Issn 1563-0269 Индекс 75871; 25871



жүктеу 5.03 Kb.

бет2/26
Дата09.01.2017
өлшемі5.03 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26
главах  подробно  описывает  посольство  ко 
двору Аттилы, что совпало с попыткой римлян 
убийства  гуннского  вождя.  Последняя,  чет-
вертая  часть  озаглавлена  «Падение  империи». 
Здесь К. Келли рассказывает о гуннском втор-
жении  в  Галлию  в 451 г.  и  Италию  в 452, о 
гибели Аттилы и развале его империи. 
Свои исследования английский историк пол-
ностью  строит  на  сочинениях  римских  исто-
риков  Приска  Панийского  и  Аммиануса  Мар-
целлинуса.  В  качестве  исторических  источни-
ков  автор  признает  важность  археологических 
свидетельств.  Книга  К.  Келли  заметно  отли- 
 
Проблемы истории гуннов в западной историографии 


 
 
 
ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. № 3(70). 2013 
чается  от  аналогичных  работ,  опубликован-
ных  в  последнее  время.  Кристофер  Келли 
солидарен  с  австрийским  ученым  Отто  Маен-
хен-Гелфеном  по  поводу  происхождения  гун-
нов.  Он  также  категорически  отрицает  какие-
либо связи между китайским народом гсиен-ну 
и гуннами. 
К. Келли в новом свете раскрывает личность 
Аттилы,  проявившего  свой  политический  та-
лант  и  волю,  чтобы  объединить  под  своим 
бесспорным правлением не только кочевников 
гуннов,  но  и  огромное  множество  готов,  ала-
нов, даже некоторых римлян. Когда же Аттила 
умер,  мощная  гуннская  империя  быстро  рас-
палась.  Келли  характеризует  Ат-тилу  и  как 
искусного, одарённого дипломата, который ува-
жал установленный в Европе дипломатический 
порядок  и  который  смог  успешно  наладить 
политические  отношения  с  усиливающимся 
Константинополем  и  дезинте-грирующей  за-
падной ветвью Римской империи. Английский 
исследователь  подчеркивает,  что  Аттила  пре-
восходно  сочетал  в  своем  политическом  ис-
кусстве военные действия и талантливую дип-
ломатию,  ко  всем  этим  талантом  он  добавлял 
ужас  и  пропаганду  действием,  когда  захваты-
вал города и селения. 
Новизна  исследования  К.  Келли  заклю-
чается в том, что он предпринял попытку вос-
становить  образ  Аттилы  как  гениального 
военачальника,  правителя,  который  был  более 
склонен  к  созданию  стратегических  союзов 
для  блага  своего  народа,  чем  к  завоеванию 
соседних стран путём жёстких нападений. Так, 
автор  рассказывает  о  его  длительных  кон-
тактах с римским генералом, об обещании Го-
нории,  сестры  римского  императора,  выйти 
замуж  за  Аттилу.  До  исследования  К.  Келли 
эти  события  практически  не  освещались  в 
исторической литературе 
Рассмотренные  произведения  различаются 
по авторскому подходу к изучаемой проблеме, 
с одной стороны это – взвешенный, спокойный 
анализ  в  сочетании  с  определённым  восхище-
нием  величайшими  личностями  Центральной 
Азии Аттилой, Чингисханом, Тамерланом.  Мы 
наблюдаем это в работах Р. Груссе, Отто Маен-
хен-Гелфена.  С  другой  стороны – это  оценка 
гуннов  как  просто  паразитирующих  граби-
телей, мародёров и вымогателей. [16] 
 
Несмотря  на  определенные  различия  в 
точке  зрения  и  Р.  Груссе,  и  Э.А.  Томпсона,  и  
Отто  Маенхен-Гелфена,и  К.  Келли,  как  и 
другие  западные  востоковеды  единодушны  во 
мнении,  что  гунны  сыграли  важную  роль  в 
европейской  истории, что, несмотря на  корот-
кое  пребывание  на  европейской  исторической 
сцене,  их  появление  имело  серьезные  послед-
ствия для дальнейшего развития Западной Ев-
ропы, и возможно оказало значительное  влия-
ние и на Восток. [17]   
Все  вышеназванные  работы,  имеющие  ака-
демический характер, объединяет очень интерес-
ный, порой занимательный, совершенно нескуч-
ный,  неутомительный  стиль  изложения,  кото-
рый  привлекает  не  только  профессиональных 
историков,  но  и  всех,  кто  интересуется  древ-
ней и средневековой историей.  С научной точки 
зрения все эти работы яркие, запоминающиеся, 
не  безликие,  в  каждой  книге  ощущается  лич-
ное  присутствие  автора,  его  убеждений,  про-
фессиональных  принципов,  а  порой  и  эмо- 
ций. 
Совместными  усилиями  западные  востоко-
веды  с  высокой  лингвистической,  археологи-
ческой  компетентностью,  обстоятельно,  на-
сколько  позволяли  это  сделать  источники,  ис-
следовали военно-политическую историю гун-
нов  с  момента  первого  упоминания  о  них  до 
крушения империи Аттилы в V в. н. э., их со-
циальное  устройство,  хозяйственно-экономи-
ческий уклад, искусство. 
 История гуннов, личность их легендарного 
предводителя    Аттилы  по-прежнему  интере-
сует  западных  исследователей,  по  этой  теме 
регулярно  публикуется  большое  количество 
научных  работ  на  разных  языках.  По-види-
мому,  эти  загадочные  кочевники – гунны,  их 
эпоха и влияние на ход мировой истории будут 
еще долго волновать умы историков 
 
Литература 
 
1 Grousset Rene. The Empire of the steppes. A history of Central Asia. Rutgers university press, 1970. p. V. 
2 Там же, pp. 23-24. 
3 Томпсон А. Гунны. Грозные воины степей. М.: ЗАО Центрполиграф, 2008, с. 11. 
4 Там же, с. 14. 
5 Там же, с. 16. 
6 Там, же, с. 9-10. 
7 Там же, с. 243. 
8 Там же, с. 244-245. 
9 Там же, с. 14. 
Ж. М.-А. Асылбекова 


 
ISSN 1563-0269
0223
                        Bulletin KazNU. History series. № 3(70). 2013 
 
10 Maenchen-Helfen Otto. The world of the Huns. Studies in their history and culture. University of California press, Berkeley, 
1973, p. XVI. 
11 Там же, p. XVI. 
12 Там же, pp. XVI-XVII 
13 Там же, p. XXIV. 
14 Там же, p. XXV. 
15 Там же, p. XVII. 
16 Томпсон А. Гунны. Грозные воины степей. М.: ЗАО Центрполиграф, 2008, с. 255 
17 Там же. 
 
References 
 
1 Grousset Rene. The Empire of the steppes. A history of Central Asia. Rutgers university press, 1970. p. V. 
2 Tam zhe, pp. 23-24. 
3 Thompson E. А.Hunny.Groznye voiny stepei. М.:Centrpoligraph, 2008, S. 11. 
4 Tam zhe, S. 14. 
5 Tam zhe, S. 16. 
6 Tam zhe, S. 9-10. 
7 Tam zhe, S. 243. 
8 Tam zhe, S. 244-245. 
9 Tam zhe, S. 14. 
10 Maenchen-Helfen Otto. The world of the Huns. Studies in their history and culture. University of California press, Berkeley, 
1973, p. XVI. 
11 Tam zhe, pp. XVI. 
12 Tam zhe, pp. XVI-XVII 
13 Tam zhe, p. XXIV. 
14 Tam zhe, p. XXV. 
15 Tam zhe, p. XVII. 
16 Thompson E. А.Hunny.Groznye voiny stepei. М.:Centrpoligraph, 2008, S.255 
17 Tam zhe. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Проблемы истории гуннов в западной историографии 

10 
 
 
 
ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. № 3(70). 2013 
 
 
 
ӘОЖ 94 (47+57) «1920/50»:2 
 
А.М. Садықова 
 
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің 
тарих, археология және этнология факультетінің 2-курс Ph.D. докторанты 
Қазақстан, Алматы
 қ. 
E-mail: 
aygulsadyk@mail.ru
 
 
Дениэл Ранкур-Лаферьер зерттеуіндегі Сталин тұлғасы
 
 
Мақала американлық психоаналитик Дениэл Ранкур-Лаферьер психикалық талдау әдістеріне негізделіп, 
ХХ ғасыр кеңес тарихының қайшылықты әрі әлі күнге дейін ғалымдар арасында әр түрлі көзқарас тудыратын 
тұлға  Иосиф  Сталин  (Джугашвили)  туралы  «Психика  Сталина»  атты  еңбегін  талдауға  арналған.  Сталин 
тұлғасына  арналған  басқа  зерттеулерден  ерекшелігі – зерттеуші,  оның  өзгеге  күш  көрсету  және  автори-
тарлыққа  бейімділігін  көрсету  сияқты  психиканың  үстірт  құрылымына  емес,  керісінше,  көзге  көрінбейтін, 
астырт, бейсаналық жақтарына назар аударып, бала мен ата-ананың өзара қатынастарын қарастыруға негіз-
делген.  
Автор  бірқатар  дереккөздерді,  оның  ішінде  зерттеулер,  мерзімді  баспасөз  материалдары,  электрондық 
ресурстарды  пайдаланып,  тұлға  психикасының  бейсаналық  жағын  талдау  негізінде  тұлғалық  түп  мәні  мен 
қалыптасу  ерекшеліктерін  ашып,  бұның  іс  жүзінде  іске  асырған  саяси  бағытынан  көрініс  табу  мүмкіндігін 
дәлелдеуге  тырысты.  Осыған  орай  тарихшы-зерттеуші  қауым  сталиндік  кезең  тарихын  зерттеу  мәселесін 
дәстүрлі  методологиядан  бөлек  тұрғыдан  қарастыруға  мүмкіндік  алады.  Тиран  ретіндегі  Сталиннің  саяси 
әрекетінің  бейсаналық  себептері  қаралып,  сонымен  бірге  оның  практикалық  іс-әрекетіндегі  қорғанудың 
психологиялық  тетіктерінің  рөлі  туралы  көптеген  пайымдаулар  қызығушылық  тудырады.  Адам 
психикасының  тереңіне  үңіліп,  билік  басына  келген  тұлғаның  ойлауы  мен  мінез-құлқына  ықпал  ететін 
психикалық  үрдістердің  қалыптасуының  күрделі  динамикасын  түсінуге  жәрдемдеседі.  Өткен  ғасырдың 80-
жылдарында  жарық  көрген  Д.  Ранкур-Лаферьердің  еңбегі  бүгінгі  күні  де  құндылығын  жоймай,  көптеген 
пікірлерге ие болып, әр тұрғыдан бағалануда.   
Түйін сөздер: Сталин, психикалық талдау, бейсаналық, психоаналитикалық зерттеу.   
 
А. М. Садыкова 
Личность Сталина в исследовании Дэниель Ранкур-Лаферьера 
 
Статья  посвящена  анализу  работы  американского  слависта-психоаналитика  Д.Ранкура-Лаферьера  «Пси-
хика  Сталина»,  где  он,  опираясь  на  психоаналитические  методы,  пытается  раскрыть  особенности  психики 
Сталина. При  этом он основывается не на поверхностной структуре его психики, рассмотренной в некоторых 
исследованиях, а  стремясь проникнуть в бессознательные пласты психики, обращается к рассмотрению дет-
ско-родительских взаимоотношений.  
Автор,  используя  ряд  источников – исследований,  материалов  периодической  печати,  электронных  ре-
сурсов, анализируя бессознательную сторону психики, попытался расскрыть самую сущьность и особенности 
формирования личности, что в последствии могли иметь свое отражение в осуществлении им политической 
линии.  В  этой  связи  у  исследователя  появляется  возможность  иного,  нетрадиционного  (но  не  для  психо-
анлитиков)  подхода  к  изучению  истории  сталинизма.  Основываясь  на  бессознательных  причинах 
политических действий тирана Сталина, также приводятся суждения о роли психологических мотивов само-
защиты  в  практической  деятельности.  Обращение  к  глубинам  человеческой  психики  дает  возможность  не 
просто понять, а также объяснить сложную динамику формирования психических процессов, влияющих на 
поведение  личности,  в  руках  которой  сконцентрирована    власть.  Надо  отметить,  что  труд  исследователя, 
опубликованный в конце 80-х гг. прошлого столетия, и сегодня имеет достаточно неоднозначную оценку, так 
как  посвящен  довольно  сложной  и  протеворечивой  личности,  но  однозначно,  одной  из  ключевых  истори-
ческих фигур ХХ столетия Иосифа Сталина. 
Ключевые слова: Сталин, психоанализ, бессознательное, психоаналитическое исследование.  
 
А.М. Sadykova 
Stalin's personality in the study of Daniel Rancourt-Laferera 
 
In this article the work named "The psyche of Stalin" of the american psychoanalyst slavicist D.Rankura-Laferer 
analized. He bases on psychoanalytic techniques, so tries to uncover the psychological traits of Stalin. It is not based 
on the surface structure of his mind in this case. For seeking to penetrate the unconscious layers of the psyche ation of 
parent-child relationships considering by author.  
Author on the basis of the analysis of a number of sources, including research, periodical materials, electronic  
 
А.М. Садықова 

11 
 
ISSN 1563-0269
0223
                        Bulletin KazNU. History series. № 3(70). 2013 
 
material resources focusing on the unconscious side of the psyche, and suschnost reveals the peculiarities of Stalin's 
personality. The author is based on the unconscious causes of political action tyrant Stalin, resulting judgments about 
the role of psychological motives of self-defense in practice.The author refers to the depths of the human psyche, it 
gives the opportunity to understand and explain the complex dynamics of the formation of mental processes 
influencing the behavior of the person in whose hands power is concentrated.It should be noted that the work of 
researchers, published in the late 80's. the last century, has quite a mixed assessment today. It devoted for complex, 
but clearly one of the key historical figures of the twentieth century personality as Stalin.  
Keywords: Stalin, psychoanalysis, unconscious, psychoanalytic study.  
____________________________________
 
     
Шетелдік  ғылымда  ХХ  ғасыр  тарихында 
белгілі  орын  алған  тұлғалардың  бірі – Иосиф 
Виссарионович  Сталинге  қатысты  жарияла-
нымдар  баршылық.  Бірақ  олар  отандық  ав-
торлар  тарапынан  әлі  де  болса  терең  зерт-
телмей келеді. Сталин туралы оған дейін де әр 
жылдары  жазылған  С. Принц,  А.Б. Фельдман, 
Г. Быховский,  Э. Фромм,  П. Помпер,  Е. Рап-
папорт  сынды  психоаналитиктердің  еңбектері 
[1]  белгілі.  Соның  ішінде,  әсіресе,  американ-
дық зерттеуші Д. Ранкур-Лаферьердің Сталин-
нің  психологиялық  ерекшеліктерін  талдаған 
«Психика  Сталина» [2] атты  еңбегінің  айрық-
ша  орны  бар.  Псиоанализ  теориясына  негіз-
делген  Д. Ранкур-Лаферьер  еңбегі  Гитлер  ту-
ралы  Эрих  Фроммның,  Мао  Дзэдун  туралы 
Эрик  Гомбургер  Эриксонның  еңбегімен  қатар 
аталады.  Философия  ғылымдарының  докторы 
В. Лейбин зерттеуші еңбегінің, жалпы ғылым-
да психикалық талдауды қолдану қажеттілігін 
кітаптың орысша аудармасына жазған алғысө-
зінде  анықтап берді: «Біз адам психикасының 
тереңінде жатқан бейсаналы күштердің әрекеті 
туралы не білеміз? Көптеген саяси үрдістердің 
шарты болып, саяи қозғалыстарды өмірге әке-
летін әлеуметтік, ұжымдық бейсаналыққа қан-
шалықты  мән  береміз?  Неліктен  адамдар  не 
топтардың  рационалды  әрекеттері  кенеттен 
иррационалды сипат алады? Неліктен әр түрлі 
мемлекеттердің  рационалды  әрекеттері  ирра-
ционалды  қарсылықтар,  бір  халықтың  екін-
шісіне  деген  өшпенділік,  есепсіз  күдікшілдік, 
сенімсіздік  пен  бейсаналы  қорқыныштың  ар-
туын  туғызатын  саяси  салдарларға  апарып 
соқтырады?...Зерттеушілер  адамдардың  тек 
рационалды  мінез-құлқына  мән  беріп,  саяси 
әрекеттердің  бейсаналы  себептеріне  қажетті 
назар  аудармайынша  әлемде  болып  жатқан 
өзгерістерді  дұрыс  түсіну  және  дағдарыс  жағ-
дайларын  жоюға  жәрдемдесетін  оңтайлы  ше-
шімдерге  қол  жеткізу  қиынға  түседі.  Саяси 
көшбасшылардың  ой  және  әрекеттеріндегі 
бейсаналық  негіздерінің  уәжі  туралы  ақпарат-
сыз  саяси  үрдістер  мен  құрылымдарды  зерт-
теудің  болашағы  бұлыңғыр  болуы  ықтимал. 
Адам  өмірінің  бұл  саласы  туралы  біздің  білі-
міміз  шектеулі  және  саяси  үрдістердің  бары- 
 
сындағы бейсаналықтың өзіндік логикасы, ерек-
ше  тілі  мен  жасырын  символикасын  зерттеу 
үшін  күрделі  әрі  тиянақты  жұмысты  қажет 
етеді. Бұл орайда, бір жағынан, әр түрлі саяси 
жүйелерде  бейсаналы  құрылымдардың,  соны-
мен бірге тұлғаның қорғану тетіктерінің пайда 
болуы  мен  әрекет  ету  заңдылықтарын  анық-
таумен байланысты болса, ал, екінші жағынан, 
біздің  жеке  және  ұжымдық  бейсаналық – ра-
ционалдық  пен  саналық,  иррационалдық  пен 
бейсаналық  арасындағы  айырмашылық  ерек-
шеліктері  туралы  білімімізді  ескеруді  талап 
етеді.  Анығы:  тұлға  және  қоғамды  зерттеудің 
психоаналитикалық әдісі бейсаналықты, саяси 
шешімдерді  қабылдаудың  жасырын  себепте-
рін,  саясат  саласында  орын  алатын  иррацио-
налдықты зерттеуге қомақты үлес қоса алады. 
Оқырманға  ұсынылып  отырған  Д. Ранкур-Ла-
ферьердің еңбегі – бұл кезінде саяси билік ба-
сында тұрып, (қоғамды түбірлі қайта құру тал-
пыныстарына  қарамастан  әлі  күнге  дейін  ық-
палын жоймаған) елдің әлеуметтік-экономика-
лық  және  мәдени  даму  бағытын  анықтаған 
адамның  психикасын  ашуда  психоаналитика-
лық  идеяларды  қалай  және  қандай  дәрежеде 
қолданыла алатынын көрсететін нақты мысал-
дардың бірі» [3]. Зерттеуші Сталиннің қайшы-
лықты тұлғасын ашып, оның іс-әрекеттерін тү-
сіндірудің  негізін,  ең  алдымен,  оның  өсіп-
өнген  ортасынан  іздеуге  тырысады.  Иосиф 
Джугашвилиді  туғандарына  қарсы  зұлымдық 
әрекеттерге итермелеген не? Маскүнем, етікші 
әкенің баласына жиі қол жұмсауы ересек Джу-
гашвилидің  психикасына,  көзқарасына  қалай 
ықпал  етті?  Сталиннің  Гитлерге  деген  сенімін 
немен  түсіндіруге  болады?  Осы  сынды  сұрақ-
тарға  жауап  іздеуі  Д. Ранкур-Лаферьер  еңбегі-
нің  арқауына  айналады.  Революциядан  кейін 
орын  алған  билік  үшін  күрес  жағдайларын, 
жеке  басқа табыну  мен  жаппай  жазалау  тетік-
терін  білмей  шынайы  демократияны  дамыту 
және бостандық жолында кездесетін саяи шие-
леніс,  идеялық  қақтығыстар,  ұлттық  қысым, 
пайдакүнемдік  ретінде  көрініс  табатын  жасы-
рын қауіпті ұғып-сезіну мүмкін емес. Сонымен 
қатар  жаңа  көзқарас  тұрғысынан  Сталиннің 
өмірі мен саяси іс-әрекетін түсіндіріп, түсінуге 
Дениэл Ранкур-Лаферьер зерттеуіндегі Сталин тұлғасы 

12 
 
 
 
ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. № 3(70). 2013 
отандық  тарихшылар,  әлеуметтанушылар  та-
рапынан сын көзқарас басым.  
Д. Ранкур-Лаферьердің  Сталин  туралы  көз-
қарасын  терең  ұғыну  үшін,  алдымен,  оның 
Сталин  туралы  еңбек  жазуына  не  себеп  бол-
ғанын анықтаған жөн. Студент кезінде Д. Ран-
кур-Лаферьер  жаратылыстану  ғылымдарына, 
оның  ішінде  биологияға  ден  қойды.  Әсіресе 
оны бұрынғы КСРО аумағын мекен еткен құс-
тар  қызықтырып,  ол  орыс  тілін  оқып-үйрене 
бастады.  Кейін  ол  Гарвард  университеті  био-
логия  факультетінің  аспирантурасына  түседі. 
Бірақ биология, жалпы жаратылыстану ғылым-
дарынан  көңілі  қалып,  ол  гуманитарлық  білім 
алуға ден қойып, орыс әдебиетін оқып-зерттей 
бастады.  Браун  университетіне  ауысып,  орыс 
әдебиеті  мен  славян  тілі  бойынша  маман-
данды.  Аспирантурадағы оқуы кезінде Д. Ран-
кур-Лаферьер  алғаш  рет  психоанализ  мәселе-
сіне мән берді. Себебі университет профессор-
ларының  оқытқаны  оны  қанағаттандырмады. 
А.С. Пушкин, Л.Н. Толстой, Ф.М. Достоевский 
сынды  жазушылар  туралы  көп  білген  олар 
әдеби  шығармаларды  оқып-білуде  іргелі  тео-
рияға сүйенбеді. З.Фрейдтің «Толкование сно-
видений»  еңбегі  оған  мазмұны  жағынан  да, 
методологиялық тұрғыдан да жәрдемдесті. Ол 
Фрейдтің  және  басқа  да  психоаналитиктердің 
негізгі еңбектерімен танысты. Бірақ университ 
профессорлары  психоанализге  сын  көзбен  қа-
рады. Іштерінде тек белгілі филолог және лин-
гвист  Роман  Якобсон  ғана  басқа  көзқараста 
болды. Сөйтіп 1972 жылы Д. Ранкур-Лаферьер 
Р.  Якобсонның  жетекшілігімен  А.А. Фет  ту-
ралы  диссертация  қорғап,  славистика  саласы 
бойынша  докторлық  атақ  алады.  Кейін  Бос-
тонда Таф университетінде сабақ берген кезін-
де  Д. Ранкур-Лаферьер  орыс  әдебиеті  шығар-
маларын  ұғынуда  психоанализді  кеңінен  қол-
дана  бастады.  Бірақ  славян  тілдері  мен  орыс 
әдебиеті  мамандары  арасында  психоанализ 
идеялары  қабылданбағандықтан, 1979 жылы 
ол  университеттен  шығарылады.  Калифор-
нияға кетіп Дейвисте университте сабақ беріп, 
қолданбалы психоанализ үйірмесін басқарады. 
Тұлға  және  көркем  әдеби  шығармаларды  пси-
хоаналитикалық  тұрғыдан  зерттеуге  қатысты 
бірқатар  мақалалар  мен  еңбектерді  жарыққа 
шығарады. 1989 жылы  оның  редакциясымен 
«Орыс  әдебиеті  және  психоанализ» [4]  атты 
еңбек шығады.  
80-жылдары Д. Ранкур-Лаферьер тарихи тұл-
ға  ретінде  Сталинге  қызығушылық  танытады. 
Бұның  себебін  автор  былай  деп  түсіндіреді:  
«Бұл  уақытта  мен  әкеммен  байланысты  терең  
 
уайымға  салындым.  Өз  әкем  мен  «халықтар-
дың  әкесі»  арасында  ішкі  бір  байланыс  пайда 
болғандай  көрінді.  Балалық  шақтың  естелік-
тері,  әке  қаталдығы,  өз  қорқыныштарым  мен 
толғаныстарым,  Сталиннің  өз  балаларына  қол 
жұмсауы  және  менің отбасымдағы  ерекше  қа-
тынастар (он бір баладан үлкені едім) арасын-
дағы параллель – осының барлығы менің Сталин 
туралы  кітап  жазуыма  себеп  болды [2,6]. Ав-
тор көптеген деректер мен материалдарды, олар-
дың ішінде Сталиннің туыстарының (Светлана 
Аллилуева, Анна Аллилуева) жазбалары, саяси 
жақтастарының (Н.Хрущев, А. Микоян) заман-
хаттары, қауіпсіздік қызметі қызметкерлерінің 
(Бармин,  Кривицкий,  Орлов)  материалдары, 
онымен  бірге  істес  болған  аудармашылардың 
(Бирсе, Бережков, Лунги)  мәліметтері, Сталин 
генералдарының  (Болдин,  Жуков,  Мережков, 
т.б.)  жазбалары  және  Сталинді  білген  шетел 
дипломаттары  мен  мемлекет  басшыларының 
(Гарриман, Черчилль, Рузвельт, Гопкинс, Тэн-
нер,  т.б.)  жазғандарын  талдап,  өз  зерттеуінде 
пайдаланады. Өз еңбегіне берген сипатамасын-
да  «Бұл  кітап  Сталин  дәуірінің  тарихи,  саяси, 
не  болмаса, әлеуметтік  талдауы  емес. Сталин-
нің  өмірбаяны  да  емес.  Ол,  тіпті,  психология-
лық  өмірбаян
 
да
 
болып  табылмайды.  Кітап 
тұлға туралы неғұрлым маңызды мәліметтерді 
беретін  Сталиннің  балалық  шағынан  бастап 
қартайғанға  дейінгі  әрекеттерінің  психоанали-
тикалық зерттеуі болып табылады... Мен Сталин 
өмірін  жүйелі  хронологиялық  тұрғыдан  баян-
дамаймын, бірақ бұрын-соңды қойылмаған, не 
дұрыс  жауап  алынбаған    сұрақтарға  назар  ау-
дарамын. Сталин өзіне қатысты агрессивті әре-
кет жасаушыларға, мысалы, әкесіне қарсы қан-
дай шара қолданды? Оған тән паранойя, мега-
ломания  (өзін-өзі  артықпын  деп  санау)  және 
нарциссизмнің  онтологиялық  мәртебесі  қан-
дай?..  Оның  физикалық  кемшіліктерінің  (сол 
қолының  оң  қолынан  қысқа  болуы,  шешек 
дақты  беті,
 
сол  жақ  аяғының  екі  бармағының 
қосылып бітуі) психологиялық салдары қандай 
болды? Сталиннің мимикро талантының оның 
саяси  өміріндегі  рөлі?  Тағы  сол  сияқты.  Мен 
абстарктілі  сызбаға  сай  емес,  қызықты  болып 
көрінетін  мәселелерді  қозғадым...» [2,21-22]. 
Зерттеушінің  пікірі  бойынша,  Сталиннің  дик-
татор  болуы  психоаналитиктің  пайдасына  ше-
шілетін  дүние.  Бұл  диктатор  анықтамасының 
өзінен, яғни бүкіл ел билігін бір өзінің қолына 
алған  саясаткер  дегеннен  белгілі.  Егер  психи-
калық талдау
 
тұрғысынан 1929 жылдан кейінгі  
кеңестік  сыртқы  саясатты  түсіндірер  болсақ, 
оның  мазмұны  Карл  Радектің  немесе  Максим  
 
А.М. Садықова 

13 
 
ISSN 1563-0269
0223
                        Bulletin KazNU. History series. № 3(70). 2013 
 
Литвиновтің ақыл-ойынан гөрі Сталиннің ақыл-
ойына қатыстырақ болатыны анық. Сталиннің 
ерекше жағдайы оған (саналы, бейсаналы, көп 
жағдайда ретсіз) сыртқы саясат туралы өз біл-
генін  іске  асыруға мүмкіндік берсе,  басқа  саяси 
қайраткерлер  белгілі  бір  шектен  аса  алмады. 
Бұл  орайда  зерттеуші  Конквест  пікірін  келті-
реді: «Сол жылдары болғанның барлығы түбі-
не  келгенде  Сталин  және  сталиндік  билеуші 
топтың  ерекше  менталитетіне,  яғни  елде  бас-
қаларға  тиімсіз  жаңа  радикалды  тәртіпті  ор-
нату  мен  нығайту  үшін  өз  құзырындағы  әр 
түрлі  саяси  тетіктерді  пайдаланған  партияның 
саяси  бағытынан  көрініс  табатын  субъективті 
күшке байланысты» [5]. «Ерекше менталитет» 
пен  «субъективті  күш»  ұғымдары  Сталин  мен 
оның әріптестерінің тұлғаларына қатысты пси-
хоаналитикалық зерттеу қажеттігін меңзейді.        
Д. Ранкур-Лаферьер өз еңбегінде Сталин тұл-
ғасын  зерттеуші  Роберт  К.  Такердің  еңбегіне 
[6]  жиі  сүйенеді.  Бұл  орайда  былай  деп  жа-
зады: «Жалпы,  Сталин  туралы  барлық  психо-
аналитикалық  еңбектер  Такер  еңбегімен  са-
лыстырғанда  үстірт  жазылған» [2]. Ары  қарай 
Р.Такердің  тұжырымына  тоқталып  өтеді: «Та-
кердің  тұжырымы  бойынша  Сталин  тұлғасы 
1953  жылға,  яғни  оның  өліміне  дейінгі  кеңес 
тарихының даму барысын түсінуде басты фак-
тор  болып  табылады: «Ықпалды  саяси  көш-
басшы  тұлғасын    психотарихи  тұрғыдан  зерт-
теу мәселесі бұл субъект тұлғасын оның мәні-
не  үңілудің  жүйелі  әдісі  арқылы  зерттеу  ғана 
емес.  Бұдан  басқа,  бұл  белгілі  жағдайда  тұл-
ғалық  фактордың  тарихи  маңызға  ие  болуына 
мүмкіндік  беретін  тұлғаның  әлеуметтік  орта, 
саяси  жағдаймен  байланыстары  мен  өзара 
әрекеттесуін  зерттеу  болып  табылады,  себебі 
осы арқылы тарихи  мүмкіндік туады [2,28-29]. 
Ал  Сталиннің  билік  басына  келуі  мен  одан 
кейін  орнаған  диктатураны  Сталиннің  және 
саяси  қозғалыс  ретінде  большевизмнің  таби-
ғатымен, 20-жылдардағы кеңестік тәртіп аясын-
дағы тарихи жағдайдың мән-мағынасымен, со-
нымен  бірге  автократиялық  басқару  дәстүрі 
бар  және  оған  бейім  халқы  бар  ел  ретінде 
Ресейдің табиғатымен байланыстырады [2,29].
 
Тұлға  ретінде  ол  әр  саясаткерге тиесілі  болуы 
шарт  физикалық  қуат,  табандылық,  ұйымдас-
тырушылық  қасиет,  жеке  мүдде  мен  саяси 
көрегендікті ғана қарастырмайды, ең алдымен, 
жеке  бас  қасиеттердің,  мінез-құлықтық  реак-
циялар  мен  эмоциялардың  күрделі
 
шырмауы-
ның
 
ерекше бір саясаткердің, яғни Иосиф Ста-
линнің  бойында  ғажайып  үйлесуі  тұрғысынан 
қарастырады.  Такердің  дәлелдеуі  бойынша,
  
 
Сталин тұлғасы шешуші фактор болмаған жағ-
дайда  кеңес  тарихының  кейбір  белгілі  факті-
лерін  түсіндіру  қиынға  түсер  еді.  Мысалы,  әр 
түрлі  баға  бойынша  бес  миллионнан  тоғыз 
миллион  адамға  дейін  тұтқындаған 1936-1938 
жылдардағы жаппай жазалау Кеңес Одағының 
экономикасы  мен  әскери  қуатына  үлкен  нұқ-
сан  келтірді.  Бұл  жағдайда  Кеңес  Одағына 
жауыққан  нацистік  Германия  тарапынан  зор 
қауіп төнді. Бұл орайда әлеуметтанушылардың 
пікірі  жаппай  жазалау  «жүйелі  қажеттілік» 
болған  жоқ  дегенге  саятын  еді.  Ал  бірақ,  еш-
кім де
 
жаппай жазалаудың Сталиннің бастама-
сымен  және  қолдауымен  іске  асқандығына 
күмән  келтірмейді. Демек,  бұл, белгілі  бір  дә-
режеде  Сталиннң  жеке,  оның  ішінде  Такердің 
тұжырымынша  кейбір  психопатологиялық  қа-
жеттіліктерінің    көрінісі.  Басқа  мысал  ретінде 
Сталин өлімінен кейін Кеңес Одағы өміріндегі 
өзгерістерді  айтуға  болады. Егер  террор кеңес 
қоғамының  не  басқарудың  кеңестік  жүйесінің 
ажырамас  белгісі  болған  жағдайда  Сталиннің 
өлімінен  кейін  террор  деңгейінің  күрт  төмен-
деуін түсіндіру қиынға соғатын еді. Жоғарыда 
айтылғандар сталиндік дәуірде Кеңес Одағын-
дағы саяси оқиғаларға Сталин тұлғасынан бас-
қа  да  факторлардың  ықпал  ету  мүмкіндігін 
жоққа  шығармайды.  Бірінші  дүние  жүзі  со-
ғысы, 1917 жылғы революция және азамат со-
ғысы  нәтижесінде  әлеуметтік  хаос  қалыптас-
паған  жағдайда  Сталиннің «топ  жарып  шығуы» 
екі  талай  еді.  Оған  өз  еркіне  бағындырылған 
бюрократиялық аппарат  қажет  болды  және  ол 
оны  бірте-бірте  қалыптастыра  алды...Ол  ха-
лықпен  өзара  әрекеттесетін,  үркітіп-қорқыту 
мен
 
сөз  жеткізудің
 
әр  түрлеріне  жұмсауға  ке-
летін
 
тиімді полицейлік күшке мұқтаж болды. 
Және  ол  диктаторлық  табиғатының  ішкі  қа-
жеттіліктерін  іске  асыру  үшін  қажетті  бұл 
және  басқа  құраушы  элементтерге  қол  жет-
кізді.  Оның  өлімінен  соң  оның  тұлғасы  әре-
кеттегі фактор болудан қалды. Сыртқы құрау-
шылар  сақталғанымен  Сталин  тұлғасы  жо-
ғалды. Такер бұл орайда Гирштің «тарихи дәуір-
дің құпия сырын бір индивидтің рухани әлемі 
арқылы  ашуға  қызығу»  дегенімен  келіседі. 
1929 жылдан 1953 жылға дейінгі кезең «сталин 
дәуірі» деп тек аталмаса керек [2,29-31].  
Д. Ранкур-Лаферьер ересек Сталин бойында 
нарциссизм, социопатия,
 
даңққұмарлықтың бол-
ғанын  айтып,  оның
 
дамуының  негізгі  себебі 
бала  Сосоның  физикалық  кемістіктерінен  гөрі 
оның  ата-анасымен  арадағы    қатынастарына 
байланысты  болды  деп  есептейді.  Бұл  орайда 
зерттеушіге А. Адлердің индивидуалды психо- 
 
Дениэл Ранкур-Лаферьер зерттеуіндегі Сталин тұлғасы 

14 
 
 
 
ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. № 3(70). 2013 
логиясынан  гөрі  З. Фрейдтің  психоаналитика-
лық  көзқарастары  жақын.  А. Адлер  теориясы-
на  сәйкес  дене  кемістіктері  негізінде  пайда 
болатын  жасқаншақтық  тұлға  дамуы  мен  ере-
сек  адам  мінезіне  тән  ерекше  қасиеттердің 
қалыптасуының  қажетті  түрткі  болып  табы-
лады.  Ары  қарай  ойын  былай  деп  жалғасты-
рады: «…әкесіне  деген  қатты  өшпенділік  қо-
ғам басқару не қоғам ішінде өз рөлін атқарып, 
әлеуметтік объектілер болып табылатын патша 
және  капиталистерге  қарсы  бағыт  алуы  ықти-
мал. «Символизация үрлістері» көмегімен «әдет-
тегі жеке әрекеттер» «қашықтықтағы әлеумет-
тік  объектілермен»  байланысты  болып  шы-
ғады».  Гарольд  Д.Лассуэлл [7] саяси  мінез-
құлық «жеке» мүдденің көрінісі деп тұжырым-
дайды. «Саяси»  қайраткер  қоғамдық  мүдде 
үшін әрекет етіп жатырмын деп ойлап, өз әре-
кеттерін логикалық негіздеуге тырысады. Шын-
дығында,  ол,  туған  отбасы  мүшелеріне  қатыс-
ты  қатынастар  негізінде  қалыптасқан,  жеке, 
«бастапқы»  себептері  негізінде  әрекет  етеді. 
Бұл  «жеке  өзіне  байланысты  себептермен  от-
басы объектілерінен қоғам объектілеріне ауыс-
тырылуы».   
30-жылдардағы  жазалауларға  байланысты 
үрдістерді  зерттеуші  Сталиннің  өзін  үнемі  аң-
дып  жүргендігін  сезінгендіктен  (бұл  үрдістер-
дің  басқа  да,  мысалы,  партиядағы  келіспеуші-
ліктер  немесе  Сталиннің  өз  бағынушыларын 
неғұрлым  қатаң  бақылауға  алуға  ұмтылуы  се-
бептері  болғандығы  сияқты  себептері  жоққа 
шығарылмайды)  деп  қарастырады.  Бұған  қа-
тысты  Такер «…үрдістер  жаппай  жазалау
 
логикалық  негізделуінің  саяси  символы  ғана 
емес,  сонымен  бірге  Сталиннің  паранойялық
 
санасын логикалық тұрғыдан ақтаудың психо-
логиялық символы рөлін атқарды... Сталиншіл 
тәртіп пен Сталиннің өзін құртуды көздеп бет-
перде  жамылған  көптеген  жауларға  толы  Үл-
кен  Тазарту  және  онымен  байланысты  үрдіс-
тер  әлемін  Сталиннің  ойдан  шығарған  әлемі. 
Сталиннің  басқаруымен  ІІХК  (Ішкі  істер  ха-
лық  комиссариаты – А.С.)  Вышинский  және 
басқалардың  көмегімен  бұл  әлемнің  шынды-
ғын  растау  үшін  көптеген  кеңес  азаматтарын 
қамауға  алып,  оларды  жау  ретінде  кінәні  өз 
мойындарына  алуға  мәжбүрлеп,  көпшілік  ал-
дында  ұйымдастырылған  үрдістерде  оппози-
ционерлер  бет-перде  жамылған  жау,  сатқын 
деп  айыпталды» [8,71]. Яғни,  бүкіл  басқару 
жүйесі  басты тақырып – үлкен қастандық пен
 
кекті  псевдоқауымдастық – «оңшылдар  мен 
троцкистер одағы» идеясына негізделген пара-
нойялық желікпе
 
жүйе ретінде қарастырылады.  
А.А. Медведев  Сталиннің  даңққұмарлығы-
на  қатысты  мына  бір  фактіні  келтіреді. 40-
жылдардың  ортасында  Грузин  Православие 
Шіркеуінің  католикосымен  әңгімесінде  Ста-
линнің  одан  «Сіз  кімнен  көбірек  қорқасыз – 
менен  бе  әлде  Құдайдан  ба?»  деп  сұрағаны 
бар.  Шіркеу  қызметкері  абдырап,  жауап  қата 
алмады. Сонда Сталин «Мен Сіздің  менен кө-
бірек  қорқатыныңызды  білемін,  әтпесе  мені-
мен кездесуге қарапайым адамның киімін киіп 
келмес  едіңіз»  деген  еді [9,2]. Яғни,  Сталин 
өзін  Құдаймен  қатар  қойып  отыр.  Енді  бірде 
өзін құдайға қатысты бағынышты сипатта бай-
қатқаны жөнінде У. Харриман Сталиннің 1942 
жылы Уинстон Черчилльдің бір сұрағына «Өт-
кен өтті. Кешірім беретін мен емес. Құдай ке-
шірер» [10,161] деген жауабын мысалға жазады.  
Еңбекте  Д. Ранкур-Лаферьер  Гитлер  мен 
Сталин  арасындағы  ұқсастықтарға  баса  назар 
аударады. Зерттеуші екеуінің де диктатор бол-
ғандарын,  темірдей  тәртіпті  талап  еткендерін, 
империялық шамданушылықты иеленгендерін, 
өздерінің  саяси  достары  және  жауларының  көз-
дерін  жауыздықпен  және  аямай
 
жойғандарын 
атап өтеді. Сонымен бірге Германияның КСРО-
ға қарсы соғысқа тыңғылықты дайындалғанын 
анықтайтын  фактілердің  болғанына  қарамас-
тан Сталиннің Гитлерге сенуін зерттеуші оның 
өзін «агрессормен көзсіз теңестіруі» деп түсін-
діреді.  Бұл  Сталиннің  Кеңес  Одағының  эко-
номикалық  және  әскери  қуатын  едәуір  әлсі-
реткен әрекеттер жасауға себеп болды деп бір 
ойын түйеді [2,32].  
Зерттеушінің  Сталиннің  саяси  әрекетінің 
бейсаналы  себептеріне  қатысты  пікіріне  тоқ-
талсақ.
 
Тиранның практикалық іс-әрекетіндегі 
қорғанудың  психологиялық  тетіктерінің  рөлі 
туралы  көптеген  пайымдаулар  қызығушылық 
тудырады.  Олар  адам  психикасының  тереңіне 
үңіліп,  билік  басына  келген  тұлғаның  ойлауы 
мен  мінез-құлқына  ықпал  ететін  психикалық 
үрдістердің қалыптасуының күрделі динамика-
сын  түсінуге  жәрдемдеседі [3]. Зерттеуші 
Джиластың айтуынша «Сталин билікке an und 
fur sich (өзімен  өзі – А.С.)  сенді…».  Троцкий 
«спортсмендер  бұлшықеттерін  жаттықтырған 
іспетті  өз  еркін  дағдыландыру  қалауы,  оны 
басқаларға  таңу – оның  [Сталин]
 
тұлғасының 
басты қозғаушы күші болды» деген пікірді ұс-
танды [11,336]. Медведев тұжырымы бойынша 
билікке  құштарлық  Сталин  тарапынан  іске 
асырылған  қылмыстардың  негізгі
 
себебі  бол-
ды

Психикалық  талдауды  сынаушы  Чалидзе  
де  Сталиннің 1925 жылдан  кейін
 
қылмыстық
 
мінез-құлқының  негізінде  билікке  құштарлық  
 
А.М. Садықова 

15 
 
ISSN 1563-0269
0223
                        Bulletin KazNU. History series. № 3(70). 2013 
 
жатуы мүмкін деген ой айтты

Сталиннің, әсі-
ресе 20-жылдары,
 
билікке  құштарлығын  аса 
атап  айтпайтын  Такер 30-жылдары  және  одан 
кейін  «Сталиннің  толық  бақылау  мен  басқару 
қалауы»
 
жөнінде  сөз  қозғайды.  Бұл
 
қалауы 
нәтижесінде  Сталин  құрған  бюрократиялық 
аппаратта бақылауға алынбаған бірде-бір адам 
қалмады: [Сталин] Хатшылығы мемлекет ішін-
дегі мемлекетке, Партия  ішіндегі партияға  ай-
налды [2,48-49]. Сталин мінезінің тағы бір ма-
ңызды
 
құрауышы  кекшілдік  болатын.  Оның 
көптеген құрбандары Троцкий, Смирнов, Ену-
кидзе,  Тухачевский,  Бухарин  және  басқалар 
ертеректе оны қалайда бір ренжіткендер. Жас-
өспірім  шақтың  өзінде  оны  кек  қайтару  ойы 
билеп  алған-ды...Партиялықтар  арасында  Ста-
линнің  «тәтті  кек»  теориясы
 
деген  атпен  та-
рады [2,51].
  
Зерттеуші еңбегін Сталин тұлғасының сырт 
жақтарын,  оның  паранойя  (клиникалық  пара-
нойядан бөлек – А.С.), даңққұмарлық, билікке 
құштарлық,  кек  сақтау,  өз-өзін  бақылау  т.б. 
сипаттағаннан  бастап,  ары  қарай  жасанды  қа-
рапайымдылық,  балаларды  ренжітуге  бейімді-
лік  сияқты  басқа  да  қаситеттері  туралы  жа-
зады. Зерттеуші анықтауы бойынша, тұлғаның 
бұл қасиеттері мен қырларының негізінде күр-
делі  психологиялық  үрдістер  жатыр. «Менің 
ойымша,  Сталиннің  негізгі  кемшіндік  санасы 
бала кезінен басталған, ата-анасының оған де-
ген  қатынастың  әр  түрлі  болуымен  байла-
нысты. Хорни теориясына сүйеніп, Такер Ста-
линнің  басқаларға  деген  өшпенділігі  оның, 
қорғану  мақсатында  сыртқа  бағытталған,  өз-
өзіне  деген  өшпенділігі  болып  табылатынды-
ғын айтады. Онтогенетикалық тұрғыдан Сталин 
ең  алдымен,  әкесінің  өшпенділігін  сыртқа  ба-
ғыттаған,  себебі  өзін  агрессор  әкесіне  теңе-
ген...Такер  көрсеткендей,  анасы  Сталиннің 
өзін идеалды бейне ретінде қабылдауының қа-
лыптасуына  ықпал  етті.  Бірақ  өзінің  бұл  бей-
несі  өзіне  деген  жеккөру  сезімімен  үйлеспеді. 
Ішкі  шиеленіс  орнап,  бұның  нәтижесінде  би-
лікке  деген  құштарлыққа  әкеліп  соқты: «би-
лікке ұмтылуды тұлғаның өз-өзіне деген төмен 
бағасының  компенсаторлық  реакциясы  (әсі-
ресе, ол өз-өзіне деген жоғары бағалаумен қа-
тарлас жағдайда) ретінде түсіну қажет... Қара-
пайым  сөзбен  айтсақ,  Сталиннің  анасы  оны 
шексіз жақсы көрді, ал әкесі жек көрді. Анасы 
бала  Сосоның  бойында  өз-өзін  аса  жоғары 
бағалайтын,  ұнамды  бейнені  қалыптастырса, 
әкесінің  жағымсыз  қатынасы,  керісінше,  оған 
нұқсан  келтірді.  Ата-анасының  ұлымен  қаты-
настарында  үйлесім  болған  жоқ.  Содан  есейе 
келе  Сталин  эмоционалды  тұрғыдан  екі  шек 
арасында  болды:  бір  жағынан  ол  өзін  құдайға 
теңеді, ал екінші жағынан, өзін жек көрді. Тұл-
ғалық  алғашқы  қыры  нарцисстік  жеке  басқа 
табынуды орнатқаннан көрінсе, екіншісі жаза-
лау науқанын іске асыру, өшпенділігін сыртқа 
бағыттау  арқылы  байқалды...Жеке  басқа  та-
быну  мен  сталиндік  жазалаудың  Кеңес  Ода-
ғында қатар жүруі Иосиф Сталин психикасын-
да  бұны  туғызған  сезімдердің  қатар  жүруімен 
байланысты болды» [2,181-183], – деп түйеді. Ке-
зінде А.С. Макаренко «Педагогикалық поэмада» 
тұлға ақаулығының оған деген қатынастың ақау-
лығымен байланысты екенін [12] атап өткен.  
Тарихшы Питер Гейдің «Кәсіби тарихшы – 
психолог, бірақ  қызығушы әуесқой  психолог» 
(«Профессиональный  историк  всегда  психо-
лог,  но  психолог-любитель») [13,6] деп  айт-
қаны  бар. Психоанализ  бұл  кәсіпқойсыздыққа 
жол бермеу әдісін ұсынады, және
 
ішкі түйсікті
 
өмірбаяндық,
 
тарихи мақсатта пайдалануға жәр-
демдеседі.
 
Осының  барлығы  дәстүрлі  көзқа-
расты ғалымдар үшін сталин кезеңін зерттеуде 
жаңашылдық  ретінде  көрінгенімен,  психика-
лық  талдау  саласының  мамандары  үшін  бұл 
жаңашыл  дүние  емес. 80-жылдары  жарық  кө-
ген  Д. Ранкур-Лаферьердің  еңбегіндегі  бірқа-
тар  ой-тұжырымдары  бүгінгі  күн  тұрғысынан 
сын  көтермейтін  немесе  қайшылықты  болуы 
мүмкін. Бұл орайда, әрине зерттеушінің көзқа-
расының субъективтілік деңгейі, зерттеу бары-
сында  дереккөздердің  тартылуы  мен  олардың 
шынайылық деңгейін (кеңес кезеңіне қатысты 
көптеген  мұрағат  құжаттары  қол  жетімді  бол-
мағанын; бірқатар құжаттардың қолдан жасал-
ғанын,  т.с.с.)  ескеру  қажет.  Бұл  жөнінде  зерт-
теуші: «Сталин  өміріне  қатысты  көптеген 
фактілер  құпия  болды.  Кейбір  іздерді  табу  да 
мүмкін  емес  шығар.  ҰҚК  (Ұлттық  қауіпсіздік 
комитеті – А.С.) мұрағатында ненің бар, ненің 
жоқ  екенін  тек  болжап  айтуға  болады.  Бұдан 
басқа  жалған  ақпарат  мәселесі  де  бар. Сталин 
өмірбаяны  жөніндегі  кейбір  деректер  қолдан 
жасалынған  болып  шықты» [2,22]. Дегенмен 
психоаналитикалық зерттеудің кейбір нәтиже-
лері тарихшы ғалымға Сталиннің қоғамның әр 
саласындағы  іс-әрекетінің  мәнін  ашып-түсі-
нуге  біртабан  жақындауға  мүмкіндік  беріп, 
және  де,  зерттеу  мәселесін  дәстүрлі  көзқа-
растан  бөлек  қарап,  методологиялық  негізде 
салыстыруға мүмкіндік береді.   

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал