың сол жағында күтіп тұрмын – Я жду тебя слева от ресто-

рана.


Орталықтан үй сатып алғым келеді – Хочу купить дом в центре города.

Аялдамаға қарама-қарсы дәріхана бар – Напротив остановки есть апте-

ка.


Көпірден әрі өткенде түсемін – Выйду за мостом.

Мұражайдың алдында тұрмын – Стою перед музеем.

Мектеп көшенің бас жағында орналасқан – Школа находится в начале 

улицы.


Қалада адасып жүрмін – Я заблудился в городе.

Көшенің арғы жақ бетіне өт – Пройди на ту сторону улицы.

Есте сақтаңыз – Запомните:

Балабақшаға байланысты сөздер:

Балабақша – детский сад.

Жекеменшік балабақша – частный 

детский сад.



Тәрбие – воспитание.

Тәрбиеші – воспитатель (ница).

Меңгеруші – заведующий (ая).

Балалар – дети.

Мектепалды дайындық тобы – 

дошкольная подготовительная 

группа.

Топ – группа.

Орта топ – средняя группа.

Білім беру бағдарламалары – об-

розовательные программы.



Ертеңгілік – утренник.

Таңғы ас – завтрак.

Түскі ас – обед.

Ботқа – каша.

Тынығу уақыты – тихий час.

Күн тәртібі – режим дня.

Жиналыс – собрание.

Ата-ана – родители.

Өлең, тақпақ – стих, стихотворе-

ние.


Жазу – писать.

Оқу – читать.

Жаттау – выучить.

Шешу – решать.

Санау – считать.

Алып кету – забрать.

Күту – ждать. 

Тәртіп – поведение.

ҚолДаНыС аяСыН 

КЕңЕйтуДЕ ҚаНДай 

КЕДЕРГі БаР?

«ЕКі тіл туРалы піКіР»

немесе Әлішер Науаидың қолжазбасында не айтылған?

о ң т ү с т і к   қ а з а қ с т а н   о б л ы с ы

ҚАЗЫҒҰРТ АУДАНЫ

Қызылбұлақ – ауыл. Қызылбұлақ – 

Жігерген ауылдық округіндегі елді мекен 

атауы. Қызылбұлақтың жағалауының жері 

қызыл болғандықтан, көктем-күз айларын-

да жаңбыр жауып, жаңбырдың суы бұлақтың 

суымен бірге қып-қызыл болып ағып жата-

ды. Сондықтан, елді мекен Қызылбұлақ деп 

аталып кеткен.



Тесіктөбе – ауыл. Тесіктөбе – Көкібел 

ауыл әкімшілігіне қарасты жер атауы. Жер-

асты үңгір жолдарының болуына байланыс-

ты қойылған екен. Тесіктөбе маңындағы 

үңгірдің бір шеті Сайрамнан шыққан деген 

аңыз бар. Кейбір аңызда осы төбе астындағы 

тесікті казақ жауынгерлері жау қолының 

қосынан шығу үшін жасырын қазған екен 

дейді.

Көктөбе – елді мекен. Көктөбе елді 

мекені Қақпақ ауылынан 15 шақырымдай 

қашықтықта. Тянь-Шань тауларының 

етегіндегі жазық аймақта орналасқан. 

Үй басы сайын бұлақ, суы мөлдір, ауасы 

таза, шөбі қысы-жазы жап-жасыл. Төбе 

басындағы жазық тегістіктегі жемісті, саялы 

ағаштар көкпеңбек болғандықтан, Кектөбе 

деп атап кеткен.

Жері құнарлы, жауын-шашыны мол 

Көктөбе ауылы егіннен мол өнім алады, 

жеміс ағаштарына бай.



Қақпақ – ауыл.  Қақпақ – ауыл аты. Со-

нау ерте заманнан бері адамдар мекендеп, 

тіршілік етіп келген жер. Бұған Қарауылтөбе, 

Төрткүлтөбе, т.б. жерлерде жүргізілген 

қазба жұмыстары кезінде табылған зат-

тар куә. Заңғар тауының етегінде Қақпақ 

дейтін ел орналасқан. Нақ осы жер тау 

қойнауына енетін жолдар мен даланы тау-

дан бөліп тұратын қақпақ секілді. Сонау бір 

кездердегі түркі әлеміне байланысты қытай 

мен араб-парсы авторларының жазбаларын-

да көрсетілген «Темір қақпаның» бірі – осы.

Қақпақ атауы туралы дүниеден өткен 

және көзі тірі қариялардың арасында айты-

латын екі түрлі нұсқа бар.

1. Қақпақтағы «Базарбайбұлақ» деген 

жердің тұсында «Қақпақ тас» деген тас бар. 

Ол жерге қамауда 10 мыңға дейін қара мал 

ұстауға болады. Осы қақпақ тасқа байланыс-

ты жеріміз Қақпақ аталған дейді көнекөз 

қариялар.

2. 1723 жылдары жоңғарларға қарсы 

қазақ елі ес жиып, күш біріктіріп, жауға 

тойтарыс беру үшін Заңғар тауының басына 

топтап, тас үйгізеді. Жақсы қаруланған 60-

70 қарулы азамат шабуыл жасап, қорқып 

қашқан болып, Заңғар тауының ішіне кіреді. 

Ол жердің өзі қақпаға ұқсас тарлау қуыс бо-

лады. Жаудың негізгі әскері кіріп болды-ау 

дегенде, таудың төбесінен тастарды дома-

латып, жаудың көбін қырғынға ұшыратады. 

Сол себептен бұл ара Қақпақ аталып кеткен.



«Оңтүстік Қазақстан 

облысындағы жер-су, елді мекен 

атауларының қысқаша 

тарихы» кітабы бойынша 

дайындаған өлкетанушы 

Молдияр СЕРІКБАЙҰЛЫ

бізге бұл бағытта жаңа, батыл қадамдар 

қажет. Сондықтан да елімізде іске асыры-

латын жаңа қазақстандық патриотизмді 

қалыптастырудың негізі мемлекеттік 

тіл екендігін қоғамдық санаға жеткізу, 

мемлекеттік тілдің барлық өркениетті 

е л д е р д е г і   с и я қ т ы   к о н с т и т у ц и я л ы қ 

мәртебесіне сай қолданылуына мүмкіндік 

беретін, қуатты ұлттық идеологияның негізі 

болатын мемлекеттік тіл идеологиясын 

қалыптастыру – мемлекет пен қоғамның ба-

сты міндеті. Және бұл жалпы халықтық іске 

айналғанда ғана түбегейлі нәтиже бермек.

–  Көпшілікті толғандырып отырған 

мәселелерге нақты тоқталсақ. Мемлекеттік 

басқару мен халыққа қызмет көрсету сала-

сында ахуал қандай? Мемлекеттік қызмет-

кер лерге қойылатын талап күшейіп жатыр. 

Мемлекеттік тілді меңгертуге қаншалықты 

көңіл бөлінуде? 

– Әрине, мемлекеттік тіл, ең алды-

мен, мемлекеттік қызметте қолданылуы 

керек екендігі сөзсіз. Осы жағынан 

алғанда биліктің барлық тармақтары 

мемлекеттік тілді қолдануда өзгеге үлгі 

болуы тиіс деп есептейміз. Қазіргі біздің 

жағдайымызда билік тармақтары қазақша 

сөйлемей, қоғамның да қазақша сөйлеуі 

қиын. Ондай жағдайда сіз бен біздің есіл 

еңбегіміздің, төккен теріміздің бәрі зая 

Н

ауаи шығармаларының ішінде 



парсы  мен  түркі  тілінің 

сөздік  қорын,  поэтикалық 

қуатын талқылауға арналған «Екі тіл 

туралы пікір» атты



 еңбегінің алар орны 

ерекше. Қараһандықтар тұсында өмір 

сүрген Қашқари, Баласағұн, Жүйнеки 

секілді ақындар өз шығармаларында тіл 

мәселесін айтумен ғана шектелсе, Науаи 

бұл мәселеге ғылыми тұрғыдан барды. 

Екі тілді, атап айтсақ, парсы мен түркі 

тілдерінің грамматикалық құрылымынан 

бастап,  фонетикалық  ерекшелігіне 

дейін зерделеген ол: «Мен түркі сөздері 

жайын да ойлануға қол жеткізгенімде 

өзге тілде айтпаса болар еді» деген сөзін 

бүгінгі қазақтілді оқырманға талдап, 

түсіндіріп жатудың өзі артық. 

Науаидың түркі шайырларын өз ана 

тілдерінде шығарма жазуға шақыруы 

– оның негізгі жанайқайы деп ұққан 

дұрыс. Әсілі, шайыр бұл еңбегін жазарда 

қолына қалам ұстаған жазба ақындарды 

басты назарда ұстаған. Себебі шығарма, 

негізінен, тек ұлттық мәндегі жалаң 

ұрандардан  ғана  тұрмайды,  ең  бас­

тысы  түркі  тілінің  бай  сөздік  қоры 

мен поэтикалық қуаты анық мысал­

дәлелдермен беріледі. Соның жарқын 

мысалы – Науаи өз еңбегінде жүз етістікті 

санамалап шығады да, соның бірде­

бірі парсы тілінде кездеспейтіндігін 

алға тартады. Бұл етістіктердің парсы 

тілінде тура мағынасының жоқтығын, 

олар бұл сөздерді жеткізерде қосымша 

етістіктерге жүгінетінін немесе араб 

кірме сөздерін жиі қолданатындығын ай­

тады. Кейбір сөздердің тіптен баламасы 

да жоқ болғандықтан, парсы тілінде он­

дай ұғымның да жоқ екеніне тоқталады. 

Ал түркі тілінің сөздік қорының бай 

екенін  шайыр  түркіде  синонимдес 

сөздердің көптігімен байланыстырады. 

Әр заттың жеке­жеке атауы, әрбір қимыл 

іс­әрекетті бір кейде бірнеше ұғыммен 

– «хохәр­е бөзөрг» (үлкен әпке), «сіңліні» 

– «хохәр­е кучек» (кіші әпке) деп айтады. 

Зерттеуші бұл шығармасы арқылы 

түркі тілінің парсыдан артық болмаса, 

ешбір кем түспейтіндігін ғылыми түрде 

дәлелдеп берген. Көзі қарақты оқырман 

шығарманы  оқыған  бойда­ақ  түркі 

тілінің бай сөздік қорына қанық болары 

анық. Әсіресе, шығармада бұл күндері 

түркі  тілдерінде  қолданыстан  түсіп 

қалған көне сөздердің қайта жаңғырып 

отыруы түркі дүниесі үшін ортақ тер­

мин жасағысы келіп жүргендер үшін 

таптырмас  дереккөзі  десек  те  бола­

ды. «Мухәкәмәтул­луғәтәиндегі» жүз 

етістікті былай қойғанда, сөз жасаушы 

жалғау­жұрнақтарға (мақ/мек, чы/чі, 

дық/дік, ж, л, лар/лер, ул/үл және т.б.) 

дейін беріліп, әрқайсысына бірнеше 

мысалдан келтіруі Науаидың түркі тілін 

терең зерттегенінің белгісі. Ең бастысы, 

орта ғасырда кеңінен қолданылған көне 

сөздер бұл шығармада сол қалпында 

берілген.  Мысалы,  ағайын­туыстық 

атаулар – 



абаға, аға, әтәкә, игечі, інеке, 

іні, көкелташ, сіңіл, тағайы; киіз үйге 

қатысты сөздер – 



ақ үй, бағыш, басрұқ, 

босаға, чығ, гөзүнек, іркене, қанат, 

торлық, түңлүк; үйректің түрлері – 

ілбесін, сона, барчын, ала лұға, ала 

да бола береді. Тағы бір мысал «йәда» – 

«يدا» сөзін «сада» – «صدا» мен қафия жа­

саса да болады, сондай­ақ «бадә» – «باده» 

деп қылса болады» деп ой тастайды. 

Мұны «уау» – «ﻮ» мен «замма» – «ۥ»­ға 

қарата да қолдануға негіз бар. 

Науаи түркіше өлең жасау техника­

сының тағы бір артықшылығы ретінде 

түркі  тілінде  омонимдес  сөздердің 

көптігімен байланыстырады. Мысалы, 

араб әрпімен жазылған «اﻮﺖ» деген сөзді 

«ұт», «от», «үт» және «өт» деп оқуға 

болатынын, әрі әрқайсысы жеке­жеке 

мағына беретінін айтады. Біріншісі «ұту» 

етістігінің бұйрық райы болса, екіншісі 

«от» яғни жалын, үшіншісі үту, яғни жағу 

етістігінің бұйрық райы болса, төртіншісі 

«өту» етістігінің бұйрық райы. Осындай 

бай сөздік қорымен тамаша ұйқастар 

жасауға болатынын талдаған. 

Ортағасырлық  шығыс  мұсылман 

әдебиетінде  төрттағанның  бірнеше 

түрі кездесетіндігі белгілі. Олар ру­

баи, қытға, тұйық, дубәйти және т.б. 

Сол кезеңде кеңінен қолданылған осы 

қысқа жанрлардың генезисін зерттеген 

ғалымдар бұл төрттіктердің дүниеге 

келуіне  қай  халықтың  көп  еңбек 

сіңіргендігін анықтауға күш салған. 

Бір  ғана  рубаи  жанрының  генезисі 

менің  көз  алдымнан  он  сегіз  мың 

әлемнен артық дүние көрінді» деп жаз­

ды. Өзінің мұндай еңбекті жазуға не се­

беп болғанын ақынның өзі: «

Түркі мен 

сарт лұғатының сапасы мен ақиқатын 

баян дайтын бұл рисаланы түзіп жаз-

дымжәне оған «Екі тіл туралы пікір» 

деп ат қойдым.... Өздерінің сөздік қоры 

мен  тіркестерінің  шынайылығын 

білместен,  (тілдерінен)  ұялып 

қымтырылатын  түркі  ұлысының 

діл марларына ескерткіш орнаттым» 

деп  ашып  көрсетті.  Науаидың  бұл 

жазғандарынан сол кездегі ауам (қара) 

халық тұрмақ, тіпті елдің арқасүйер 

шешендері  мен  көсемдерінің  өздері 

өзге тілде көсілуге жақын болғанын 

аңғару қиын емес. Ақынның бұл айтқан 

сөздері ащы да болса шындық бола­

тын. Басқа мәдениетті артық санай­

тын оқымыстылардың қашан да өзге 

тілге  бүйрегі  бұрып  тұратыны  қай 

қоғамда да кездесетіндігі өкінішті. Түркі 

ұлысының жанашыр ұландарының бірі 

Әлихантөре  Сағунидың  «Түркістан 

қайғысы» атты еңбегінде отарлаушы 

халықтың қармағына бірінші болып 

оқымыстылардың ілінетінін ашына оты­

рып жазуы да содан болса керек.

Н ауа и д ы   о рт а ғ а с ы рд а ғ ы   т і л 

мәселесі бейжай қалдырмаған. Оның 

«Екі тіл туралы пікір» атты еңбегінен 

түркі ұлысының келешегі ана тілінде 

жатқанын  түсіндіруге  тырысқанын 

аңғару қиын емес. «



Алайда түркінің 

ұлығынан кішісіне дейін, нөкерінен 

бегіне дейін сарт (парсы – Т.Қ.) тілін 

біледі.  Әркім  өз  шама-шарқынша 

сөйлеу былай тұрсын, қайта кейбірі 

көркем де шешен сөйлей алады. Тіпті 

түркі шайырлары парсы тілінде тама­

ша жыр жауһарларын жазып, шешен 

сөйлей біледі. Алайда сарт (парсы – Т.Қ.) 

ұлысының шаруасынан ақсүйегіне дейін 

және  сауатсызынан  оқымыстысына 

дейін ешқайсысы да түркі тілінде сөйлей 

алмайды, сөйлегеннің (сөздің – Т.Қ.) 

мағынасын да түсінбейді. Егер жүзден 

тіпті  мыңнан  бірі  бұл  тілді  үйреніп 

сөз айтса да, оны естіген кез­келген 

адам оның сарт екенін (бірден) пайым­

дайды»  деп  қалам  тербеген  шайыр 

түркілердің өзге тілді игеруде алда­

рына  жан  салмайтынын  мақтаныш 

сезіммен жазса, енді бірде: «



Өнерсіз 

түркінің әлсіз жігіттері оңайлыққа 

бола, парсы тілінде өлең жазуға бой 

алдырыпты. Ал, ақиқатында, егер 

адам жақсылап ой таразысына са-

лып қараса, бұл (түркі – Т.Қ.) тілде 

соншалықты мүмкіндік, (сөз) әлемінде 

мұншалықты көркем дік табылады, 

сондықтан да мұнымен (түркі тілімен 

– Т.Қ.) ой жет кізу, шешен сөйлеу, өлең 

жасау, ұйқас құрастырудың оңай әрі 

тиімді болары анық. Ендеше түркі 

тілінің мүмкіншілігі осыншалықты 

дәлелдермен белгілі болды. Енді осы 

халық ішінен пайда болған құрметті 

жандары өз ойларын өз тілдері бола 

тұра  өзге  тілде  айтпаса  болар  еді 

және  іске  асырмаса  игі  еді.  Және 

басқа тілмен айтуға қабілеттері бол-

са да, өз тілдерімен көбірек айтып, 

басқа тілмен азырақ айтса еді. Егер 

әсірелеп  айтса,  екі  тілмен  бірдей 

айтса болар еді. Түркі ұлысының сөз 

зергерлерінің бәрі сарт тілімен өлең 

шығарады, бүтіндей түркі тілімен айт­

пайды деген де орынды емес. Қайта айта 

алмайды. Айтса да (парсының) түркі 

тілінде өлең шығарғанындай, шешен 

түркілер қасида оқып, жеткізе алмайды. 

Оқыса да әр сөзінен жүз айып та-

былады, әр тіркесінен жүз кемшілік 

кездеседі» деп, түркі шайырларының өз 

ана тілдерінде өлең жазуға талпынбай­

тынын, жазған күннің өзінде де қателікке 

жиі бой алдыратынын ашына отырып 

жазған. Науаидың осындағы: «Енді осы 

халық ішінен пайда болған құрметті 

жандары өз ойларын өз тілдері бола тұра 

жеткізуге болатындығын дәйектейді. 

Атап  айтқанда,  бір  ғана  жылаудың 

жыламсынмақ, еңіренмек, сіңремек, 

сықтамақ,  жыламақ,  өкірмек, 

іншкірмек, һай-һай жыламақ деген 

түрлерінің бар екенін алға тартады да, әр 

сөзге жеке­жеке бәйіт арнап, мысалдар 

келтіреді. Ал, парсы шайырлары мұның 

бәрін  бір  ғана  атаумен  беретіндігін 

тілге тиек етеді. Сонымен бірге ішу 

деген сөздің де түркіше 

сипқармақ, 

тамшымақ, бохсамақ деген түрлері бар 

екенін де ұтымды жеткізеді. 

Расында, парсы тілінде жылауды жал­

пы атаумен «герие кәрдән» деп күрделі 

етістікпен ғана жасаса, ал ішудің түрлері 

былай тұрсын, ішу мен жеуді «хурдән» 

деген бір­ақ атаумен береді. Мысалы 

«шәй ішу» дегенді «чой 



хурдән» десе, 

«тамақ жеу» дегенді де «ғәзо 



хурдән» 

деп, екеуін де бір етістікпен жасайды. 

Науаидың  жазуынша, 

қымсынмақ, 

қызғанмақ, телмірмек, безенмек де­

ген сөздердің де парсы тілінде балама­

сы жоқ. Соған байланысты мысалды 

түркіше бере отырып, мұндай сезімдерді 

парсы тілінде сол қалпында жеткізуге 

болмайтынына тоқталады. Тіпті әрбір 

ойын түйіндеген сайын ол: «Парсытілді 

түркі бектері мен мырзалары бұл сөзді 

парсы тілінде жеткізуді қаласа, не істер 

екен?», «Парсытілді шайырлар мұндай 

әдемі мағынаны жеткізуден мақұрым», 

«парсыда мұндай сөз жоқ» дейді. 

Т

үркі халықтары үй жануарла­



рын жеке­жеке атап, олардың 

дыбыс шығаруын 




1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал