Жеке жазылушылар үшін 65367 1 жылға 3083,04 3274,80 3427,68 Мекемелер мен ұйымдар үшін



жүктеу 1.05 Mb.

бет10/12
Дата09.01.2017
өлшемі1.05 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

Аманғазы КӘРІПЖАНӘУЛЕТІ

Қытайға өткен Мақан оны «ештен кеш 

жақсы» дегендей елге оралғанда көріп 

үлгерді. Бүгін де қаланың азық-түлік 

дүкендерінің әйнек сөрелерінде жы-

быр-жыбыр етіп адамды тітіркендіретін 

теңіз жәндіктерін бір күні ауылдағы 

сатушы Сайдахметтің дүкеніне алып 

келгенде ауыл ақсақалдары «өкіметтің 

мұсылманға ендігі көрсетпегені шаян 

болды ма?» деп, жағаларын ұстап, 

оны ізінше кері қайтартыпты дегенді 

естігенім бар. Ал Мақанның маңдайына 

жазылған шошқалар сол кездегі ауыл ба-

лалары үшін тегін сахналық қойылымға 

айналыпты. Ешкім баққысы келме-

ген шошқаны ақыры Мақан бағып, 

таңертең өріске айдап шықса, соңынан 

ұсақ балалар қоса шұбырады екен. 

Әлгі балалар кешкісін алдынан күтіп 

алып, аң-таң болып ішек-сілесі қататын 

көрінеді. Оқушылардың сабағы да 

жайы на қалатын сияқты. Ақыры Мақан 

ағамыз намыстанып, қолын бір-ақ 

сілтеп, шошқа бағуды тоқтатыпты. 

армандайтынды шығардым. «Ақтоты», 

«Жанерке», «Тарбағатай малды аймақ», 

«Комбайын шылар жыры», «Мұғалімдер 

жыры», «Сәулем, сенсіз өткен күн» және 

басқа да құлақтан кіріп, бойды алатын 

тамаша әндерді ел игілігіне жаратқан 

ағамыздың:

 – Гүлге оранған ауылым – Қызылкесік,

Тұрады Бестамақтан самал есіп,

....

Қызылкесік ауылы,



Жердің шұрай сауыры,

Сауықшыл да сайраншыл,

Келер қалың қауымы...

Қызылкесік, Қызылтас,

Қыздары сұлу қаламқас,

Өлең айтса, би билеп,

Бас қосады кәрі, жас... – деп шырқалатын 

«Қызылкесік, Қызылтас» әні сол өңірдің 

әнұранына, заманауи тойдың әлі де сәніне 

айналып келеді. Оның басқада әндері 

«Жастық шақ әуендері» атты ұжымдық 

әндер жинағына енген екен.

Бала кезде өлеңге икемі бар біреуге: 

– Ақын болсаң боларсың Мақандай-ақ,

Бірақ, маған көрді ме ақын таяп? – 

менменсіген кезім де болыпты.

Ол кісі ауылдың, ауданның, қала 

берді, облыстың намысын қорғап жүрген 

айтыс ақыны еді. Көкен Шәкеев, Ма-

нап Көкенов, Көкбай Омаров сияқты 

ақиық ақындарымыздың дәуірлеген ке-

мел шағында Мақан ағамыз да Қалихан 

Алтынбаев, Сембай Жансақов сияқты 

жерлес әріптестерімен бірге дүбірлі дода-

лардан көрініп жүретін. 1967 жылы Қазан 

төңкерісінің 50 жылдық мерейтойында 

Қалихан ақынмен облыстық айтыстың 

бас жүлдесін бөлісіп, қайтқан кезі де бо-

лыпты. 

Ол кісі айтыста ғана емес, жеке шығар-



машылығында да әрқилы табиғат құбы-

лыстарына дейін тіл бітіріп, өзара айтыс-

тыруға әрекет жасаған ақын. Соның бірі 

– «Күн мен Түннің айтысы» туындысында 

жақсылық пен жамандықтың арасалмағын 

таразылайды.

Көбіне айтыскер ақындар өнердің бір 

жанрымен шектеліп қалмайды. 1960 жылы 

аудан театрының облыс көлемінде абыройы 

асқақтаған кезінде:

...Суретші, артис болып шыға келдім,

Сыншының айтқандарын ұға бердім, 

– дейді. Ол актерлік шеберлігінің жарқ 

еткен тұсын Базарбай рөлі («Қыз Жібек» 

Ғ.Мүсірепов) арқылы танытып, «Аюбай 

мен Арыстан», «Енді соғыс болмасын!», 

т.б. драмалық шығармаларымен де, 

қоюшы режиссер, бас режиссер ретіндегі 

к ө р к е м д і к ,   ұ й ы м д а с т ы р у ш ы л ы қ 

қабілетімен де, басқа да жан-жақты 

қыр ларымен Ақсуат театрының Халық 

театры атағын алуына зор үлес қосты. 

Ол кісінің өзі де сықақ оқудан респуб-

ликалық фестивальдің лауреаты атан-

ғандығы жөнінде «Социалистік Қа-

балаларды сынап отыруды естен 

шығармаған. Атамызды 13 жа-

сынан бастап ел бас қару ісіне 

араластырғаны мәлім. Уәли хан 

Шоқанды 3 жасынан хат та нытып, 

5 жасынан білімге баулаған. Ғұлама 

ақын Мәшһүр-Жүсіп 8 жасында 

«мәшһүр» (білгіш) атанды. Кене-

сары үміт артқан ұлы Сыздықты 5 

жасынан құмға пышақ қадап қойып 

ержүректілігін сынаған. Батыр баба-

лар Қабанбай 16-ға толмай, Райым-

бек әулие 15 жасында ерекше ерлік 

жасады. Қазыбек би, Абылай хан 

бабаларымыздың 12-15 жасында-ақ 

ақыл мен алғырлығы дүйім жұртқа 

тарапты. 



ӘКЕ ТӘРБИЕСІНЕН

 ШЕТ ҚАЛДЫ МА? 

Әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерден 

айы рыл ған халық, ертең тілінен, 

дінінен айырылады... Біз бүгінгі 

бесіктегі ұлдарға қандай тәрбие 

берудеміз деп әрқайсымыз ойланып 

көрелік-ші. Бала тәрбиесін айтқанда 

алдымен таяқтың ұшы үлкендерге 

тиеді. Бүгінгі елуден асқан аталар 

мен әжелердің көбісі жұмыс істейді, 

ертегі айтып, кітап оқуға, олармен 

ойнауға мұршасы жоқ. Аналары да, 

әкесі де кішкентайлармен кешкісін 

асығыс кездеседі, кейбірі жұмысқа 

ерте кетіп, кеш келетін әкелерімен 

дидарласпайды, көрмейді. Ал 

балалардың тәрбиесімен мүлдем 

бөгде адамдар, теледидар мен 

ғаламтор, жалдамалы тәрбиешілер 

айналысады. Данышпан Жүсіп 

Баласағұнның көзқарасы бойын-

ша, ер бала тәрбиесінде әкенің ор-

нын ешкім алмастыра алмайды. 

Оның «Бейбастақ қып өсірсе ұлдың 

қылығын, кінәлі әке, жазығы жоқ 

ұлының» деген өлең қатары осыны 

дәлелдеп тұр емес пе?!

Рухани байлығымызды толық-

тық тыратын теледидар бағдар-

ламаларына әлі де зәруміз. Қазақ 

мектебінде оқитын балалардың өзі 

отандық арналардан берілетін кино 

мен бағдарламаларды көрмейді. 

Б ұ л   –   ш ы н д ы қ .   Р е с е й   а р н а -

ларына құмар. Неліктен? Себебі 

отандық бағдарламалар баланы 

қызықтырмайды.

Жас ұрпақты рухани-адамгер-

ш і   л і к к е ,   с а л а у а т т ы л ы қ қ а 

тәрбиелеуде адамгершіліктің ақ 

жолынан айнымаған бұрынғы 

өткен ақыл-ой алыптарының мұра 

етіп қалдырған өсиет сөздері және 

ғұламалардың ғибраттары арқылы 

қоғамымызда салауатты өмір салтын 

қалыптастыруымызға болады. 



Салтанат ҚАЖЫКЕН

созатын болсақ, оның мәнісі де кетіп қалуы 

мүмкін. 

Жалпы, қаңтарда келетін жаңа жылға 

ерте бастан дайындалғанымыз сияқты 

Наурызға да біз бір ай бұрын, тіпті екі ай 

бұрын дайындалғанымыз жөн. «Дәстүрдің 

озығы бар, тозығы бар» демекші, мерекені 

заманға сай жаңғырту керек те шығар. 

Бұл жөнінде де ойласуымыз қажет. Нақты 

жобаларды әзірлеп, жетілдіре түссек, 

нұр үстіне нұр болар еді. Бір ерекше айта 

кетерлігі, бізде ұлттық мерекеміздің рухын 

сезіндіру жағы кемшін соғып жатады. Жыл-

да үйреншікті нәрселерді қайталай берген-

ше, тың дүниелерді енгізуге көңіл бөлгеніміз 

дұрыс сияқты деп ойлаймын. 

Асхат ДӘУЛЕТҰЛЫ 

Павлодар облысы

отбасындағы кіршіксіз таза, мөлдір 

көңіл-күйі тікелей ықпал етеді. 

Қазақта ұлдар әкесі немесе атасының 

бойындағы қасиет пен өнерін 

үйреніп өскен. Шығармашылықта, 

ақындықта танылған жас баланың 

тәрбиесіне баса назар аударған. 

Ата өнерін ұрпағының қууы, оны 

мирас етуі қазақ отбасыларында 

жиі кездесетін дәстүр. Әкесінің ба-

ласына қалдырған ең үлкен мұрасы 

– оны жақсы тәрбиелеуі дей оты-

рып, баласын оқытып, жақсы көріп, 

баласына ат қою, баласын дені сау 

етіп өсіру, баласын үйлендіру – ата-

ананың басты міндеттерінің бірі. 

Қандай ата-ана болсын баласының 

дұрыс адам болғанын, өзінен артық 

болғанын, өзінің, атқамінер, үйдің 

түтінін түтетер ұлының тәрбиелі 

болғанын қалайды. 

ОТАУ ИЕСІ

Ұл ес біліп, қолғабысқа жарай 

бастаған кезден бастап әкесі оған 

түрлі шаруа ларды істетіп, еңбекке 

тәрбиелей  бас тайды. 

Ұл бала – қазақта шаңырақ иесі

ер-азамат, ата-ананың түтінін түте -

туші. Ата-анасына  бауырларына, жа-

рына қамқоршы, ел қорғаны, әулет тің 

тірегі. Замандастар мен қыз-келін-

шектердің, әлеуметтанушылардың 

пікіріне жүгінсек: соңғы 25-30 жылда 

ерлердің беделі қоғамда, тіпті өз 

шаңырақтарында күрт төмендеп кет-

кен. Мұның себеп-салдары бірнеше 

факторларға тіреледі. Оның тамырын 

тереңнен іздеу керек. Ер балаларды 

елді қорғауға, мал бағуға, табуға, 

отын шабуға, отбасын асырауға дай-

ындайды. Үйдің шаруасын үйрету 

арқылы экономикалық тәрбиенің 

көзі болып табылатын үнемшілдікке, 

тәуекелшілдікке,тиянақтылыққа 

үндеп, сараңдыққа салынып кетуден 

сақтандырып отырған. 

Сондықтан да Алаш ұлдары 

сондай тәрбиеге лайық ержігіттер 

б о л ы п   ө с т і .   А т а - б а б а л а р м ы з 

көшпенділердің заңы бойынша 

ұлдарын «батырлық» мектебінде 

тәрбиеледі. Қазақ – «батырлық» 

мектебінде оларды мергендіктің 

құпиясын білуге үйретті. Жауының 

осал тұсын жіті байқау, 7-8 жа-

сынан бес қарудың қыр-сырын 

ұғындырды. Ер баланы 5 жасы-

нан атқа отырғызып, тұлпарды 

таңдады. Себебі қазақтың жалпақ 

даласын сақтап қалудың жалғыз 

жолы соғыста тек жеңіске жету ғана 

болатын. Сондықтан да бабалар 

ұлдарынан жауы на мейірімсіз, елін 

сүйген, ержүрек қырандар өсіруге 

мәжбүр болды. 

«Әке – балаға сыншы» деп 

«Ана тілі» газетінің №7 (1317) 18-

24 аралығындағы санында журна-

лист Ақбота Исләмбектің «Наурызға 

дайындығымыз қалай?» деген мақаласын 

оқып, үн қосуды жөн көрдім. 

Наурыз – біздің ұлттық мерекеміз. 

М е н і ң   о й ы м ш а ,   ұ л т т ы қ   м е р е к е г е 

дайындықты да биік дәрежеде өткізуіміз 

керек. Бұған жергілікті атқарушы ор-

гандар, әкімдіктегілер ерекше белсенді 

түрде кіріссе деймін. Әдетте, наурызды 

21-22 күндері тойлаймыз да, ол бір айы 

бойы жер-жерлерле атап өтіліп жататыны 

белгілі. Біз әз-Наурызды өткізудің фор-

маларын жетілдіруіміз керек. Ел болып, 

жұрт болып көктем мерекесін бір немесе 

екі күннің ішінде ұйымдастыруға әбден 

болады деп ойлаймын. Өйткені бір айға 

құрМет

оқырМан жолдаған өлең



Туған жерім – құт мекен

АҚЫН ЖАНЫ

Ақын жанын түсінбейді жұрт неге?

Сезімменен арпалысып жүретін.

Дайын тұрар қуаныш пен өкпеге,

Жақсы көрген адамынан келетін.

Сергелдеңге түсіп сырлы сезімнің,

Дертін сақтап іште у ғып ішетін,

Тікенегін сақтап алып төзімнің,

Беймаза бір шықпас торға түсетін.

Ақын жаны жараланғыш, тез сынғыш.

Ақын жаны жіңішке бір ақ жіптей,

Ақындар сол тез ысиды, тез тоңғыш,

Бәйшешектей ашылатын  күн күтпей.

Ессіз ғашық сұлулық пен жылуға,

Кім айтады жылы сөзді шынайы.

Соны ғана тырысады ұғуға,

Адал жанмен дос болуға ұдайы.

Ақын жанын түсінбейді жұрт неге?

Шын сүюге жаралғанын жүрегі.

Ғашық болып табиғатқа, адамға – 

Сезімменен өзгеше өмір сүреді.

МЕН СЕНІ СҮЙЕМ

Мен сені сүйем жанымнан артық,

Бар ықылас, пейіл өзіңе тартып.

Бар демім өзің, емім де менің,

Сенімен жүрем шаттықтан шалқып.

Мен сені сүйем, ғашықпын саған,

Ғашықтық дертпен байланған санам.

Араға түскен адамның сөзі,

Ерегіскендей күш берер маған.

Түссе де мейлі кей адам күйіп,

Қызғанып бізге арам ой түйіп.

Күмәнім менің жоқ оған сенем,

Сонда да жүрсің сен мені сүйіп.

Мен сені сүйем біткенше демім,

Жойылмас бірақ мендегі сенім.

Соңғы сөз болса өзіңе айтар,

Сүйемін сені,«сүйемін» дермін.

ӨС, ӨРКЕНДЕ ЕСІГІМ!

Табиғаты көркем, сұлу, шырайлы,

Көрген жанға таулары да ұнайды.

Көрмеген жан бұрын-соңды Есікті,

Қандай қала деп қызыға сұрайды.

Алғаш көрген жандар таңдай қағады,

Хош иісті самал желі соғады.

Күркіреген таза, мөлдір, айнадай,

Таудың суы төңіректен ағады. 

«Алтын Адам» табылған жер, құт мекен,

Өнер күші қалай бағын тапты екен?

Қанша ғасыр сырын бүгіп, тот баспай,

Жер астында қалай ғана жатты екен?

Бабаларым мекен еткен бұл аймақ,

Жаңа дүние табылады әр айлап.

Менің қалам көз тартады алыстан,

Келе жатыр күннен-күнге гүл жайнап.

Тарихта аты қалған қала, мақтарлық,

Алатаудың етегінде жатқан нық.

Таза ауасы жұмақтай ғой, сірә да,

Қыста қары қалың, жұмсақ, ақ мамық. 

Дамып, гүлден, өс, өркенде Есігім!

Тербете бер сұлулықтың бесігін,

«Алтын Адам» атыңды көкке көтеріп,

Бар ғаламға жайылсын тек есімің.

Алматы облысы

Еңбекшіқазақ ауданы

Тәрбие сағаты ретінде жоспар-

ланған кешке Оқушылар үйінің үйірмеге 

қатысушы шәкірттері, ұстаздар мен 

мәдениет қызметкерлері, кештің өтетінін 

естіген тіл және өнер жанашырлары 

асыға жетті. Залға кіре берісте орналасқан 

ау дандық кітапхана қызметкерлері 

ұйымдастырған «Көзі қарақты, сөзі 

қанатты» кітап және сурет көрмесі ар-

қылы келушілер кеш кейіпкері, белгілі 

қа ламгар, Қазақстан Жазушылар 

одағының мүшесі, ҚР Мәдениет қайрат-

кері Жетіскен Мәкеналының шығар ма-

шы лық жолымен жүріп өткендей әсер 

алды.


Кеш шымылдығы ақынның «Ав-

топортрет» өлеңін диктордың сахна 

сыртында оқуымен, соған сәйкес бей-

неролик арқылы әр кезеңде атқарған 

түрлі қызметтерін көрсетумен ашылды. 

Ал салтанатты шара «Сағындым сені, 

Арандым!» атты оның туған жер ту-

ралы өлеңіне жазылған сазгер  Дос бол 

Байназаровтың сағынышқа толы сазды 

әнімен басталды. 

Әрі қарай кештің бағдарламасын 

әдіптеген Оқушылар үйінің үйірме 

жетекшісі, белгілі термеші Мәди 

Тәңірбергенов аудандық білім бөлімінің 

басшысы Ақзира Қасымова мен білім 

және ғылым қызметкерлері кәсіподағы 

ау дандық комитетінің төрағасы Әбіл қа-

сым Романовты сахна төріне шақырды. 

«Мен Жетіскен ағайдың мақалалары 

мен публицистикалық шығармаларын 

мерзімді басылымдардан жиі оқып 

тұрамын, – деді А.Қасымова. – 

Туған өл ке нің тарихы, азаматтары, 

қайраткерлері туралы құрастырған, 

жазған «Ортаймаған қазаны – қасиетті 

Қазалы», «Тамыры – терең, тари-

хы – кенен Қазалы», «Ел мен Ер», 

«Нұрбай би», «Бекарыс тан би», «Асан-

дар көтерілісі», «Ғани тағылымы», 

тағы басқа кітаптарды шығарғандығын 

б і л е м і н .   А л   « X X I   ғ а с ы р ғ а   а м а -

нат», «Тағдырмен тілдесу» атты жыр 

жинақтарымен танысқанымда оның 

поэзиясында туған жерге, елге де-

ген сүйіспеншіліктің исі аңқып тұ-

ратындығын сездім. Яғни тұла бойы 

тұнған патриотизм десек артық емес. 

Мұндай жырлардың жастарды отан-

сүйгіштікке баулудағы маңызы зор». 

Құттықтау сөз сөйлеген аудандық 

мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің 

басшысы Толыбай Жүсіпов Жетіскен 

ақынның поэзиясымен жақсы таныс 

екенін, оның шығармалары аудандық, 

облыстық, республикалық мәдени ша-

раларда жиі орындалып жүргендігін тілге 

тиек етті. 

Ж.Тұрсынов атындағы халық театры-

ның режиссері, ҚР Мәдениет қай раткері 

Насыр Баекеев аудандық мә дениет 

бөлімінде ақынмен бірге қызметтес 

болған он жылда оның атқарған 

ауқымды жұмыстарына, сол арқылы 

аудан мәдениеті мен өнерінің жеткен 

жетістіктеріне ерекше тоқталды. 

Ал аудандық ішкі саясат бөлімі 

басшысының міндетін атқарушы Дәурен 

Тлеуімбетов сөзін былайша сабақтады: 

«Мен Жетіскен ағайдың шәкіртімін. 

Аудандық «Қазалы» газетінің бас редак-

торы кезінде мені екі ай сынақ мерзімімен 

жұмысқа қабылдаған осы кісі. Редакцияда 

жұмыс істеген төрт жылға жуық мерзімде 

ағайдың арқасында журналистиканың 

қыр-сырын едәуір меңгердім. Қазір 

редакциядағы қызметімнің көп пайдасы 

тиіп жүр. 

Сахнаға шыққан ақын Абдулла Са-

пар арнап өлеңін оқиды. Мәдениет пен 

өнердің майталмандары ҚР Мәдениет 

қайраткері Орақ Баубеков, Нұрмаш 

Алғашбаев, Айдын Қожабергенқызы мен 

Роза Асанова және Индира Назарова: 

«Кештің тақырыбы тауып қойылған, 

шынында да Жетіскен ақын ел-жұрты 

ардақтауға лайықты азамат» деп оның 

шығармашылығы мен елге сіңірген 

еңбегіне жоғары баға береді. 

Ақын өлеңіне жазылған, қазірде 

Қазалының әнұранына айналған ком-

позитор Қорған Жолдыбаевтың «Қазалы 

вальсі» әнімен аяқталған тағылымдық 

кештен қатысушылар жыр мен сырға 

қанығып қайтты. 



Ұлболсын ТАЛАПБАЕВА

Қызылорда облысы

Қазалы ауданы

Ақын – елдің ардағы

«ЖАНсАрАй» 

жастар театры ашылды

Жаны жайсаң азамат еді

Тараз мемлекеттік педагогикалық 

институтында «Жансарай» жастар 

театры ашылды. 

Студенттерден құралған театр 

өнерпаздары белгілі ақын, драма-

тург Исраил Сапарбайдың «Сыған 

серенадасы» атты қойылымын сах-

налады.

Жастар театрының режиссері, 

Қа зақстан Республикасының еңбек 

сіңірген артисі Майра Әлімбетова 

алдағы уақытта ұжым репертуары жаңа 

туындылармен толыға түсетінін айтты. 

Шараның ашылу салтанатына 

Белгілі қаламгер, Қазақ-

стан  Рес пуб ли касының 

еңбек сіңірген қайрат кері 

Нұрғожа Ораз 84 жасында 

өмірден озды. 

Нұрғожа Ораз еңбек 

жолын  мұғалім дік

 

тен бас-


тағынымен, кейін журна-

листика саласында еңбек 

етті. Қостанай облыстық 

газетінде, одан соң өлкелік 

«Тың өлкесі» газетінде ре-

дактор болды. Қазақстан Жа-

зушылар одағының өлкелік 

бөлімшесін, кейін солтүстік бес облысты 

қамтыған Целиноград облысаралық 

бөлімшесін басқарды. 

Қаламгердің алғашқы кітабы 1964 

жылы жарық көрді. Кейіннен «Кім та-

бады?», «Достар хаты», «Қиядағы қақ-

тығыс», «Шұғыла», «Көңіл көктемі», 

«Тың түлеп», «Қырандар ұясы» және 

басқа да шығармалары оқырман қолына 

тиді. 

Драматругия саласында да жемісті 



қатысқан Тараз мемлекеттік педаго-

гикалық институтының ректоры Дария 

Қожамжарова театр студент жастардың 

шығармашылығын шыңдауға үлкен 

септігін тигізетініне сенім білдірді. Жам-

был облысы әкімдігі мәдениет басқар-

масының бастығы Дүйсен Бықыбаев, 

сондай-ақ Жамбыл облыстық қазақ 

драма театрының директоры Болат 

Бекжан және т.б. азаматтар өнерпаз 

жастардың тырнақалды қадамдарына 

ризашылықтарын білдірді. 



Әзімхан ЕГІЗБАЙ

ТАРАЗ


ең бек етті. «Қиядағы қақ-

тығыс», «Икс», «Армысың, 

та ңым» пьесалары бойынша 

әзірленген қойылымдарды 

кө рермендер жылы қабыл-

дады. 


Қоғамдық жұмыстарға 

да белсене араласты. ҚР 

Президенті  жа нын дағы 

рақымшылық  жөнін дегі 

комиссияның мүшесі, ҚР 

Парламентіндегі БАҚ тура-

лы Заңды әзірлеу жөніндегі 

комиссияның мүшесі, Аста-

на әкімшілігінің ономастика және эко-

логия жөніндегі комиссиясының мүшесі 

болды. Парасаттылығымен, қарапайым-

ды лығымен,  мейірбандылығымен 

хал    қының  құрметіне  бөленген  ар-

дақ  ты азаматтың есімі ешқашанда 

ұмытылмайды. 

«Қазақ газеттері» ЖШС және 

Серіктестікке қарасты 

басылымдардың еңбек ұжымдары

Бәрекелді!

дүнИе-керуен

Оның сол кездегі заманауи жетістіктеріне 

де таңдана мән беріп, жырға қосты. 

Соның бірі – 1954 жылы қолға алынған 

тың және тыңайған жерлерді игеру еді.

...Жоқ болса сарайыңда бір тілім нан,

Кең дүние айналуға тар болады...(Нан).

...Орнаттық «иранғайып» шөл далаға,

Аспандап мәуесі тұр көкке тиіп...(Тың).

...Миллиард пұттың анасы – 

Қазақстан даласы... немесе

...Гүл жазира жасады

Жүз төрт ұлттың баласы... (Милли-

ард). 


...Техникадан су қорқып заңғарға 

ақты...(Техника), т.б. Соңғы жыр жолы 

Тайыр Жароков жырындағы арнасынан 

асып-тасып жатқан бесжылдықтың 

тасқынын елестетеді. Бұл да алпысын-

шы жылдар поэзиясындағы көркем 

әсірелеудің бір қыры еді. Ол кезде 

тәуелсіздік, елдің өз мүлкіне иелігі 

деген ұғымдар жоқ болатын. Сұрқия 

саясатты сезбегендіктен ақын нені 

жырласа да Жамбылша өзіндік таза 

қабылдауымен, пәк жүрегімен жырла-

ды. Жамбыл ерлікті жырласа, Мақан 

ерлікпен келген жеңістің баяндылығын, 

бейбітшілікті жырлады.

 М.Баймурзин Бесжылдықтың алғашқы 

балғасы соғылып, күштеп ұжымдастыру 

саясатының өз дүрбелеңін бастаған 1928 

жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысы-

на қарасты Ақжайлау ауылында дүниеге 

келіп,1996 жылы ауыр науқастан қайтыс 

болады.


...Қытайға барды арқалап,

Арқада өстім марқалап,

Әке-шешем барында

Жүруші едім шалқалап.... 

Жоғарыда өзі жырлағандай кіндік 

қаны тамған жерімен үш жасында қош ай-

тысып, Қытай асты. Атажұртқа қайтқан-

да ғы өмірбаянын ақын «Өмір туралы 

толғау»,«Жылдар» атты толғауларында 

түсіндіреді.

...Жыл кірді мың тоғыз жүз елу беске, 

Осы жыл өзім үшін қалады есте.

Қытайдан елге келіп мәз-мейрам боп,

Кезіккен жыл боп өтті думан кеште.

Жыл келді мың тоғыз жүз елу алты,

Қарыштап алға басты Совет халқы.

Мен өзім шошқа бағып зорлықпенен

Көңілім болып жүрді жарым-жар-

ты, – деуі де таңғалдырады. Өйткені   

атажұртты аңсап, алып-ұшып келген 

ақынға кеңестік жүйе жұмыс тауып бере 

алмай, шошқа бағуға мәжбүрлейді. Бұл 

оқиға Ғабит Мүсіреповтің астарлы әзіл 

мен ащы шындықтың өзара әрекетін 

көрсететін «Талпақ танау» әңгімесін 

еске түсіреді. Қазақ ауылына талпақ 

танаудың әкелінуі доңыз көрмеген біздің 

ауылға да облыстық партия комитетінің 

шеші мімен келген он шошқаның тағды-

рын айна-қатесіз қайталайды. Сол 

Ғабиттің «Талпақ танауының» кезінде 

Бұдан соң бұл жауапкершілікті ешкім 

мойнына алмай, шошқалар кері 

қайтарылып, партияның қазақ ауылы-

на жасаған бір тәжірибесінің бас-аяғы 

осымен шектеліпті. Шошқа кеткесін 

бабамызға тән ақтылы қой түлігін 

өсіруге:


... Арықтықтан іске аспай,

Актімен көбі жойылды,

Қырып алып қойыңды 

Ұ с т а п   қ а л м а   с о й ы л д ы ,   –   д е п , 

 шо пан  н ың  ақ  таяғынан  гөрі  ащы  тілмен 

атсалы  су ды жөн көреді. Сондай-ақ об-

лыс көлеміне танымал Д.Ажығожин, 

С.Искаков, М.Ибрагимов, Х.Байтілеуов, 

Қ.Сыдықов, С.Молдаханов, Д.Оралбеков, 

З.Шорманов, С.Кәрібаев, Қарапа, 

Жұмағали, Н.Нұрғалиев, т.б. сияқты еңбек 

адам дарын да жырға қосады.

  О л   б ә й г е н і ң   д ү б і р і н   к ө р с е 

ауыздықпен алысып, байлаулы шыл-

бырын үзуге дайын тұратын сәйгүліктей 

жұмыс арасында жол тауып, арагідік 

өнерге де араласа бастады. Нәтижесінде 

1957 жылы әндері мен оның мәтіндері 

сарапқа түскен үлкен бір фестивальдің 

лауреаты атанғанын да мақтан тұтатын. 

Сол жылы он ай оқып кеңестік өмір сал-

тынан да хабардар болып, «көзім ашыл-

ды» дейді. Оның осы жыр тізбегінен 

1958 жылы колхозға клуб салынып, 

егіннің де сол жылы бітік шыққандығын 

а ң ғ а р а м ы з .   А у ы л   т а р и х ы н ы ң   ә р 

белесінен де хабардар ететін шумақтар:

...Мың тоғыз жүз елу тоғызыншы жыл 

да келді...

Ет болып «заготскотқа» кетті доңыз,

Аудандық партияның нұсқауымен

Сызылтып сахнада тарттым қобыз, – 

деп жалғасады. Заманы түлкі болса, тазы 

болуды да үйрене бастаған өнер саңлағы 

ақыры доңызды қобызға ауыстырады. 

Мақан – қобыз ғана емес, домбыра,  

сырнай және басқа да аспаптардың 

құлағында ойнайтын музыкант, әнші, 

сазгер. Оқушы кезде арнайы маман 

жетіспегендіктен тарих пәнінің мұғалімі 

Бағыс апайымыз ән-күйден де сабақ 

беріп, М.Баймурзиннің «Ел жүрегі – пар-

тия» әнін хормен айтқызып үйретті. Ол 

кезде ауылдан домбыра үйрететін адам 

табылмағандықтан аспапты құр сабалай 

беріп, әр әннің нобайын келтіретінмін. 

Өйткені домбыраның құлағында ой-

найтын атам да, әкем де менің жеті 

жасымда дүниеден озды. Кейін бойыма 

сазгерліктің нілі пайда бола бастағанда, 

Бағыс апайға «Мақан ағаның әні тағы бір 

патриоттық әнге ұқсайтын сияқты» деп 

өз күдігімді білдірдім. Ол кезде 5-сынып-

та оқысам керек. Әйтсе де, Бағыс апай 

әндердің арасында ешқандай ұқсастық 

жоқ екендігін жолма-жол дәлелдеп берді. 

Дұрыстап тыңдаса шынымен де екеуі екі 

түрлі ән екен. Кейін ол кісінің өнеріне 



өзім де сүйсініп, сол кісідей болуды 


1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал