Issn 2306-7365 1996 жылдың қарашасынан бастап екі айда бір рет шығады



жүктеу 6.24 Kb.

бет21/28
Дата09.01.2017
өлшемі6.24 Kb.
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   28

ФРЭНСИС БЭКОННЫҢ ӨМІРІ МЕН ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫНЫҢ 
ЗЕРТТЕЛУ ТАРИХЫ 
 
Мақалада  орта  ғасырлар  мен  жаңа  заманның  өтпелі  кезеңінде  өмір 
сүріп,  соңында  үлкен  шығармашылық  мұра  қалдырған  ағылшын  ойшылы, 
мемлекеттік  қызметтер  атқарған  Фрэнсис  Бэконның  өмірі  мен 
шығармашылығының  тарихнамасы  қарастырылады.  Фрэнсис  Бэкон 
мұраларының  зерттелу  тарихы  сарапталады.  Бэконның  философиялық, 
тарихи  еңбектерін  зерттеген  ғалымдардың  пікірлері  салыстырмалы 
талданады. Әр кезең тарихнамасын жасауға ұмтылыс жасалып, сол уақыт 
көзқарастары, 
принципті 
айырмашылықтары 
атап 
көрсетіледі. 
Қазақстандық  тарихшылар  еңбектерінде  Бэконның  арнайы  зерттеу 
объектісі 
ретінде 
алынбағандығы 
мәселесі 
айтылады. 
Жалпы 
тарихнамалық сараптама жасалады.   
 
 
Кілт  сөздер:  Фрэнсис  Бэкон,  Ұлыбритания,  Англия,  Яков  І, 
О.И.Сенковский, Б.Маколей, гуманистік тарихнама, тарихи көзқарастар. 
 
Екі  ғасыр  тоғысында  өмір  сүрген  Фрэнсис  Бэконды  (1561-1626  жж.) 
әрқайсысы жеке кітапқа лайықты саясаткер және ғалым өмірін екі өмір сүрді 
деуге  болады. Ф.Бэконның  өткен жолдары  оның күрделі  өмір  иесі екендігін 
көрсетеді. Кембридж университеті, Парижде құқықтық практика, 21 жасында 
Парламент  мүшесі,  король  Яков  І  қамқорлығына  алынды,  лорд-мөр 
сақтаушы,  Верулам  бароны,  Сент-Олбан  виконты,  Англиядағы  ең  жоғарғы 
қызмет лорд-канцлерлікті атқарды. Фрэнсистің шыққан биігіне қарай құлауы 
да  сондай  ауыр  болды.  Парақорлығы  үшін  деген  айыппен  бар  жетістігінен 
айрылды.  Міне,  осы  кезеңнен  Ф.Бэконның  екінші,  ғылыми  өмірі  басталды 
деуге болады. Ғалым ретінде қалыптасып, ғылыми материализм мен ғылыми 
методологияның, яғни қазіргі ғылымның негізін салды.  
Бэкон  өмірі  Англия  және  бүкіл  Еуропадағы,  Еуразиядағы  үлкен 
қоғамдық өзгерістер кезеңіне тура келді. Ол өмір сүрген жылдар тарихи орта 
және  жаңа  заманның  өтпелі  тұсы  болып  та  табылады.  Сондықтан  да  болар 
Фрэнсис Бэкон өз заманындағы феодалдық-дворяндардың күйреуі мен жаңа 
дворяндардың  шарықтауы  шығармашылығының  тақырыбына  айналып,  өз 
кезегінде  әлеуметтік-саяси  көзқарасы  қалыптасып  жаңалықтың  жанашыры 
бола  алды.  Капиталдың  алғашқы  қорлану  кезеңінің  буржуазиясы  мен  жаңа 
дворяндардың  идеологына  айналды.  Сондай-ақ,  біз  оны  “ағылшын 
материализмінің бастаушысы”, “индуктивті фиолософияның негізін салушы”, 
  А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

177 
 
“өнеркәсіпті ғасыр пайғамбары” аттарымен де білеміз.  
Көрнекті  философ-материалист,  тәжірибелік  ғылымдардың  негізін 
салушы, саяси жазушы, тарихшы, әдебиетші публицист – бұл Фрэнсис Бэкон 
айналысқан  ілімдердің  әлі  де  толық  емес  тізімі.  1584  жылдан  бастап  Бэкон 
қауымдастар  палатасына  тұрақты  сайланып  отырады,  1607  жылдан 
Англияның мемлекеттік басқаруында белгілі рөль ойнап, сол жылы генерал-
солистр,  1613 жылдан генерал-атторней,  1616 жылдан  Құпия  Кеңес  мүшесі, 
1617  жылдан  лорд-мөр  сақтаушысы,  1618-1621  жылдары  Англияның  лорд-
канцлері  қызметтерін  атқарады.  Бэконның  саяси  биографиясының 
авторларының  бірі  Дж.Эпсейн,  Бэконның  саяси  көзқарастарын  талдай 
отырып,  Бэкон  өзінің  саяси  табыстарға  жеткен  шарықтау  шағында,  оның 
интеллектуалдық жетістігі аз болды, деп оның өмірінің соңғы жылдарындағы 
шығармашылық  еңбегімен  салыстырады.  Ол  сондай-ақ  Бэконның 
философиялық  идеяларының  да,  оның  саяси  қызметі  кезеңінде  жүзеге 
асырылмағандығын  мысалға  алған.  Алайда  бұл  тұжырымның  негізсіз 
екендігіне  көз  жеткіземіз.  Өйткені,  Бэконның  “Ертедегілердің  даналықтары 
туралы”,  “Тәжірибелер”,  “Жаңа  Органон”    әдеби  және  философиялық 
маңызды еңбектері, оның саяси карьера жылдарында жазылып, жарық көрді. 
Философтар ХVІІ-ХVІІІ ғ. ғ. қоғамдық пікірге Бэконның “философиялық 
идеяларының”  тигізген  елеулі  әсерін  айтары  сөзсіз.  Алайда,  А.Л.Субботин 
әділ  бағалағандай:  “Фрэнсис  Бэконның  көптомдық  шығармалар  жинағының 
жартысын  саясат,  құқық,  тарих,  теология  және  моральға  арналған  еңбектер 
құрайды” [1, 52]. Бэкон жөнінде осы уақытқа дейін жарық көрген еңбектерде 
“Бэкон  логика  реформаторы”  деген  қағида  талқыланбастан  жетекші  орын 
алып келеді. Бірақ аталмыш қағида алдамшы (өтірік) болып табылады. Бэкон 
логика  реформаторы  емес,  адамзат  қоғамының  реформаторы  болғанды 
қалады.  “Британ  империясының  алғашқы  идеологтары  жөнінде  айтқанда,  - 
деп  жазады  М.М.Яброва,  -  Ф.Бэконның  бейнесін  ерекше  атап  өту  қажет. 
Заманының  ұлы  ойшылы  және  философ,  “Жаңа  Органанның”  авторы, 
мемлекеттік қайраткер өз шығармаларында сол уақыттың бірде-бір маңызды 
мәселесін айналып өтпеді” [2].  
ХVІ-ХVІІғ.ғ.  басындағы  “тарихи  революция”  концепциясы,  яғни 
повестік  әдебиеттің  тарихнамалық  жанрынан  ажырау  және  талдамалық 
(аналитичный)  тарих  бағытына  бет  бұру  осылайша  пайда  болды.  Бұл 
тенденциялардың  әрқайсысы  қарастырып  отырған  мәселені  шешіп  қана 
қоймайды, сондай-ақ жеңілдете түседі және біріктіреді.  
Бұдан  бір  ғасырдан  астам  уақыт  бұрын  жарық  көрген  Е.Литвинованың 
Ф.Бэкон  өмірбаянына  арналған  еңбегінде  оның  адамзат  үшін  қызметіне 
жоғары баға бере отырып, еңбектің кіріспесін “Бұл қызмет шындығында ұлы 
еді, оларды қазір біздің ғасырда - ғылым ғажайыптары ғасырында бәрінен де 
оңай  және  бәрінен  де  дұрыс  бағалау  мүмкін”  [3]  деген  сөздермен  бастаған. 
Біздіңше  Бэкон  еңбектеріне  ғасырлар  биігінен  барынша  объективті  және 
шынайы талдау жасау мүмкіндігі қазіргі уақытта артып отыр.  
                                      А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

178 
 
ХІV-ХVІІ ғасырлар орта ғасырлардан жаңа 
өндірістік қатынастарға
 
өтпелі
 
кезең,  соның  ішінде  өтпелі  кезең  идеологиясы  Еуропалық  тарихнаманың 
өзінде терең зерттелмегенін қазіргі таңда атап өту қажет. Бэкон тақырыбында 
жазылған  мақалалар,  очерктердің  көпшілігі  Бэконның  философиялық 
идеяларының  кейбір  жақтарына  арналған.  Ал,  оның  тарихи  көзқарастары 
мәселесі біраз уақыт зерттеушілер назарынан тыс қалып келеді. Бэконның он 
томдық толық шығармалар жинағы ХІХғ. бірінші жартысында жарық көрді. 
Дегенмен 14 томдық толықтырылған басылым 1857-1874 жылдары Лондонда 
жарияланып,  оның  мұрасын  зерттеуде  үлкен  роль  атқарды  және  көлемді 
жұмыс  болып  табылады.  Бұл  еңбек  1968  жылы  Америка  Құрама 
Штаттарында,  Нью-Йоркте  қайта  жарық  көрді.  ХІХ  ғасыр  соңында 
Ф.Бэконды өз заманының дара саяси ойшылы санатына қосуға бола ма, деген 
пікірталас басталған. 
Дегенмен, Бэкон тақырыбына деген жаңа қызығушылық толқыны өткен 
ғасырдың  60-70  жылдары,  яғни  1961  жылы  оның  туылуының  400  жылдығы 
атап  өтілгенде  басталды.  Бұл  авторлар  еңбегі  Ф.Бэкон  өмірі  мен  саяси 
қызметіне, 
сондай-ақ 
әлеуметтік-саяси 
көзқарастарының 
жекелеген 
аспектілеріне  арналған.  Өмірінде  сан  қырлы  бетбұрыс  болған,  күрделі  өмір 
иесінің  өткен  жолы  оның  өмірбаянын  жазған  авторлар  үшін  өз  ойын  қоса 
айтарлықтай  мол  материал  берді.  Бұл  еңбектерде,  әсіресе  кейінгі  жарық 
көрген  еңбектерде  Бэконның  өміріне  қатысты  жаңа  фактілер  мен 
нақтылықтар  келтіріліп,  саяси  көзқарастары  жөнінде  ойлар  айтылады. 
Дегенмен  тұтас  алар  болсақ  бұл  еңбектердің  бэкондық  мұраны  ғылыми 
зерттеуде қосар ерекшелігі аз.  
Дегенмен Бэконның тарихи теориясы жалпы талданған кейбір мақалалар 
кездеседі.  Олардың  арасында  белгілері  Дэннің  “Фрэнсис  Бэкон 
шығармаларындағы  азаматтық  тарих  теориясы”  және  “Тарихи  еңбектердегі 
Тюдорлар 
проблемасы”, 
Надельдің 
“Фрэнсис 
Бэконның 
тарихи 
концепциясында  тарих  психология  ретінде”,  Луцианидің  “Бэкон  мен 
Гвиччардини”  және  “Бэкон  мен  Макиавелли”,  Сэфердің  “Кейінгі 
ренессанстағы  ғылыми  және  тарихи  революциялардың  арасындағы 
сәйкестік”  атты  мақалалары.  Алайда,  бұл  еңбектердің  өзінде  тарихи  ой 
(білім)  тарихындағы  Бэконның  алар  орны  туралы  мәселе біржақты шешімін 
таппаған.  Оларда  Бэкон  тарихилығын  (историзм)  ренессанстық  “тарих 
өнерінің” кеш жеткен жаңғырығы ретінде қабылдау тенденциясы басым.  
Бэконға  тікелей  арналған  зерттеулерден  бөлек  шетелдік  тарихнамада 
оның  қызметінің  әр  саласын  жанайтын  еңбектер  көптеп  кездеседі.  Бұл  ең 
алдыменен  саяси  және  конституциялық  бағыттағы  тарихшылардың 
зерттеулері.  Бұл  авторлардың  келтірген  тұжырымдары  әрдайым  қолдау 
таппаса  да,  өз  кезегінде  бэконды  зерттеуде  айтылған  жаңа  ой  екендігімен 
ерекшеленеді.  
Қазан  төңкерісіне  дейінгі  Ресей  тарихнамасында  Фрэнсис  Бэконның 
тарихи көзқарастарын ашу әрекеті мүлдем аз жасалды.  Орыс оқырманының 
Ф.Бэконмен  танысуы  О.И.Сенковскидің  Маколей  “Бэконын”  алғаш  орыс 
  А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

179 
 
тілінде  аударған  соң басталған.  Сенковскийден  бұрын орыс оқырманын
  
“Бэконмен”  таныстырған  В.Тредьяковский  болды  деп  те  айтылады.  Алайда, 
В.Тредьяковский  жазбалары  еш  жерде  сақталмағандықтан,  біріншілік 
О.И.Сенковскиде  болып  отыр.  Шығарма  тарихымен  кеңірек  танысатын 
болсақ,  1837  жылы  автор  баспасынан  “Оқу  кітапханасы”  (Библиотека  для 
чтения)  атты  отбасылық  журналында  Ф.Бэконның  өмірі  мен  философиясы 
туралы  очеркі  жарияланды.  Бұл  мақала  осы  уақытқа  дейін  шын  оқырманын 
тауып  отырған  ғылыми-танымдық  шедевр  ретінде  бағаланып  келеді. 
Мақаланың  1995  жылы  “Знание  сила”  журналында  қайта  басылып  жарық 
көруі  сөзіміздің дәлелі бола алады. О.И.Сенковский “Оқу кітапханасындағы” 
мақаланың  кіріспесін  “Егерде,  -  бүкіл  Еуропалық  білімдарлыққа  ұмтылысы 
үстінен билік тұратын ұлы даналарды атауды сұраса, біз ойланбастан - Бэкон 
және  Ньютон  деп  жауап  берген  болар  едік”  [4]  деген  жолдармен  бастаған. 
Батыл  тұжырым,  дегенмен  Бэкон  бағасын  көтеру  үшін  ғана  айтылмағаны 
анық. Бұдан әрі сөзін делелдей түсу үшін Ф.Бэконның тәжірибелік ғылымға 
қосқан  үлесі  жайында  жазады.  Журналда  негізгі  автордың  есімі 
көрсетілмеген,  алайда  бұл  “Оқу  кітапханасындағы”  және  сол  кезеңдегі 
басқадай 
журналдардағы 
қалыпты 
жағдай 
болатын. 
Дегенмен 
О.И.Сенковский кіріспеде Mac Cac Cauley-дің аз бұрын жарияланған еңбегін 
пайдаланғандығын  жасырмайды.  Бұл  жерде  сөз  ағылшын  тарихшысы, 
Еуропаның  бүкіл  ағартушы  қауымы,  оның  еңбектерін  қызыға  да,  күдіктене 
оқыған,  Ресейде  танымал  болған,  1858  жылы  ҒА  шетелдік  мүше-
корреспонденті  Томас  Маколей  жайында  болып  жатқаны  дау  туғызбайды. 
Англия  көптомдығының  авторы  болып  саналатын  Томас  Б.Маколей  ұлы 
адамдар өмірін жазумен де танымал болды. Маколей өзінің “Бэкон” еңбегін 
1833-1838  жылдары  Үндістанда  мемлекеттік  қызметте  жүрген  кезінде, 
бұрынғы  еңбектерін  жариялаушы  Б.Монтегюдің  мадақтау  тұрғысынан 
жазылған  еңбегіне  пікірталас  ретінде  жазған  [5].  Соған  қарамастан  еңбек 
барысында  ХVІІ  ғасыр  ғалымы  лайықты  бағасын  ала  алған,  еңбекте 
Т.Маколей  Бэконның  соңғы  биографы  деп  Мантегюді  атайды.  Оның 
еңбектеріне сілтеме жасайды.  
О.И.Сенковский  Маколей  “Беконын”  аударып  қана  қойған  жоқ,  оған 
өзіндік қолтаңбасын қалдырды. Қажетсіз деген жерлерін қысқартып, еңбекті 
мазмұнымен  мәндес,  ұтымды  шыққан  кіріспемен  толықтырған.  Сондықтан 
“Кітапханада”  жарияланған  “Беконның”  жетістігі  мен  қателігі  Осип 
Ивановичтің  еңбегі  деп  айтуымызға  болады.  Басылымдағы  Маколей  мен 
Сенковский  “Бэконды”  бағалауда  да,  жазушылық  тілінде  де  айтарлық 
айырмашылық кездеспеуі - бұл екеуін бір автор деп қарастыруға болады,-деп 
тұжырым жасай аламыз. 
Маколейдің  “Беконы”  Сенковскийден  кейін  де  Ресей  ғалымдары 
арасында  қолданыс  тапты.  1851  жылы  белгілі  тарихшы  Т.Н.Грановский 
Москва  университетіндегі  өзінің  соңғы  ашық  лекциясын  Бэконға  арнады. 
Т.Грановский  сілтеме  жасамағанымен,  баспадан  жарық  көрген  бұл 
                                      А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

180 
 
лекциясында  Бэкон  өмірбаянын  жазуда  Маколейді   қайталайтынын  аңғару  
қиын емес еді. Т.Н.Грановский Бэконға өзінің шағын очеркін арнады [6].  
Маколей  нақты  билік,  нақты  меншік  иелерінің  қолында  болған 
Англияны, оның шектеулі монархиясы, күшті үкіметі мен екі парламенті бар 
басқару  формасын  үлгі  тұтты.  Әрине  мұндай  көзқарастағы  Маколейді 
“Кеңестік  тарихи  энциклопедиясында”  “ағылшын  буржуазиясының  сүйікті 
тарихшысы”  деген  баға  алуы  түсінікті.  Сондықтан,  оның  шығармашылығы 
Кеңестер Одағынан қуғындалды. 
1862 жылдан бастап Маколейдің толық шығармалар жинағы орыс тіліне 
аударылып көптомдығы жарық көре бастады. Маколейдің жоғарыда аталған 
шығармасы  ІІІ  томдағы  жинаққа  енген.  Маколей  еңбегі  “Біз  мистер 
Монтегюға  бұл  ақиқи-құнды  шығармасы  үшін  шынайы  жүректік 
ризашылығымызды  білдіреміз…”  деген  сөздермен  басталады  [7].  Осы 
еңбектің 84 бетінде Бэкон өмірінің соңғы бес жылында жазылған еңбектерін 
санамалағанда  ғана  оның  тарихи  шығармасы  “Король  Генрих  VІІ-нің  билік 
тарихы”  аталады.  Бірақ  тарихшы  ретінде  жасалған  талдауы  кездеспейді. 
Маколей Бэконды философ және білімдар ретінде жоғары бағалаған, “Оның 
білімі  өзге  адамдар  білімінен,  жер  глобусының  атластан  айырмасы  сияқты 
ерекшеленді”,  “Бэкон  барлық  адамдарды  асып  түсетін  білімі,  бұл  білімнің 
барлық  салаларының  өзара  қатынасының  білімі  еді”  деген  сияқты  мәтіндер 
бүкіл еңбек бойынан аңғарылады. 
ХІХ  ғ.  ортасында  С.Гогоцкийдің  “Бакон”  ХІХ-ХХғ.ғ.  тоғысындағы 
Л.Карасевич  “Бэкон  Веруламский  моралист  және  саясаткер  ретінде”  және 
Н.Городенскийдің  “Франциск  Бэкон,  оның  әдіс  туралы  ілім  және  ғылым 
энциклопедиясы” еңбектерінен кездестіруге болады.  П.Карасаевич, Н.Сбоев, 
С.Ставрина,  Е.Ф.Литвиновалардың  [8].    еңбектерінде  Бэконның  өмірі  мен 
қызметі  жалпы  суреттелді  және  оларда  оның  философиялық  ілімінің  негізі 
қарастылды.  
1890 жылдың күзінен Ресейде Ф.Павленконың ойластыруымен “Өнегелі 
өмірлер”  айдарымен  библиографиялық  кітапхана  шыға  бастаған.  Байрон, 
Бальзак  есімдерінен  кейін,  үшінші  кезекте  Е.Ф.Литвинованың  “Ф.Бэконы” 
жарық  көрді.  “Бэкон  биографиясы  біздің  кеудемізде  ешқандай  жоғарғы 
сезімдер  туғызбайды.  Біз  тек  салқын  қандылық  құрмет  көрсетіп,  адамзатқа 
жасаған қызметі үшін оның ақыл-ой күшіне әділетті баға беруге тырысамыз” 
[9]. Кітаптың негізгі мазмұны даналық пен мінездің сорақылығын ұштастыра 
алған адам сипаттау болған. Е.Ф.Литвинова дәстүрлі биографиялық сарыннан 
шығып, Бэконның ішкі дүниесін, оның көзқарасын ашуға қадам жасаған. 
Бэкон  мұрасын  зерттеуде  кеңестік  кезең  авторларының  алғашқысы 
К.Милонов  болған  [10].  Оның  1924  жылы  жарық  көрген  еңбегінде  бірқатар 
фактілік  қателіктер  бар  және  Бэконның  қызметін  талдауда  біржақтылық 
аңғарылады. 1937 жылы С.Субботниктің  “Ф.Бэкон” атты еңбегі жарық көрді. 
Сол  уақыттағы  күн  талабынан  туған  бұл  еңбектің  қазіргі  уақыттағы 
практикалық маңызы жойылып отыр. Шағын көлемді бұл еңбекті марксистік 
очерктер  қатарына  жатқызамыз.  20-30  жылдардағы  еңбектерде  Бэкон-
 
  А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

181 
 
 
философқа  Бэкон-саяси  ойшылды  қарама-қарсы  қою  басым  болғанымен 
кеңестік  тарихнамада  соңғы  жылдарға  дейін  тарихи-философиялық 
зерттеулер үстемдік етіп келді.  
50-ші  жылдардан  бастап  Кеңестік  тарихнамада  Бэкон  қызметін 
таразылауда  жаңа  деңгейге  қол  жетті.  Бэкон  жөнінде  тарихшылар 
В.М.Шупина  мен  Ф.А.Коган-Бернштейн  жазған  алғашқы  еңбектер  жарық 
көре  бастады.  В.М.Шупина  Бэкон  қызметі  мен  көзқарастарының 
буржуазялық  белгілеріне  аса  мән  беріп,  қайшы  келетін  сипаттамаларды 
айналып  өтіп  отырған.  Бэконды  кальвинизм  идеологы  ретінде  жариялайды. 
Мұндай біржақтылықтың басты себебін зерттеу кезінде Бэконның “Опыты и 
наставления”  еңбегімен  ғана  шектелген  дерек  көздерінің  кемдігімен  де 
түсіндіруге  болады.  Ал,  Ф.А.Коган-Бернштейн  өз  мақаласында  Бэкон 
идеяларының  ХVІ-ХVІІ  ғғ.  әлеуметтік  процесстермен  байланысын 
қарастырады. 
Автор 
Бэконды 
революция 
қарсаңындағы 
кезең 
буржуазиясының  идеологы  ретінде  суреттейді.  Бэконның  философиялық 
мұрасын  алғашқы  зерттегендер  кеңестік  тарихнама  талаптарына  сай  оның 
қызметінің  мәнінен және  шығу  тегінен  таптық  негіз  іздеді.  Дегенмен,  ортақ 
тұжырымға келе алмады.  М.Дынник Бэконды дворяндардың, Г.Александров 
жаңа дворяндар мен буржуазияның, С.Я.Лурье интеллигенцияның таптықтан 
жоғары  тобының,  ал  Б.Быховский  техникалық  төңкеріс  идеологы  ретінде 
көрсету әрекеттерін жасады.   
Жоғарыда  атап  өткеніміздей  60-шы  жылдары  негізінен  Бэконның 
философиялық  мұрасына  назар  аударылды.  60-70  жылдардағы  барлық 
тарихи-философиялық  еңбектерде  Бэконның  әлеуметтік-саяси  көзқарастары 
қарастырылған.  70-ші  жылдардың  ортасынан  бастап  Бэконның  қоғамдық 
көзқарастарының  түрлі  жақтарына  сипаттама  берген  мазмұндағы  кеңестік 
тарихшылардың  жалпы  еңбектері  жарық  көре  бастады.  Ю.М.Сапрыкин 
Бэконды  ХVІ  ғасырда  қалыптасқан  ағылшын  саяси  ойының  буржуазиялық-
дворяндық  бағытының  өкілі,  ойшылы  ретінде  қарастырады.  Оның 
зерттеулерінде  Бэконның  көзқарастарының  гуманистік  мәдениетпен 
байланысы  және  гуманистік  индивидуализмнің  бірте-бірте  буржуазиялыққа 
айналғандығы  туралы  тезис  ұсынылып,  қолданыс  тапқан.  Аталмыш  тезис 
Бэконның тарихи көзқарастарынан да көрініс тауып отыр.  
 Бэконның  тарихи  мұрасының  Кеңестік  кезеңде  белгілі  дәрежеде 
зерттелмеуін  “ағылшын  абсолютизмінің  және  гуманистік  тарихнама 
теоретиктерінің бірі ретінде ол өзіне қажетті көңіл аудартпады”, деген сияқты 
жалпы  себептермен  түсіндіруге  болады.  Бэконның  тарихи  көзқарастары 
мәселесі 
Е.А.Косминский, 
О.Л.Вайнштейн 
еңбектерінде 
мейлінше 
сипатталған  [11-12].  Фрэнсис  Бэкон  тақырыбы  ХХ  ғасырдың  70-80-ші 
жылдарында да қарастырылды. Жалпы алғанда бұл зерттеу тұжырымдарынан 
партиялық  принцип  пен  таптық  сипатын  аңғару  қиын  емес.  Ф.Бэкон 
буржуазиялық  революция  идеологы,  жаңа  дворяндардың  жақтасы, 
 
                                      А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

182 
 
абсолютизм қорғаушысы, мемлекет қайраткері ретінде сипатталады.    
Кеңестік кезеңде және  тәуелсіздігімізді  алғаннан  кейінгі  қазақстандық  
тарихшылар  еңбектерінде  “Ф.Бэконның  тарихи  көзқарастары”  мәселесі 
қарастырылмаған.  Мұндай  жағдай  біздің  мақаламыздың  өзектілігін  арттыра 
түседі және жаңа зерттеулерге бастама болады деп ойлаймыз.  
 
ӘДЕБИЕТТЕР 
1.
 
Субботин А.Л. Фрэнсис Бэкон (мыслители прошлого). –М.: Мысль, 1974. 
2.
 
Яброва  М.М.  Очерки  истории  колониальной  экспансии  Англии  в  эпоху 
первоначального накопления. – Саратов: Изд: СУ., 1966. 
3.
 
Литвинова  Е.Ф.  Бэкон  Ф.  Его  жизнь,  научные  труды  и  общественная 
деятельность: Биографический очерк. - Спб. Тип. Т-ва Общественная польза, 1891. 
4.
 
Бэкон  (из  изложении  И.О.Сенковского  “Библиотека  для  чтения”,  1837)  // 
Знание-Сила. –№12. –1995. 
5.
 
Лорд  Маколей.  Его  жизнь  и  сочинения  (статья  Генриха  Вызинского)  // 
Маколей Т.Б. Полное собрание сочинений. –Т.1. –Спб., Тип.: Л.А.Кулиша, 1862. 
6.
 
Грановский Т.Н. Четыре  исторических характеристики (Тимур  –  Александр 
Великий – Людовик ІХ - Бэкон). – Сочинения. –М., 1900. 
7.
 
Лорд  Маколей.  Лорд  Бэконь  //  Маколей  Т.Б.  Полное  собрание  сочинений. 
Т.3. –Спб.,  Тип.: Л.А.Кулиша, 1862. 
8.
 
Михайленко Ю.П. Ф.Бэкон и его учение. –М.: Наука, 1975. 
9.
 
Литвинова  Е.Ф.,  Бэкон  Ф.  его  жизнь,  научные  труды  и  общественная 
деятельность:  Библиографический  очерк.  –  Спб.:  Тир.  Т-во  Общественная  польза, 
1891. 
10.
 
Милонов К. Философия Фр.Бэкона. – М.: Новая Москва, 1924. 
11.
 
Вайнштейн О.Л. Западно-европейская средневековая историография. –М.-Л., 
1969. 
12.
 
Косминский Е.А. Историография средних веков. - М., 1963. 
 
РЕЗЮМЕ 
В  этой  статье  рассматриваются  жизнь  и  творчество  английского  политика  и  ученого 
Фрэнсиса  Бэкона.  Жизнь  Фрэнсиса  Бэкона  многогранна,  при  жизни  он  славился  как 
государственный деятель служивший при королевском дворце. Был лорд-хранительем печати, 
а также лорд-канцлерем. Но история сохранила его как ученого переходного периода. В статье 
ставилась цель изучения  исследований жизни и деятельности Бэкона.     
(Тастанбеков М.М. История исследования жизни и творчества Ф.Бэкона)     
 
SUMMARY 
In  this  article  life  and  creativity  of  the  English  politician  and  scientist  Francis  Bacon  is 
considered. Francis Bacon life is many-sided, during lifetime he was famous as the statesman serving 
at the royal palace. There was a lord-hranitelyem of the press, and also the lord-kantslerem. But the 
history kept it as scientific transition period. In article the studying purpose research of life and Bacon 
activity was set. 
(Tastanbekov M.M. The History of Research of Life and Creativity of Bacon) 
 
 
 
 
  А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

183 
 
 
 
ӘОЖ 818.992 71: 891.7  
Э.ЗУЛПЫХАРОВА  
кандидат исторических наук  
доцент МКТУ им. А.Ясави 
 
Г.БАТЫРБЕККЫЗЫ 
магистрант МКТУ им. А.Ясави 
 
ЛИТЕРАТУРНЫЕ СВЯЗИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН  
И РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ 
 
Данная  статья  рассматривает  двустороннее  сотрудничество  между 
Республикой  Казахстан  и  Российской  Федерацией  в  период  независимости. 
Особо  стоит  отметить,  что  в  статье  рассматриваются  литературные 
связи  двух  постсоветских  государств.  Отношения  двух  стран  на 
современном этапе – это главная составляющая часть всемирной истории, 
так  как  этим  отношениям  следует  уделить  особое  внимание.  Литература 
двух  стран  дополняет  друг  друга  на  протяжении  столетий  со  времен 
принятия Казахского Ханства в состав Царской России. 
 
Ключевые слова: культура, традиции, сотрудничество, литература, МСПС. 
 
Даже  в  век  индустриального  развития  и  высоких  технологий  вопросы 
культуры  остаются  достаточно  актуальными  на  всех  континентах.  Не  менее 
важное  место  на  внешнеполитической  повестке  дня  занимает  тема 
интеграции  на  евразийском  пространстве.  Социально-экономическое 
развитие  страны  невозможно  без  мощной  культурно-информационной 
основы.  Здесь  не  обойтись  без  новых  технологий  и  инфраструктурных 
преобразований.  Актуальными  остаются  задачи  приобщения  личности  к 
мировым  культурным  ценностям,  а  также  сохранения  национальных 
традиций  и  языка.  Культура  всегда  была  и  остается  главным  генератором 
нравственных  и  духовных  идеалов  общества,  где  творчество  в  любом  его 
проявлении – это основа инновационности мышления, его развития. 
Издательская  деятельность  –  это  часть  культуры  любого  общества, 
непосредственно  влияющая  на  интеллектуальный  и  духовный  уровень 
развития нации. Безусловно, в рыночных отношениях состояние издательско-
полиграфической  отрасли  и  распространение  печатной  продукции 
претерпело  значительные  изменения.  Печатная  продукция  стала  товаром.  В 
этих условиях наша задача – сохранение функции книги как носителя знаний, 
истории, культуры и традиций [1]. 
Казахстанско-российское  научное  сотрудничество,  осуществляемое 
Институтом литературы и искусства им.М.О.Ауэзова МОН РК, проявляется в 
разнообразных  формах:  издательская  деятельность,  совместные  научные 
                                      А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

184 
 
проекты,  участие  в  конференциях,  подготовка  научных  кадров,  отзывы, 
оппонирование, рецензирование.  Плодотворные  отношения  установились с 
 
Институтом  мировой  литературы  им.  А.М.Горького  Российской  Академии 
наук.  По  программе  Министерства  культуры,  информации  и  общественного 
согласия Республики Казахстан в рамках Года Казахстана в России в Москве 
в  серии  «Эпос  народов  Евразии»  в  2003  году  издан  отдельный  том, 
посвященный казахскому романическому эпосу - «Козы Корпеш и Баян-сулу, 
Кыз Жибек» [2].  
Страна  в  центре  Евразии,  на  перекрестке  великих  культур  Востока  и 
Запада,  суверенный  Казахстан  успешно  строит  сильное  демократическое 
государство,  последовательно  проводит  политику  сохранения  гражданского 
мира  и  общенациональной  стабильности,  политику  мира  и  согласия.  Союз 
писателей Казахстана по праву считается родным домом не только казахских 
писателей, но и всей многонациональной литературы страны. В трудное для 
литературы  постсоветское  время  он  стал  одним  из  учредителей  МСПС  – 
Международного сообщества писательских союзов, а также Международного 
литературного  фонда.  МСПС,  возглавлявшийся  долгие  годы  мудрым 
патриархом  литературы  Сергеем  Владимировичем  Михалковым,  много 
сделал  и  делает  для  сближения  и  взаимовыгодного  творческого 
сотрудничества  национальных  культур  и  литератур,  и  этой  своей 
плодотворной  деятельностью  он  в  немалой  степени  обязан  тому,  что  у  его 
колыбели  стояли  такие  авторитетные  мастера  слова,  как  Расул  Гамзатов, 
Мустай  Карим,  Чингиз  Айтматов,  Олжас  Сулейменов,  Абдижамил 
Нурпеисов, Давид Кугультинов [3]. 
По  прошествии  времени  можно  с  уверенностью  сказать,  что  Союз 
писателей  Казахстана  сыграл  ведущую  роль  в  консолидации  литератур  и 
культур  в  Содружестве  Независимых  Государств.  Мы  с  благодарностью 
вспоминаем  о  том,  как  часто  за  эти  годы  российские  писатели  и 
представители  других  литератур  СНГ  приезжали  на  гостеприимную 
казахскую землю и вместе со своими товарищами по перу отмечали славные 
юбилеи  корифеев  казахской  литературы  Мухтара  Ауэзова,  Габита 
Мусрепова,  Сабита  Муканова  и  других  выдающихся  писателей 
современности [4]. 
Особо памятен недавний Год Казахстана в России и Год России в Казах-
стане. Эти важные политические мероприятия поспособствовали укреплению 
традиционных  творческих  связей  писателей  двух  братских  стран,  с  новой 
энергией  возобновили  контакты  между  издательствами,  редакциями 
журналов,  газет.  В  Москве  на  Чистопрудном  бульваре  в  присутствии  двух 
президентов  Владимира  Путина  и  Нурсултана  Назарбаева  был  открыт 
памятник  великому  Абаю.  Это  знаменательное  событие  подтвердило 
важность абаевских заветов для нового века о неразрывной связи русской и 
казахской  культуры,  единстве  и  дружбе  наших  двух  народов.  В  тот  год  в 
Казахстане с размахом прошли Пушкинские дни, давно ставшие  
  А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

185 
 
 
общенародным праздником, литературные вечера, встречи во многих городах 
республики.  На  Абаевские  дни  в  Семипалатинске,  также  ставшие 
традиционными,   приехали   российские    писатели,   деятели   культуры    из 
 
Оренбурга, Омска, Новосибирска, Москвы [5]. 
Нельзя  не  сказать  о  том,  как  расширились  международные  контакты 
писателей Казахстана. Возрос взаимный интерес в тюркском мире, особенно 
интересный  совместный  проект  осуществляется  с  писателями  и  издателями 
Турции.  На  международной  конференции  «Историческая  преемственность 
национальных  культур»  был  представлен  журнал  «ДА»,  издаваемый 
международной  организацией  «Платформа  «Диалог  Евразия».  Союз 
писателей Казахстана наладил тесные связи с писателями Китая, Беларуси и 
других  стран.  В  Астане  и  Алматы  регулярно  проходят  международные 
писательские,  культурологические  форумы.  Тот  факт,  что  под  эгидой 
ЮНЕСКО в последние годы проводились юбилеи Мухамед Хайдара Дулати, 
Махамбета,  Абая,  Мухтара  Ауэзова,  Сабита  Муканова,  Габита  Мусрепова, 
свидетельствует не только о высокой оценке заслуг этих великих личностей, 
но и о всемирном признании значения многовековой казахской культуры [6]. 
Разумеется, все это в таком широком масштабе было бы не возможно без 
поддержки  и  заботы  со  стороны  молодого  независимого  государства,  его 
Президента Нурсултана Абишевича Назарбаева, который внимательно следит 
за  развитием  литературы  и  культуры.  Благодаря  инициативе  Главы 
государства  в  республике  массово  издается  фольклорное  наследие  и 
сочинения  классиков  казахской  письменности  в  рамках  государственной 
программы  «Культурное  наследие».  Особо  отмечу,  что  Казахстан  – 
единственная  республика,  где  продолжает  издаваться  художественная 
литература по программе госзаказа, и это большая поддержка и писателям, и 
читателям,  потому  что  книги  напрямую  поступают  в  многочисленные 
библиотеки страны [7]. 
Подробнее  остановлюсь  на  вопросе  о  развитии  литературных  и 
культурных связей России и Казахстана. Они уходят своими корнями вглубь 
веков  и  основаны  на  определенной  общности  исторического  пути  наших 
народов,  близости  менталитетов  и  духовно-нравственных  устремлений, 
проявляющихся  в  присущей  россиянам  и  казахстанцам  многих  поколений 
толерантности и веротерпимости. Наша повседневная задача – укреплять эти 
традиционные  связи,  вести  диалог  культур,  ибо  в  этом  мы  видим  основу 
нашего дальнейшего взаимопонимания и взаимодействия. В последнее время 
эти связи заметно укрепились. Так, «Литературная газета» открыла рубрику 
«Евразийская  муза»  и  знакомит  читателей  с  современной  литературой 
Казахстана, казахстанские авторы постоянно печатаются в журнале «Дружба 
народов»  и  других.  В  свою  очередь  казахстанские  литературные  журналы 
«Простор»,  «Нива»  широко  знакомят  своих  читателей  с  современным 
литературным  процессом  в  России.  Необходимо  отметить  активную  работу 
российских переводчиков, в особенности таких мастеров пера, как Анатолий  
                                      А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

186 
 
Ким,  Николай  Анастасьев  –  настоящих  строителей  «мостов»  духовной 
связи между нашими народами [8]. 
В наш век глобализации, когда с новой силой проявляются как 
позитивные,
 
так  и  негативные  моменты  в  развитии   человечества,   мы   должны   свято  
хранить  самобытность  наших  культур  и  духовную  сокровищницу  народа  – 
язык.  Только  так  каждый  народ  сможет  сберечь  в  вечности  свое 
неповторимое  лицо,  свою  душу.  Казахстан  превращается  в  сильное 
демократическое государство, уважаемое во всем мире, и немаловажная роль 
в  этом  принадлежит  всем  тем,  кто  трудится  на  ниве  духовного  развития 
нации.
 
 

1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   28


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал