Ііі халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары



жүктеу 4.76 Mb.
Pdf просмотр
бет1/41
Дата15.09.2017
өлшемі4.76 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   41

 

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ 
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН 
 
С.Бәйішев атындағы Ақтөбе университеті 
Актюбинский университет имени С. Баишева 
 
 
 
 
 
 
«ЖАСТАР ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ: БҮГІНІ МЕН КЕЛЕШЕГІ» 
Жас ғалымдар мен студенттердің 
ІІІ халықаралық ғылыми-практикалық конференция 
МАТЕРИАЛДАРЫ 
14 СӘУІР, 2017 ж. 
I том 
 
МАТЕРИАЛЫ  
ІІІ международной научно-практической конференции  
молодых ученых и студентов 
«МОЛОДЁЖЬ И НАУКА: НАСТОЯЩЕЕ И БУДУЩЕЕ» 
14 апреля, 2017 г. 
I том 
 
 
THE MATERIALS 
Of The 3
rd
 International Scientific and Practical Conference 
of Young Scientists and Students 
«YOUTH AND SCIENCE:  THE PRESENT AND FUTURE» 
April 14. 2017 
Part I 
 
 
 
 
 
Актобе, 2017 
 
 

УДК 001:378(063) 
ББК 74.58+72 
Ж 37 
 
 
Жалпы редакциясын басқарған С.Бәйішев атындағы Ақтөбе университетінің ректоры                  
А.Б. Ағзамова 
Под общей редакцией ректора АУ им. С. Баишева А.Б. Агзамовой 
 
 
Редакциялық алқа: 
Редакционная коллегия: 
Абдикаликов  К.А.,  Абдуллаев  Х.Т.,  Амангазиева  М.К.,  Кайыргалиева  М.Г.,  Сұлтан  Ж.И., 
Аймаганбетов  М.Н.,  Жубанышева  Г.И.,  Оспанбаева  А.Ж.,  Комарова  Д.Г.,  Исетова  А.Т.,  Сатова 
Д.Е. 
 
ЖАСТАР  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ:  БҮГІНІ  МЕН  КЕЛЕШЕГІ:
  жас  ғалымдар  мен 
студенттердің III халық. ғыл.-практ.конф. мат.= 
МОЛОДЕЖЬ И НАУКИ: НАСТОЯЩЕЕ И 
БУДУЩЕЕ
: мат.III межд.науч.-практ. конф.молод. учен. и студ.-
 YOUTH AND SCIENCE: THE 
PRESENT AND FUTURE: the 3
rd
   International Scientific & Practical Conference of Young Scientists 
and Students. – Ақтөбе:  С. Бәйішев ат.  АУ РББ, 2017 ж. – 375 б. I том.– каз, рус, англ.    
 
ISBN 978-601-7566-27-2 
 
Жинаққа  «Жастар  және  ғылым:  бүгіні  мен  келешегі»  атты    III  Халықаралық  ғылыми-
практикалық конференция материалдары енгізілген. 
Жинаққа  Қазақстан  және  басқа  да  ТМД  елдерінің  әр  аймақтарындығы  жетекші  жас 
ғалымдардың,  студенттер  мен  магистранттардың  ғылым  мен  инновация,  техника  және  өндіріс 
саласындағы зерттеу нәтижелері мен мақалалары жарияланған. 
Жинақ ғылыми қауымдастықтағы барша оқырмандарға арналады. 
Мәліметтер  мен  дәйексөздердің,  экономика-статистикалық  мағлұматтардың  шынайлығы 
авторлардың  өз  жауапкершіліктерінде.  Редакциялық  алқа  тезистер  мен  мақалалары  түзетіп, 
рецензиялауға құқылы. 
 
В сборник включены материалы III Международной научно-практической конференции на 
тему «Молодежь и науки: настоящее и будущее». 
Материалы  охватывают  результаты  исследований  различных  сфер  начной  деятельности 
ведущих молодых ученых, студентов и магистрантов Казахстана и стран СНГ, касающиеся науки 
и инновации, техники  и производства. 
Сборник предназначен для всех членов научного сообщества. 
За достоверность фактов, цитат, экономика-статических данных, имен и прочих сведений 
ответственность  несут  сами  авторы.  Редакционная  коллегия  оставляет  за  собой  право 
корректировать и рецензировать тезисы и статьи. 
 
 
УДК 001:378(063) 
ББК 74.58+72 
 
 
 
 
 
 
 
 
ISBN 978-601-7566-27-2                            ©Актюбинский университет имени С. Баишева, 2017   
УДК 001:378(063) 

 
 
 
Құрметті конференцияға  
қатысушы студенттер,  
жас ғалымдар және қонақтар! 
 
«Жастар  және  ғылым:  бүгіні  мен 
келешегі»  тақырыбындағы жас ғалымдар мен 
студенттердің  IІІ  Халықаралық  ғылыми-
практикалық 
конференциясына 
 
қош 
келдіңіздер! 
 XXI 
ғасыр 
– 
білімділер 
ғасыры 
болғандықтан, бүгінгі таңда заманымызға сай 
зерделі, ой-өрісі жоғары, жан-жақты дамыған 
ұрпақ  қалыптастыру  –  мемлекетіміздің  алға 
қойған аса маңызды міндеті болып тұр. 
Бүгінгі  алдыңғы  толқын  аға  буынның  орнын  басар,  ізін  жалғастырар  артында  өсіп 
келе  жатырған  жастар  екені  даусыз.  Еліміздің  ендігі  дамуы  мен  өркендеуі,  келешегі 
білімді,  бәсекеге  барынша  қабілетті,  ғылыми  потенциалы  жоғары  жастарға  тікелей 
байланысты.  
Біздің  университетіміздің  ғылыми  өрісін  кеңейтуге  бағытталған  шаралардың 
қатарында  осындай  жыл  сайын  ұйымдастырылатын    халықаралық  жас  ғалымдар  мен 
студенттердің    конференциясын  айтуға  болады.  Жүздеген  жас  ғалымдар  қатысқан  бұл 
ғылыми жиын тақырып ауқымдығын, талқыға түскен мәселелердің өзектілігін, еліміз бен 
шет  елдік  ғылыми  ортаның  белсенді  ынтымақтастық  байланыстарының  нәтижелілігін 
көрсетеді.  Конференция  аясында  студенттер  мен  жас  ғалымдардың    техника, 
жаратылыстану,  экономика  және  гуманитарлық    ғылымдар  бойынша  үздік  ғылыми 
жұмыстары  анықталып,  марапатталды.  Өткізіліп  отырған  бұл  шара  жоғары  оқу 
орнындағы жүргізілетін  ғылыми жұмыстардың үлкен бір бағыты. 
«Мемлекеттік  жастар  саясаты  жастарға  еліміздің  толыққанды  азаматы  болуға 
жақсы мүмкіндік беруі тиіс. Ол жастар өмірдегі өзінің жеке табысын іздей отырып, 
жақындары,  өз  халқы  және  Отаны  үшін  жағдай  туғызатын  азаматтар  болуы  тиіс. 
Мен  біздің  жастарға  сенемін»,  -  деген  елбасымыз  Н.Назарбаевтың  үмітін  біздің 
жасампаз жастарымыз әрқашан ақтайде деген сенімдеміз.   
Құрметті  конференцияға  қатысушылар  мен  қонақтар!  С.Бәйішев  атындағы  Ақтөбе 
университетінде  өткізіліп  отырған  «Жастар  және  ғылым:  бүгіні  және  келешегі»  
тақырыбындағы  жас  ғалымдар  мен  студенттердің  IІІ  Халықаралық  ғылыми-практикалық 
конференциясына  қатысушылардың  барлығына  ғылым  жолындағы  бастамаларына 
сәттілік тілеймін! 
 
 
С.Бәйішев атындағы Ақтөбе 
университетінің ректоры 
Ағзамова Әлия Бекежанқызы  
 


 
СЕКЦИЯ 3 
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҒЫЛЫМДАР ЖӘНЕ БИЗНЕС 
ЭКОНОМИЧЕСКИЕ НАУКИ И БИЗНЕС 
ОӘЖ 330.3 
 
КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ-ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІНІҢ НӘТИЖЕСІН 
ЖАҚСАРТУ БОЙЫНША ІС- ШАРАЛАРДЫ ӨНДЕУ 
 
Білбала А. Ә. 
 С.Бәйішев ат. АУ, 6М050600 – Экономика мамандығының  2/2  курс магистранты 
 
Аннотация:  Бұл  мақалада  нарықтық  экономика  жағдайында  кәсіпорынның  қаржылық-
шаруашылық  қызметіне  жан-жақты  талдау  жасалып,  қызмет  нәтижесін  жетілдіруге 
бағыттылған шаралар кешені ұсынылады. 
Тірек сөздер: табыс, қаржылық тұрақтылық, таза табыс, өткізуден алынатын табыс, ұзақ 
мерзімді активтердің табыстылығы, негізгі өндірістік қор табыстылығы. 
Abstract: An author analysed financial activity of enterprise and exposed the ways of decision 
of increase of activity of enterprise 
Keywords:income, financial stability, net income, profitability of long-term assets, profitability 
of the fixed assets. 
 
Нарық  жағдайында  кәсіпорынның  өміршеңдігінің  кепілі  мен  жай-күйінің 
орнықтылығының  негізі  оның  қаржы  тұрақтылығы  болып  табылады.  Нарықтық 
қатынастары жағдайында кәсіпорыннын қаржылық жағдайын талдаудың маңызы өте зор. 
Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие болуымен, сондай-ақ және де басқа контрагенттер 
алдында өзінің өндірістік-кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері үшін толық жауапкершілікте 
болуымен байланысты.  
Ол  ақша  қаражатын  еркін  орын  алмастыра  отырып  қолданып,  тиімді  пайдалану 
жолымен  өнімді  өндіру  мен  сатудың  үздіксіз  процесін  қамтамасыз  ете  алатын  өзінің 
қаржы ресурстары жағдайын көрсетеді[1].                                            
Профессор  И.Т.  Балабанов  «Шаруашылық  субъектісінің  қаржылық  жағдайы,  бұл 
оның  қаржы  бәсекелестік  қабілеттілігінің  сипаттамасын  (яғни  төлем  қабілеттілігі,  несие 
қабілеттілігі) қаржы ресурстары мен капиталды пайдалану, мем-лекет алдында және басқа 
да  шаруашылық  субъектілерінің  алдында  өз  міндет-темелерін  орындау.  Шаруашылық 
субъектісінің қаржылық жағдайын талдау-дың келесі түрлерін жүргізеді: табыстылық пен 
рентабельділік;  қаржылық  тұрақтылық;  несие  қабілеттілігі;  капиталды  пайдалану; 
валюталық өзін-өзі өтеу» - деп жазады [2]. 
Кәсіпорын  осы  мерзімге  дейінгі  уақытта  қаржы  ресурстарын  қаншалықты  дұрыс 
басқарды  деген  сұраққа  жауап  береді:  кәсіпорын  осы  мерзімге  дейінгі  уа-қытта  қаржы 
ресурстарын  қаншалықты  дұрыс  басқарды.  Қаржы  ресурстары  жағдайының  нарық 
талаптарына  сай  болуы  және  де  кәсіпорынның  дамуына  байланысты  қажеттіліктерге 
жауап  бере  алуы  өте  маңызды  болып  табылады,  се-бебі  қаржылық  тұрақтылықтың 
жетіспеушілігі  кәсіпорынның  төлеу  қабілетінің  жоқтығына  және  оның  дамуына  қажетті 
қаражатының болмауына, ал көп болуы 
дамуға кедергі жасап, басы артық қорлармен және резервтермен кәсіпорын шығындарын 
көбейтуіне әкеліп соқтыруы мүмкін. 
«Халлибуртон  Интернэшнл  Инк.»  компаниясы  1919  жылы  құрылған.  Оның  негізгі 
қызметі   мұнай өндірісі,  құрылысы, мұнай газ өңдіру скаважиналарын жөңдеу және іске 
қосуға қажетті құрал жабдықтарды жасау жәнежабдықтау-менайналысу болып табылады.  
Компанияның  орталық  офисі  Хьюстонда  (Техас  штаты)  орналасқан.  Жұмысшылар 
саны 85 мың адамды құрайды. 


 
Кәсіпорынның  әлемнің  120  мемлекетінде  бөлімшелері  бар,  солардың  қатарында 
Қазақстан да бар. Қазақстандағы кәсіпорынның бөлімшесі Каспий-дегі мұнай жобаларын 
әзірлеумен  айналысады.  «Халлибуртон  Интернэшнл  Инк.»  компаниясы  Қазақстанда  
Қашағандыигеріпжатқан Agip KCO консорциумымен, «Казахойл Актобе» компаниясымен 
және «Тенгизшевройлмен» (ТШО) қызмет жасайды[4]. 
Кәсіпорынның 
нарықтық 
экономика 
жағдайында 
қызмет 
етуініңэкономикалықпайдалылығы 
табыс 
табумен 
анықталады. 
Кәсіпорынның 
табыстылығыабсолюттікжәне салыстырмалы көрсеткіштермен сипатталады. 
Табыстылықтың 
абсолютті 
көрсеткіштерін 
талдау. 
Нарықтық 
экономикажағдайындакәсіпорынның шаруашылық қызметінің негізгі және түпкі мақсаты 
табыс алу болғандықтан, барлық назарды осы көрсеткішті талдауға аударуке-рек. 
Табыстылықтың  бірінші  абсолютті  көрсеткіші  өнімді  (жұмыс,  қызмет)  өткізуден 
алынатын  табыс  болып  табылады.  Ол  қаржы-шаруашылыққызметініңнәтижесітуралы 
есепте қосымша құн салығы, акциздер және т.с.с. салықтарменміндетті төлемдер, сондай-
ақ  қайтарылған  тауарлардың  құны,  сатушегерімдеріжәне  баға  шегерімдері  алынып 
тасталып көрсетіледі. 
Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есептің осы бабыбойын-шанегізгі 
қызметтен түсетін табыс көрсетіледі.  
Табыс 
құрылымында 
ең 
үлкен 
үлес 
салмақты 
өнімдер 
мен 
тауарлардыөткізудентүсетін  табыс  алады,  оның  мөлшері  өнім  өндіру  деңгейімен, 
оныңсапасыменжәне төменде қарастырылатын басқа да факторлармен анықталады. 
Кәсіпорында  өнімді  өткізуден  түскен  табыс  жоспарланған  тауар  өндірісінен  және 
бұйымдардың  (дайын  өнімдер,  сатып  алушының  жауапты  сақталуындағы  тауарлар) 
өтпеген бөлігінің қалдықтарының өзгерісінен шығуы керек. Бірақөнімдіөткізуден түсетін 
табыс  көлемі  жоспарының  төмендеуі,  ауыспалытауарлы-материалдық  қорлардың  артуы 
есебінен болатын жағдайлар да кездеседі.  
Табыстылықтың  екінші  абсолютті  көрсеткіші  -  жалпы  табыс.  Ол  өнімдіөт-
кізудіңқаржылық  нәтижесін  білдіреді  және  негізгі  қызмет  нәтижесінде  өнімді  өткізуден 
түскен  табыс  пен  өткізілген  өнімнің  өндірістік  өзіндік  құныарасын-дағыайырма  ретінде 
анықталады.  
Жалпы  табысқа  әсер  ететін  маңызды  фактор  өндірістік  өзіндік  құн,сондықтаноның 
төмендеуі оның көлеміне көп әсер тигізеді. 
Шаруашылық  жүргізудің  тұрақты  экономикалық  жағдайында  жалпы  табыстың 
өсуінің  негізгі  жолы  -  материалды  шығындар  бөлігінде  өзіндік  құнды  төмендету.  Бұл 
әсіресе шикіат құнының үлес салмағы өнімнің өзіндік құнында өте жоғары болып келетін 
өңдеу  және  қай  та  өңдеу  салаларында  (машина  жасау  және  металл  өңдеу,  металлургия, 
мұнай–химия, тігін, тамақ және т.б.) қызмет жасайтын кәсіпорындар үшін өте маңызды.[3] 
Табыстылықтың  абсолютті  көрсеткіші  –  таза  табыс.  Ол  сальдоланған  қаржылық 
нәтижені білдіреді және жалпы табыс пен кезең шығындары ара-сындағы айырма ретінде 
мына формула бойынша анықталады : 
Д = Д - Р                                                  (1) 
Мұндағы:  Д   -  негізгі  қызметтен  алынған  табыс;    Д -  жалпы  табыс;        Р -  кезең 
шығындары. 
 
Кесте 1 
«Халлибуртон  Интернэшнл  Инк.»  компаниясы  қызметінің  нәтижесін  сипаттайтын 
көрсеткіштер 
Көрсеткіштер  
Жыл соңы 
жжжжжжжжылжыл 
Жыл басы 
Өзгеріс 
Сатудан түскен түсім 
377 085 
364 805 
+12 280 
Өзіндік құн 
376 690 
356 350 
+20 340 
Н
Ж
К
Н
Ж
К


 
Жалпы табыс 
395 
8 455 
-8 060 
Таза табыс (шығын) 
-1 065 
-2 025 
+960 
Сатудан  түскен  түсімнің  алдыңғы2013  жылмен  салыстарғанда  3,4%-ға,  яғни  12280 
мың теңгеге өскеніне қарамастан, кәсіпорынның жалпы табысы 95%-ға немесе 8060 мың 
теңгеге азайған. Сонымен қатар кәсіпорын өткен және ағым-дағы кезеңдердегі таза табыс 
таппай  отыр.  Алайда  шығын  мөлшері  алдыңғы  жылмен  салыстырғанда  960  мың  теңгеге 
азайған  және  ол  1065  мың  теңгені  құ-рады.  Жалпы  табыстың  азаюы  рентабельділіктің 
төмендеуі мен өндірістік шы-ғындардың өсуін білдіреді[5]. 
Табыстылықтың  салыстырмалы  көрсеткіштерін  талдау.  Табыстылықтың  са-
лыстырмалы  көрсеткіштеріне  нарықтық  экономика  жағдайындағы  кәсіпорын-ның 
қаржылық  қызмет  жасау,  қаржыландыру  көздерін  ынталандыру  және  олар-ды  тиімді 
пайдалану  сияқты  мүмкіндіктерін  анықтайтын,  осы  кәсіпорын  қызме-тінің  тиімділігін 
сипаттайтын көрсеткіштері жатады. Оларды толығырақ қарастырайық: 
Барлық  активтердің  тиімділік  деңгейі  (авансталған,  жиынтық  капитал)  мына 
формула бойынша есептелінеді: 
Д  = Таза табыс / Барлық активтер (авансталған, жиынтық капитал)         (2) 
 
Жалпы  активтердің  табыстылық  деңгейі  жыл  басында  –  -0,005  болса,  ал  жыл 
соңында оның мәні – -0,003 болды. 
Осылайша  жалпы  активтердің  табыстылық  деңгейі  (авансталған  капитал)кә-
сіпорынныңөз қызметін қаншалықты тиімді және табысты жүргізетінінкөрсе-теді. 
Тәжірибеде  ағымдағы  активтердің  табыстылығы  деп  аталатын  көрсеткіш  кеңінен 
қолданылады.  Ол  ағымдағы  активтерге  салған  бір  теңгеден  кәсіпорын  қанша  табыс 
алатынын көрсетеді : 
Д
= Д / Т                                                                    (3) 
Мұнда:  Т -  ағымдағы  активтер,Д -  таза  табыс.  Д
-  ағымдағы  активтердің 
табыстылығы.  
Ағымдағы  активтердің  табыстылық  деңгейі  жыл  басында  –  -0,012  болса,  ал  жыл 
соңында оның мәні –-0,009 болды. 
Акционерлік  компания  құқығында  жұмыс  істеуші  кәсіпорын  үшін  салынған 
капиталдың  табыстылық  деңгейін  бағалаудың,  яғни  акционерлік  капиталды  тиімді 
пайдаланудың  негізгі  көрсеткіші  болып,  кәсіпорынның  таза  табысының  оның  меншікті 
капиталына  пайыздың  қатынасы  есептеледі.  Бұл  көрсеткіш  –меншіктікапиталдың 
табыстылық  коэффициенті  немесе  мөлшерлемесі  деп  аталады.  Ол  мына  формуламен 
анықталады: 
Д
= Д / С                                                                    (4) 
Мұнда: Д
- меншікті капиталдың табыстылығы;Д - таза табыс;С - меншікті капитал. 
Ол экономикалық және қаржылық талдауда маңызды көрсеткіш болыптабы-лады. 
Дәл  осы  көрсеткіш  биржада  акционерлік  компаниялардың  акцияларына  баға 
белгілеуді бағалау барысында маңызды роль атқарады.       
Меншікті  капиталдың  табыстылық  деңгейі  жыл  басында  –  -0,007  пунктке  өскен 
болса, ал жыл соңында оның мәні–-0,004 болды. 
Тәжірибеде  ұзақ  мерзімді  активтердің  табыстылығы  деп  аталатынкөрсет-
кішкеңінен  қолданылады.  Ол  ұзақ  мерзімді  активтерге  салған  бір  теңгеденкә-
сіпорынқанша табыс алатынын көрсетеді : 
Д  = Д / Т                                                                   (5) 
А
а
т.
Ч
А
А
Ч
а
т.
СК
Ч
К
СК
Ч
К
Д
Ч
У


 
Мұнда:  Т - ұзақ мерзімді активтер;      Д - таза табыс; Д -  ұзақ  мерзімді  активтер 
табыстылығы.  
Ұзақ мерзімді активтердің табыстылық деңгейі жыл басында – -0,009 болса, ал жыл 
соңында оның мәні –-0,004 болды. 
Негізгі  өндірістік  қорлардың    табыстылық  деңгейі  мына  формула  бойынша 
есептелінеді: 
Д
= Д / З                                                                      (6) 
Мұнда:  Д
- Өндірістік қорлардың табыстылығы; 
              Д - Таза табыс; 
 
              З - Өндірістік қорлар. 
Өндірістік  қорлардың  табыстылық  деңгейі  жыл  басында  –  -0,04  болса,  ал  жыл 
соңында оның мәні – -0,02 пунктке азайып отыр. 
Сату көлемінің табыстылығы мына формула бойынша есептелінеді: 
Д = Д / Д                                                                   (7) 
Мұнда:    Д -  Сату  көлемінің  табыстылығы;Д -  Жалпы  табыс;  Д -  Өнімді  (жұмыс, 
қызметті) өткізуден алынған табыс. 
Сату  көлемінің  табыстылық  деңгейі  жыл  басында  –  0,023  болса,  ал  жылсо  -
ңындаоның мәні – 0,001болды. 
Жоғарыда  жүргізілген  есептеулерден  көріп  отырғанымыздай  кәсіпорынқыз-
метішығынды болып табылады, алайда оның қызметі жыл соңына қарайкішке-неболса да 
жақсаруда[2,3,4]. 
Жүргізген  талдау  қорытындылары  кәсіпорын  қызметінің  рентабельсіз  екенін 
анықтады. Өйткені кәсіпорын талдау жүргізілген уақытта таза табыс таппайотыр. Бірақ та 
уақыт  өте  келе  кәсіпорынның  шығындылығы  аз  да  болса  азаюда  екенін  айтпай  кетуге 
болмайды. 
Кәсіпорын  активтері  рентабельді  болуы  үшін  ең  бірінші  табыс  табуы  және  оны 
арттыруға  тырысуы  қажет.  Сатудан  түскен  түсімді  арттыру  үшін  жәнеқо-сымшапайда 
алуы үшін бөлшектеп сату желісіне көп көңіл бөлген жөн. 
Сонымен  қатар  кәсіпорын:өнімнің  өзіндік  құнының  құрылымын  қайта  қарап, 
шығындардың  артуыныңсебептерінанықтап,  оларды  азайту  жолдарын  іздеу  қажет;  баға 
саясатын  өзгертуі  қажет,  яғни  өнім  бағасына  қосылатын  рентабельділіктің  пайыздық 
мөлшерін арттыру. 
Өнімнің 
өзіндік 
құны-кәсіпорын 
қызметінің 
маңызды 
көрсеткіші 
болыптабылады.Кәсіпорын  қызметінің  тиімділігін  арттырудың  ең  бір  маңызды  жолы  -
өзіндікқұнды  азайту  болып  табылады.  Өнімнің  өзіндік  құнын  төмендетудің  бірден  бір 
жолы - өндірілетін өнімнің көлемін арттыру болып табылады, өйткені бұл жағдайда өнім 
бірлігіне келетін тұрақты шығындардың мөлшері азаяды. 
 
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: 
1.  Балабанов  И.Т.  Анализ  и  планирование  финансов  хозяйствующего  субъекта: 
учебн. пособие.  М.: Финансы и статистика, 2004. 
2.  Дүйсенбаев  К.Ш.,  Төлегенов  Э.Т.,  Жұмағалиева  Ж.Г.  Кәсіпорынның  қаржылық 
жағдайын талдау / Оқу құралы. – Алматы: Экономика. 2001 ж. 
3.Савицкая  Г.В.  «Анализ  хозяйственной  деятельности  предприятия».  -  Москва, 
Инфра-М, 2006. 
4.  «Халлибуртон  Интернэшнл  Инк.»  компаниясының  2016  жылғы  шаруашылық 
қызмет нәтижесі мәлеметтері.  
 
Ғылыми жетекшісі э.ғ.к., доцент  А.Б. Ағзамова 
У
Ч
Д
Ф
О.
Ч
Ф
О.
Ч
B
N
В
N
B
N
В
N


 
УДК: 657.1 
 
ЗНАЧЕНИЕ И РОЛЬ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЕТА НА 
ПРЕДПРИЯТИЯХ В СОВРЕМЕННЫХ УСЛОВИЯХ 
 
Баяхметов Ж. Н. 
Карагандинский Государственный университет  
имени академика Е.А. Букетова 
 
Аннотация:  Ведение  управленческого  учета  является  одним  из  важнейших  условий, 
позволяющих руководству предприятия принимать правильные управленческие решения, 
что  в  результате  дает  возможность  получить  максимальную  прибыль.  Эффективная 
работа  современного  предприятия  невозможна  без  хорошо  налаженной  системы 
управленческого  учета  и  отчетности  на  всех  уровнях  управления. В  статье 
рассматриваются  отличия  видов  учета,  элементы  системы  управленческого  учета  и 
предлагаются основные этапы построения системы учета на предприятии. 
Ключевые  слова:  управленческий  учет,  затраты,  доходы,  финансовое  состояние,  аудит, 
калькулирование себестоимости. 
Abstract:  The  management  accounting  is  one  of  the  most  important  conditions  allowing  the 
company's  management  to  make  correct  managerial  decisions,  resulting  in  the  ability  to  obtain 
the  maximum  profit.  Efficient  operation  of  modern  enterprises  is  impossible  without  well-
established management accounting system and reporting at  all management levels.  The article 
discusses the differences between the types of accounting, elements of management accounting 
system and provides the basic stages of establishing the accounting system at the enterprise. 
Keywords:  management  accounting,  costs,  revenues,  financial  condition,  audit,  calculation  of 
the cost. 
 
 
Впервые  управленческий  учет  был  официально  признан  в  1972  г.  американской 
ассоциацией  бухгалтеров,  разработавшей  программу  подготовки  специалистов  по 
управленческому учету с присвоением выпускникам квалификации бухгалтера-аналитика. 
 
В  настоящее  время  управленческий  учет  применяется  во  многих  крупных  и 
средних  фирмах  во  всех  видах  бизнеса  -  в  промышленности,  торговле,  в  сферах 
образования, медицины и др. 
 
В экономически развитых странах на постановку и ведение управленческого учета 
затрачивается  до  90%  рабочего  времени  и  других  ресурсов  в  общих  затратах  на 
постановку и ведение бухгалтерского учета. 
Получение  прибыли  является  непосредственной  целью  работы  любого 
предприятия,  но  получить  прибыль  можно  только  в  том  случае,  если  производить 
продукцию  (работы  или  услуги),  которая  реализуется  и  отвечает  современным 
потребностям  общества.  При  этом  необходимо  оптимально  распределять  свои  ресурсы. 
Поэтому  учет  и  финансы  составляют  основу  успешной  работы  предприятия.  Варианты 
организации  управленческого  учета  на  предприятиях  представлена  на  рисунке  1  [1,  c. 
384]. 
Достижение    эффективного    управления    производственными    затратами 
предприятий  в  условиях  адаптации  к  международным  стандартам  учета  и  финансовой 
отчетности  может  быть  действенным  при  наличии  правильно  сформированной 
управленческой  составляющей,  включающей  в  себя  такие  элементы,  как  нормативы 
затрат,  повседневный  контроль,  способы  формирования  себестоимости  продукции, 
применение внутрифирменной стандартизации аудита. 
Поэтому,  на  сегодняшний  день  наибольшую  актуальность  приобретают  проблемы 
научного  обоснования  формирования  системы  управленческого  учета  и  аудита 


 
производственных  затрат,  способствующих  стимулированию  рационального  развития 
деятельности хозяйствующего субъекта и экономики всего государства. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Рисунок 1. Схема управленческого учета на предприятии 
 
Усиленный интерес к управленческому учету обусловлен следующими факторами, 
специфическими для современного бизнеса:  
 
—  постоянно  растущая  концентрация  капитала;  высокий  уровень  внешней  и 
внутренней конкуренции;  
 
—непредсказуемость  инфляционных  движений  даже  в  странах  со  стабильными 
денежными системами; 
 
— значительный рост производственных издержек и доли добавленной стоимости 
в себестоимости продукции [2, c. 655]. 
 
Для  укрепления  позиций  предприятия  на  рынке  и  его  экспансии  необходимо 
грамотно  управлять  его  денежными  потоками,  производством  и  инвестиционными 
проектами.  Очевидно,  что  традиционных  методов  бухгалтерского  учета  для  этого 
недостаточно. 
 
Если  говорить  о  роли  управленческого  учета  в  современном  предприятии,  в 
современных  условиях  управленческий  учет  через  свои  функции  выступает  в  качестве 
основного  информационного  фундамента  управления  внутренней  деятельностью 
предприятия,  его  стратегией  и  тактикой.  Основное  его  назначение  -  это  производство 
информации для принятия оперативных и прогнозных управленческих решений. 
 
Система  управленческого  учета  позволяет  обобщать,  обрабатывать  и 
анализировать  информацию,  поступающую  от  основных  структурных  блоков  системы 
управления  компанией  (общего  управления,  администрирования,  финансового 
управления,  управления  кадрами,  производства,  маркетинга,  информационных 
технологий) [3, c. 57]. 
 
Система  управленческого  учета  -  неотъемлемая  составляющая  управления 
компанией,  прежде  всего  стратегического  управления,  поскольку  все  управленческие 
решения, принимаемые в компании на основе оперативных данных управленческого учета 
и анализа, имеют долгосрочные последствия и напрямую или опосредованно направлены 
на реализацию стратегии компании. 
 
Оптимальная  система  управленческого  учета,  позволяющая  менеджменту 
оперативно получать необходимую учетную и аналитическую информацию в релевантной 
Технология 
бизнес-
процессов 
Система 
управленческ. 
учетов 
Система учета 
затрат 
Учетная 
политика 
Нормативы 
деятельности 
Система 
показателей 
деятельности 
Управленческий 
учет 


 
форме,  является  стратегическим  ресурсом  компании  и  обеспечивает  компанию 
преимуществом посредством: 
 
—  управления  издержками  (управление  затратами  -  одна  из  ключевых 
стратегических  целей  компании;  минимизация  издержек  и  повышение  степени  их 
прозрачности на основе данных управленческого учета и анализа   — 
серьезное 
преимущество перед конкурентами и ответ на потребность внешней среды); 
 
— внедрения новейших технологий и инструментария (информация, полученная на 
основе  управленческого  учета,  -  внутренний  продукт  компании,  сформированный  в 
зависимости от её специфики.); 
 
— формирования информации для выполнения основных управленческих функций 
(система  управленческого  учета  нацелена  на  формирование  информации  в  форме, 
необходимой  для  выполнения  основных  управленческих  задач,  а  именно:  для 
формирования  внутренней  отчетности  и  ее  анализа;  управления  финансами;  управления 
издержками; стратегического планирования; корпоративного инвестирования) [4, c. 153]. 
 
Таким  образом,  компания  как  экономическая  система  зависит  от  собственной 
системы  управленческого  учета  и  анализа,  обеспечивающей  ее  необходимой 
информацией.. 
 
Итак,  разработка  и  внедрение  системы  управленческого  учета  позволит 
предприятию эффективно использовать ресурсы производства, капитала, труда и, главное, 
–  управленческие  способности.  Выделение  основных  задач  на  каждом  этапе  развития 
управленческого  учета  позволит  создать  эффективную  систему  управленческого  учета, 
обеспечивающую  оперативной  и  достоверной  информацией  менеджмент  предприятия, 
организации. Эффективная система  управленческого  учета должна  включать следующие 
элементы : 
 
− центры (зоны) ответственности; 
 
− контролируемые показатели; 
 
− первичные документы управленческого учета; 
 
− учетные регистры для группировки данных
 
− формы управленческой отчетности; 
 
−  учетные  процедуры  сбора,  обработки  и  представления  информации 
пользователям [5, c. 576]. 
 
Управленческий  учет  в  британско-американской  модели  представляет  собой 
отдельный блок внутри финансового учета или полностью интегрирован с ним. В странах 
с  континентальной  моделью  управленческого  учета  используются  два  плана  счетов  – 
финансового  и  управленческого  учета,  а  взаимодействие  между  ними  осуществляется 
через  специальные  счета-экраны.  Взаимодействие  управленческого  и  финансового  учета 
представлено на рисунке 2.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Каталог: assets -> images -> otdel -> innovation -> 5-5-2017
images -> Бюджет қаражаты есебінен қаржыландырылатын мемлекеттік білім беру ұйымдары
images -> «Әлеуметтік-гуманитарлық және жаратылыс ғылым пәндері» кафедрасы
5-5-2017 -> Ііі халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары
5-5-2017 -> Ііі халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары
images -> Қазақстан республикасы білім және ғылым
5-5-2017 -> Ііі халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары
images -> «Әлеуметтік-гуманитарлық және жаратылыс ғылым пәндері» кафедрасы и н ф о р м а т и к а

жүктеу 4.76 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   41




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет