І. Кіріспе фонетика туралы т‡сінік



жүктеу 297.22 Kb.
Pdf просмотр
бет13/17
Дата08.02.2022
өлшемі297.22 Kb.
#17071
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17
1-лекция
салқн (салқын), сзқ (сызық), алу (алұу), табу (табұу), сөну (сөн‰у), ж‰ру (ж‰р‰у). 

Осы к‰ні бірде жуан, бірде жіңішке дауысты т‰рінде танылып ж‰рген у-дың негізі сол кезде 

қаланған сияқты. 

Кітапта  қазақ  тіліндегі  дыбыстардың  таңбасы  деп 24 әріпті  санамалайды  да,  оның 5-еуі 

дауысты, 17-сі дауыссыз деп көрсетеді. Жалпы санда бар й, у бөліс кезінде қалып қойған. Жазуда 

тоғыз  дауыстыға  да  таңба  берілген.  Алайда  олардың  жіңішке  сыңарларын  (е-ден  басқаларын) 

санға қоспаған. 

Сонымен  әліппеде  тоғыз  дауысты  мен 19 дауыссыз  жеке-жеке  таңбаға  ие  болған.  Бұл  “Оқу 

құралы” 1925 жылы 7-рет қайта басылды. 

А. Байтұрсынұлы еңбектерінің әсіресе елеулісі – “Тіл – құрал” атты оқулықтары. 

“Тіл – құрал” деген аты қандай жат көрінсе, ішкі мазмұны да әуелгі кезде сондай жат көрінер, 

‰йткені бұл – қазақта бұрын болмаған жаңа зат”, – деп жазды ол алғаш 1914 жылы жарық көрген 

кітабының алғы сөзінде. 

Мұнда ол тұңғыш рет қазақ тілінің фонетикасы мен морфологиясын оқулық т‰рінде ж‰йелеп, 

т‰сіндірді; тілдік ұғымдарға тыңнан атаулар (терминдер) ойлап тапты, сынау, дағдыландыру деген 

атпен жаттығулар ұсынды. 

Ол  бірнеше  сөйлемнен  тұратын  мақал,  жыр  жолдарын  алады  да,  оларды  сөйлеу  деп  атайды. 

Әрі қарай сөйлеу сөйлемнен, сөйлем сөзден, сөз буыннан, буын дыбыстардан тұратынын нақты 

мысалдармен көрсетеді. 

“Дыбыс таңбасын харіп деп атаймыз... Дыбыс һәм харіп екеуі екі басқа”, – дейді. 

Дыбыстардың санын, мақаласында анықтағандай, 5 дауысты, 17 дауыссыз, 2 жарты дауысты 

деп алады. Дауыстыларды іштей жіктемейді. Ал дауыссыздарды қатаң, ұяң деп бөледі. Бірақ олар 

қазіргідей емес, араласып кеткен. 

Кітапта жеке әріптердің, сөз, қосымшалардың жазылу қағидаларына біраз орын берген. Қ, ғ, 




жүктеу 297.22 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет