Issn 1563-0307 Индекс 75875; 25875



жүктеу 5.11 Kb.
Pdf просмотр
бет1/33
Дата17.01.2017
өлшемі5.11 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   33

ISSN 1563-0307
Индекс 75875; 25875
ƏЛ-ФАРАБИ атындағы ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ҚазҰУ   ХАБАРШЫСЫ
Философия сериясы. Мəдениеттану сериясы. Саясаттану сериясы.  
КАЗАХСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ УНИВЕРСИТЕТ имени АЛЬ-ФАРАБИ
ВЕСТНИК   КазНУ
Серия философия. Серия культурология. Серия политология.  
AL-FARABI KAZAKH NATIONAL UNIVERSITY
KazNU  BULLETIN   
Political sciences series. Philosophy series. Cultural science series
№1 (38)
Алматы
"Қазақ университеті"
2012

25.11.1999 ж. Қазақстан Республикасының 
Мəдениет жəне Ақпарат министрлігімен тіркелген. 
Куəлік №956-Ж. 
(алғашқы нөмірінің есепке  қойылу уақыты 22.04.1992 ж. № 766)
Журнал саяси,  философиялық ғылымдар жəне мəдениеттану бойынша 
диссертациялардың негізгі қорытындыларын жариялау үшін Қазақстан Жоғарғы Аттестациялық 
Комитетімен ұсынылған // Докторлық диссертациялардың негізгі қорытындыларын жариялау 
үшін Қазақстан Жоғарғы Аттеста-циялық Комитетімен ұсынылған ғылыми басылымдардың тізімі кіреді 
// ЖАК бюлле-тені, №3, 1998; Нормативтік жəне методикалық материалдарын жариялайтын ғылыми 
басылымдар тізімі Қазақстан ЖАК-нің төрағасының бұйрығы 26.06.2003, №433-3ж // 
Нормативтік жəне методикалық материалдар жинағы №6 ЖАК. – Алматы, 2003.
Редакциялық алқа:
Құлсариева А.Т. (ғылыми редактор), 
Борбасова Қ.М. (жауапты хатшы), 
Есім Ғарифолла, Нұржанов Б.Г.,  Бəйтенова Н.Ж., 
Алтаев Ж.А., Байдельдинов Л.А., Ғабитов Т.Х., 
Молдабеков Ж.Ж., Исмагамбетова З.Н., Иватова Л.М., 
Насимова Г.О., Абулкасова А.
ҚазҰУ ХАБАРШЫСЫ
Ф
ИЛОСОФИЯ
 
СЕРИЯСЫ
М
ƏДЕНИЕТТАНУ
 
СЕРИЯСЫ
С
АЯСАТТАНУ
 
СЕРИЯСЫ
№ 1 (35)
Редакторы А. Шора, З. Усенова
ИБ № 5815
Басуға 15.03.2012 жылы қол қойылды.  Пішімі 60х84 1/8. Көлемі 19 б.т. 
Офсетті қағаз. Сандық басылыс. Тапсырыс № 541.
Таралымы 500 дана. Бағасы келісімді. 
Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің «Қазақ университеті» баспасы.
050040, Алматы қаласы, əл-Фараби даңғылы, 71.
«Қазақ университеті» баспаханасында басылды
© Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, 2012

Non-Traditional Religions as a threat to National Security in the Republic of Kazalhstan
Z.K. Shaukenova
1
, Sh.M. Zhandossova
2
1
Ministry of education and science of the Republic of Kazakhstan 
Committee of science Institute of philosophy and political science, e-mail: iphp_director@mail.ru
2
 Аl-Farabi Kazakh national University, e-mail: sholpan_zhandosova@mail.ru
Abstrast. The Basic Law of the Republic of Kazakhstan declared a secular state in which the highest values 
are recognized a person's life, rights and freedoms, including freedom of conscience, which can only be limited 
when their exercise violates the rights and freedoms of other persons, infringe on the constitutional order and 
public morality. The country is fl ooded with various kinds of missions, previously unknown in Kazakhstan. 
An increase in inter-religious tensions caused by the struggle for inclusion in the numbers of new supporters. 
Contributes to the exacerbation of active work in the country of foreign agents, which, with its considerable 
fi nancial resources and extensive experience in missionary work, often pushing aside the traditional religions 
in Kazakhstan in the struggle for infl uence over the faithful. Although sectarian confl ict so far, as a rule, do 
not lead to any anti-social acts, appearing mainly in the criticism of his rivals as «false prophets» in the prayer 
meetings, in public utterances of the clergy, the very intensity of it is quite alarming symptom. By itself, non-
ideological religion does not pose a security risk. As the former chairman of the KNB Nurtai Abykayev in the 
Republic, the number of foreign religious missions, visiting the Republic in order to spread the religious and 
mystical teachings and create conditions for confl ict on religious and ethnic basis.
Keywords: Kazakhstan, national security, religious extremism, traditional religions, ethno-political confl icts.
The peculiar religious renaissance of the last 
decade are not ideologically demanded the study 
of religion, research and analysis of beliefs and 
causes of non-traditional religions, the essence of 
their impact on the safety of the republic. In this 
connection I would like to express views on the 
nature of threats to non-traditional confessions in 
Kazakhstan. In a concentrated form of this danger, 
but also a serious concern of many nations, peoples, 
and the public are also refl ected in the international 
agreements fi xing the obligations of States to fi ght 
together against this phenomenon.
In Kazakhstan the socio – political activity 
representatives of traditional religions (Orthodoxy, 
Islam, Catholicism, Buddhism, etc.) related to the 
preservation of ethnic identity, traditions and values 
of people living in the republic with the ideals 
promoted by the current rejection of consumer society, 
individualistic, purely unitary pragmatic orientations.
The uniqueness of the religious situation in 
Kazakhstan is associated with many political, 
historical, social, ethnic, and cultural factors. The 
specifi cs of religion has helped to keep the national 
– religious norms and values, despite numerous 
repression of the clergy, the closure of churches and 
mosques, the deportation of certain ethnic groups, 
etc.
In recent times the country fl ooded with va-
rious kinds of missions, previously unknown in 
Kazakhstan. Thus, an increase in sectarian tensions 
caused by the struggle for inclusion in the numbers 
of new supporters. Contributes to the exacerbation of 
active work in the country of foreign missionaries, 
who, having signifi cant fi nancial and experience of 
missionary work, often pushing aside the traditional 
religions in Kazakhstan in the struggle for infl uence 
over the faithful. At least until the sectarian confl ict, 
do not lead to any - that anti-social actions, which 
manifests itself mainly in the criticism of his rivals 
as «false prophets» in the prayer meetings, the 
1-бөлім
Саясаттану
                                                
Section 1
Political sciences
1 раздел
Политология
© 2012  Al-Farabi Kazakh National University 

Non-Traditional Religions as a threat to National Security in the Republic of Kazalhstan
4
ҚазҰУ хабаршысы. Философия сериясы. Мəдениеттану сериясы. Саясаттану сериясы.  №1 (38). 2012
public utterances of the clergy, the very intensity of 
it is quite alarming symptom.
Operating in Kazakhstan nontraditional religious 
groups differ in their place of origin. Some 
associations and groups arise outside of Kazakhstan, 
and «imported» on the Kazakh land from other 
cultural areas. Often, when the press writes about the 
arrivals from abroad preachers, meet the defi nition 
of type: Invasion, spiritual aggression, intervention, 
expansion, etc. Rightly says in his article «Religion 
in the realities of Kazakh society, or to the issue 
of spiritual harmony and freedom of conscience». 
Professor A. Artemyev, «a country fl ooded  with 
various kinds of missions previously unknown to 
anyone in Kazakhstan, but with its history abroad, 
non-traditional faiths, especially Methodism and 
Protestantism, Hinduism and Islam, and such 
movements and cults, as the Baha'i, the Scientology 
Unifi cation Church (Moon), the White Brotherhood, 
the Church of the Last Testament, the New Age 
Movement, the Temple of Isis, the Family of God, 
the Church of Satan, etc. «It is time to clean up!» 
– religious leaders appeal of traditional religions. – 
All of these «aliens» should have no place in our 
country. And here as it goes by the wayside leaving 
such a thing as «freedom of conscience» – the main 
achievement of a democratic society».
There are forces within the country and outside 
it who are very interested in, so in Kazakhstan 
relations between the faiths sharpened. They dream 
about that all along the line of contact between 
Islam and Christianity arose war. Aggressive forces 
to promote awareness among the population of our 
country by religious ideology, fraud policy of the 
young state form various «religious studies» centers 
and subversive organizations under religious signs. 
Many of these organizations and centers working 
closely with the intelligence services, was created 
in the U.S., UK, Western and Muslim countries. 
Quite candidly spoke about this U.S. intelligence 
A.Dreyfus: «By means of the church we can act 
with the greatest activity. Church is important to us. 
This is the most easy and reliable way of entering 
the country». Based on this saying the reason 
for coming was founded in 2001, the head of the 
Roman Catholic Church, Pope John Paul II. Thus, 
with peaceful intentions, the Catholic Church seeks 
to expand the sphere of infl uence in the world, due 
to some displacement of the role of other religions, 
which causes anxiety and distrust.
New «non-traditional cults» are a specifi c type 
of religious organization. As some authors write: 
«They are generally not designed strictly doctrinal 
system, the structures of these organizations are 
often hierarchical, with a rigid authoritarianism 
of charismatic leader, and they are characterized 
by the offi cial opposition to the values and ideals 
and to defend their church organizations, in their 
highly developed «We – the feeling». The inner 
life is regulated by the statutes and regulations 
providing for the procedure entry and commitment 
to the communities. At the same time there are new 
religious education, in which there are no institutional 
structures and the internal structure is characterized 
by the amorphous and largely confi ned to the 
religious assimilation of philosophical treatises» 
[1].
Under these conditions, the majority of tumors 
arising in Kazakhstan projects offer a radical 
restructuring of the world. They can be found 
promise not only to involve the population of 
Kazakhstan to the true faith, but also contribute 
to material prosperity, and society itself to make a 
humane and fair. Many are turning to nontraditional 
religions, hoping to fi nd in an atmosphere of sharp 
changes stability, peace of mind. They are attracted 
by the intergroup atmosphere, is cultivated in some 
neoreligion humane treatment to each other, humanity 
and nature. The emergence and consolidation of the 
positions of new religious movements favored the 
design of a new model of church-state relations, the 
recognition of the existence of religious associations 
of various types.
In recent time, is activated by a particular danger 
in the territory of Kazakhstan, the activities of the 
movement «Wahhabism», using extremism and 
terror in their activities. So in our view, some authors 
clearly underestimate the security threat of Islamic 
fundamentalism in the Central - Asian region. For 
example Abenov E.M. and Aryn E.M. wrote: «The 
activity of fundamentalist-minded Muslims and 
their leaders in Central Asia is not a serious threat 
to the existing secular states. Even if we admit the 
possibility of achieving a signifi cant factor in the 
Islamic political infl uence, there is no reason to 
believe that this could lead to the appearance of 
theocratic rule, for Central Asia, and especially in 
Kazakhstan, historically widespread, only one of 
the trends of traditional Islam - Sufi sm, which has 
nothing to do with Islamic fundamentalism, in fact, 
condemn all religious extremism. Islam in Central 
Asia as a whole, in Kazakhstan, in particular, 
the synthetic form of Islam and local religious 
substance».

ISSN 1563-0307      KazNU Bulletin. Political sciences series. Philosophy series. Cultural science series. №1 (38). 2012
Z.K. Shaukenova and Sh.M. Zhandossova
5
And yet it must be noted some successes 
nontraditional religions in Kazakhstan. In an 
explosive atmosphere of growing ethno-political 
confl icts, he often assumes the character of religious 
extremism that threatens the integrity and unity of 
many denominational and multi-ethnic regions. 
Understanding the issues of non-traditional faiths 
is extremely important for determining the future 
policies of the authorities of the Republic of 
Kazakhstan in order to avoid repeating mistakes, 
taking into account the ethnic and socio-cultural 
characteristics of nations and to strengthen the 
Kazakh state. We must work actively in order 
to protect the country from the onslaught of 
fundamentalist, extremist, sectarian, satanic, and 
other trends that are destroying our national values, 
endanger our religion.
To do this to prevent certain powers have used 
religion for political and economic purposes. This 
requires not only measures of a military nature, 
but most of development policies to combat non-
traditional religious movements, such as:
– Public policy of Kazakhstan with regard to 
religion should be based on the famous canon: Do 
not ignore and do not promote religion, and the rigid 
attitude of the law and the Constitution.
– In the present context the relationship towards 
religion is necessary to strengthen measures for the 
development of the secular state.
– It is necessary to disclose publicly in the media 
to expose the activities of certain foreign centers on 
the use of religion for personal gain.
In recent years Kazakhstan has enjoyed the 
activity of the authorities, aimed at expanding and 
improving the legal framework to ensure national 
security and countering terrorism and extremism. 
In particular, at the current time state, the following 
steps in this direction [2]:
February 18, 2005 – entry into force of the law 
«On countering extremism». This law defi nes  the 
legal and institutional framework for combating 
extremism.
February 23, 2005 - entry into force of the law 
«On introducing amendments and addenda to some 
legislative acts of the Republic of Kazakhstan on 
combating extremism». In accordance with this law 
was amended in Code of Civil Procedure, the Code 
of Administrative Offences, the laws «On Freedom 
of Conscience and Religious Associations», «On 
Public Associations», «On political parties».
May 12, 2005 – approval of the Majilis of the 
Parliament a draft law «On Making Addenda and 
Amendments to Certain Legislative Acts of the 
Republic of Kazakhstan on issues of national 
security». The bill, introduced in Parliament by 
the Government on February 24 this year, provides 
for the amendment of legislation in 11 countries, 
including the Criminal Code, the laws «On Mass 
Media», «Non-profi t Organizations», «On operative-
search activity», etc.;
May 24, 2005 d - the beginning of the consideration 
by the working group of the Majilis of the bills 
«On the activity of branches and representative 
offi ces (separate subdivisions) of international or 
foreign non-profi t organizations in the Republic of 
Kazakhstan» and «On introducing amendments and 
addenda to some legislative acts of the Republic of 
Kazakhstan on non-profi t organizations». These bills 
were introduced a group of deputies of the Majilis of 
April 20 this year.
July 8, 2005 – President of the Republic of 
Kazakhstan signed the Law on amendments and 
addenda to some legislative acts of the Republic 
of Kazakhstan on issues of national security. This 
law focuses on the responsibility for the activities of 
public or religious organizations banned by the court 
in connection with extremism. Also, this law defi nes 
the responsibility for the dissemination of media 
products containing propaganda or agitation for the 
violent overthrow of constitutional order, incitement 
to religious hatred, etc. Stringent conditions of 
our country in missionary activity, the need for 
registration of a missionary, and the complication of 
the procedure due to the infl ux of religious missions 
to Kazakhstan, a different kind.
It is clear that over the last year there is a marked 
increase in the manifestations of these security 
threats, not only for Kazakhstan, but also throughout 
Central Asia.
In particular, the unprecedented event was the 
elimination of Kazakhstan in November 2004, the 
national security team, part of the international 
terrorist organization «Al Qaeda» and «CBO 
Mujahideen Central Asia». During the operation, 
carried out in different regions of the country, 
have been arrested 13 persons who are citizens of 
Kazakhstan and Uzbekistan. They were seized books, 
videos and audio tapes containing appeals to terror, 
fake passports, the components of explosive devices 
and ammunition. The investigation revealed that this 
group acts on the territory of Kazakhstan since 2002 
and its individual members have participated in the 
implementation of the terrorist attacks in March-
April and July 2004 in Uzbekistan [3].

Non-Traditional Religions as a threat to National Security in the Republic of Kazalhstan
6
ҚазҰУ хабаршысы. Философия сериясы. Мəдениеттану сериясы. Саясаттану сериясы.  №1 (38). 2012
there should be legislation to expand the basis for the 
development of constructive cooperation between 
the state and various religious organizations [6].
In the process of improving the legal framework 
to combat terrorism and extremism and should be 
based on the real level of threat to the security of 
Kazakhstan and its state leadership.
Thus, a state security policy of Kazakhstan 
involves the following objectives: economic growth 
of the country, an independent and socially-oriented 
economic policy, improvement of legislation of the 
Republic of Kazakhstan, strengthening the rule of 
law and socio-political stability of society, state 
and local government policy implementation and 
conduct of inter-ethnic harmony balanced national 
policy, a policy of equal partnership with the leading 
nations of the world, strengthening the defense 
capacity of the country and training of Kazakhstan 
in the spirit of patriotism, to continue the policy 
of democratization of public life and ecological 
improvement of living conditions, to ensure policy 
cohesion, interconnection and balance of all types 
of security, change their priority depending on the 
situation.
Thus, in concluding this chapter the following 
conclusions.
One. Guaranteeing national security is only 
possible given the unfavorable internal and external 
social factors. At the same time, an external threat 
can be neutralized as long as the action goes on inside 
the country criminalists destructive tendencies. 
Therefore, the policy of social security of society 
and the state should focus on creating an effective 
system of counteraction to provide protection for the 
interests of the individual, society and state.
Two. Currently in the domestic sphere of 
Kazakhstan's national interests are to ensure civil 
peace and national accord, territorial integrity 
and unity of legal space, the stability of the state 
government and its institutions, law and order and 
to complete the process of establishing a democratic 
society, as well as to neutralize the causes and 
conditions conducive to the emergence of social, 
ethnic and religious confl icts, ethnic separatism.
Three. At the present time in Kazakhstan, a 
policy aimed at expanding and improving the legal 
framework to ensure national security and countering 
terrorism and extremism. In particular, at the current 
time the most important legislative acts adopted by 
the legislative is the law «On Countering Extremist 
All these facts indicate that the main focus in 
countering the possible manifestations of terrorism 
and extremism should be done in the fi eld  of 
migration policy of the state. Apparently, the main 
factors that favor these phenomena are insuffi cient 
protection of the state border of the republic and the 
passport and visa control, as well as high levels of 
corruption among relevant government agencies, 
including the immigration police, who often, as 
has been repeatedly found other law enforcement 
agencies of illegal money circulating documents 
issued to them to persons without proper verifi cation 
of their persons. Consequently, it is fi rst necessary 
to strengthen the legal mechanisms to address these 
negative aspects [4].
February 21, 2006 the head of state signed the 
Law on amendments and addenda to some legislative 
acts on counteraction of extremist activity. These 
amendments are aimed at ensuring the operation of 
the rules of the law on countering extremist activity 
and make changes to the Code of Civil Procedure 
and the Code of Administrative Offences, as well 
as laws on public associations, political parties, 
freedom of conscience and religious associations, 
public legal statistics and special accounting.
According to many lawyers, with the adoption 
of this law, the country was formed aligned almost 
block legislation aimed not prevent terrorism and 
extremism; maintain social harmony in our country 
[5].
Law on amendments and addenda to some 
legislative acts on combating extremist activities 
aimed at strengthening national security, the 
protection of society from the threat of terrorism and 
extremism, as well as the international obligations of 
the RK, taken in connection with the ratifi cation of 
the Republic of Kazakhstan a number of international 
legal instruments on the fi ght against terrorism and 
extremism.
It should be noted that the problem of religious 
extremism, manifestations of a broader causal 
factors that can not be overcome by several laws. 
Obviously, a fertile ground for the spread of the 
country's religious views are radical nature of 
the decline in living standards, growing poverty, 
unemployment, low levels of education and culture, 
social disorder and apathy, loss of life and spiritual 
guidance, etc. This is especially true today, inherent 
in adolescents and young adults.
In the fi eld of religion and religious communities, 

ISSN 1563-0307      KazNU Bulletin. Political sciences series. Philosophy series. Cultural science series. №1 (38). 2012
Z.K. Shaukenova and Sh.M. Zhandossova
7
Activities» that defi nes the legal and institutional 
framework for combating extremism, and the Law 
«On introducing amendments and addenda to some 
legislative acts of the Republic of Kazakhstan on 
combating extremism».
The effectiveness of the struggle against religious 
and political extremism in our country largely 
depends on how consistently and strictly complies 
with the requirements of laws to ensure the national 
security of the Republic of Kazakhstan [7]:
– Prohibiting propaganda and agitation, inciting 
national and religious hatred and enmity;
– Prohibiting the establishment and operation of 
public associations whose aims and actions are aimed 
at inciting social, racial, ethnic and religious strife;
– Prohibiting the establishment and operation of 
public associations whose aims and activities are 
directed at changing the constitutional system and 
violation of the integrity of the Russian Federation, 
at undermining its security, the creation of armed 
formations;
– Considers inadmissible to establish any religion 
as state;
– Establishing the equality of religious 
associations before the law.
References
1.  Avtsinova G. Extremism is a political // Political 
Encyclopedia. In two volumes. – M., 1999. – T. 
2. – P.385.
2.  Smirnov M. Americans in Islam. Interview head 
of Islamic studies at the University of Washington 
Professor A. Ahmed from the managing editor of 
the newspaper «Nezavisimaya Gazeta – religion,» 
// NG – religion. – № 1, January 15, 2003.
3.  Nurullayev A.A. Islam and Nationalism // 
Religion and nationalism. – M., 2000. – P. 256.
4.  Constitution of the Republic of Kazakhstan. – 
Almaty: Kazakhstan, 1995.
5.  Meirmanov Zh. Save harmony and stability / 
national daily newspaper of the Republic of 
Kazakhstan, Republican newspaper «Pravda 
Kazakhstan», № 32, February 18, 2004.
6.  Ivanov V.A., Trofi mov I.F. Religion in Kazakh-
stan: A Handbook. – 2nd ed., Revised. and add. 
– Almaty: Arch, 2003. – P. 238.
7.  Amirov A.A. Dialogue faiths - an important factor 
in strengthening stability in Kazakhstan / Center 
for Foreign Policy and Analysis. Internal politics 
in Kazakhstan. www.cvi.kz
З.К. Шаукенова, Ш.М.  Жандосова
Дəстүрлі емес діндер Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне қауіп ретінде
Аталған мақалада дəстүрлі емес діндер Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне қауіп ретінде қарастырылады. 
Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы басшысы Нұртай Абықаев айтқандай «республикамызда соңғы кездері шетелдік діни 
миссиялардың саны тым күрт өсіп кетті, бұл дегеніміз елімізде діни жəне этникалық негіздегі жанжалдарға мүмкіндік туып 
жатыр». Сондықтан да аталған тақырып өте өзекті.
 З.К. Шаукенова, Ш.М. Жандосова
Нетрадиционные религии как угроза национальной безопасности Республики Казахстан
В Основном Законе Республики Казахстан провозглашен светским государством, в котором наивысшими ценностями при-
знаются человек, его жизнь, права и свободы, в том числе свобода совести, которые могут ограничиваться лишь в случае, когда 
их осуществление нарушает права и свободы других лиц, посягает на конституционный строй и общественную нравствен-
ность. Страну наводнили различного рода миссии, ранее никому не известные в Казахстане. Наблюдается рост межконфессио-
нальной напряженности, вызванный борьбой за вовлечение в свои ряды новых приверженцев. Способствует ее обострению 
активная деятельность в республике зарубежных проводников, которые, располагая значительными финансовыми средствами 
и большим опытом миссионерской деятельности, нередко теснят традиционные для Казахстана религии в борьбе за влияние на 
верующих. Хотя межконфессиональные противоречия пока, как правило, не приводят к каким-то антиобщественным действи-
ям, проявляясь в основном в критике своих конкурентов как «лжепророков» на молитвенных собраниях, в публичных высказы-
ваниях духовенства, сама интенсивность ее является достаточно тревожным симптомом. Сама по себе неидеологизированная 
религия не представляет угрозу безопасности. Как заявил бывший председатель КНБ Нуртай Абыкаев, в республике «увели-
чилось число иностранных религиозных миссий, посещающих республику с целью распространения религиозно-мистических 
учений и создания предпосылок для конфликтов на религиозной и этнической основе».

Қазіргі таңдағы халықаралық жанжалдардың ерекшеліктері
8
ҚазҰУ хабаршысы. Философия сериясы. Мəдениеттану сериясы. Саясаттану сериясы.  №1 (38). 2012
Қазіргі таңдағы халықаралық жанжалдардың ерекшеліктері
Г.Ө. Насимова*, А.А. Кеңесов, А.А. Камалдинова
Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы  қ.
*E-mail: nasimova@mail.ru
Түйін.  Бұл  мақалада  бүгінгі  күндегі  халықаралық  жанжалдардың  ерекшеліктері  мен  оған  ықпал 
ететін  факторлар  талданған.  Сонымен  қатар  халықаралық  жанжалдардың  себептері  мен  салдары 
көрсетілген. Қазіргі таңдағы саяси жанжалдардың мəні мен мағынасы қарастырылып оның қоғамға 
алып келетін зардаптары сарапталған. Халықаралық жанжалдардың ерекшеліктеріне сай олардың ал-
дын алу мен реттеудің əдіс-амалдары анықталған.
XXI  ғасырда  өмір  сүріп  отырсақ  та,  халық-
аралық  аренада  мемлекеттер  арасындағы  жан-
жалдар басылмай келеді. Барлық мемлекет тердің 
мақсаты – өркениетті  даму  мен  бейбітшілік. 
Дегенмен,  əлі  күнге  дейін  жанжалдар  бой 
көрсетуде.  Адамзат  өзінің  тарихында  соғыссыз 
жəне жанжалсыз əлемдік жүйе құруға тырысып 
келеді.  Дегенмен  өткен  ғасыр  жойқын  əлемдік 
соғыстармен, идеологиялық жанжалдармен жəне 
бейбітшілікті  орнату  мен  ынтымақтастықтың 
жаңа түрлерін іздеумен белгілі болды. Жанжал-
дар адамзат бар кезде болады, бар жəне болған 
да.  ХХІ  ғасыр  жанжалдарының  мəндік  сипаты 
тұрақты жəне бірқатар жаңа ерекшеліктері бар. 
Халықаралық жүйенің өзгеріске ұшырауы жаңа 
замандағы  жанжалдар  ерекшеліктерінің  табиғи 
өзгеруін анықтайды. 
Қазіргі таңда мемлекет ішіндегі жəне асиммет-
риялық  жанжалдар  ХХ  ғасырмен  жəне  ерте  та-
рихи  кезеңдермен  салыстырғанда  халықаралық 
саясатта маңызды орын алады. 
Біріншіден, егер де бұрын жанжалдың саяси 
сөздігінде мемлекетаралық соғыстарды меңзесе, 
қазір біз «ғаламдық күш көрсету», «тұлға қауіп-
сіздігі» деген түсініктерді қолданамыз. Мем лекет 
орталық фактор болып қала береді, бірақ басты 
қауіп тудырушы болып табылмайды. Сондықтан 
қауіпсіздікті бірегейлендіру мен оған қарсы тұру 
қиын. 
Екіншіден, бүгінгі жанжалдар саяси идеоло-
гиялық емес, діни немесе этникалық негізде жиі 
жүреді.  Сонымен  қатар  діни  сипаттың  өсуі  ХХ 
ғасыр бойы батыстық əлеуметтік-саяси ғылымда 
кең етек алған модернизация теориясына күмəн 
келтіруде. 
Үшіншіден, қазіргі жанжалдарға қылмыстық 
топтар  да  қатысуда.  Идеологиялық,  отарлау, 
геостратегиялық жəне үстемдік жанжалдарының 
орнына  аймақтық  державалар  арасындағы  со-
ғыс тар  келді.  Халықаралық  қатынастар  ұлт-
тық  əскери  күшпен  ғана  емес,  сонымен  қатар 
халықаралық  институттар,  трансұлттық  корпо-
ра  циялар,  азаматтар  мен  террористер  тобы 
жəне  жеке  жүйелер  қатысатын  қиын  сая-
си  процестермен  де  анықталады.  Сондықтан 
жанжалдың  құрылымын  анықтау  қиындай 
түсуде.  Егер  бұрын  қарама-қарсы  топтарды  тек 
қана  анықтау  болса,  қазіргі  таңда  субъектілер 
де күрделі, əр алуан болып келеді. Басқа сөзбен 
айтқанда,  қазіргі  жанжалдар  қиын  сипатымен 
ерекшеленеді. 
Жанжалға 
қатысушылардың 
саны көп болғандықтан, олардың реттеушілікке 
қол  жеткізуі  қиын.  Қазіргі  таңда  жанжалды 
шешуде  оның  жаңа  заңдылықтарын  анықтап, 
жүруін  бақылауда  басқа  əдістеме  мен  концеп-
ция керек. Ал мемлекет болса өткен ғасырдағы 
қауіптің елесімен күресуді тоқтатып, жаңа туған 
ғасырдың  шынайы  қаупіне  қарсы  бірігуі  қажет. 
Жанжал  дүниеге  келгеннен  бері  адамзат  оны 
шешу мен алдын-алудың əр алуан түрлерін ойлап 
тапты.  Солардың  қатарында  тиімді  əрі  күрделі 
əдістердің бірі делдалдық немесе үшінші жаққа 
сүйену.
Егер  де  делдалдың  мақсаты  мақсатты  жəне 
тиімді  делдалдық  етіп  жанжалды  шешу  бол-
са.  Ал  үшінші  жақтың  мақсаты  агрессия  бол-
са,  онда  бұндай  делдалдық  қауіпті  əрі  қатерлі 
болып табылады. Енді Карабах мəселесін реттеу-
де  серпіліс  күтілген  Армения  мен  Əзірбайжан 

ISSN 1563-0307      KazNU Bulletin. Political sciences series. Philosophy series. Cultural science series. №1 (38). 2012
Г.Ө. Насимова, А.А. Кеңесов, А.А. Камалдинова
9
президенттерінің  Қазандағы  кездесуін  еске 
түсірейікші.  Олар  жанжалды  шешуге  дай-
ын  болды  ма?  Біздің  ойымызша,  жоқ.  Егер  де 
делдалға келетін болсақ, олар əр кезде өздерінің 
бейбітшілік қызметтерін риясыз атқару мəселесі 
тұрады. Яғни, жанжалда үшінші жақтың агрес-
сияны  өзіне  қажетті  бағытқа  бұруға  мүдделі 
болатыны  сирек  емес.  Экономикалық  тұрғыдан 
дамыған  жəне  əскери-саяси  күші  зор,  əлемдік 
қауымдастықтың  кейбір  бөлігі  жанжалды 
реттеудің  маңызды  бөлігін  өздерінің  мойнына 
алуға ынталанып отырғандығы туралы фактінің 
бар  екендігін  есімізден  шығармауымыз  қажет. 
Дегенмен  «дамыған  субъектілер»  сонымен 
қатар  кейбір  жағдайларда  жаңа  жанжалдарды 
тудырады.  Заманауи  жанжалдардың  табиғаты, 
көбінесе,  жанжалдардың  алдын  алу  үшін  жаңа 
мүмкіндіктерді  тудыратын,  бірақ  қатысушы 
ел  дер  үшін  көп  жағдайларда  тəуекелділікті 
жо ға  рылататын  əскери-технологиялық  жə не 
ақпараттық  новациялар  факторларымен  анық-
талады.  Режимді  ауыстыру  немесе  пост жан-
жалдық  қайта  қалыптастыру  үшін  үстем  етуші 
державалар  жалғыз  немесе  басқа  мем лекет тер-
мен коалиция құра отырып, басқа мемлекеттер-
дің  ішкі  істеріне  араласу  талпыныстарын 
қолданғаны құпия емес. 
АҚШ-тың  халықаралық  саясаттағы  рөлін 
ескере отырып, заманауи жанжалдың «бейнесін» 
қалыптастыруда  негізгі  рөлді,  американдық 
сыртқы  саяси  жəне  əскери  бюрократия  оның 
əлемдік  дамудың  басқа  конфликтогендік  си-
пат тамаларына  төзімділігі,  сонымен  қа тар 
Вашингтонның  жаңа  халықаралық  жанжал-
дардың алдын алудың жəне қазіргі халықаралық 
жанжалдардың үдемелі қарқындылығын төмен-
детудің  қолайлы  жолдары  ойнайтын  болады. 
Дегенмен  делдалдық  институтының  барлық 
кемшіліктерінің  негізінде  оның  қызметтерінен 
бас  тартуға  болмайды.  Егер  де  ол  қолайлы 
қызмет терді  орындамаса,  онда  əлем  толықтай 
жанжалдарға белшесінен батар еді. 
Егер  батыс  зерттеушілерінің  зерттеулеріне 
сенетін  болсақ,  онда 1945 жылдан  бастап 90-
жылдардың басына дейін делдалдық шамамен Аф-
рика жəне Латын Америкасында 2/3 жанжалдық 
жағдайларда,  Таяу  Шығыста 4/5 жанжалдарда 
қолданылған.  Делдалдық  жанжалға  түсуші  ел-
дерге  біржақтылық  негізінде  немесе  саяси  жəне 
идеологиялық  бағытта  емес,  ал  халықаралық 
құқықтың сақталуында құрылуы тиіс. 
Қазіргі  таңдағы  жаңа  халықаралық  жанжал-
дардан мысал келтіретін болсақ Сирияны айтуға 
болады.  Мəселені  шешуде  БҰҰ-ның  тұрақты 
мүшелері  келісе  алмады.  Ал  нəтижесінде  не 
болмақ?  Сириядағы  оқиғалар  ішкі  немесе 
аймақтық мəселелер емес, ал күштердің ғаламдық 
тепе-теңдігі анықталатын маңызды халықаралық 
үдерістердің негізгі компоненттері. 
БҰҰ  резолюциясын  сылтау  етіп,  сириялық 
тəртіпті құлату қадамдары Қауіпсіздік кеңесінің 
тұрақты  екі  мүшесі  Ресей  мен  Қытайдың 
қарсылығы  арқасында  жүзеге  асырылмауда. 
Бұл  жанжалда  бірнеше  аспекті  бар.  Ең  алды-
мен,  Сириядағы  дағдарыстың  негізінде  оның 
қоғамының көп бөлігін кедейлер құрайтын өткір 
əлеуметтік  мəселелер  жатыр.  Сонымен  қатар 
биліктің  қателіктері  мен  қылмысы  туралы  да 
болып  отыр.  Мысалы,  жемқорлық.  Бірақ  осы 
дағдарыстың  басты  аспектісі – сыртқы  фактор. 
Қазіргі  таңда  Сирия – тек  қана  аймақтық  емес, 
сонымен қатар ғаламдық саясаттың шоғырланған 
орталығы. Сирияны Ресей, Иран, Қытай қолдап 
отыр. Осы сыртқы аспект үлкен рөл ойнайды. 
Бірқатар  сарапшылардың  ойынша,  Сириядағы 
тəртіпті жоюға қарсы сыртқы агрессияның күшеюі, 
Иранның аймақтық позициясын əлсі рету үшін жа-
салуда. Ал Иран – Ресей мен Қытай үшін маңызды 
одақтас. Сондықтан бұл – əлем секілді ескі дүние. 
Тіпті  араб  елдерінде  алдыңғы  жылдың  басынан 
басталған  үдерістер  Таяу  Шығыстағы  шикізат 
ресурстарын  қатаң  бақылауға  алу  мақса тындағы 
геосаяси  ойындар  екендігін  біздің  саясаттану-
шы студенттеріміз де айтып бере алады. Біз көріп 
отырғандай, Ресей мен Қытай аталған конф ликтіге 
қатыстырылуда, сондықтан олар БҰҰ ҚК кез кел-
ген біржақты əрекетіне вето жариялау барысында 
АҚШ  мен  ЕО  елдері  ешқан дай  заңды  халықара-
лық-құқықтық негізге ие бола алмайды. Ресей Же-
рорта  теңізіндегі  жал ғыз  одақ тасын  жоғалтқысы 
келмейді.  Сирияда  конфес сияаралық  соғысқа 
ұласуы мүмкін азамат тық соғыс қаупі бар екендігін 
барлығы түсінеді. Себебі діни фактор – кез келген 
мүддені  жақтаушылар  үшін  тиімді  қалқа.  Бірақ 
Сириядағы  қайшылықтың  маңызды  компоненті 
ақпараттық-психологиялық  соғыс  екендігі  айдан 
анық.  Егер  де  жанжалға  қатысушылар  аталған 
мəселені шешуде конструктивті шараларды жүзеге 
асырмаса,  толықтай  бір  аймақта  үлкен  көлемді, 
көптеген жылға созылатын тұрақсыздық туатыны-
на кү мəн жоқ. Сонымен, бүгінгі күнде халықаралық 
жанжалдардың  төмендегі  ерекшеліктерін  атап 
өтуге болады.
Біріншіден, ғасырлар бойы қалыптасқан құн -

Қазіргі таңдағы халықаралық жанжалдардың ерекшеліктері
10
ҚазҰУ хабаршысы. Философия сериясы. Мəдениеттану сериясы. Саясаттану сериясы.  №1 (38). 2012
ды лық тар  жүйесімен  өмір  сүру  формаларының 
арасындағы мейрімсіз жанжалдардың етек алуы. 
Бұл  жанжалдарды  шешу  үлкен  күштерді  талап 
етеді. 
Екіншіден,  жанжалға  қатысушы  субъекті-
лердің артында міндетті түрде белгілі бір держава 
мүдделерінің болуы немесе үшінші жақ факторы.
Үшіншіден,  қазіргі  замандағы  халықаралық 
жанжалда жеңіске жету мүмкін емес. 
Төртіншіден,  жанжалдарда  ұлттық-терри-
тория лық сипаттан геосаяси мəнге айналуда не-
месе геосаяси ойын үлгісіндегі жанжалдар. 
Бесіншіден,  жанжалдарда  агрессор  мен 
агрессияға қарсы тұрушы субъектіні анықтаудың 
қиындығы.  ХХІ  ғасырда  жанжалдардың  сипа-
ты  мен  мəні  де  үлкен  өзгерістерге  ұшырады. 
Солардың  бірі  сарапшылардың  пікірінше, 
мемлекеттердің  тұрақсыздығына  ықпал  ететін 
«түрлі түсті төңкерістерді» атайды.
Бүгінгі  күнде  «түрлі  түсті  төңкерістердің» 
төмендегідей ерекшеліктері бар:
– 
Мақсатқа жетуде əскерден тыс құралдар-
ды пайдалану, яғни, ақпараттық-психологиялық 
ық пал, бейбіт саяси акциялар жəне т.б.;
– «Түрлі түсті төңкерістердің» ең маңызды 
күші  «бесінші  колонна»  деп  аталатын,  шетел-
ден  қаржыландыратын  төңкерісті  қолдамайтын 
халықтың бөлігі;
– 
Басты  құрал  БАҚ  жəне  басты  соғыс 
«ақпараттық соғыс»;
– 
Басты  катализатор  сыртқы  факторлар 
мен ресурстар.
Тұрғындардың  əлеуметтік  үміті  мен  олар-
дың  қанағаттану  көлемінің  арасындағы  қара-
ма-қайшылықтың  нəтижесінде,  мысалы,  Қыр-
ғыз станда  саяси  жүйенің  дағдарысына  жəне 
жүргізіліп  отырған  қайта  құрулардың  тоқта-
тылуына алып келді. Өркениеттік басымдықтар 
негізінде  түбегейлі  шаралармен  күйзеліссіз 
жүргізілетін əлеуметтік-экономикалық жəне сая-
си  реформалардың  іске  асырылуы  құнды  жеке 
кəсіби қасиеті бар саяси лидердің жетекшілігімен 
ғана мүмкін. Бұндай саясаткерде дағдарыс кезін-
де тиімді шешім ұсыну қабілеті мен жігері жəне 
қоғамда  келісім  мен  тыныштықты  қамтамасыз 
ететін  ұйымдастыру  қасиеті  болуы  шарт.  Егер 
елде  шиеленістің  деңгейі  жоғары  болса,  онда 
аталған  елдердің  көшбасшылары  қоғамдағы 
əртүрлі  мақсаттарды  жəне  бір-біріне  қарама-
қайшы мүдделерді біріктіре алмайды. Қай мем-
лекет ұтылды, қайсысы жеңілді, менің ойымша, 
біз  баға  бере  алмаймыз.  Оны  елдердің  халқы 
мен билігі бағаласын. Бірақ анығы бір, мақсаты 
тұрақтылықты қамтамасыз ету болып табылатын 
мемлекет қана əр кезде «ұтыста» болады. 
Г.О. Насимова, А.А. Кенесов, А.А. Камалдинова 
Особенности международных конфликтов в современном мире
В данной статье анализируются основные факторы и особенности современных международных конфликтов. В том числе 
выявлены причины и формы международных конфликтов современного мира. Авторы определяли сущность и характер меж-
дународных конфликтов. Анализированы их последствия. В связи с изменением характера и сущности современных междуна-
родных конфликтов, были рассмотрены разные варианты регулирования и их разрешение. 
G.О. Nasimova, А.А. Kenesov, А.А. Кamaldinova
Features of international confl icts in modern world
In given article the main factors and features of modern international confl icts are analyzed. Also, the reasons and forms of 
international confl icts of modern world are revealed. Authors defi ned an essence and character of international confl icts and their 
consequences were analyzed. Due to the change of characteristics and essence of international confl icts different ways of regulation and 
their decision were considered. 

ISSN 1563-0307      KazNU Bulletin. Political sciences series. Philosophy series. Cultural science series. №1 (38). 2012
Л.М. Иватова, Е.А. Ордабек, Ж. Сабырұлы
11
Казахстан и США: на пути укрепления доверительных отношений 
в рамках обеспечения ядерной безопасности
Л.М. Иватова, Е.А. Ордабек*, Ж. Сабырулы 
Казахский национальный университет имени аль-Фараби, Казахстан, г. Алматы
*E-mail: Don_erden@mail.ru
Аннотация.  В  данной  статье  рассматриваются  отношения  Республики  Казахстан  и  Соединенных 
Штатов Америки на пути доверительных отношений в рамках обеспечения ядерной безопасности.
Получив  в  наследство  от  распавшегося  Со-
ветского  Союза  ядерное  оружие  Казахстан  пы-
тался использовать ядерный фактор в политиче-
ских играх с ведущими мировыми державами, и 
конечно же, с США. Даже не имея еще собствен-
ного опыта активной деятельности на междуна-
родной арене, в Казахстане прекрасно осознава-
ли  роль  ядерного  оружия  в  современном  мире. 
В  Алма-Ате  не  могли  не  понимать,  что  исчез-
нувший  только  что  с  политической  карты  мира 
Советский  Союз  на  протяжении  четырех  деся-
тилетий  считался  второй  супердержавой  мира, 
сопоставимой по своему влиянию на положение 
дел в мире с США, только в силу наличия у него 
гигантского  потенциала  стратегических  воору-
жений.  Мысль  о  том,  что  Казахстан,  благодаря 
наличию ядерного оружия, тоже сможет сразу же 
занять весьма высокое место в списке наиболее 
влиятельных стран, по-видимому, доминировала 
в первых политических расчетах казахстанского 
руководства. 
Однако эти планы Казахстана явно противо-
речили  не  только  интересам  Москвы,  но  в  не 
меньшей  степени  и  Вашингтона.  Это  был  тот 
самый, не часто встречающийся в международ-
ной политике случай, когда интересы Москвы и 
Вашингтона совпадали. Их позиции в вопросе о 
ядерном наследстве СССР сводились к тому, что 
распад советской империи не должен привести к 
росту числа ядерных стран. Действительно, став 
в  конце  второй  мировой  войны  первой  в  мире 
ядерной державой, США уже тогда начали фор-
мировать основы своей политической стратегии 
в вопросах ядерных вооружений. И одна из глав-
ных  отправных  точек  американской  позиции – 
это нераспространение ядерного оружия [1]. 
Вашингтон  давно  уже  озабочен  тем,  чтобы 
двери  «ядерного  клуба»  оставались  плотно  за-
крытыми для всех желающих попасть туда стран, 
в  том  числе  даже  для  тех  из  них,  которые  дав-
но  известны  как  дружественные  Соединенным 
Штатам государства. В случае же с Казахстаном 
тревога  США  по  поводу  появления  нового  со-
искателя на место в ядерном клубе усиливалась 
целым  рядом  дополнительных  факторов.  Ведь 
на  ядерный  статус  претендовала  страна,  кото-
рая  причисляет  себя  к  мусульманскому  миру,  а 
в США, как и везде на Западе, страх перед так 
называемой «исламской ядерной бомбой» очень 
велик. Кроме того, в Вашингтоне понимали, что 
возможность  обеспечения  стабильности  в  воз-
никших на развалинах СССР, особенно в «Цен-
тральноазиатском  регионе,  находится  под  во-
просом, а следовательно, нет гарантии жесткого 
контроля за сохранением и возможным исполь-
зованием  этого  вида  оружия  массового  пора-
жения. Вашингтон с самого начала занял очень 
жесткую  позицию,  фактически  солидаризиро-
вавшись  с  Москвой:  право  наследовать  статус 
ядерной  державы  должно  принадлежать  только 
России. Именно туда должно быть перемещено 
все ядерное оружие бывшего СССР, и на Москву 
должна  быть  возложена  вся  ответственность  за 
его сохранность и безопасность [2].
Соединенные  Штаты  дали  понять  Казахста-
ну, что в этом вопросе их позиция непреклонна. 
Во  время  визита  государственного  секретаря 
Джеймса Бейкера в Алма-Ату весной 1992 года 
США еще раз подтвердили, что они настаивают 
на своей прежней позиции, то есть на безъядер-
ном статусе Казахстана, и что эта страна должна 
присоединиться  к  договору  о  нераспростране-

Казахстан и США: на пути укрепления доверительных отношений...
12
Вестник КазНУ. Серия философия. Серия культурология. Серия политология.  №1 (38). 2012
нии ядерного оружия в качестве неядерного го-
сударства. 
Вместе  с  тем  у  Казахстана  практически  не 
было альтернативы. Отказ выполнить американ-
ские требования означал бы, что Алма-Ата всту-
пает на путь конфронтации с остающейся един-
ственной сверхдержавой мира – Соединенными 
Штатами  с  первых  шагов  своего  независимого 
развития. А это, в свою очередь, означало бы, что 
Казахстан лишает себя возможности получения 
в будущем экономической, политической, техно-
логической и любой иной поддержки со стороны 
США, а также финансовой помощи со стороны 
контролируемых  ими  организаций,  в  том  числе 
Всемирного Банка, Международного Валютного 
фонда и др.
Кроме того, в этом вопросе Казахстан не мог 
бы  опереться  и  на  поддержку  своих  могуще-
ственных  соседей,  России  и  Китая,  или  других 
влиятельных  держав,  также  не  желавших  рас-
ширения  «ядерного  клуба».  Предстояла  бы  от-
кровенная  конфронтация  практически  со  всем 
международным  сообществом,  за  исключением 
лишь  тех  мусульманских  государств,  которые 
лелеяли тогда надежду на появление исламской 
ядерной бомбы. Таким образом, позиция Казах-
стана по вопросу о стратегических вооружениях 
была с его стороны политической игрой, в ходе 
которой он стремился извлечь как можно боль-
ше выгоды из отказа от ядерного статуса. Одна-
ко  твердая  позиция  Вашингтона,  опиравшегося 
к  тому  же  в  этом  вопросе  на  полное  взаимопо-
нимание с Москвой, предопределила достаточно 
быстрый финал этой игры [3].
У Н. Назарбаева было слишком мало време-
ни  для  маневров.  Давление  США  на  Алма-Ату 
возрастало. Кроме того, во второй половине мая 
1992 года предстоял первый официальный визит 
главы  независимого  Казахстана  в  США,  в  ходе 
которого  должен  был  быть  заложен  фундамент 
будущих  отношений  двух  государств.  В  Алма-
Ате все больше понимали, что без четкого отказа 
от обладания ядерным оружием не могло быть и 
речи о том, что Казахстан сможет рассчитывать 
в  будущем  на  доброжелательное  отношение  со 
стороны Вашингтона.
Как  следствие  Казахстан  смягчил  свою  по-
зицию. Уже в конце апреля 1992 года президент 
Н. Назарбаев дал понять, что он готов уступить 
в  вопросе  о  ядерном  статусе,  если  США  дадут 
надежные  гарантии  безопасности  Казахстана,  в 
том числе и гарантии его ядерной безопасности. 
Истинная  причина  столь  серьезной  уступ-
ки  со  стороны  Казахстана  состояла  в  том,  что 
вставшая  на  путь  независимого  развития  стра-
на очень нуждалась в развитии многосторонних 
отношений  с  Соединенными  Штатами  и  реши-
ла  пожертвовать  престижным,  но  формальным 
для себя статусом ядерной державы в обмен не 
только  на  гарантии  безопасности,  но  и  на  пер-
спективы получения многосторонней помощи со 
стороны Запада, и прежде всего – США. 
В опубликованной 16 мая 1992 года брошю-
ре Н. Назарбаева «Стратегия становления и раз-
вития Казахстана как суверенного государства» 
уже  недвусмысленно  говорится  о  фактическом 
отказе Казахстана от ядерного оружия. «Очевид-
но, – говорится  в  «Стратегии...», – что  ядерное 
оружие,  размещенное  на  территории  Казахста-
на, даже после его существенного сокращения в 
рамках договорного процесса с Россией, США, 
а в перспективе и с остальными ядерными дер-
жавами, будет продолжать выполнять свои обо-
ронительные  функции.  Казахстан  станет  зоной, 
свободной от ядерного оружия, в результате до-
говорного  процесса.  С  учетом  интересов  своей 
безопасности  наше  конечное  желание – полу-
чить  гарантии  территориальной  целостности  и 
неприкосновенности  без  ядерного  потенциала» 
[4].
По приезду в Вашингтон Назарбаев впервые 
достаточно четко сформулировал изменившуюся 
позицию своей страны по вопросу о ядерных во-
оружениях. Он также пытался оправдать перво-
начальную позицию Казахстана тем, что прежде 
его  страна  проявляла  естественную  «осторож-
ность», опасаясь за свою будущую безопасность 
в условиях непредсказуемого развития событий 
после  дезинтеграции  Советского  Союза.  Кроме 
того, он фактически признал, что мусульманские 
страны пытались оказывать свое влияние на по-
зицию Казахстана. «Когда после распада СССР 
было неизвестно, что станет с Россией и нашими 
соседями,  когда  есть  большое  стремление  вли-
ять  со  стороны  мусульманских  государств,  мы 
проявили осторожность [5]. 
США  признали  Казахстан  участником  До-
говора  по  стратегическим  наступательным  во-
оружениям  СНВ-1,  подписанного  Советским 
Союзом  и  США  в  июле 1991 года.  Договор,  в 
частности,  предусматривал  значительное  со-
кращение  стратегических  ядерных  арсеналов 
стран-участников.  Казахстан  взял  на  себя  обя-
зательства по сокращению части своих ядерных 

ISSN 1563-0307      KazNU Bulletin. Political sciences series. Philosophy series. Cultural science series. №1 (38). 2012
Л.М. Иватова, Е.А. Ордабек, Ж. Сабырұлы
13
вооружений  в  соответствии  с  этим  договором. 
Кроме  того,  президент  Назарбаев  впервые  взял 
обязательство присоединиться к Договору о не-
распространении  ядерного  оружия  в  качестве 
неядерного  государства.  Соединенные  Шта-
ты  приветствовали  признание  Н.  Назарбаевым 
безъ ядерного статуса Казахстана. Казахстан под-
писал Договор СНВ-1 и Лиссабонский протокол 
к  нему.  В  июле 1992 года  эти  документы  были 
ратифицированы его парламентом. 
В  дальнейшем  Казахстан  стал  первой  из 
постсоветских ядерных республик, ратифициро-
вавших Договор о нераспространении ядерного 
оружия. Это было сделано в декабре 1993 года, 
накануне  визита  в  Алма-Ату  вице-президента 
США  Альберта  Гора.  Во  время  этого  визита 
было, в частности, подписано соглашение о де-
монтаже  баллистических  ракет,  подлежащих 
уничтожению. Соединенные Штаты согласились 
выделить для этой цели 88 миллионов долларов. 
США  признали  также  за  Казахстаном  право  на 

Каталог: journals
journals -> Хабаршы вестник
journals -> Н. Ю. Зуева (жауапты хатшы), О. Б. Алтынбекова, Г. Б. Мәдиева
journals -> Л-фараби атында ы аза лтты
journals -> Issn 1563-0269 Индекс 75871; 25871
journals -> Issn 2306-7365 1996 жылдың қарашасынан бастап екі айда бір рет шығады
journals -> ҚОҒамдық Ғылымдар мәселесі вопросы общественных наук
journals -> Казахский национальный
journals -> Ғылыми журнал 1996 жылдың қарашасынан бастап екі айда бір рет шығады
journals -> Казахский национальный
journals -> №4(68)/2012 Серия филология

жүктеу 5.11 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   33




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет