Issn 2306-7365 1996 жылдың қарашасынан бастап екі айда бір рет шығады



жүктеу 6.24 Kb.

бет15/28
Дата09.01.2017
өлшемі6.24 Kb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   28

 
РЕЗЮМЕ 
Анорексия  психическое  заболевание  пищеварительного  тракта,  то  есть  отказ  от  приема 
пищи  при  сохранении  аппетита  под  влиянием  психопатологических  расстройств.  В  статье 
рассматриваются вопросы влияния этой болезни в психику человека.  
(Исмаханбетова Б.А. Анорексия – его влияние на психику человека) 
 
SUMMARY 
Anorexia is a mental disorder of digestive tract, i.e. this is the aversion to food with saving of 
appetite under the influence of psychopathologic disorders. This article deals with the questions about 
impact of this illness in mentality of the human being. 
(Ismahanbetova B.A. Anorexia, its influence on mentality of the person) 
 
 
 
 
  А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

127 
 
 
 
УДК 681.753 
А.Н.ТЕМИРБЕКОВ 
кандидат технических наук, профессор 
МКТУ им. А.Ясави 
 
Е.Н. РУСТАМОВ 
соискатель Ташкентского государственного  
педагогического университета 
 
А.С.КОЖАНОВА 
магистрант МКТУ им. А.Ясави 
 
АЛГОРИТМ  ПРОЕКТИРОВАНИЯ ФРАГМЕНТАЛЬНЫХ ЗНАНИЙ 
 
В  данной  работе  рассматривается    фрагментальное    представление  
эффекта  зависимости.  Формируется  знание  о  появлении  психологического 
эффекта  зависимости.  Примерами  обосновано  утверждение  о  том,  что 
потребность в пространстве «темперамент, характер, личность» является  
обозначающей  информационной  сущностью,  т.е.  психологический  эффект  
зависимости  будет  обозначающей  информационной  сущностью личности. 
Такой  подход  к  алгоритмизации  дает  большие  практические  возможности 
проектировщикам базы знаний. 
 
Ключевые слова: база знаний, фрагментальное знание, мудрость, зависимость, 
сущность, атрибут, психологический эффект, семантика, мотивация, конфликт, 
модель, информация.  
 
Введение.  Теория  проектирования  систем  баз  знаний  основана  на 
иерархии  данных  –  мудрости.  Данные  представляют  собой  факты  и  цифры, 
необработанную  информацию  и  концепции,  сформированные  путем 
изложения  фактов.  Обработанные  данные  представляют  собой  информацию. 
Информация образуется при выяснении смысла данных с помощью анализа, в 
результате  которого,  большой  объем  исходного  материала  преобразуется  в 
совокупность  небольших  взаимосвязанных  частей.  Фрагментальные  знания 
являются  синтетической  информацией.  В  результате  синтеза  формируются 
более  сложные  структуры,  основанные  на  моделях,  правильно  описывающих 
процесс  или  объект,  и  приводятся  примеры  возможных  действий.  Люди, 
группы  и  целые  культуры  собирают  и  обрабатывают  информацию  и 
формируют  знания.  Их  сравнивают  с  другими  фрагментальными  знаниями, 
чтобы  достичь  понимания  и  получить  направляющие  решения.  Затем 
собранные фрагментальные знания оцениваются в соответствии с ценностями, 
законами,  суждениями  и  другими  (профессиональными)  стандартами,  и 
появляется  мудрость.  В  то  время  как  знания  считаются  пределом  для 
                                      А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

128 
 
интеллектуальных  машин,  мудрость  является  уделом  человечества.  Все  это  
сказанное  и  является  проектированием  базы  знаний  из  фрагментальных 
знаний.  Человек  эти  знания  перерабатывает  в  виде  семантической 
информации о предметах, явлениях, окружающей среды и их отношениях, ее 
действительности,  познавая  мир  вещей  отношение  и  существуя  блогадаря 
этому  в  мире.  Эта  сторона    жизни  человека  естественная.  Человек  не 
задумывается  над  тем,  как  он  перерабатывает  эту  информацию.  Однако 
человек накопил в виде документов (фрагментов) колоссальный запас знаний 
(семантическую информацию всех форм  представления). Эта сторона жизни 
человека  –  результат  его  деятельности.  Указанные  стороны  жизни  человека 
есть  не  что  иное,  как  непрерывная  реализация  человеком  соответствующих 
целей,    а  переработка  семантической  информации  -  неотъемлемое  свойство 
(атрибут)  систем,  стремящихся  к  реализации  указанных  целей.  Так  можно 
объяснить появление понятия семантических баз знаний  [1].  
Для  алгоритмизации  этой  деятельности  человека  мы  тоже  будем 
представлять фрагментальные знания в виде семантики.          
Цель  работы.  В  данной  работе  на  примере    рассмотрим  как 
формируется знание о появлении психологического  эффекта  зависимости
Метод  решения.  Суть    предлагаемой  методики  заключается    в 
следующем.    Психология    индивида    представляется    как  информационная  
совокупность    с  соответствующими    атрибутами.  Далее  эта    совокупность 
разделяется на  некоторые  информационные сущности, имеющие различные 
психологические    свойства:  стержневая  сущность,  ассоциативная  сущность,  
характеризующая  сущность,  обозначающаяся  сущность,  соответствующие 
атрибуты  этих сущностей и соответствующая семантика   [2]: 
                       
 
     
 
 
    
 
 
 
      
 
 
Таким  образом  одну    из  наиболее  заметных  в  исследовательской    и  
терапевтической  практике  психологов    по    праву    занимает    психология 
зависимости. Учение о зависимостях,  или оддиктология, сформировалось  на 
стыке психологии и медицины; определенный вклад вносят также педагогика  
и  социология. Наряду  с поиском  и  соверщенствованием  средств борьбы с 
развивающимися  по  эпидемической  модели  традиционными  видами 
зависимостей, таким, как наркотическая (включая таксоманию), алькогольная 
или  табачная,  наблюдается  отчетливая    тенденция    к    выработке    более  
широкого  представления  о  зависимости [1, 7].   
Для  того,  чтобы  получить  фрагментальное  знание  о  психологии  
зависимости,  мы  должны понять информационную  основу появления  этого  
психологического эффекта. 
Как  сказано    в  работе  [3],  взаимотношение    эмоций  с  потребностями 
может  проявляться    двояко  -  в  соответствии  с  двойственнностью    самой  
потребности, которая, будучи испытываемым  индивидом  нуждой его  в чем-
то  ему  противостоящем,  означает одновременно  зависимость  его  от чего-
  А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 
 
 
 
 

129 
 
то  и  стремление  к нему. То или  иное  наше чувство  к определенному предмету
   
или лицу – любовь  или  ненависть  и т.п. –формируется на  основе потребности  
по  мере    того,    как  мы    осознаем    зависимость    их    удовлетворения    от  этого  
предмета    или  лица,    испытывая    те  эмоциональные  состояния  удовольствия, 
удовлетворения,  радости,    или  не  удовлетворения,  неудовольствия,  печали, 
которые  они  нам  доставляют. 
Значит,  мы  должны  определить  информационные  сущности:  потребность, 
отношение,  эмоция    и  зависимость    в    пространстве  личности  –  «темперамент, 
характер,  личность».  Потребность  в  пространстве  «темперамент,  характер, 
личность»  является  обозначающей  информационной    сущностью,  т.е. 
психологический эффект  зависимости  будет  обозначающей  информационной  
сущностью личности. 
На основе  этих  семантик мы можем  проектировать фрагментальное знание 
появления  психологического  эффекта    зависимости.    Вообще    говоря  
зависимость    появляется    из-за    страха    неудовлетворения  потребности.    В  
предлогаемой    концепции    надо    учесть  какая    информационная    сущность  
рассматривается    в    каком    измерении.  Если    зависимость    рассматривается    в 
измерении  ИС
э
 (читается как информационная сушность эмоции), то  ИС
з
  будет  
атрибутом    ИС
э
,  если    зависимость    будет    рассматриваться  в  измерении  
личности,  то  ИС
з
  будет    обозначающей    сущностью,  т.е.  эта  сущность  будет  
участвовать  в формировании информационной  сущности  цель. Из этой  модели 
видно,  что  для  каждого атрибута ИС
п
  у индивида  будет  формироваться  своя  
целье,    которая    рождая    деятельность    будет  участвовать  в    формировании 
личности. Все  это  сказанное  будет  происходит в случае   когда  потребность  
неудовлетворяется    или    частично  удовлетворяется  [5,  6].  Если    потребность  
удовлетворяется, то Ис
п
 отражая  через  мотивацию  в цель  будет участвовать в  
модели  явно  выражается системное стечение психологических процессов. Это  
видно  на рис.5. Каждый  атрибут,  каждые ИС
3
, ИС
о
, ИС
п
 являются  связанными 
между    собой,  и    они  превращаются    друг    в  друга.  Из  модели    видно,  что  
психологический  эффект  зависимости  является  одним главным  регулятором  
формирования  цели  и деятельности.  
Также  отметим,  что    в  зависимости    от  атрибутов    страха    будут  
формироваться  атрибуты ИС
3
. Модельный  анализ  психологических процессов  
нам    дает  возможность    формализовать    степени    проявления  информационных 
сущностей  в процессе становления  личности. 
 
ИС
п

 
 
 
п

– биологическое  
п

– социальное 
п

– идеальное 
1-Рисунок Фрагментальное знание о потребности 
(Стрелка означает направления трансформации). 
                                      А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 
потребность 
п
1
 
п
2
 
п
3
 

130 
 
 
 
 
2-Рисунок. Фрагментальное знание об отношении 
 
                                                ИС
э
      -         Эмоция 
            
 
Чувство 
 
                         э
22
 
 
       э
16
  
 
 
 э
1
 
 
   э
25
 
            э
23
 
 
       э
17
   
 
 
 э
2
 
 
    э
26
 
            э
24
 
 
       э
18
   
 
 
   
                э
3
    
 
   э
27
 
 
 
 
      э
19
                       э
29
 
 
                э
4
 
 
 
          э
28
 
 
      э
20
   
 
 
  э
5
 
 
 
 
 
 
      э
21
 
 
 
  э
6
  
 
 
 
 
          
          э
7
   
                э
12
 
 
 
          э
8
  
               э
13
 
 
 
          э
9
  
               э
14
 
 
 
          э
10
 
 
   э
15
 
 
 
          э
11 
 
3-Рисунок. Фрагментальное знание об эмоции и чувства 
  А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 
отношение 
о

о

о

о

о

о

о

о

ИСо- 
 
о

– мотивационная 
 
 
о

– внутренная    
 
 
о
5  
– к себе 
 
 
о

– к опыту 
-ассоциативная 
информационная 
сущность 
 
о

– эмоциональная  
 
 
о

– внешная 
 
 
 
о

– к другим  
 
 
 
о

– чувство 

131 
 
   личность 
э

–  чувство;  э2  –  напряжение;  э3  –  удовольствие;  э4  –  неудовольствие;  э5–
возбуждение; э6 – успокоение; э7 – успех; э8 – удачи; э9 – торжество; э10 – 
радости; э11 – крах; э12 – неудача; э13 – предметные;  э14 – зависть; э15 – 
страсть; э16 – переживание ; э17 – полярность; э18 – страх; э19 – шок; э20- 
выразительные  движения;  э21–  аффект;  э22  –  интеллектуальные;  э23  – 
эстетические; э24 – моральные; э25 – юмор; э26 – ирония; э27 – настроение; 
э28 – увлечение; э29 – зависимость. 
 
                                     ИС
3
-
                     
зависимость 
 
 
 
 
 
з
1
 
 
 
 
 
 
 
 
з
4
 
 
 
 
з
2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
з
5
 
 
 
 
з
3
 
 
 
 
 
 
 
 
з

 
 
 4 – Рисунок. Фрагментальное знание о зависимости. 
З
1
– приоритетность – излюбленная деятельность преиобрела  первостепнное  
значение  и  преобладает  в  мыслях, чувствах и  поступках (поведении); 
З

–изменение  настроения – относится к субьективному опыту  индивида и 
сопутствует  состоянию  поглащенности  деятельностью  (примерами  могут  
служить  состояние  эмоционального  подьема  либо,  наоборот,  приобретения   
спокойствия при переходе к любимому занятию); 
З

–толерантность  –для  достижения  привычного  эффекта  требуется 
количественное   увеличение  параметров  деятельности; 
З

симптомы 
разрыва 
возникновение 
неприятных 
ощущений  
физиологических  реакций  при потере или внезапном сокращении возможностей  
заниматься любимой   деятельностью; 
З

конфликт 
относится 
ко 
всем 
разновидностям 
конфликтов: 
интрапсихическим;  межличностным  (с  окружающими    людми);  с  другими  
видами  деятельности (работа,  социальная  жизнь,  хобби  и интересы); 
З

– рецидив – возврат  к  излюбленной  ранее   деятельности, иногда  после  
многолетного    абстентного    периода.  Из  выше  описанных  фрагментальных 
знаний можно построит знание о формировании личности. 
 
        внешний мир                    ИСп                          ИСо                           ИСэ                     ИС3 
 
 
 
 
                     
 
              цель                           деятельность           
 
 
5–Рисунок. Знание о формировании личности. 
                                      А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

132 
 
 
Выводы.  Резюмируя  можем  сказать,  что  представление  знаний  с 
помощью фрагментальных знаний дает большие практичечкие возможности 
при создании баз знаний трудноформализуемых задач. 
 
ЛИТЕРАТУРА 
1.
 
 Войскунский  А.Е.    Актуальные    проблемы      психологии    зависимости    от  
интернета.  // Психологический  журнал, 2004. –Т 25, №1. –90-100 с. 
2.
 
 Рустамов    Н.Т.,  Кукиев  С.С.,  Рустамов    Е.Н.  Информационный  подход  к 
анализу личности. / Международная научно-практическая конференция «Казахстан в 
новом мире и проблемы Национального образования». – Жетысай, 2008.   
3.
 
 Симонов    П.В.,  Ерщов    П.М.  Темперамент.  Характер.  Личность.  –  М.:  Наука, 
1984. –160 с. 
4.
 
 Griffiths M.  Internet  addiction& Fact  orficition // Psychlogist. 19997 V. 1215). –P. 
246-250. 
5.
 
 Римман  Ф.  Основные  формы  страха  /Пер.  с  нем.  Э.П.Гушанского  –  М.: 
Алтейа, 1998. –С.32-309 (с сокращ). 
6.
 
 Адлер А. Наука жить /Пер. с нем. А.А.Юдина. – Киев: Port-Royal, 1997. –C.235-
241. 
7.
 
 Темирбеков  А.Н.,  Оразбекова  А.З.  К  вопросу  проектирования  базы  знаний  в 
диагностических 
системах. 
Труды 
международной 
научно-практической 
конференции  «Информационные  технологии  и  автоматизация  производственных 
процессов». – Алматы: КазНТУ,  2002. – С.381-383. 
 
ТҮЙІНДЕМЕ 
Бұл  жұмыста  тәуелділік  эффектісінің  фрагментальдық  бейнеленуі  қарастырылады. 
Тәуелділіктің  психологиялық  эффектісінің  пайда  болуы  жөніндегі  білім  қалыптастырылады. 
Мұндай алгоритмдік жандасу білімдер базасын жобалаушыларға кең практикалық мүмкіндіктер 
ашады. 
(Темірбеков  А.Н.,  Рустамов  Е.Н.,  Қожанова  А.С.  Фрагментальдық    білімдерді    жобалау  
алгоритмі) 
 
SUMMARY 
Fragmental representation of effect of dependence is considered in this work. The  knowledge of 
emergence of  psychological  effect of dependence is  formed. Such approach to algorithmization gives 
great practical opportunities to designers of knowledge base. 
(Temirbekov  A.N.,  Rustamov  E.N.,  Kozhanov  A.S.  Design’s  Algorithm  of  Fragmental   
Knowledge) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

133 
 
 
ӘОЖ 331.548: 378 
А.Қ.АБЕНОВА 
ОҚМПИ-ның магистр-ізденушісі 
 
І.С.СМАНОВ 
педагогика ғылымдарының докторы,  
ОҚМПИ-ның профессоры 
 
БОЛАШАҚ МАМАНДЫҚТЫ ТАҢДАУ МҮМКІНДІКТЕРІН 
АНЫҚТАУ НЕГІЗДЕРІ 
 
ҚР  Президенті  Н.Ә.Назарбаев  өзінің  соңғы  Халыққа  Жолдауларында,  әр 
түрлі  аудиторияларда  жасаған  баяндамаларында  оқушыларға  кәсіптік  бағдар 
беру,  кәсіптік-техникалық  колледж  жұмыстарын  ұтымды  ұйымдастыру, 
жастарды  мектеп  қабырғасында  кәсіптік  мамандықтарға  баулу  секілді 
мәселелерді  жиі  көтеріп  келеді.  Бүгінгі  инновациялық  технологиялардың 
барынша жетілдірілген тұсында баланың болашақ мамандығын дұрыс таңдап, 
өз  саласын  жетік  меңгерген  білікті  маман  болуын  қамтамасыз  ету  – 
мемлекеттің  де  қамқорлығын  қажет  ететін  бағыт.  Мақалада  мектеп 
жасындағы  жеткіншектің  болашақ  мамандығын  таңдау  мүмкіндіктерін 
анықтаудың  ғылыми  негіздері  қарастырылған.  Өскелең  ұрпақтың  күнделікті 
тұрмыс-тіршілігінде  өзінің  саналы  тәрбиесі,  сапалы  білімі  арқылы  «кетілген 
жердің  кірпіші  болып  қалануына»  қолайлы  жағдайлар  туғызу  мәселелері  де 
назардан тыс қалмаған.    
 
Кілтті  сөздер:  жалпы  педагогика,  бастауыш  мектеп  педагогикасы,  кәсіби 
бағдар, кәсіптік бағдар беру, инновациялық технологиялар. 
 
«Біздің  ең  басты  құндылығымыз  –  Отанымыз,  тәуелсіз  Қазақстан!»  Бұл 
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың 2010 
жылғы Қазақстан халқына арнаған «Жаңа онжылдық – жаңа эканомикалық өрлеу 
–  Қазақстандықтардың  жаңа  мүмкіндіктері»  атты  Жолдауында  болашаққа 
белгіленген  орасан  зор  міндеттерді  ұйымдастырушы  ұлттық  стратегияны 
қалыптастыру мақсатында айқындалған төрт қағидаттың біріншісі [1]. 
Біз үшін «Басты құндылық – Отанымыз, Тәуелсіз Қазақстан» болса, сол 
құндылығымызды  көздің  қарашығындай  сақтаудың  ең  басты  тетігі  еңбек 
екендігін  көрсетеді.  «Қазақстанның  әлеуметтік  жаңғыртылуы:  Жалпыға 
Ортақ  Еңбек  Қоғамына  қарай  20  қадам»  атты  Елбасымыз  Н.Назарбаевтың 
стратегиялық  бағдарламасы  Қазақстанның  тиімді  және  әлеуметтік  даму 
жолында  екендігінің  нақты  белгісі  болып  табылады  [2].  Бұл  ғылыми 
негізделген, биік мақсаттардың байыпты бағдары: 

 
елдегі жұмыссыздықты жоюдың мүмкіндіктерін көрсетеді

 
еліміздің  дамуы  үшін  индустриялық-инновациялық  бағдарламаны 
жүзеге асырудың маңызды қадамдарын белгілейді; 

 
терең білім – тәуелсіздіктің тірегі екендігін білдіреді; 

 
еңбекке баулу, еңбекті бағалауды байқатады; 
                                      А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

134 
 
 
-
 
жастарға кәсіптік бағдар беріп, болашағының жарқын болуына ықпал етеді. 
Әрбір жастың болашағын бағдарлауға,  өзінің  жарамдылығын анықтауға  ой 
салады, кәсіби бағдар – өскелең ұрпақты өмірге, еңбек етуге, мамандық таңдауға 
бағытталынған – педагогтардың, психологтардың, физиологтардың, дәрігелердің, 
тәрбиешілердің, отбасының, оқу орындарының, еңбек ұжымының қызметі. Білім 
мен  еңбек  егемендіктік  қос  қанаты  екендігін  сезулері  арқылы  мектептің 
бітірушілері  өздерінің  мақсатына  жету  үшін  білім  сапасы  –  басты  ұстаным 
екендігіне  сенулері  тиісті.  «Бүгінде  еңбек  –  ХХІ  ғасыр  жағдайындағы  шешуші 
ұлттық  фактор  ретінде,  жаһандық  бәсекелестік  жағдайында,  алдыңғы  кезекке 
ілгерілеуі тиіс» – деген ой – әлемнің Әміршісі – еңбектің маңызын еселей түседі, 
болашақ  кәсіптің  алар  орнын  нақтылайды,  еңбек  пен  білім  Отанымыз 
Қазақстанның  жарқын  келешегін  айқындайтын  идея  екендігін  Елбасымыздың 
«Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 
20 қадам» атты бағдарламасы білдіреді [2]. Болашақ мамандығына саналы таңдау 
жасауға  бағыт  беретін  бұл  бағдарламадан  «Еңбек»  ұғымының  мән-мағынасын 
тереңдету арқылы, «Жаңа өндірістер, білім беру мен ғылымның жаңа жүйелері, 
орта  тапты  дамыту,  әлеуметтік  кепілдемелерді  кеңейту,  Қазақстандықтар 
санасында  үлкен  өзгерістер  қалыптастыруы  тиіс»  деген  нақты,  тәжірибелерге 
негіздеп тұжырым жасайды. 
Кәсіптік  бағдар  беру  –  өзінің  жарамдылығын  анықтауда  «Нұр  Отан» 
халықтық  демократиялық  партия,  жастар  ұйымдары,  бұқаралық  ақпарат 
құралдары  белсенді  жұмыстар  жасайды,  үгіт-насихаттар  жүргізіп,  озық 
тәжірибелер,  мамандардың  үлгілі  еңбектерін  баяндайды.  Түрлі  еңбек 
ардагерлерімен, талапты жастармен таныстырып, еңбектерін үлгі-өнеге етеді. 
Әрбір  «елім,  жерім,  ұлтым»  деген  санасы  ояу,  түйсігі  терең,  халқының 
тарихи  тамырларынан  нәр  алған,  елдік  мұраттарын,  ұлттық  құндылықтарын 
қасиет  тұтатын  азамат  болашағын  ойлап  кәсіптер  туралы  білім  алып, 
мамандықтардың мазмұнын, ерекшеліктерін зерделеп, маман иесі қандай болуы 
керек,  оларға  қандай  талаптар  қойылатындығын  білумен  бірге,  өзінің  жеке 
қабілеттерін салыстырып байқаумен өзінің жарамдылығын пайымдау, айқындау 
жасайды. 
Кәсіптік  бағдар  –  екі  жақты  үдеріс,  біріншіден  терең  білім,  саналы  тәрбие 
алуымен  қатар,  өзін-өзі  үздіксіз  жетілдіру,  дамытумен  болашақ  мамандығына 
бағдарлану,  екіншіден  мектеп,  отбасы  және  қоғам  жетекшілігі,  мызғымас 
одағының  ықпалымен  жастарды  мақсатты  іс-әрекеттерге  даярлау.  Оқытуда 
политехнизм  ұстанымын  жүзеге  асыру  арқылы  болашақ  мамандықты  саналы 
және негізделінген таңдау жасауына алғышарттар жасайды. 
Қазақстан 
Республикасының 
Конституциясы 
біздің 
еліміздің  
азаматтарының еркін түрде кәсіп таңдауына, қалаған мамандыққа қол жеткізуіне 
құқықтар бар, оның үстіне кепілдік береді [3]. 
Елбасымыз  Қазақстанда  мемлекет  әлеуметтік  жаңғырту  үдерістерінің 
бастамашысы  және  басты  қозғаушы  күші  болатынын  нық  сеніммен 
«Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 
20  қадам»  атты  бағдарламасында  айтады.  Білім  мен  еңбек  егемендіктің  қос 
қанаты екендігін дәлелдеу, ықпалын арттыру үшін жастарды: 
  А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

135 
 
 

 
дүниені тану үдерісіне сапалы тарту; 

 
тәуелсіздіктің тірегі – терең білім беру; 

 
адамгершілігін арттыра түсуге ықпал ету

 
еңбек етуге үлгі-өнеге көрсету; 

 
патриот азаматтарды тәрбиелеу; 

 
болашақ мамандығын таңдауға игі іс-әрекеттер жасау; 

 
ХХІ ғасырға сай ұрпақ тәрбиелеу аса зор жауапкершілік пен ерен еңбекті 
қажет етеді. 
Кәсіптік  бағдар  беру  –  жарамдылығын  анықтау  –  болашақ  мамандығын 
саналы және сапалы таңдау жасаулары үшін оқу орындары: 

 
оқу-материалдық-техникалық базаларын жаңғырту; 

 
оқу-әдістемелік  және  инновациялық  технологияларды  қазіргі  талап 
деңгейіне жеткізу; 

 
білікті педагогикалық кадрларды көбейту

 
«Жалпы білім беретін мектептер педагогтарының біліктілігін арттыру» – 
Назарбаев  Зияткерлік  мектебі  бағдарламасы  аясында  үш  айлық  курстардан 
өткізу; 

 
кәсіби бағдар беру жүйесін жүргізуде озық тәжірибелерді пайдалану. 
Мектеп  және  жоғары  оқу  орындарымен  тығыз  шығармашылық  байланыс 
орнату,  профессор-оқытушылар  құрамымен,  мектеп-жоғары  оқу  орындарының 
ұжымдарымен  бірлесе  еңбектер  жасау  арқылы  түрлі  деңгейлердегі  пәндік 
олимпиадалар  мен  ғылыми  жобалар  сайыстарына  даярлаудың  болашағы  үлкен, 
мамандық таңдауларына ықпалды болып шығады. Елдің ертеңгі жетістігі – білім, 
ғылым,  инновация  және  еңбекте  екендігін  тәжірибеден  байқап,  өмірден  көріп, 
оқудан білім, іскерлік және дағды алып өсулеріне елбасы, Ұлт Көшбасшысының 
«Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 
20  қадам»  ғылыми  бағдарламалық  еңбегі  сапалы,  саналы  ой  түйіндеуге  анық 
жеткізеді. 
Оқыту,  білім  беру,  тәрбиелеу  және  дамыту  –  бұлар  негізгі  педагогикалық 
үдерістер,  осы  үдерістерде  білім  негіздері  беріліп,  болашақ  мамандықтарға 
қатысты  іскерлік,  дағды  сөз  болып,  іс-тәжірибелерде  алғашқы  элементтерді 
байқайды.  Оқыту  үдерісінің  басты  мәні  –  білім  беруде  кәсіптік  бағдар  беруге 
ықпал  жасайтын  маңызды,  күрделі  құрамдастары,  білімге  қатысты  іс-
тәжірибелерде  олардың  қолданулары,  салалары,  дамытуларының  бағыттары 
айтылып, ақпараттар беріліп, байланыстырылуларында, мысалдар келтіріп, ортақ 
ой  биігі  –  оқу  түйсігі  –  әрбір  жастың  өз  жарамдылығын  ойлауға  жетуінде. 
Зерделенетін құбылыстар мен үдерістер қоршаған әлем жайлы мәліметтер береді, 
оны  өмірмен  байланыстыру,  терең  талдаулар  ой  қорытындысын  шығару, 
салыстырулар  дамытуға  жеткізе  түседі.  Қазіргі  заманғы  әдіснама  құбылыстар 
мен  үдерістерді  тануда  қоршаған  дүниені  танып  білу  теориялық,  іс-тәжірибелік 
амалдармен  бірге  олардың  сыртқы,  ішкі  байланыстарын,  белгілерін, 
заңдылықтарын білумен,  зерделеумен  қоса  мәндік  терең  сипаттамаларын  білуді 
талап етеді: 
1.
 
берілген құбылыс, үдерістің мәніне талдау жасау, қорытынды жасай білу; 
2.
 
осы құбылыс, үдерістің қызметтерін, орнын, болашағын анықтау; 
                                      А.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №1, 2013 

136 
 
3.
 
зерделенетін құбылыс, үдеріс құрылымын, заңдылықтарын ұғу; 
4.
 
қарастырылатын  құбылыс,  үдерісті  динамикада,  дамуында  байқау, 
талдау, салыстыру, қорытындылау; 
5.
 
жұмыcымыздың  басты  нәтижесі  –  жұмыс  гипотезаларын  ой  тезінен 
өткере  отырып,  ең  алдымен  өзі  жан-жақты  зерделеп  түсіну,  талдау  болашағын 
ойластырумен көру. 
Педагогикалық қызметтің технологиясының негізгі бағыттары: 

 
жоғары сынып оқушыларының өзін-өзі тәрбиелеуге ықпал жасау

 
жоғары 
сынып 
оқушыларының 
құрбыларымен 
және 
мектеп 
бітірушілермен өзара қарым-қатынасжасау, тәжірибелер алмасу; 

 
жоғары  сынып  оқушыларының  ғылыми  дүниетанымын  қалыптастыруға 
көмектесу; 

 
кәсіптік бағдар алуға – өзін-өзі тануға – өзінің жарамдылығын байқауға 
көмектесу. 
Кәсіптік  бағдар  алуларына  психологиялық,  философиялық,  әлеуметтік, 
педагогикалық тұрғыдан ата-аналармен бірлесіп ұйымдастырумен: 

 
әртүрлі мамандарменкездесулер; 

 
еңбек, оқу орындарына саяхат, танысулар; 

 
еңбек адамдары, ғалымдар, жазушылармен кездесу; 

 
оқу комбинаттары мен фирма, кәсіпорындардың жұмыстарымен танысу. 
Кәсіптік бағдар алу төрт кезеңнен тұрады: 

 
диагностикалық; 

 
ұйымдастырушылық; 

 
ағартушылық; 

 
мамандық алуға көмектесу. 
Болашақ  мамандығын  таңдауына,  жеке  тұлғалық  рухани  дүниесінің 
қалыптасуына, оның өз өмірі мен тағдырын айқындауына мүмкіндік беру, ықпал 
жасау бәсекеде басым болуына жеткізеді. 
Жалпы,  Президенттің  бұл  бағдарламалық  еңбегі  мамандық  таңдауда  нақты 
бағыт-бағдарын  айқындауына,  білім  берудің  көкжиегін  кеңейтудің  байыпты 
бағдарламасына айналып отыр. 
 
ӘДЕБИЕТТЕР 
1.
 
Назарбаев Н.Ә. Елбасының «Жаңа онжылдық – жаңа эканомикалық өрлеу – 
Қазақстандықтардың жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына арнаған Жолдауы 
//Егемен Қазақстан, 2010 жыл, қаңтар. 
2.
 
Назарбаев  Н.Ә.  Қазақстанның  жаңғыртылуы:  Жалпыға  Ортақ  Еңбек 
Қоғамына Қарай 20 қадам //Егемен Қазақстан, 2012 жыл, 10 шілде. 
3.
 
Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Астана: Елорда, 2010. 

1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   28


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал