Жалғасы 3-бетте иә



жүктеу 0.71 Mb.

бет2/6
Дата09.01.2017
өлшемі0.71 Mb.
1   2   3   4   5   6

біріншіден,  коммерциялық  пайда  мен  әлеуметтік  игілікті 

қатар қоятын құрылым;



екіншіден, жергілікті әкімқаралардың ықпалын әлсіретеді;

үшіншіден,  ДСҰ­ға  кіруге  септігін  тигізеді,  бәсекеге 

қабілеттілікті арттырады, дағдарысқа қарсы мемлекеттің ілкімді 

саясат жүргізуін қамтамасыз етеді. 

арТЫқ ТұСТарЫ:

біріншіден, нақты қызмет ету саласы, іске асыру механизмі, 

аймақтағы позициясы анықталмаған:



екіншіден,  ынталы  әлеуметтік  байланысы  әлсіз,  көпшілік 

үшін белгісіз құрылым болып қалуда;



үшіншіден, стратегиялық тұрғыдан жүйелі жұмыс істеу мә­

нері жетіспейді. 



КеМШіН ТұСТарЫ:

ой-ТұЖЫрЫМ

 Қорыта айтқанда, өңірлік 

ӘКК-лердің нақты құзыретін заң 

жүзінде бекітпейінше, аймақта 

биліктік және энергетикалық 

ресурсты бөлісудегі 

«жасырынбақ» саяси ойындар да 

тыншымайды. Әсіресе, 

дағдарысқа Үкімет саясатын 

жүзеге асыруда ӘКК-лердің 

тамаша қуатын пайдалана білудің 

қажеттігі туындап отырғаны 

анық. 

ЖОБа


Жаңа бағдарлама 

демографияны жақсартпақ

Парламент депутаттары, мемле кет    тік 

органдар, Президент Әкімшілігі, ха лық­

ара лық  және  үкіметтік  емес  ұйым  өкіл­

дері  қатысқан  жиында  соң ғы  жылдары 

Қа зақ стан дағы демо гра фия лық жағдай­

дың күрт нашарлап кет кендігі айтылды. 

Осы  өзекті  мә се   ле  лерді  шешу  үшін  ҚР 

де мо гра фиялық  саясат  және  отбасын 

ны ғай тудың  2010­2020  жылдарға  ар­

нал ған тұжырымдамасы қолға алынған. 

Он да  еліміздегі  демографиялық  жағ­

дай ды  жақсартуға  байланысты  ат қ а ­

рылуы  тиіс  іс­шаралардың  нақты  жол­

да ры  қа растырылыпты.  Сарап шы лар­

дың ай туын ша, концепция ҚР Кон сти ту­

ция сы на, 2006­2016 жылдарға арнал­

ған  ҚР  гендерлік  теңдік  стратегиясы 

және  тұр ғын  халықтың  саясат  саласын­

дағы халық ара лық құқық нормаларына 

сү йе ніп  жасалған.  ҚР  еңбек  және    ха­

лық ты  әлеуметтік  қорғау  ми нистрі  Гүл­

шара  Әбдіхалықова  аталған  тұ жы рым­

дама  жоспарға  сәйкес  дамитын  бол са, 

біраз жетістіктерге қол жеткізуге болаты­

нын айтты. 



еліміздегі бала туу көрсеткішін арттырып, халықтың 

өлім деңгейін азайту және салауатты өмірді ұзарту – қр 

демографиялық саясаты және отбасын нығайтудың 

2010-2020 жылдарға арналған тұжырымдамасының 

мақсаты. бұл туралы кеше алматыда осы концепцияны 

талқылауға арналған дөңгелек үстел отырысында 

еліміздің еңбек және халықты әлеуметтік қорғау 

министрі Гүлшара Әбдіхалықова айтты. 

Гүлшара ӘбдіхалЫқова

ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі:

– Жаңа концепцияның жақсы нә ти желері көп болады деп күтілуде. 

Атап  айтсақ,  болашақта  үш  немесе  одан  да  көп  балалары  бар 

отбасылар са нын арттырып, 2020 жылға қарай ана өлімін 100 мың 

адамға шаққанда 15-ке дейін (2008 жылы бұл көр сет кіш 33,7 болған) 

және  бала  өлімін  1000-ға  шаққанда  12-ге  дейін  азайту  көз делген. 

Жобада  сонымен  қатар  от  ба сылық  жәрдемақыны  арттыру,  Қа  зақ-

стан да ғы  мүмкіндігі  шектеулі  жан  дар дың  мәртебесін  халықаралық 

стан  дарт қа  сәйкестендіру,  мү ге дек тер дің  тең  мүмкіндікке  ие  бо-

луын қамтамасыз ету және қан дас  та ры мыз ды ел ге қай тару бағ дар-

ламасын да мы ту ар қылы көші-қон өсімін қол дау жағы да бар. 

Жобадағы өзекті мәселелерді ше шу және рес пу бли кадағы де мо-

гра фия лық жа ғдай ды жақсарту үшін шығындарды арттыру көзделіп 

отыр. Оның ішінде баласы бар от ба  с ыларға мемлекеттік қолдау көр-

сету, тұрғындардың ден сау лығын ба қы лау ға алу және көші-қон жү-

йе сін рет теу бас ты на зар ға алынбақ. 

Жансая ӘбдібеКова

РеспубликалыҚ ҚоҒамдыҚ-саяси аҚпаРаттыҚ газет

№139 (139) 



15.08.2009 жыл, сенбі

www.alashainasy.kz

3

Жолаушылар пойызына билеттің қат болуы үйлестіруші жүйенің болмауынан туындап отырған жоқ па?



Константин Вязун,  

Оңтүстік-шығыс аймақтық 

көлік прокуратурасының 

мемлекеттік органдар 

қызметіндегі 

заңсыздықтарды бақылау 

жөніндегі басқарма 

бастығының орынбасары:

Сейдахмет 

Құттықадам, 

қоғам қайраткері:

Асқар ЖАлдиноВ,  

«Қазақстан 

теміржолы»   ҰК»  АҚ 

баспасөз қызметінің 

қызметкері:

? а л а ш т ы   а л а ѓ д а т ћ а н   с а у а л

а л а ш т ы   а л а ѓ д а т ћ а н   с а у а л

– Жаз айларында пойыздың билетіне деген сұраныс жыл да осылай 

арта  түседі.    Мұны  көпшіліктің  демалысқа  шығып,  жүргіншілердің  дәл 

осы мезгілде көбейіп кететіндігімен түсіндірер едім. Оның үстіне, қазір 

вагондар  да  жетіңкіремейді.  Көбісінің  тозығы  жеткен.  Статистикалық 

мәлімет  бойынша  айтсам,  «Қазақстан  теміржолы»  қазіргі  кезде  он 

адамның  жетеуін  тасымалдай  алады.  Бір  қуантарлығы,  келесі  жылдан 

бастап  өзімізде  де  жаңа  вагондар  құрастыру  қолға  алынбақ.  Сонда 

өздеріңіз көтеріп отырған проблема оң шешімін табады деген үміт бар. 

Делдалдар  жоқ  емес.  Алайда  олармен  күрес  жүргізу  мүмкін  болмай 

тұр.  Тіпті  заңның  өзінде  оларды  қандай  да  бір  жауапкершілікке  тарту 

қарастырылмаған.  Ал  бір  адам  келіп,  мәселен,  он  билет  сатып  алды 

делік.  Оның  алыпсатар  екендігі  маңдайында  жазылып  тұрмайды  ғой. 

Оған «сен неге сонша көп билет аласың?» деп күмәнмен қарағанның өзі 

моральға жат. Ал теміржол билеттерінің таратылуында жүйесіздік болуы 

мүмкін емес. Өйткені теміржол билеттері жөніндегі барлық ақпараттар 

«АСУ ЭКСПРЕСС» деп аталатын бір жүйе арқылы ғана сатылады. 

– Сіздер көтеріп отырған мәселені реттеу мақсатында бізде 

де  жан-жақты  жұмыстар  атқарылуда.  Өйткені,  шынымен  де, 

теміржол  билетін  тарату  төңірегінде  шешімін  таппай  отырған 

проблема  жетерлік.  Менің  ойымша,  жолаушы  пойызы 

билеттінің жетпей жатуы негізінен вагондардың аздығынан ба 

деп ойлаймын. Кейбір вагондар пайдалануға жарамағандықтан 

істен шығып қалады. Қаңтарылып тұрған осындай вагондардың 

өздері қазір қаншама. Алыпсатарлар әрекеттері де кері әсерін 

тигізбей  қоймайды.  Өкінішке  қарай,  арадағы  делдалдарды 

жазаға  тарту  мүмкін  емес.  Осы  тұста  айтарым,  заңдағы  осы 

бір олқы тұсты қайта қарап, жөнге келтірсе, темір жол билетін 

таратудағы былық-шылықтар біршама болса да жойылар еді. 

Ал жұртшылықты діңкелетіп біткен билет мәселесін жолға қою 

үшін  ең  бастысы,  заманға  сай  жабдықталған  вагондар  санын 

жеткілікті түрде арттыру қажет.

– Теміржол билетін таратудағы былық-шылық қашаннан 

бар. Өкінішке қарай, оларды реттеу, анау айтқандай, сон ша-

лық ты қиынға соқпаса да, ешкімнің оны қолға алғысы жоқ. 

Бұл нені білдіреді? Менің ойымша, мұның барлығы жекелеген 

бі реулердің мүддесі үшін жасалынып жатқан сияқты. Әйтпесе 

билет тарату жүйесін бірізділендіру оп-оңай шаруа дер едім. 

Тех ни ка дамыған мына заманда билет сатып алмақ адамның 

«қай жерде билет бар екен?» деп табан тоз дырып әуре-сар-

саң ға түсуі тіптен ұят нәрсе. Тағы бір айта ке тер лігі, кассада 

«жоқ»  деген  билетті  алыпсатарлардан  әйтіп-бүй тіп  алып, 

пойызға кірсең, аз дегенде, екі-үш орын бос тұ рады. Айт пақ-

шы, алыпсатарлардың өзінің кас са да ғы лар мен ым-жымдары 

бір ме деп ойлап қаламын.

Қысқасын айтқанда, жолаушылар пойызына билеттің қат 

болуы әрине, біріншіден, үйлестіруші жүйенің болмауынан. 

Ал  мұндай жағдайды қасақана туындату арқылы кейбіреулер 

қомақты қаржы тауып жүр дер едім. 

Сауалнаманы жүргізген ләззат БилАн

Басы 1-бетте

Ой-КӨКПАР

АлАш-АҚПАРАТ

ҚұТТыҚТАйМыз!

АлАш-АҚПАРАТ

Мақаш ТәТіМоВ, демограф

әсем БиБАТЫРоВА, заңгер

ш

А



ғы

М

қоғам



Түй

ТК

іл



Вагонда 

төсек-орынға 

ақша алмайтын 

болды

әріптеске 

тілектеспіз

Түрме 

қарауылы кісі 

өлтірді

Жасанды түсік жасатуға тыйым 

салатын заң қажет пе? 

Қыз бала бірінші бедеулікті өзі жасады, 

екін ші  бедеулік  соның  салдарынан  болып 

отыр.  Ал  үшінші  бедеулік  соның  ауруы 

болады.  Менің  айтайын  дегенім,  біз  ең 

болмағанда  бірінші  баланы  алдырып  тас-

тау ға қатаң тыйым салуымыз керек. Ол не-

ке сіз жүкті болса да перзенттің дүниеге ке-

луі не  мүмкіндік  беру  керек.  Қазір  біздің 

қыз да рымыз некесіз жүкті болғаннан ұя ла-

ды. Ауылдың өсек сөзінен де қашқақтайтын 

бо лу  керек.  Бұл  –  дұрыс  емес.  Біз  қандай 

жол мен  болсын,  бала  санын  көбейтуге 

тиіс піз.  Бір  өкінетінім,  біздің  хирургтер  қу 

ақ ша  көкейлерін  тесіп,  баланы  алдырып 

тас тау ға «жаланып» тұрады. Олар бұл опе-

ра ция ны пайда табудың көзіне айналдырып 

Егер талап қойып, заңмен қорқытатын 

болсақ  адамдардың  жеке  өміріне,  оның 

отбасына қол сұққан боламыз. Екіншіден, 

заң  қабылдағанымызбен  абортты  жа сы-

рын жасайтындар тыйылмайды. Қазірдің 

өзінде  қанша  адамның  жабық  жерлерде 

ба ла  алдырып  жатқанын  кім  білсін?  Мұ-

ны  өздеріңіз  де  білесіздер.  Сондай-ақ 

аборт қа заңмен тыйым салу адам өлімінің 

көбеюіне  алып  кеп  соғады.  Мысалы,  жа-

сы рын  аборттың  бәрі  таза  жерде  жасала 

бер мейді.  Бұл  жағдайда  жүкті  әйелдерге 

не ше түрлі ауру-сырқаулар жұғуы мүмкін. 

Мі не, егер абортқа тыйым салатын заң қа-

былдасақ, өзімізге-өзіміз қиыншылық ту-

дырып аламыз. Қайталап айтайын, біз ең 

әуелі қоғамды тәрбиелеп, әсіресе жастарды 

сақтанып  жүруге  үйретуіміз  керек.  Қазақ 

«тәрбие  –  тал  бесіктен  басталады»  деп 

бекер  айтпайды.  Егер  баланың  тәрбиесі 

дұрыс болмаса, ол бұл әрекетке бәрібір ба-

рады. Ал сана, ақылмен кез келген нәрсені 

ба ғын дыруға  болады.  Бұрынғыдай  емес, 

қазір  экономикамыз  көтеріліп,  ха лық тың 

әлеуметтік  жағдайы  күннен-күн ге  жақ-

са рып  келеді.  Әр  отбасының  екі-үш  бала 

Бей

ТАРА

п пі

К

іР

Асылы  оСМАноВА,  «мемлекеттік  тілге  –  құрмет»  бірлестігінің 

төрайымы,

 ғалым:

– Қазақ ешқашан жетімін жылатып, жесірін далаға тастаған 

емес.  Баланы  далаға  тас тау  немесе  оны  жатырда  тұншықтыру 

қазақ  отбасына  жат  қылық.  Расында  да,  қа зір  аборт  жасайтын 

қыздарымыздың саны артып кетті. Біз абортқа тыйым са латын 

заңды міндетті түрде қабылдауымыз керек. олай болмаса, ұлтқа 

қауіп төнеді. Сонымен бірге біз жастарға мықты тәрбие беруіміз 

керек.  Қазақша  тәрбиеленіп,  ұлттық  құндылықтарды  бойына 

сіңдірген ұрпақ ешқашан теріс қылықтарға бой алдырмайды.

дайындаған нұрмұхаммед МАМЫРБеКоВ 

алған.  Хирургтер  әртүрлі  айла-шарғыны 

қол да нып,  сіздің  әйеліңізді  баланы  ал ды-

рып тастауға көндіреді. Сөйтіп, сізден әйе-

лі ңізге операция жасағандары үшін 10 мың 

теңге  алады.  Міне,  хирургтердің  бұл  ние-

тінен ешқандай отаншылдық қасиетті, қа-

заққа  қана  тән  мінезді  байқай  алмайсың. 

Ме нің  ойымша,  осындай  жалған  сөз дер-

мен, өтірік диагноз қою арқылы операция 

жа сайтын  дәрігерлерді  қатаң  жазалау  қа-

жет. Мәселен, осыдан бірнеше уақыт бұрын 

АҚш-та  жасырын  түрде  аборт  жасаумен 

айналысқан  хирургты  ұстап  алып,  оған 

қар сы күресіп жүрген азаматтар оны атып 

тас таған. Бұл – өте әділетті шешім. Себебі 

хи рургтің  өзі  қанша  періштенің  жарық 

әлем ді  көруіне  мүмкіндік  бермеді.  Біз 

осын дай  қатаң  жазаны  қолдану  арқылы 

аборттың санын қысқартамыз. Елбасының 

өзі егер халық абортқа қарсы болса, қарсы 

болатынын  және  осыған  қатысты  үкім 

шығаруға  дайын  екенін  айтты.  Бұл  бес-

алты  жыл  бұрын  айтылған  сөз  болатын. 

Одан  бері  есептеп  отырсам,  біз  аборттың 

санын үш есеге дейін қысқартыппыз. Егер 

1994 жылдары республикамызда 375 мың 

аборт  жасалса,  кейін 

оның  саны  125  мыңға 

де йін  тө мен деді.  Әри-

не,  бұл  көрсеткішпен 

мақ  танып  қала  беруге 

бол  май ды.  Егер  бей-

жай  отыра  берсек,  ау-

руы мыз  ушығып  ке туі 

мүм кін. Сондықтан, қа-

уіп тің  ал дын  алу  үшін 

аборт қа тыйым са латын 

заң қажет. 

асы рауға  шамасы  жетеді  деп  ойлаймын. 

Әлеу меттік  сауалнаманың  нәтижесінде 

анық талғандай,  елімізде  баланы  көп 

тап қысы  келетін  отбасылардың  да  са-

ны  артып  келеді.  Өз-

де ріңіз 

білесіздер, 

бұ  рынғымен 

салыс-


тыр  ғанда  қазір  Қа зақ-

станда  аборт  жа сат-

қан дар  саны  азайды. 

Мі   не,  мұның  барлығы 

адам ның са н асы ар қы-

лы  реттелетін  мә селе. 

Оны ешқандай заң мен 

орын дай алмайсың. 



әлиханнан қалған белгі – отыз жылдық тал ғана...

Серік САғЫнТАй

егіз баласынан 

айырылған ана 

дәрігерді сотқа 

берді

2009 жылдың 15 қыркүйегінен  

бастап плацкарт вагондардағы төсек-

орын жабдықтары үшін ақыны билет 

сатылатын кассаларда ғана төлеуге 

болады.  Бұл туралы  «Жолаушылар 

тасымалдау» АҚ  баспасөз 

қызметінен хабарлады .

Баспасөз  қызметінің    хабарлауынша,   

«Жолаушылар тасымалдау» АҚ қалып тас-

ты ратын  плацкарт  вагондардағы  тө сек-

орын  жабдықтарының  құны  2009  жыл-

дың 1 тамызынан бастап  билеттің құнына 

қо сыл ған. 

Ақпаратта  «жолаушы  өз  қалауы  бо-

йын ша,  пойызға  билет  алғанда  төсек-

орын жабдықтарын алғысы келсе,  ол үшін 

ақ ша сын кассаға төлей алады. Биылғы 15 

қыркүйекке  дейін  уақытша  плацкарт  ва-

гон дар да  төсек-орын  жабдықтарын  сату 

ВУ-9 түбіртегімен ғана рұқсат етілген» деп 

атап көр сетілген.  

2009 жылдың 15 қыркүйектен бастап 

вагондарда төсек-орын жабдықтарын са-

ту ға  тыйым  салынады.  «Егер  жолаушы 

кас садан  билет  алған  кезде  төсек-орын 

жаб дықтарына да ақша төлемесе, оны ва-

гон нан сатып ала алмайды», – деп ес кер-

те ді баспасөз қызметі. 



Қ.КөМеКБАеВ

Теңіз  деңгейінен  1016  метр 

биік  жатқан  Желтау  тауының  бір 

бөк терінде Әлихан Бөкейхановтың 

ата лары  жерленген  Талдыбейіт 

ор на лас са,  бір  бөктерінде  Алаш  көсемі 

дүниеге келген қара қыстаудың орны бар. 

Осынау  ел  қастерлеген  таңбаларды  Әл-

кей  Марғұлан,  Алан  Медоевтар  тарих 

ғы  лымының  айналымына  енгізіп  кеткен 

бо латын.  Тас,  қола  дәуірі,  түркі  заманы, 

бер тінгі Темір дәуірі жәдігерлеріне жататын 

петроглифтер арада 4-5 мың жылдай уақыт 

өтсе  де,  күн  қақтаған  қара  жартастардан 

көшпей, бірге жасасып келеді. Тау ба сын-

дағы Аспансудың тұмасынан атқылап жа-

татын қасиетті бұлағы соңғы жылдары тар-

ты лып, жанарын балдыр басыпты. Ал тау 

жартасындағы  таңбаларды  сана ма ла ған-

дар дың  айтуынша,  мұнда  үлкенді-кішілі 

жүзден астам таңба бар. Петроглифтердің 

ерекшеліктері  мен  тасқа  қашалу  уақыты 

жайлы  тарихшылар  аз  жазбағаны  анық. 

Солтүстік Балқаш өңіріндегі тарихи-мә де-

ни ескерткіштер қатарына шартты топ тас-

ты ры латын осынау жәдігерлер әр дәуірдегі 

көш пелі  тайпалардың  танымы  мен  өмір 

сү ру әдісінен мол хабар береді.

ғылыми  ортадағы  «ұлы  көш  пен  ұлы 

аң шылық  қана  ұлы  өнерді  дүниеге  әке-

леді»  деген  қағидатқа  сүйенсек,  Желтау 

бөктерінде үлкен тарихи-мәдени оқиғалар 

бол ғанына көз жеткіземіз. Мұндағы алып 

жан уар лардың бейнелері осы өңірде ма-

монт  немесе  жүндес  мүйізтұмсық  тә різ ді 

аң  ауланғанының,  арқарлар  мен  ит тер-

дің, найза білеген салт аттылардың су рет-

тері  үлкен  аңшылық  қарсаңында  осы  тау 

бөктерінде үлкен ырым-жоралары жа сал-

ғанын байқататындай. Доңғалақты күй ме-

лер мен салт аттылар легінен өңірдің ұлы 

көш бекетінің бірі болғанын да аңдаймыз.

Желтаудың тасындағы таңбасы мен бөк-

те ріндегі тарихи орындар тарихи қорыққа, 

ашық аспан астындағы мұражайға өзі-ақ 

сұранып тұр. Соны баянды ете алсақ, қа-

зақ мемлекеттік идеясының басында тұр-

ған  Алаш  қозғалысының  көшбасшысы, 

Алаш  автономиясының  негізін  қалаушы, 

аса көрнекті қоғам қайраткері Әлихан Бө-

кей ха н ов тың туған жері ретінде, ескі та ри-

хи жәдігерлерді сақтауға қосар үлкен үле-

сі міз болар еді. 

Ал қазір Желтауды, тау бөктерлей аға-

тын Жіңішке өзенінің сағасындағы Тал ды-

бе йіт ті  арнайы  іздеп  келген  тарихсүйгіш 

аза маттар  болмаса,  қалың  ел  жадынан 

шы ға рып бара жатқандай. 

Бөкейхановтар  әулетінен  оннан  астам 

адам жерленген Талдыбейіт басында Әли-

хан  Бөкейханов  Бразилиядан  ал ды рып 

отыр ғыз ған  көпжылдық  ағаш  әлі  жай-

қа  лып  өсіп  тұр.  Жүз  жылдан  астам  уақыт 

бұ тағы  дарақтанып,  діңі  қалыңдап  өскен 

ағаш  тың семіп, қураған бұтақтары да бір 

жанашыр қолдан күтім тілеп тұрғаны анық. 

Бұрнағы  жылдары  ақтоғайлық  ше неу-

ніктер  аудан  аумағындағы  бұлақ-бас тау-

лардың көзін ашып, маңын тазалап, сен-

бі лік өткізетін жақсы бастама көтерген еді. 

Сон дай бір сенбілік осы қорым маңына да 

қажет-ақ. 

Арқаның  қатал  табиғат  жағдайы  да 

қос ғасырдай уақыт бұрын салынған ескі 

мо ла лардың шикі кірпішін мүжіп, жыл ал-

мас қан сайын еңсесі төмен тартып барады. 

Ен ді бірер жылда орны ғана қалатын сы-

ңай лы.  Көне  таңбаларды  ғасырлар  бойы 

кө теріп тұрған жартастар да жел жеміріп, 

күн  қақтап,  сөгітілген  таспен  топыраққа 

сі ңіп  кетсе,  сақтай  алмай  қалатынымыз 

анық.  Ал  ежелгі  тарих  ескерткіші  мен 

Алаш  көсемінің  туған  топырағын  ерек 

қам қорлықта  аялай  күтсек,  сырт  ел  үшін 

ту р истік  таңғажайыпқа,  өзіміз  үшін  аруақ 

ра зы  болар,  ұрпақ  сүйінер  абыройлы 



шар уа оңдар едік-ау...

Қарағанды облысы

Тұңғышбай  МұҚАноВ,  Ақтоғай  аудандық  археологиялық-этнографиялық 

мұражайының директоры:

– Аудандық мұражайлардың арасында «археологиялық» деген атақ иеленгені ел 

көлемінде некен-саяқ. Бегазы тауының бөктеріндегі үлкен қорымдарды өткен ғасыр 

ортасынан бастап зерттеген Әлкей Хақанұлының өзі ашып, атағын алып беріп кеткен 

біздің  мұражайда  көптеген  тарихи  жәдігерлер  сақтаулы.  Аудан  аумағы  ежелден 

ел  мекендегендіктен  көне  тарихи  орындарға  толы.  Бегазы-Дәндібай  мәдениетінің 

ескерткіштерінен  қол  ұсыным  жерде  Әлихан  Бөкейханов  дүниеге  келген,  аталары 

жерленген  қасиетті  орындар  жатыр.  Желтаудың  көшпелі  әлем  тарихында  алатын 

орыны тіпті ерек. Еуразия даласында кездесетін күллі тарихи жазбаларымыз да осы 

таудың жартастарында қашалған. Соған сайғанда, бір үлкен ұлыстың орталығы һәм 

Алаш көсемі Әлихан Бөкейханов дүниеге келген орын ретінде тарихи қорыққа, ұлттық 

деңгейде  ерекше  қамқорлыққа  алынатын  аймақ  ретінде  танылса,  құба-құп  болар 

еді...

ердос әБдіРАхМАноВ, 

Әлиханның жиен ұрпағы:

– Алаш идеясының бір бастауы Ақтоғай өңірінде жатыр. Әлихан да, тұңғыш заңгер 

Жақып Ақбаев та, тұңғыш математик Әлімхан Ермеков те осы өңірде дүниеге келген. 

Қазақтан шыққан аса көрнекті ғалым, ботаник, экономист, тарихшы, энциклопедист 

ғалым, қоғам және мемлекет қайраткері, ұлт көсемі Әлихан Бөкейхановтың дүниеге 

келген жері, табан ізі тиген әр орны біз үшін аса қастерлі. Желтаудың бір бөктерінде 

дүниеге келсе, бір бөктерінде аталары жерленген. Ел ішінде кезінде «Төретам» аталып 

кеткен осы бейітке Әлекең өзі әкеп мыңжылдық ағаш отырғызған. Содан «Талдыбейіт» 

атанып кеткен. Талдыбейіт те, Әлихан атамыз дүниеге келген қыстау орны да ерекше 

қамқорлыққа  алынса  керемет  болар  еді.  Тарихи  қорық,  мұражай  тәрізді  ерекше 

мәртебе берілсе екен...

Басы 1-бетте

осы  уақытқа  дейін  Ақтоғай  ау да ны 

тер риториясында 414-тен ас  там тарихи-

мәдени орын анық тал ды. олардың 320-

сы  –  ар хео ло гиялық  ескерткіш.  оның 

ішін де қо ла дәуіріне жататыны – 147, те-

мір  дәуірі  ескерткіштері  –  47,  сақ  дә уірі 

ескерткіштері – 9, түркі дәуірі жә ді гер лері 

–  21,  ғұн-қыпшақ  дәуірі  ес керт кіштері  – 

4, орта ғасырлық ес керт кіштер –10. 

Жеке  адамға  арналған  ар хи тек ту ра-

лық құрылыстар (кесенелер) са ны – 82. 

ежелгі  адам  тұрақтары  –  6.  Мұ ның 

екеуі  тарихи  монументальді  ерек ше  ес-

керт кіш  боп  танылады.  әр  жер лерде 

сын тастар, тастағы таң ба лар көптеп кез-

де седі. 


1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал