Жеке жазылушылар үшін 65367 1 жылға 3083,04 3274,80 3427,68 Мекемелер мен ұйымдар үшін



жүктеу 1.05 Mb.

бет3/12
Дата09.01.2017
өлшемі1.05 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

Ақбота ИСЛӘМБЕК

жырау, Махамбет, Мұрат Мөңкеұлы, 

бабамыз Сүйінбай, Бақтыбай сынды дау-

ылпаз ақындардың асыл мұраттарын 

жалғады. Жамбыл өмір бойы халықтың 

сөзін сөйледі. Сұрапыл соғыс жылдары 

өз өлендерімен бүкіл одақ жауынгер-

лері нің жігерін жаныды. «Лениградтық 

өренім» деген рухты жырының әрбір 

сөзі неміс басқыншыларына оқтай әсер 

берді. Жамбыл ауданы ақын есімін 

ұлықтау мақсатында көптеген шаралар 

ұйымдастыруда. Республикалық ақындар 

айтысы Майлықожа, Бақтыбай, Біржан 

– Сара сынды ақындар өнерінің заңды 

жалғасы. Жуықта «Жамбыл» фильмінің 

де көрсетілім болады. Ақпанның 28-і 

күні Жамбылдың 170 жылдығына орай 

мерейтойын атап өту жоспарлануда. Жыр 

алыбын біз құрметтеп, ардақ тұтамыз. 

Жыл сайын дәстүрлі түрде Жамбыл күні 

мерекесін өткізу біз үшін құрмет. Жамбыл 

тойы – қазақ мәдениетінің, әдебиетінің 

тойы» деді Б.Өнербаев. 

ҚР Мәдениет және спорт вице-ми-

нистрі Ғалым Ахмедьяров министрлік аты-

ліктеріне тоқталып, талдау жасады. 

С и м п о з и у м   б а р ы с ы н д а    Ж а м б ы л 

Ж а б а е в т ы ң   с ө з   ө н е р і н д е г і   о р н ы , 

шығармашылығының көркемдік ерекшелігі 

және оның әдеби мұрасына жаңаша 

көзқарас тұрғысынан тұшымды ойлар ай-

тылып, баяндамалар жасалды. Колумбия 

университетінің профессоры Рафис Аба-

зов Жамбыл шығармашылығы табиғатпен 

үндес, әлемдік деңгейдегі тұлға екендігін 

тілге тиек етті. Ш.Руставели атындағы 

Грузин әдебиеті институтының директоры, 

филология ғылымының докторы, профес-

сор Ратиани Ирма «Шота Руставели және 

Жамбыл поэзиясындағы оның бейнесі» 

тақырыбында, Қырғыз Республикасы ҰҒА 

академигі, филология ғылымының докто-

ры, профессор Абдылдажан Ақматалиев 

«Жамбыл және қырғыз ақындары», 

М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер 

институты Фольклортану бөлімінің 

меңгерушісі, филология ғылымының 

докторы, профессор Бақытжан Әзібаева 

«Жамбыл жырларындағы фольклорлық са-

рындар», Тұран университетінің кино жәе 

Кеңес Одағының күйреуінің келесі бір себебі 

сапаның нашарлауы болды. Тіптен мақтаулы 

әскери-өндірістік кешеннің ракеталары, 

ұшақтары мен танкілері сапасыз болып шығып 

жатты. Сондықтан Кеңес Одағы Батыстан 

стратегиялық және ғылыми-технологиялық 

бағытта қатты ұтылды.

Кеңес Одағы шикізатқа негізделген эко-

номиканы дамытамын деп те ұтылыста қалды. 

Энергоқуаттарға баға жақсы болып Кеңес 

Одағы мұнай долларларын күреп тапты. Ал 

әлемдік тұтыныс азайған 80 жылдары табыс 

түсетін жаңа бағыттар мен көздер болған жоқ. 

Соның кесірінен елдің халқының материалдық 

әл-ауқаты күрт нашарлап,  тұтыну заттарының 

зәрулігі шиеленісіп кетті.

Әсіресе еңбек өнімділігі жағынан КСРО 

кенже қалды. Сапа орнын сан басты. 50 мил-

лионнан астам адам қол еңбегімен айланысты. 

1 АҚШ фермері беретін ауылшаруашылығы 

өнімін 6 колхозшы әрең берді. Біздегі 1 

комбайн АҚШ-тағы комбайннан екі есе аз 

жұмыс істеді. Елдегі мартен пештері болатты 

8-12 сағатта қортып шығарса, АҚШ-та бұл 

көрсеткіш 1 сағаттан сәл артық болды. Осын-

дай кемшіліктердің барлығы айтылмай КОКП 

саясаты мен социалистік құрлыс шектен тыс 

мақтала берді.

« Ғ а с ы р л а р   т о ғ ы с ы н д а »   к і т а б ы н д а 

Н.Назарбаев КСРО-ның күйреуінің бас-

ты себептерінің бірі ұлт мәселесінің дұрыс 

шешілмеуі деген пікір айтты. Әрбір халық өз 

тілін, мәдениетін, өнерін, салт-дәстүрін дамы-

туды армандайды. Халықтың талап-тілектерін 

аяққа басу арқылы билік өзінің тағдырына 

қауіп төндірді. Себебі халықтарды ұдайы 

тұншықтырып, қорқытып, алдап билеп тұру 

мүмкін емес. Кеңес халықтары өз болашақтары 

үшін КСРО-ны таратып бостандықты таңдады, 

– деп есептеді Президент.

Сайын БОРБАСОВ, 

саяси ғылым докторы, профессор 

Форум «Ортақ ісімізді оңалтайық!» деген 

ұранмен өтті. Онда ҚКХП хатшысы Владислав 

Косарев коммунистердің алдағы сайлауға ба-

ратын бағдарламасына тоқталып өтті. «Біздің 

бүгінгі форумымыз тектен тек «Ортақ ісімізді 

оңалтайық!» ұранымен өтіп отырған жоқ. 

Коммунистердің сайлауалды бағдарламасы 

осындай атауға ие. Бұл бағдарлама коммунис-

тік идеологияны дамытуға, халықтың мұң-

мұқтажын жоқтауға және қазақстандық пат-

риотизмді күшейтуге бағытталған» деді ол 

өзінің сөзінде.

«Ақ жол» демократиялық партиясының 

үгіт-насихат жұмыстары туралы айтар 

болсақ, өткен аптаның аяғы, демалыстың 

алғашқы күніне түскен үгіт шаралары Орал 

қаласынан басталып, одан елорданың төрінде 

кәсіпкерлермен кездесулер өткізіліп, кейінгіде 

атбасы Талдықорған қаласына бұрылды. 

Ақжолдықтар ел экономикасын жақсарту 

тұрғысында отандық өнім өндірушілерді қолдау 

үшін Талдықорғанға арнайы келді.

Талдықорған қаласындағы 740-тан астам 

адам жұмыс істейтін «Қайнар» аккумулятор 

зауытына бет бұрған партия өкілдері жылы-

на 1 800 000 дана аккумулятор шығаратын 

зауыт жұмысшыларымен жүздесті. Партия 

төрағасы Азат Перуашев пен оның орынбаса-

ры, «Қазақ үні» газетінің президенті Қазыбек 

Иса және Мәжіліс депутаттығынан үміткерлер 

қатарындағы Нұрлан Жазылбеков пен Дмитрий 

Васильев қатысқан кездесудің мәні партияның 

сайлауалды бағдарламасын түсіндіру және 

оны жан-жақты талқылау жұмыстарымен 

айқындалды.

«Ауыл» халықтық-демократиялық патриот-

тық партиясы республикалық қоғам дық штабы-

ның мүшелері «Александров» кәсіпорнының 

ең бек керлерімен  жүздесті.

Бірінші кезекте сөз алған партия төрағасы 

Әли Бектаев ауылшаруашылығы саласына 

қатысты мәселелерге көбірек тоқтала келіп, 

«Еліміздің агроөнеркәсіптік кешенін да-

мыту, соның ішінде кәсіпкерлерді қолдап, 

ауыл-аймақтардағы тауар өндірушілерге 

кәсібін кедергісіз жүргізуге жағдай жасау бас-

ты міндеттеріміздің бірі» деді. Сондай-ақ ол 

соңғы жылдары ауыл мен ауылшаруашылық 

саласын қолдауға мемлекет тарапынан нақты 

қадамдар жасалып отырғанын айта келіп, 

бұл бағытта шешімін күткен түйткілдер де 

баршылық екенін жеткізді. Кездесу соңында 

партия белсенділері 50 адамды жұмыспен 

қамтып отырған кәсіпорынның жұмысына 

сәттілік тіледі.

Жалпыұлттық социал-демократиялық 

партияның өкілдері болса, Парламент Мәжілісі 

депутаттығына үміткерлері «Біз неге сайлауға 

баруға тиістіміз?» тақырыбында азаматтық 

тыңдау өткізді.

Партияның сайлауалды штабының 

төра ғасы Асхат Рахымжанов өз сөзінде күн 

тәртібінде екі мәселе бар екендігін, басқосуды 

екінші мәселеден бастауды жөн көріп отыр-

ғандығын жеткізді. «Біз сайлауға қатысушы кез 

келген саяси партиямен пікірсайысқа түсуге 

әзір екен  дігімізді мәлімдейміз» деді Асхат 

Нұрмағам бетұлы. Мәжіліс депутаттығынан 

үміткер Уәлихан Қайсаров сайлау кезінде саяси 

партия лар  дың  тұғырнамалары  жұртшылықтың 

қызы ғушылығын тудыратынын айтты. 

Билікке ұмтыл ған саяси партиялардың бағдар-

ламасынан хабардар болу заңдылық. Қазақ-

стандықтардың бұл жағынан белсенділігі 

жоғары. Ашық пікір та ластың болуы бұқараның 

да ықыласын туды рады. Сондықтан біз кез 

келген түрдегі, кез кел ген тақырыпқа орай 

пікірталасқа дайынбыз, – деді ол.

Бірлік» саяси партиясының Мәжіліс 

сайлауы науқанының төте жолындағы бұл 

кездесуі өзгешелігімен ерекшеленді. Тіпті  

мұны «Бірлік» партиясы – Орал Таңсықбаев 

атындағы сәндік-қолданбалы өнер колледжінің 

аудиториясында шеберлік-сабағын өткізу 

шарасына тікелей ұйытқы болды деген жөн 

шығар.

Алдымен болашақ өнер шеберлеріне 



қажетті қылқалам мен әртүрлі бояулар, 

партияның аты жазылған жалаушалар мен 

үлбірек матадан тігілген жеңіл қол сөмкелер 

үлестіріліп, сыйға тартылды. Ал партияның 

сайлауалды бағдарламасына сәйкес жүргізілген 

бұл іс-шараның мазмұнын «Бірлік» саяси пар-

тиясы Алматы филиалының жетекшісі Дәмен 

Бидайбеков былай түсіндірді:

– Өздеріңіз байқағандай, аудиторияда то-

лып отырған жасөспірімдер дауыс беру құқына 

қол жеткізіп үлгермеген буын болып саналады. 

Бұл жерде ешқандай саяси үгіт-насихат жұмысы 

жоқ. Бірақ «Бірлік» саяси партиясының ресми 

танылған «Ізгі ниет! Адал қызмет! Таза орта!» 

белгісінің аясында шеберлік-сабағының өтуі 

жастардың есінде ұзаққа сақталары анық. Оның 

үстіне сабақты осы колледждің бұрынғы түлегі, 

«Бірлік» партиясының бүгінгі белсенді мүшесі 

Кристина Депутатова жүргізеді. Жас ұрпақ 

еліміздің ертеңі, сондықтан да «Бірлік» еліміздің 

ертеңін бүгінгі уақытпен сабақтастыруды мақұл 

деп тапты, – деді ол.



Д.ЖҰМАТҰЛЫ

Анкара қаласындағы  Қазақстанның Түркиядағы елшілігінде 

қазақтың көрнекті қаламгері Бексұлтан Нұржекеұлының түрік тілінде 

жарық көрген «Бір өкініш, бір үміт» атты романының тұсауы кесілді.

Түрік оқырмандарына жол тартқан шығарма Қазақстан 

Республикасының Түркиядағы Төтенше және Өкілетті Елшілігінің 

қолдауымен Еуразия Жазушылар одағына қарасты «Бенгу»  баспасынан 

басылып шықты. Кітапты аударған Эльмира Қалжанова, баспаға 

дайын дап ұсынған Қазақстанның ТҮРКСОЙ-дағы өкілі Мәлік 

 Отарбаев.

Тұсаукесер жиналысын ашқан Қазақстанның Түркиядағы Елшісі 

Жансейіт Түймебаев мәдениет және өнер саласы бойынша екі бауыр-

лас ел арасындағы қарым-қатынастың дамып отырғанын атап өтіп, 

соның ішінде әдебиеттің танымдық үлесінің орасан зор екендігін 

айтты. 


Қазақ романы түрік тіліне аударылды

тұсаукесер



«Жамбыл — менің жай атым, 

Халық — менің шын атым»

атанған ақынның эпикалық дастандары-

нан, айтыстары мен жыр толғауларынан 

біз ұлтымыздың өзіндік болмысын, өмір 

салтын, өркендік дүниетаным мен арман-

мақсаттарын байқаймыз. Ел бірлігін 

сақтаған татулықты айт деп жырлаған 

Жамбылдың туындыларынан бүгінгі бейбіт 

тірлік пен берекелі өмірін көргендей бола-

мыз. Жамбыл шығармаларының негізгі иде-

ясы бүгінгі тәуелсіз Қазақстанның қарышты 

қадамдарымен, жасампаз істерімен үндесіп 



26 ақпан күні Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің 

ұйымдастыруымен еліміздің 7 облысында мектеп бітіруші түлектер ара-

сында республикалық  «Ы.Алтынсарин – 2016» пәндік олимпиадасы өтеді. 

Бағын сынап көремін деуші 11-сынып түлектеріне жақсы мүмкіндік 

беретін білім сайысы университет ректоры Динар Нөкетаеваның бас-

тамасымен осымен бесінші жыл қатарынан ұйымдастырылып отыр. 

Олимпиаданың басты мақсаты – мектеп бітірушілерге мамандық 

таңдауға көмектесу, дарынды оқушыларды іріктеу, жастар арасында 

іргелі ғылыми білімді дамыту, олардың өз қабілеттерін жүзеге асыруы-

на көмектесу. Биыл да олимпиада сегіз пән бойынша: қазақ тілі мен 

әдебиеті, орыс тілі мен әдебиеті, ағылшын тілі, физика, биология, гео-

графия, дүниежүзі тарихы, химия пәндері бойынша өткізіледі. 



дарындыларды анықтамақ  

БіліМ көкжИегі 



4

№8 (1318) 

25 ақпан – 2 наурыз

2016 жыл


АНА ТІЛІ

АНА ТІЛІ

5

№8 (1318) 



25 ақпан – 2 наурыз

2016 жыл


мемлекеттік тіл: меже – 2025

сөз сыры

қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесіне 

сай қолданылмауы басты мәселе ретінде 

қалып отыр. Мемлекеттік тіл мемлекеттік 

идеологияның қазығына айналмағандықтан 

да қазақ мектептерінде оқитын өзге ұлт 

өкілдерінің балалары 2,1 пайыз бол-

са, қазақ балаларының 30%-ы неме-

се үштен бірі орыс тілінде білім алуда. 

Бұл мемлекеттік тілдің болашағына де-

ген сенім қазақстандықтардың, оның 

қатарында, қазақ ұлтының бойында әлі 

толық қалыптаспағанын айғақтайды. Ал, 

тіл болашағы – мемлекеттің болаша ғы 

деген сөз. Мемлекеттік тілдің жалпы-

халықтық қолданыстағы тілге айнала алмай 

отырғанына бұдан артық қандай мысал ке-

рек. Бұл бағытта біздің атқарған істерімізден 

әлі алда атқаратын істеріміз ұшан-теңіз.

– Тіл төңірегіндегі түйткілдердің шешілмеу 



себебі туралы айтсаңыз.

 – Бұл, біріншіден, осы тілдің, 

елдің, жердің иесі мемлекет құрушы ұлт 

ретінде қазақ ұлтының өзінің негізгі та-

рихи жауапкершілігін әлі күнге толық 

түсінбей отырғанымен тікелей байланыс-

ты. Мәселенің бір ұшығы ұлттық сана мен 

намысқа келіп тіреледі. 

Ұлттық сана сергек болса, өз еліміз, 

өз жерімізде отырып туған тіліміздің, 

қасиетті қазақ сөзінің қадірін кетіріп, құнын 

түсіреміз бе?

Бүгінгі мемлекеттік идеологияның 

басты мақсаты осы ұлттық санамызды 

сана сырқатынан арылту болса керек. 

Асқар Сүлейменовтің сөзімен жеткізсек, 



«отаршылдықтың тепкісін ғасырлар бойы 

үзбей көріп қатты мертіккен ұлттық сана 

мен ұлттық идея құр аттай дүр сілкінбейінше 

ұлттық қазынаны иелену де, иемдену де 

мүмкін емес». 

Қазіргі кезең – ұлт пен тіл тағдыры, 

болашағы үшін шешуші кезең. «Мәңгілік 

Ел» ұлттық идеясымен бірге қазақ тілі де 

даму мен өрістеуге жаңа мүмкіндік алды. 

Әсіресе, адамдардың санасында қалыптасып 

қалған көзқарас пен ділді өзгерту үшін 

қиын емес» (Мұрат Әуезовекені белгілі. 

Ал біз мемлекеттік тілді балабақшадан 

бастап, ересектерге арналған курстарға 

дейін оқытып жатырмыз. Бірақ көңіл 

көншітерлік нәтиже бар деп айту қиын. 

11 жыл мектепте (өзге тілде оқытатын) 

оқып шыққан түлектердің 7 пайызы ғана 

мемлекеттік тілді тиісті деңгейде білсе, 

түрлі курстарда оқыған тыңдаушылар тілді 

қолданбағандықтан кешегі оқығанын бүгін 

ұмытып қалып жатса ғана істі нәтижелі деп 

айта аламыз ба? Бұл – жалпы еліміз бойын-

ша қалыптасқан ахуал. 

Тілді мәжбүрлеп үйрену, үйрету мүмкін 

емес. Бұл – ақиқат. Сонымен бірге қандай 

тілде болса да халық тек ол қажеттілік 

пен сұранысқа ие болғанда сөйлейтіні де 

рас.  «Мемлекет сол қажеттілікті тудыру 



үшін қазақ тілінің кеңінен қолданылуын та-

лап ететін тетіктерді пайдалану қажет» 

(У.Фиерман,«Ана тілі», №24, 2008). 

Оқыту нәтижелі болу үшін барлық 

деңгейдегі оқытуға деген талап күшеюі 

керек, жауапкершілік екі жақтан, оқы-

тушы жағы мен оқушы жағынан, бо-

луы шарт. Ең бастысы тілді білуге деген 

ынта-ықылас пен ниет болу керек. Ол 

үшін жоғарыда айтылғандай әрбір қазақ-

стандыққа жететіндей қуатты идеология 

қалыптасуы шарт. Әрбір Қазақстан аза-

маты бұл істі өзімнің ісім, мемлекеттік 

тіл – менің тілім деп қабылдағанда ғана да 

бұл бағытта түбегейлі өзгерістер болатыны 

аян. Ал мемлекеттік қызметшілер мен түрлі 

дең гейдегі халық қалаулылары, Ассамблея 

мүшелері осы үрдісте өзгеге үлгі болатын кез 

келген жоқ па? 



– Қазір балаларға шет тілін үйрету мек-

тепке дейінгі ұйымдардан басталуда. Осыған 

байланысты пікіріңізді білдірсеңіз.

– Әрине, жарқын болашаққа ұмтылған 

ел үшін «Үштілділік» – уақыт пен заман 

талабы. Бұл жағынан алғанда біздің жас 

ұрпаққа тамаша мүмкіндіктер туындай-

тыны сөзсіз. Жалпы әлемдік тәжірибеде 

қостілділік үйреншікті құбылыс болса, 

мемлекеттік саясат арқылы үштілділікті на-

сихаттау тың үрдіс. Бұл бағытта тәжірибелік 

оқыту басталды, алғашқы нәтижелер туралы 

да айтыла бастады. 

Осы мәселеге қатысты ғылыми негіз-

делген қадамнан гөрі әдеттегі науқан-

шылдық басым болып кетті ме деп ойлай-

мын. Әңгіме оқыту кезеңіне байланысты 

болып отыр. Психолог мамандар мен пе-

дагогика саласының мамандарының бір 

бөлігі 6-7 жастан үш тілді қатар оқытудың 

кері әсері туралы айтуда. Тілші-маман 

ретінде айтарым, баланың өз ана тілінде 

тыңдау, сөйлеу, ойлау, жазу дағдылары 

әбден қалыптаспай, екінші, үшінші тілдерге 

оқыту ерте. Өзіміздің тәжірибемізді алайық, 

орыс тілінде оқыған бауырларымыз кейде 

орысша ойлап, оны қазақша жеткізе алмай 

қара тер болып жатады. Әлемдік тәжірибеде 

ана тілінің дағдыларын еркін меңгергендер 

екінші тілді керек, қажетті деңгейде ғана 

оқиды, меңгереді. Мысалы, Жапония мен 

Германияда шет тілін 12 жастан кейін 

оқытады. Сондықтан бұл мәселеге қатысты 

тиянақты әңгіме әлі де айтылады деп ой-

лаймын. Мемлекет басшысы айтқандай, 

«үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, 



маңыздысы – мемлекеттік тіл, қазақ тілі» 

болса, тиісінше барлық оқыту жүйесінде 

де қазақ тіліне тап сондай көңіл бөлінгені 

дұрыс емес пе? 

Ұлттық рухани құндылықтар тура-

лы айтқанда біз, ең алдымен, ұлттық тіл 

туралы, қасиетті қазақ сөзі туралы ай-

тамыз. Сондықтан да қазақ тілін азат 

елдің халықаралық деңгейдегі бәсекеге 

қабілетті, тәуелсіз тілі ету жолында барлық 

қазақстандықтардың жұмыла еңбек етуі, әр 

Алаш баласының «ұлт үшін деген ұлы іске» 

(А.Байтұрсынұлы) үн қосуы шарт. Еріне 

сүйеу болар еліміз, еліне тіреу болар еріміз 

аман болса, тәуелсіздік тұғыры туған тіліміз 

де мәңгі жасайтыны сөзсіз! Туған тілдің 

болашағын ойлаған М.Әуезовтің осы бір 

сөздері дәл бүгін айтылғандай. 

  Мәңгілік Елдің мәңгілік тілін қадірлей 

білейік, ағайын! Ұлттық құндылықтарды 

қорғауға келгенде бірауыздылық, бірегейлік 

таныта алмай жүрсек, өзімізге сын. Алдымен 

өзімізді қамшылайық. 

–Әңгімеңізге рақмет! 

Әңгімелескен

 Нұртай АЛТАЙҰЛЫ

ОРАЛ


болмақ. Оған көз жетті де. Тілдік ортаның 

болмауынан, тілді қолданбағандықтан 

кешегі меңгерген деңгейіне бүгін жете 

алмай жүрген тыңдаушы осыған дәлел. 



«Мемлекеттік қызметкерлердің 95 пайызы 

қазақтар бола тұра олардың денінің осы күнге 

дейін мемлекеттік тілде сөйлемейтіндері 

т ү с і н і к с і з - а қ »   д е п   қ ы н ж ы л а д ы 

М.Жолдасбеков ағамыз. Мәселе сол 

жоғарыда айтылған ұлттық сана мен намы-

ста емес пе екен? 

Бүгінде мемлекеттік қызметкерлерді 

«Қазтест» жүйесі бойынша сынақтан өткізу 

басталды. Енді осы жұмысты заңдылық 

жағынан реттеу үшін «ҚР Тіл туралы» 

Заңының 23-бап талабына сай мемлекеттік 

тілді білуі міндетті кәсіп пен мамандық 

иелері, лауазымдар мен қызмет түрлері 

тізімін арнайы қаулымен Үкіметте бекітетін 

кез келді. 

Бұл жағынан алғанда біздің облыс-

тағы нақты ахуалға тоқталсақ. Қызмет-

керлердің белгілі бір бөлігінің қазақ тілін 

тиісті деңгейде білмеуі, тіл мәдениетінің 

төмендеуі, іс жүргізудегі қиындықтар бізге 

де тән... Орталық жүргізген сарап та маға 

сүйенсек, мемлекеттік қызметші лердің 49 

пайызына деңгейлік тіл үйрету және қысқа 

мерзімді тіл біліктілігін арттыру курстары 

қажет. Әсіресе, мемле кеттік қызметкерлер 

үшін тіл қолдану мәдениетін (сөйлеу 

мәдениеті мен шешендік өнер, жазылым 

мен стиль т.б) арттыратын біліктілік семи-

нарларын ұйымдастыру – заман талабы.

Елбасы айтқандай, «Мемлекеттік 

қызметші үшін мем ле кеттік тілді білу – 

парыз ғана емес, міндет» екенін  ескерсек, 

мемлекеттік тілді тиісті деңгейде білу 

мемлекеттік қызметшіге қойылатын ба-

сты кәсіби біліктілік талаптардың бірі 

ретінде саналуы тиіс және бұл заңды да. 

Мемлекеттік қызметке талап күшейсе, 

мемлекеттік тілді қолдану деңгейі де сөзсіз 

көтеріледі деп ойлаймыз. 

Келесі мәселе тіл бағдарламасының 

іске асырылуына тікелей ықпал ететін 

Мемлекеттік тілдің мәртебесін арттыру, тіл аясын кеңейту қашанда маңызды 

мәселе.  осы орайда Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы қоғамдық бірлестігі БҚо 

филиалының төрағасы, БҚо әкімдігі «Мемлекеттік қызметшілерді қайта даяр-

лау, біліктілігін арттыру және мемлекеттік тілді оқыту орталығының» бөлім бас-

шысы, «тіл жанашыры - 2015» құрмет белгісінің иегері Болат Жексенғалиевпен 

сұхбаттасқан едік. Бірқатар өзекті мәселелерге тұшымды жауап алдық. Сонымен...

абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің Филология инсти-

тутына қарасты Жалпы тіл  кафедрасы мен алматы қаласындағы физика-мате-

матика бағытындағы  Назарбаев зияткерлік  мектебі  арасында байланыс орна-

ту  мақсатында  «Білімдіден шыққан  сөз талаптыға  болсын кез» атты  үш күнге 

созылған іс-шара өтті. 

 Елімізде қазақ тілінің қолданыс аясы неліктен төмен екендігіне ой жүгіртсек, бұған 

қатысты біраз мәселелерді ортаға салуға болады. Біз сондай мәселелердің шешілу 

жолдарына көбірек ден қойып, нақты ұсыныстарды жүзеге асыруымыз керек 

сияқты. 

Бұл шығарманың атын кейбір 

түркітанушылар «Екі тілді жауапқа тар-

ту» немесе «Екі тілді талқылау» деп те 

аударған екен. ондағысы араб тіліндегі 

«Мухәкәмә» деген сөздің «жауапқа тар-

ту», «соттау» деген мағына беретіндігін 

алға тартып, солай тәржімалаған бол-

са керек. алайда кейбір араб кірме 

сөздерінің орта ғасырлық түркі жазба 

тілінде сол қалпында қолданылмастан

қосымша мағынаға да ие болатынын 

ескерсек, онда бұл жәдігерді «Екі тіл 

туралы пікір» деп берген түпнұсқаға ба-

рынша жақын келетін секілді. 

таяуда ақтөбе облысында Қазақстан 

халқы ассамблеясының хатшылығы 

«Қоғамдық келісім» коммуналдық 

мемлекеттік мекемесімен бірлесіп, 

«Мемлекеттік тіл – біртектілік» 

тақырыбында дөңгелек үстел 

ұйымдастырып, өткізді. 

Байланыс нығая береді

Қазақша кітаптарды көбейтуіміз керек

«Мың бала» 

жобасының 

жеңімпазы

Алғашқы күні 15 томдық «Қазақ 

әдеби тілінің түсіндірме сөздігінің» 

авторларымен оқушылардың кездесуі 

болды. Оған филология ғылымының 

докторы, профессор Н.Уәли бас таған 

ғалымдар Қ.Күдеринова, О.Жұбаева, 

А . Ж а ң а б е к о в а ,   А . Ф а з ы л ж а н о в а , 

сондай-ақ Филология институтының 

директоры, филология ғылымының 

докторы, профессор Б.Әбді ғазиұлы, 

Жалпы тіл білімі кафе драсының 

меңгерушісі, филология ғылымының 

докторы, профессор Қ.Есенова және 

басқалар қатысты. Жиынды Абай 

атындағы ҚазҰПУ-дің оқу ісі жөніндегі 

проректоры, философия ғылымы ның 

докторы А.Құлсариева және  Назарбаев 

Зияткерлік мектебінің директоры О.Пак 

ашып, білім ордалары арасындағы 

м ұ н д а й   б а й л а н ы с т ы ң ,   ә с і р е с е 

оқушылардың сөз құдіретін тануда 

маңызы зор екендігін атап өтті. Про-

фессор Н.Уәли мектеп мұғалімдері мен 

Облыста тіркелген этномәдени 

бірлестіктер жетекшілері, ғалымдар, 

тіл жанашырлары бас қосқан алқалы 

к е ң е с т е   Қ ұ д а й б е р г е н   Ж ұ б а н о в 

атындағы Ақтөбе мемлекеттік өңірлік 

университетінің кафедра меңгерушісі, 

философия ғылымының кандида-

ты Үмбетхан Сәрсембин, филосо-

фия ғылымының докторы  Дмитрий 

Мацюк, халықаралық «Қазақ тілі» 

қ о ғ а м ы н ы ң   о б л ы с т ы қ   ұ й ы м ы 

төрағасының орынбасары Жанғабыл 

Қабақбаев қазақстандықтардың 

азаматтық біртектілігі мен тұтастығын 

нығайтудағы мемлекеттік тілдің 

ықпалын күшейтуге назар аударды.

Шараға қатысушылар Ақтөбе қала-

сындағы қазақ-түрік лицейінің 7-сы-

нып оқушысы Айбар Метин Джанның 

сөзін ықыластана тыңдады.

– Менің ұлтым – түрік, – деді ол.  

– 2014 жылы Түркиядан Қазақстанға 

ата-анамның қызмет бабымен келдік. 

Д о с т а р ы м н ы ң ,   ұ с т а з д а р ы м н ы ң 

Қоғамда «Қазіргі жастар кітап 

оқымайды» деген түсінік бар. Меніңше, 

олай емес, жастар оқиды, бірақ өкінішке 

орай, қазақ тілінде емес. Ол қазақтілді 

жаңа кітаптар таралымының аз болуына 

байланысты. Сондықтан қазақ тіліндегі 

кітаптар туралы көп жастарымыз біле 

бермейді. Өйткені жарнама жасалмай-

ды, кітап дүкендерінде де аз. Ғылыми 

еңбектер туралы осыны айтуға болады. 

Тағы бір мәселе ғаламтордағы қазақ-

тілді сайттардың көп еместігі. Қазір адам-

дар ақпаратты негізінен ғаламтордан 

іздейді, бүкіл әлемнің жаңалықтарын да 

ғаламтор арқылы біліп отырады. Мыса-

лы, шетелде жарық көрген кітаптарды да 

сонан табады. Ал қазақтілді шығармалар 

туралы ғаламтордан ақпарат табу қиын

бұл бағытта бір жүйелілік жетіспейді. 

Тек кітаптар мен кинолар емес, өмірдің 

басқа да салаларына байланысты ар-

найы сайттар жоқтың қасы. Балаларға 

арналған қазақтілді мультфильмдердің 

де аздығы өз әсерін тиігузеде. Мәселен, 

Ресей шетел мультфильмдері мен 

бағдарламаларын өз тілдеріне аударып 

оқушыларға сөз байлығын саралаудың 

негіздері туралы жан-жақты баяндады. 

Екінші күні «Ой түбінде жатқан сөз шер 

толқытса шығады» деген тақырыппен 

Жалпы тіл білімі кафедрасының про-

фессорлары Қ.Есенова, Ж.Балтабаева, 

Н.Ильясовалар үш инновациялық 

тақырыпта шеберлік-сынып өткізді. 

Ал үшінші күні семинар-тренингтің 

қорытындысы ретінде доцент Г.Раева 

мен филология магистрі Н.Шуиншина 

«Зияткер – 2016» атты білім сайысын 

ұйым дастырды. 

Мектеп басшылығы аталған іс-

шараны өткізуге ұйытқы болған Абай 

атындағы ҚазҰПУ Филология инсти-

тиуты Жалпы тіл білімі кафедрасының 

профессор-оқытушыларына ризашы-

лықтарын білдірді. Білім беру ұйым да ры 

арасындағы мұндай байланыс алдағы 

уақытта да жалғасын таба бермек. 




1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал