Issn 1563-0269 Индекс 75871; 25871



жүктеу 5.03 Kb.

бет15/26
Дата09.01.2017
өлшемі5.03 Kb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   26

 
Литература 
 
1 Архив республиканского  отделения регистрации актов гражданского состояния Государственной службы регистации 
при Правительстве Кыргызской Республики.  
1990 год – Аламудинский район, книга № 30829, 30830, 30831, 30832, 30833, Сокулукский район книга № 30910, 30911, 
30912, 30913, 30914, Первомайский район  книга № 30723, Октябрьский район книга № 30740, 30741, Свердловский район 
книга № 30759, 30760, 30761, Ленинский район книга № 30778, 30779, Дом бракосочетания книга № 30785, 30786, 30787, 
30788, 30788, 30789, 30790, 30791, 30792, 30793, 30794, 30795, 30796, 30797, 30798, 30799, 30800, 30801, город Кант книга 
№ 30848, 30849, 30850, Иссыккульская  область  книга  № 90863, Чуй-Токмокская  область  книга  № 30872, 30873, 30874, 
Чуйская область книга № 30884, 30885, Кеминский район книга № 30894, 30895, 30896, Московский район книга № 30329, 
30330, 30331, Панфиловский район книга № 30943, город Кара Балта книга № 30951, 30352, Калининский район книга № 
30961, 30962, Иссыккуль-Пржевальский район книга № 30972, 30973, 30974, Иссыккульская область  книга № 30995, 30996 
Тупский район книга № 31006 Рыбачинский район книга № 30983, 30984, город Чолпон Ата книга № 30988, Ак Сууский 
район  книга  № 31028, 31029,  Жети  Огузский  район  книга  № 31042, 31043, 31044, город  Талас  книга  № 31053, Кара-
Буурайский район книга № 31087, 31088 Манаский район книга № 31069  
1995  год - Аламудинский  район  книга  № 32933, 32934 Сокулукский  район  книга  № 33000, 33001, 33002  Ленинский 
район  книга  № 32844, 32845, Первомайский  район  книга  № 32856, 32857, Свердловский  район  книга  № 32870, 32871, 
Октябрьский район книга№ 32887, 32888, Дом бракосочетания книга № 32895, 32896, 32897, 32898, 32899, 32900, 32901,  
город Кант книга № 32947, Ысык Атайский район книга № 32960,  Чуйская область книга № 32968, 32969,  Чуйский район 
книга  № 32980, Кеминский  район  книга  № 32987, Московский  район  книга  № 33017, 33301, Жайылский  район  книга  № 
33031, 33032, 33033, 33034, Панфиловский  район  книга  № 33048, Ысык  Көлская  область  книга  №33099, 33010, Ысык 
Көлский  район  книга  № 33121, 33122 Түпский  район  книга  № 33133, Ак-Сууйский  район  книга  № 33145, 33146, Жети-
Огузский район книга № 33158, 33159, Талаская область книга № 33056, Кара-Буурский район книга № 33082, Манасский 
район книга № 33073 
2000  год - Аламудинский  район  книга  №34869, 34870, 34871 Сокулукский  район  книга 34924, 34925, 34926  Ысык-
Атайский район книга– 34886, 34887, 34888, Кеминский район книга – 34913, город Токмок книга– 34898, 34899, Чуйский 
район  книга – 34907, Панфиловский  район  книга – 34962, Московский  район  книга – 34939, Жайылский  район  книга– 
34351, 34952, Свердловский район книга – 34771, 34772, 34773, Октябрьский район книга – 34793, 34794, Ленинский район 
книга – 34816, 34817 Первомайский район книга – 34830, 34831, Дом бракосочетания книга  – 34835, 34836, 34837, 34838, 
Ак  Сууйский  район – 35008, 35009, город  Балыкчы  книга – 34979, город  Каракол  книга – 34971, 34972, Жети-өгузский 
район книга – 35019, 35020, Ысык-Көлская область книга 34987, 34988, Түпский район книга- 34998,  город Талас книга – 
35087, Кара-Буурайский район книга- 35100, Манаский район книга-35093 
2005 год - Аламудинский район книга № 37246, 37247, 37248, 37249, Сокулукский район  книга № 37326, 37327, 37328, 
37341,  Первомайский район книга № 37086,37087, Свердловский район книга № 37108, 37109, 37110, Октябрьский район 
книга № 37143, 37144, 37145, Ленинский район книга № 37171, 37172, 37173, Дом  Бракосочетания книга № 37184, 37185, 
37186, 37188, 37189, 37190, 37191, 37192, 37193, Ысык-Атайский  район    книга  № 37266, 37267, 37268, 37269, 37270, 
Чуйская область книга № 37300, 37301, 37302, 37303, Кеминский район книга № 37314,37315, Панфиловский район книга 
№ 37348,  Жайылский район книга № 37361, Московский район книга № 37380, 37381, 37382,  Ысык-Көлская область книга 
№ 37406, 37407, 37408, 37409 Түпский район книга № 37463, 37464  Жети Өгүзский район книга № 37433, 37434, 374435, 
город Каракол книга № 37448,37449, Ак-Сууйский район книга № 37481, 37482, 37483, город Талас книга № 37545, 37557,  
Кара-Буурайский район книга №  37577, 37578, 37579, Манаский район книга № 37588 
2009 год - Аламудинский район книга № 39710, 39711, 39715, 39717, Сокулукский район книга № 39595, 39596, 39597, 
39598,  Первомайский  район  книга  № 39423, 33424, 33425, Свердловский район  книга  № 39459, 39460, 34561, Ленинский 
район книга № 39492, 39493, 39494, Октябрьский район книга № 39531, 39532, 39533,  Дом бракосочетания книга № 39541,  
39542, 39543, 39544, 39545, 39546, 39547, 39548, 39549, 39550, 39551, 39552, Московский  район  книга  № 39622, 39623, 
39624,  Жайылский район книга № 39643, 39644, 39645, Панфиловский район книга № 39662, 39663, Ысык-Ата Кант район 
книга  № 39679, 39680, 39681, 39682, 39683, 39684, 39685, 39686, Чуйская  область  книга  № 39746, 39747, 39748, 39749, 
Кеминский район книга № 39765,39766, Ысык-Көлская область книга № 39779, 39780, 39781 Түпский район книга № 39846,  
 
Развитие этнически смешанных семей среди казахов 

100 
 
 
 
ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. № 3(70). 2013 
39847 город Каракол книга № 39801, 39802, 39803 39818, 39819, 39820, Ак Сууйский район книга № 39861, 39862, 39863, 
39864, город Талас книга № 39951, 39962, 39963, 39964, 39965, 39966 Кара-Буурайский район книга № 39995, 39996, 39997, 
Манаский район книга № 40003, 40004  
2  Авторская  тетрадь    № 1. 2011 г.  Чүйская  область.  Сокулукский  район.  Ак-жол,  Манас,  Учкун,  Төрт-көл,  Лесной, 
Фрунзе,  Шопоков,  Жаңы-Жер,  Нижнечүйский,  Камышановка,  Талтак  поселки.  Аламудинский  район.  Пригородное, 
Озерное,  Степное,  Октябрьск,  Ленинск  поселки.  Жайылский  район.  Степное  поселок.  Панфиловский  район.  Чалдовар, 
Ойронду,  Первомайск,  Октябрьское,  Озерное  поселки.  Московский  район.  Беловодск,  Төлөк,  Целинный,  Конезавод, 
Красный –Пахар  поселки. Город Токмок, Акбешим, город Кант. Город Кара-Балта, город Бишкек. 
3  Авторская  тетрадь  №2. 2012 г.  Ысык-Көлская  область.  Ысык-Көлский  район:  Сары-Камыш,  Чолпон-Ата,  Ананьево, 
Семеновка,  Бозтери,  Григоьевка,  Өрүктү-Хутор,  Тору-Айгыр  поселки.  Түпский  район:  Ак-Булун,  Беловодск,  Фрунзе, 
Кудургу,  Ой-тал,  Ой-Булак,  Сан-таш,  Кара-Чункур,  Каркыра,  Ысык-  Көл,  Ынтымак,  Сары-Булак,  Күрмөнтү  поселки.  Ак-
Суукский район: Ак-Чий, Каракол, Жылдыз, Боз-Учук поселки.  
4  Авторская  тетрадь  № 3. 2012-2013 г.г.  Талаская  область. Кара-Буурайский  район:  Молдо  Асан,  Жийде,  Жоон-Дөбө, 
Маймак, Аманбаев поселки. Манасский район:Үч-коргон, Кызыл-Жылдыз, Май, Покровка поселки, город Талас. 
5  Авторская  тетрадь  №4. 2011-2012-2013 г.г.  Кеминский  район:  город  Кемин,  Орловка,  Ак-түз,  Боролдой,  Ильич 
поселки.  Мирная,  Жаңы-  Пахта,  Жалал-Абад  области:  город  Жалал-Абад,  Базар-Коргонский  район:  Бешикжон  поселок, 
город  Көк-Жаңгак,  Ноокенский  район:  Кочкор-Ата  поселок,  Сузак,  Аксуйский  районы.  Ошская  область,  Карасууйский 
район:  город  Карасуу,  Кызыл  Сарай  поселок,  Алайский  район:  Гүлчө  поселок,  город  Ош.  Жети-Өгүзский  район:  Маяк, 
Оргочор, Ырдык поселки. Город Каракол. 
 
References 
 
1 Arhiv respublikanskogo otdeleniä registraцii aktov grajdanskogo sostoäniä Gosudarstvennoy slujbI registaцii pri Pravitelьstve 
KIrgIzskoy Respubliki.  
1990 god – Alamudinskiy rayon, kniga № 30829, 30830, 30831, 30832, 30833, Sokulukskiy rayon kniga № 30910, 30911, 
30912, 30913, 30914, Pervomayskiy rayon  kniga № 30723, Oktäbrьskiy rayon kniga № 30740, 30741, Sverdlovskiy rayon kniga № 
30759, 30760, 30761, Leninskiy rayon kniga № 30778, 30779, Dom brakosoçetaniä kniga № 30785, 30786, 30787, 30788, 30788, 
30789, 30790, 30791, 30792, 30793, 30794, 30795, 30796, 30797, 30798, 30799, 30800, 30801, gorod Kant kniga № 30848, 30849, 
30850, İssIkkulьskaä oblastь kniga № 90863, Çuy-Tokmokskaä oblastь kniga № 30872, 30873, 30874, Çuyskaä oblastь kniga № 
30884, 30885, Keminskiy rayon kniga № 30894, 30895, 30896, Moskovskiy rayon kniga № 30329, 30330, 30331, Panfilovskiy 
rayon kniga № 30943, gorod Kara Balta kniga № 30951, 30352, Kalininskiy rayon kniga № 30961, 30962, İssIkkulь-Prjevalьskiy 
rayon kniga № 30972, 30973, 30974, İssIkkulьskaä oblastь  kniga № 30995, 30996 Tupskiy rayon kniga № 31006 RIbaçinskiy rayon 
kniga № 30983, 30984, gorod Çolpon Ata kniga № 30988, Ak Suuskiy rayon kniga № 31028, 31029,  Jeti Oguzskiy rayon kniga № 
31042, 31043, 31044, gorod Talas kniga № 31053, Kara-Buurayskiy rayon kniga № 31087, 31088 Manaskiy rayon kniga № 31069  
1995 god - Alamudinskiy rayon kniga № 32933, 32934 Sokulukskiy rayon kniga № 33000, 33001, 33002  Leninskiy rayon kniga 
№ 32844, 32845, Pervomayskiy rayon kniga № 32856, 32857, Sverdlovskiy rayon kniga № 32870, 32871, Oktäbrьskiy rayon 
kniga№ 32887, 32888, Dom brakosoçetaniä kniga № 32895, 32896, 32897, 32898, 32899, 32900, 32901,  gorod Kant kniga № 
32947, ЫsIk Atayskiy rayon kniga № 32960,  Çuyskaä oblastь kniga № 32968, 32969,  Çuyskiy rayon kniga № 32980, Keminskiy 
rayon kniga № 32987, Moskovskiy rayon kniga № 33017, 33301, JayIlskiy rayon kniga № 33031, 33032, 33033, 33034, 
Panfilovskiy rayon kniga № 33048, ЫsIk Kөlskaä oblastь kniga №33099, 33010, ЫsIk Kөlskiy rayon kniga № 33121, 33122 
Tүpskiy rayon kniga № 33133, Ak-Suuyskiy rayon kniga № 33145, 33146, Jeti-Oguzskiy rayon kniga № 33158, 33159, Talaskaä 
oblastь kniga № 33056, Kara-Buurskiy rayon kniga № 33082, Manasskiy rayon kniga № 33073 
2000 god - Alamudinskiy rayon kniga №34869, 34870, 34871 Sokulukskiy rayon kniga 34924, 34925, 34926  ЫsIk-Atayskiy 
rayon kniga– 34886, 34887, 34888, Keminskiy rayon kniga – 34913, gorod Tokmok kniga– 34898, 34899, Çuyskiy rayon kniga – 
34907, Panfilovskiy rayon kniga – 34962, Moskovskiy rayon kniga – 34939, JayIlskiy rayon kniga– 34351, 34952, Sverdlovskiy 
rayon kniga – 34771, 34772, 34773, Oktäbrьskiy rayon kniga – 34793, 34794, Leninskiy rayon kniga – 34816, 34817 Pervomayskiy 
rayon kniga – 34830, 34831, Dom brakosoçetaniä kniga  – 34835, 34836, 34837, 34838, Ak Suuyskiy rayon – 35008, 35009, gorod 
BalIkçI kniga – 34979, gorod Karakol kniga – 34971, 34972, Jeti-өguzskiy rayon kniga – 35019, 35020, ЫsIk-Kөlskaä oblastь kniga 
34987, 34988, Tүpskiy rayon kniga- 34998,  gorod Talas kniga – 35087, Kara-Buurayskiy rayon kniga- 35100, Manaskiy rayon 
kniga-35093 
2005 god - Alamudinskiy rayon kniga № 37246, 37247, 37248, 37249, Sokulukskiy rayon  kniga № 37326, 37327, 37328, 
37341,  Pervomayskiy rayon kniga № 37086,37087, Sverdlovskiy rayon kniga № 37108, 37109, 37110, Oktäbrьskiy rayon kniga № 
37143, 37144, 37145, Leninskiy rayon kniga № 37171, 37172, 37173, Dom  Brakosoçetaniä kniga № 37184, 37185, 37186, 37188, 
37189, 37190, 37191, 37192, 37193, ЫsIk-Atayskiy rayon  kniga № 37266, 37267, 37268, 37269, 37270, Çuyskaä oblastь kniga № 
37300, 37301, 37302, 37303, Keminskiy rayon kniga № 37314,37315, Panfilovskiy rayon kniga № 37348,  JayIlskiy rayon kniga № 
37361, Moskovskiy rayon kniga № 37380, 37381, 37382,  ЫsIk-Kөlskaä oblastь kniga № 37406, 37407, 37408, 37409 Tүpskiy 
rayon kniga № 37463, 37464  Jeti Өgүzskiy rayon kniga № 37433, 37434, 374435, gorod Karakol kniga № 37448,37449, Ak-
Suuyskiy rayon kniga № 37481, 37482, 37483, gorod Talas kniga № 37545, 37557,  Kara-Buurayskiy rayon kniga №  37577, 37578, 
37579, Manaskiy rayon kniga № 37588 
2009 god - Alamudinskiy rayon kniga № 39710, 39711, 39715, 39717, Sokulukskiy rayon kniga № 39595, 39596, 39597, 39598, 
Pervomayskiy rayon kniga № 39423, 33424, 33425, Sverdlovskiy rayon kniga № 39459, 39460, 34561, Leninskiy rayon kniga № 
39492, 39493, 39494, Oktäbrьskiy rayon kniga № 39531, 39532, 39533,  Dom brakosoçetaniä kniga № 39541, 39542, 39543, 39544, 
39545, 39546, 39547, 39548, 39549, 39550, 39551, 39552, Moskovskiy rayon kniga № 39622, 39623, 39624,  JayIlskiy rayon kniga 
№ 39643, 39644, 39645, Panfilovskiy rayon kniga № 39662, 39663, ЫsIk-Ata Kant rayon kniga № 39679, 39680, 39681, 39682,  
39683, 39684, 39685, 39686, Çuyskaä oblastь kniga № 39746, 39747, 39748, 39749, Keminskiy rayon kniga № 39765,39766, ЫsIk-
Kөlskaä oblastь kniga № 39779, 39780, 39781 Tүpskiy rayon kniga № 39846, 39847 gorod Karakol kniga № 39801, 39802, 39803 
39818, 39819, 39820, Ak Suuyskiy rayon kniga № 39861, 39862, 39863, 39864, gorod Talas kniga № 39951, 39962, 39963, 39964, 
39965, 39966 Kara-Buurayskiy rayon kniga № 39995, 39996, 39997, Manaskiy rayon kniga № 40003, 40004  
Якши Абдуллах 

101 
 
ISSN 1563-0269
0223
                        Bulletin KazNU. History series. № 3(70). 2013 
 
2 Avtorskaä tetradь    № 1. 2011 g. Çүyskaä oblastь. Sokulukskiy rayon. Ak-jol, Manas, Uçkun, Tөrt-kөl, Lesnoy, Frunze, 
Şopokov, JaңI-Jer, Nijneçүyskiy, KamIşanovka, Taltak poselki. Alamudinskiy rayon. Prigorodnoe, Ozernoe, Stepnoe, Oktäbrьsk, 
Leninsk poselki. JayIlskiy rayon. Stepnoe poselok. Panfilovskiy rayon. Çaldovar, Oyrondu, Pervomaysk, Oktäbrьskoe, Ozernoe 
poselki. Moskovskiy rayon. Belovodsk, Tөlөk,  ЦelinnIy,  Konezavod, KrasnIy –Pahar  poselki. Gorod Tokmok, Akbeşim, gorod 
Kant. Gorod Kara-Balta, gorod Bişkek. 
3 Avtorskaä tetradь №2. 2012 g. ЫsIk-Kөlskaä oblastь. ЫsIk-Kөlskiy rayon: SarI-KamIş, Çolpon-Ata, Ananьevo, Semenovka, 
Bozteri, Grigoьevka, Өrүktү-Hutor, Toru-AygIr poselki. Tүpskiy rayon: Ak-Bulun, Belovodsk, Frunze, Kudurgu, Oy-tal, Oy-Bulak, 
San-taş, Kara-Çunkur, KarkIra, ЫsIk- Kөl, ЫntImak, SarI-Bulak, Kүrmөntү poselki. Ak-Suukskiy rayon: Ak-Çiy, Karakol, JIldIz, 
Boz-Uçuk poselki.  
4 Avtorskaä tetradь № 3. 2012-2013 g.g. Talaskaä oblastь. Kara-Buurayskiy rayon: Moldo Asan, Jiyde, Joon-Dөbө, Maymak, 
Amanbaev poselki. Manasskiy rayon:Үç-korgon, KIzIl-JIldIz, May, Pokrovka poselki, gorod Talas. 
5 Avtorskaä tetradь №4. 2011-2012-2013 g.g. Keminskiy rayon: gorod Kemin, Orlovka, Ak-tүz, Boroldoy, İlьiç poselki. Mirnaä, 
JaңI- Pahta, Jalal-Abad oblasti: gorod Jalal-Abad, Bazar-Korgonskiy rayon: Beşikjon poselok, gorod Kөk-Jaңgak, Nookenskiy 
rayon: Koçkor-Ata poselok, Suzak, Aksuyskiy rayonI. Oşskaä oblastь, Karasuuyskiy rayon: gorod Karasuu, KIzIl Saray poselok, 
Alayskiy rayon: Gүlçө poselok, gorod Oş. Jeti-Өgүzskiy rayon: Maäk, Orgoçor, ЫrdIk poselki. Gorod Karakol. 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Развитие этнически смешанных семей среди казахов 

102 
 
 
 
ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. № 3(70). 2013 
 
 
 
 
ӘОЖ: 94 (574.51) – 554.75:39 
 
Ә.И. Исаева
1
, Д.Ж. Жайлыбаев
2
 
 
1
Қазақ қыздар мемлекеттік педагогикалық университеті, әлеуметтік-гуманитарлық факультеті,  
т.ғ.к., тарих кафедрасының доценті 
Е-mail: 
aliyaisaeva77@mail.ru
 
2
Ш.Ш. Уәлиханов атындағы тарих және этнология институты этнология бөлімінің  
кіші ғылыми қызметкері, гуманитарлық білімдер магистрі 
Е-mail: 
daulet_87bk.ru 
 
Қазақстандағы оралман жастардың экономикалық әлеуеті 
 
Мақалада  елімізге  оралған  қандас  бауырларымыздың  республикамыздың  экономикалық  жағдайына 
байланысты  алдарында  тұрған  маңызды  мәселелері  қарастырылады.  Автор  оралмандардың  негізінен 
жастарды  мақалаға  арқау  етіп,  оларды  күнкөріс  барысына  қарай  екі  топқа  бөледі  және  оларды  өзара 
салыстыра отырып, ерекшеліктерін ғылыми тұрғыдан пайымдайды. Сонымен
  қатар автор олардың алдында 
туындаған  мәселелерді  шешудің  өзіндік  жолын  ұсынады.  Жұмыс  істеп  жүрген  репатрианттардың  қандай 
салада қызмет атқарып жүргендігін ерекшелеп көрсетсе, ал оқып не білім алып жүрген оралман жастардың 
нендей  қиыншылықтарға  ұшырасатындығын  айқындай  отырып,  оны  шешуде  бірінші  қолға  алу  керек 
бірқатар мәселелерге жеке-жеке тоқталып, тұжырымды қорытындылайды.  
Түйін сөздер: репатриант, оралман,  тұрғылықты халық, адаптация, әлеует, үрдіс, кәсіпкер, еңбек және 
білім саласы. 
 
А.И. Исаева, Д.Ж. Жайлыбаев 
Экономический потенциал молодых оралманов Казахстана 
 
В  данной  статье  рассматриваются  актуальные  вопросы,  касающиеся  экономического  положения  наших 
соотечественников,  возвратившихся  в  нашу  республику.  Автор  статьи,  взяв  за  основу  молодежную  часть 
оралманов,  выделяя  их  по  признаку  жизнедеятельности  в  две  группы  и  сравнивая  их  между  собой, 
показывает различия в их научном понимании.  Кроме того, автор предлагает свой путь  решения вопросов, 
стоящих в рассматриваемой проблеме. Они решаются в первую очередь не только путем подведения итогов 
анализа  специфики  труда  репатриантов,  занятых  в  различных  сферах  производства,  но  и  путем  обобщения 
имеющихся трудностей, с которыми сталкивается определенная часть молодых оралманов в процессе учебы 
и приобретения знаний. 
Ключевые слова:  репатриант, оралман,  коренной народ, адаптация, потенциал, процесс, предпринима-
тель, сфера труда и образования. 
 
A.I. Isayeva, D.J. Jailybaev 
Economic potential of young repatriates in Kazakhstan 
 
This article discusses the current issues concerning the economic situation of our compatriots, who have come 
back to our republic. The article’s author, based on the youth part of repatriates, by highlighting them on the basis of 
their activity in the two groups and comparing them with each other, showing the differences in their understanding. 
In addition, the author offers a way to solve these problems. They are solved in the first place, not only by 
summarizing the analysis of the specific labor immigrants, working in different industrial areas, but also by 
summarizing the current difficulties faced by certain portion of young repatriates in the process of learning and 
acquiring knowledge. 
Key words:  repatriate, oralman, native peoples, adaptation, potential, process, businessman, labor and 
educational sphere. 
___________________________________
 
 
Қазіргі  Қазақстан  жағдайында  оралмандар-
дың еліміздегі күйі мен отанға оралған кездегі 
республикамыздың  экономикалық  ахуалына 
ықпалы  мен  ерекшелігі  өзекті  мәселе  болып 
отыр.  Еліміз  тәуелсіздік  алғаннан  бері  алыс 
және  жақын  шетелдердегі  қандас  бауырлары-
мыз  елге  орала  бастады.  Қазақ  жеріне  келген  
 
бауырларымыздың экономикалық жағдайы қиын 
болды,  сол  кезде  келген  оралмандардың  ал-
дында  күрделі  жәйттар  тұрды.  Оны  бірнеше 
топқа  бөліп  қарастырсақ  болады:  бірінші 
бауырларымыздың бейімделу ортасы психоло-
гиялық тұрғыдан өзгешелеу болды. Екіншіден, 
елдің  сол  кездегі  экономикалық  жағдайы  на- 
 
Ә.И. Исаева, Д.Ж. Жайлыбаев 

103 
 
ISSN 1563-0269
0223
                        Bulletin KazNU. History series. № 3(70). 2013 
 
шар  болғандықтан  оралмандарда  жергілікті 
халықпен бірге қиыншылықтарды көрді. Алай-
да  осы  екі  үрдіс  оралмандардың  нарықтық 
жағдайға  тез  бейімделуін  қамтамасыз  етті 
десек  болады.  Мәселен  оралман  бауырлары-
мыз  келген  жерлеріне  байланысты  өзгеше  қа-
сиет  пен  ерекшелікке  ие  болып  отыр.  Деген-
мен  оралман  жастарды  негізінен  екі  топқа 
бөліп қарастырсақ болады. 
Бірінші топқа білім, ғылым саласында жүр-
ген  жастар,  екінші  топ,  қарапайым  қызметте 
жүрген жастар. Негізінен біздің зерттеу объек-
тіміз  осы  екі  топтың  салыстырмалы  ерекше-
лігін анықтау [1].  
Қазіргі кезде оралмандар еліміздің әр түрлі 
салаларында қызмет етіп жүр, ал жастар болса 
соңғы  жылдары  білім  алуға  көңіл  бөлуде, 
әйтсе  де  олардың  алдында  бірнеше  мәселелер 
туындап отыр: Қазақстанның әртүрлі аймақта-
рында  жүргізілген  фокус  топтық  пікірталас 
нәтижелерінің  барысында  келесі  ұсыныстар 
ұсынылды:  Қазақстан  Республикасында  жеті-
ліп, білім алған балалар репатрианттар отбасы-
нан шыққан немесе репатрианттар ретінде қа-
растырылмайды; 
• Қазақстан  Республикасы  азаматтығын  ал-
ғаннан кейін балалардың білім алуына кедергі 
келтірмеу  және  Қазақстан  Республикасының 
заңды  базасын  ұстанып,  сапалы  білім  алуына 
мүмкіншілік  туғызу,  жан-жақты  қолдау  көр-
сету; 
• білім  алуды  жеңілдету  принципін  жүзеге 
асыруды  мақсат  ретінде  қарап,  оралман  от-
басы  азаматтарына  келесі  пәндерден  тұратын 
қосымша  сабақ  жүргізілуі  тиіс  (жергілікті  не-
месе мемлекеттік бюджеттен төленілетін): «қа-
зақ тілі», «орыс тілі», «қазақстан тарихы»; 
• оралмандар  мен  тұрғылықты  халықтың 
арасындағы қарама-қайшы көзқарастарды жою 
үшін  оралман  отбасылар  мен  кедей  және  көп 
балалы  тұрғылықты  отбасыларына  бірдей  әлеу-
меттік  бағдарламалар  мен  жеңілдіктер  жүргі-
зілуі  тиіс;  ЖОО-на  түсу  кезінде  квотаны  кө-
бейту, әлемде 35 пайыз қазақ тұрса, шетелдегі 
қазақ диаспорасына мемлекеттің 2 пайыз гранты 
азшылық етеді. ЖОО бітіру кезінде мамандық 
бойынша  жұмыс  жасауы  үшін  олармен  келі-
сімшартқа отыру [2]. Менің ұсынысым: 
1.  Оралман  жастарды  ең  бірінші  Қазақстан 
тарихын  жақсы  тәсілдермен  оқыту  маңызды. 
Себебі халықаралық талаптар бойынша әр мем-
лекет  өзінің  отандық  тарихын  оқытады.  Кел-
ген  жастар  қазақ  тарихын  жақсы  білмей  ке-
леді.  Біз  оларға  қазақ  тарихын  оқыта  отырып, 
отандық сезімді бойына сіңдіреміз.  
2.  Оралман  студенттерге  арналған  орыс 
тілін  тез  үйрететін  оқулықтар  мен  оқу  әдісте-
мелік құралдарды дайындау керек. Және дайын-
дық курста негізгі сабақ орыс тілі болу керек. 
Ал дайындық курстан кейінгі төрт жылда уни-
верситет бойынша оралман студенттерге орыс 
тілін жалғастырып, жетілдірілген түрде терең-
детіп  оқытатын  орталық  немесе  клуб  ашу 
қажет. Өйткені оралман студенттер өзінің ата-
мекені – Қазақстанға келгеннен кейін ең алды-
мен қиналатыны орыс тілі [3]. Олар егер орыс 
тілін меңгерсе оқулық мәселесі де, әлеуметтік 
ортаға  бейімделуі  де  өздігінен  шешімін  табар 
еді.  Келген  жастарды  орыстық  санада  емес, 
орыс тілін үйреткеніміз абзал. 
3.  Оралман  студенттерді  әлеуметтік  көпші-
лік  шараларға  көбірек  тарту  керек.  Ол  үшін 
оралман  студенттер  жергілікті  студенттермен 
араластырып  жатақханаға  орналастыру  қажет. 
Олар  бір  жатақханада  тұрса  оралман  студент-
тердің  тіл  үйренуіне,  әлеуметтік  өзара  қаты-
ныстарға  бірге  қатысуға  қолайлы  болар  еді. 
Сондай-ақ  олар  өзара  араласу  барысында  бір-
бірінің жақсы мәдени әдетін қабылдап, кемел-
дене түсер еді деп ойлаймын. 
4. Оралман студенттерге Қазақстанның әлеу-
меттік  жағдайынан  және  құқықтық  жүйесінен 
негізгі білімдік лекциялар керек. Мысалы, олар-
дың  жеке  бастық  құжаттарды  дайындау  және 
жұмыс  істеу  немесе  шағын  кәсіпорындар  ашу 
үшін  қандай  құжаттар  дайындау  керек  екен-
дігін түсіндіру керек. Өйткені дайындық курс-
тағылардың барлығы жоғары оқу орындарына 
қабылдана  бермейді,  қабылданса  да  бәрібір 
олар болашақта Қазақстанда өмір сүруі керек. 
Сондықтан  оларға  әлеуметтік  ортаға  бейімде-
лудің  тетіктерін  үйретудің  артықтығы  жоқ. 
Сонымен  қатар,  оралман  студенттерге  патриот-
тық тәрбие беру, олардың жүрегіне қазақстан-
дық  мақтаныш  сезімін  ұялатумен  қатар,  олар-
дың  өз  отаны – Қазақстанға  үлес  қосуға  бо-
рышты екендігін терең сезіндіру керек. 
5.  Оралман  студентер  оқуын  тәмандаған 
соң,  мамандығы  бойынша  жұмысқа  орналас-
тыру жағын қарастыру керек [4].  
Мемлекеттік тілді жақсы білетін мамандар-
ды  пайдалануда  оралман  жастарда  ескерусіз 
қалдырмаған дұрыс. Олар оқып бітірген кезде 
жұмыс  орындарына  орналасу  қиыншылық-
тары  бар.  Қазақстан  Республикасынан  білім 
алып  осы  елге  қызмет  жасап  жатқан  бірқатар 
шығармашылық саласындағы индивиттерді айта 
кетсе, Монғолиядан; «Жас Қазақ» газетінің жур-
налисі  Еренғайып  Қуатайұлы, «Хабар»  агент-
тігінің журналистері Нұрлан Окаұлы, Ардабек  
 
Қазақстандағы оралман жастардың экономикалық әлеуеті 

104 
 
 
 
ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. № 3(70). 2013 
Солдатбайұлы, Айдос Жұқанұлы, «Қазақстан» 
арнасында  Айбек  Қобдабайұлы, «Астана»  ар-
насында  Ержан  Әшейханұлы, «Түркістан»  га-
зетінде Есенгүл Кәпқызы, «Қазақ» радиосында 
Болатбек Баянханұлы, Қабдай Нұрлан, Ақсұң-
қар  Ақынбабақызы, «Әдебиет  айдыны»  газе-
тінде  Әбдімәлі  Өміржан,  айтыскер  ақын  Дәу-
леткерей  Кәпұлы  т.б.  мемлекеттік  қызметтер 
атқарып жатыр. Тәуелсіздік алған соң елімізге 
шетелде  тұратын  қазақ  ғалымдар  да  көшіп 
келді.  Зардыхан  Қинаятұлы  МХР-ң  премьер-
министрінің  орынбасары  болған,  Түріколог, 
ғалым Қаржаубай Сартқожаұлы әлемде орхан-
енесей жазуын оқитын 8 ғалымның бірі. Және 
Қарағанды  Мемлекеттік  университетінде 15-
тей  әр  түрлі  дәрежедегі  оқытушылар  қызмет 
жасауда.  Ал,  Қытайдан  келген  ғалымдар,  Нә-
бижан  Мұхаммед,  Жақсылық  Сәбитұлы,  Дү-
кен  Мәсімхан,  Тұрысхан  Зәкенұлы,  Жәкен 
Шәди және т.б. ғалымдар да баршылық. Биші 
Шұғыла  Сапарғалиқызы, «тарлан»  сыйлығы-
ның  иегері  Майра  Мұхаммедқызы,  Қазір  Па-
риж  қаласының  Орталық  опера  театрында 
өнер  көрсетіп  жүр.  Түркиядан  келген  ғалым, 
дінтанушы,  исламтанушы,  дипломат  Мұртаза 
Бұлұтай, ең алғаш қазақ тілінде Құран кәрімді 
тәжімалаған  қазақ  халқының  бір  туар  ұлы 
Халифа Алтай, Чак Норрис, Брус Ли мен бірге 
оқығын,  шығыс  жекпе-жегінің  шебері  Мұс-
тафа Өзтүрік және т.б. Қазақ мемлекетінің да-
муына  өз  үлестерін  қосуда.  Елбасының  «Мә-
дени  мұра»  бағдарламасына  шетелден  келген 
қазақ ғалымдары да атсалысып жатыр [5]. 
Оралман жастардың арасындағы екінші топ 
білім, ғылымнан бөлек жолда жүргендер, яғни 
елдің  әлеуметтік-экономикалық  дамуына  зор 
үлес қосып келе жатқан жастар. Олар еліміздің 
Алматы, Астана, Шымкент сияқты қалаларын-
да оралман жастар экономикалық белсенділік-
ке  ие  десе  болады.  Өйткені  олардың  келген 
жерлеріне байланысты әртүрлі кәсіпті игерген. 
Мысалы, Монғолиядан келген оралман жастар 
қазіргі  кезде  Алматы  қаласының  төңірегінде 
шағын  жиһаз  жасайтын  кәсіпорындар  ашып, 
елдің  экономикасын  көтеруге  үлес  қосуда. 
Олар  негізінен  Алматының  «Алтын  орда», 
«Сәлем», «Барыс»  т.с.с.  базарларда  ас  үй, 
қонақ  бөлмесінің  жиһаздарын,  жатын  бөлме 
жиһаздарын  сатылымға  шығарып  отыр.  Ал-
матылық оралман кәсіпкерлер жиһаздарын тек 
қана  Алматы  төңірегінде  ғана  емес,  сонымен 
қатар  Қазақстанның  батыс  аймақтарына  да 
тасымалдап  жатыр.  Ал  бұл  құбылыстар  тек 
жаппай сипатқа алып бара жатқан үрдіс десек 
болады. 
Қытайдан  келген  оралман  жастардың  не-
гізгі  кәсібі  жаңа  инновациялық  технология-
ларды мықты игерген. Олардың көпшілігі ком-
пьютерлік  техникаларды  жөндеу,  ұялы  теле-
фондарды  жөндеу  сияқты  қызметтерді  атқа-
рып келеді. Яғни заманауи технологияны игер-
ген жастардың қазіргі Қазақстанға тигізіп отыр-
ған  үлесі  мол.  Сонымен  қатар,  оралман  жас-
тардың  ішінде  әлі  де  болса  мәдени  белсенді-
лікке ие бола алмай келе жатқан оралман жас-
тардың  тобы  Өзбекстан,  Қарақалпақстаннан 
келген оралман жастар. Олар негізінен Алматы 
қаласының төңірегінде әр түрлі салаларда қыз-
мет етіп келеді. Атап айтсақ ең көп мөлшерде 
олардың  айналысатыны  сауда  десек  болады. 
Алматының  «Болашақ», «Барыс», «Сәлем», 
«Құлагер», «Алтын орда» т.б. базарларда сауда 
жасап тұрған жастардың көпшіліг оралмандар. 
Қарақалпақстаннан келген жастардың тағы бір 
айналысатын  кәсіптері  құрылыс  саласы,  яғни 
қазірде  олар  бес, алты  жігіт  болып бірігіп  топ 
құрып  әртүрлі  құрылыс  салаларында  қызмет 
етіп  жатыр.  Құрылыстан  басқа  шаштараз, 
автокөлік жуу, техникалық қызмет көрсету ор-
талықтарында,  жанармай  станцияларында  ірі-
лі-ұсақ  шаруа  істеп  жүрген  жастар  жетерлік. 
Сондай-ақ  оралман  жастардың  өндіріске  қо-
сып жатқан үлесі де көп, мәселен Қарасай ау-
данындағы «Кока кола», «Ефес», «Хамле» т.б. 
өндіріс орындарында оралман жастар әр түрлі 
қызмет  атқарып  келеді.  Бұдан  басқа  Алматы-
ның шет аймақтарына қатынайтын автобустар-
дың  барлық  дерлік  маршрутында  оралман 
бауырларымыз  қызмет  жасайды.  Сонымен  қа-
тар, жеке кәсіппен айналысып жүргендері ара-
сында  авто  көлік  сату  салысында  ірі  табысқа 
жетіп отырған азаматтар бар [6]. 
Зерттеу соңында айта кететін мәселе – орал-
мандар  көпшілік  жағдайда  өскен  ортасы  мен 
интеллектуалды  әлеуетіне  сәйкес  дамып  ке-
леді. Оралман жастардың еліміздің экономика-
лық  жағдайына  қосып  жатқан  үлесі  қазіргі 
кезде  өте  зор.  Жалпы  еліміздің  экономикалық 
әлеуетін көтеруде оралман жастардың ықпалы 
мен  белсенділігі  өте  зор.  Келешекте  бұл 
мәселе арнайы зерттеулерді талап етеді. 
________________ 
 
* «Отанға  оралу:  үміт  пен  шындық:  Қазақстан  қо-
ғамындағы»  оралмандардың  психологиялық  интеграция 
мәселесі» атты ҚР БжҒМ 0620 ҚҚ жобасы аясында орын-
далды. Жоба жетекшісі: т.ғ.д., профессор А.Б. Қалыш. 
 

1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   26


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал