Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының ЕҢбектері


МҰНАЙМЕН ЛАСТАНҒАН ЭКОЖҮЙЕЛЕРДІ ТАЗАЛАУДА ҚОЛДАНЫЛАТЫН



жүктеу 8.29 Mb.
Pdf просмотр
бет77/81
Дата12.01.2017
өлшемі8.29 Mb.
1   ...   73   74   75   76   77   78   79   80   81

 

МҰНАЙМЕН ЛАСТАНҒАН ЭКОЖҮЙЕЛЕРДІ ТАЗАЛАУДА ҚОЛДАНЫЛАТЫН 

БИОПРЕПАРАТТАР 

 

Капалова C.К., Анапияев Б.Б. 

Қ.И. Сəтбаев атындағы ҚазҰТУ,  Алматы қ.,  Қазақстан Республикасы 

 

Қазіргі  кезде,  əлемде  қоршаған  ортаны  мұнай  жəне  мұнай  өнімдерінен  тазалауда  мұнай 



көмірсутектерін  қолдану  қабілеті  бар  жоғары  белсенді  микроорганизм-деструкторларға  негізделген 

биотехнологиялық  тазалау  əдістері  қолданылуда.  Көмірсутек  тотықтырушы  микроорганизмдер 

топырақ жəне су биоценозының негізгі компоненті болғандықтан, олардың катоболиттік белсенділігі 

мұнаймен ластанған табиғи субстраттарды тазалауда əдеттегі жағдай болып табылады. 



 

491


Топырақта  негізінен  бактериялар,  актиномицеттер,  ашытқы  саңырауқұлақтары,  балдырлар, 

қарапайым  ағзалармен  бірге  бактериофагтар  да  кездеседі.  Жоғарыда  айтып  өтдей, 

микроорганизмдердің  топырақта  таралуына  ортадағы  қоректік  заттардың,  сонымен  бірге 

температураның да маңызы зор. 

Сонымен  қатар,  отын-энергетикалық  өндіріс  кешенінің  негізгі  экологиялық  мəселелерінің  бірі 

мұнай  жəне  мұнай  өнімдерінің  тасымалы  немесе  оларды  өндіру  барысында  түрлі  келеңсіз 

жағдайлардың орын алуы болып табылады. 

Мұнай  жəне  мұнай  өнімдерімен  ластанған  топырақтарды  микроорганизмдер  көмегімен 3 жол 

арқылы жылдамдатуға болады екен. Олар: 

1

 



топырақ  немесе  су  микрофлорасының  метаболиттік  активтілігіне  сəйкес,  ортаның  физико-

химиялық жағдайларын өзгерту арқылы; 

2

 

ластанған  топырақ  немесе  суға  арнайы  таңдалынып  алынған  мұнай  тотықтырушы 



микроорганизмдерді енгізу арқылы; 

3

 



аралас  микроорганизмдердің  активті  штамдарын  жəне  олардың  өсуі  үшін  қажет 

активаторларды қосу арқылы. 

Аталған соңғы екі əдіс,  қазіргі таңда өте перспективті  жəне  тиімді болып отыр. Себебі активті 

мұнай  тотықтырушы  микроағзалар  негізінде  жасалған  биопрепараттар  көмегімен  мұнаймен 

ластанған топырағы бар аумақтарды кең көлемде тазалауға мүмкіндік бар. 

Қоршаған  ортада  мұнай  көмірсутектерін  деструкциялау  үшін  микроорганизмдердің  көптеген 

түрлері  қолданылады,  солардың  қатарында : Pseudomonas, Bacillus, Micrococcus, Arthrobacter, 

Flavobacterium, Rhodacoccus, Acinetobacter, Alcaligenes, Mycobacterium, Nocardia, Candida ашытқы 

туыстары жəне т.б. туыстары бар. 

Мұнай өндірісінің қалдықтарымен  ластанған топырақ пен су қоймаларын тазалау экологияның 

өзекті мəселелеріне айналуда. Мұнай көмірсутектері биологиялық активтілігіне байланысты жоғары 

токсинді,  қауіпті  ластаушы  заттарға  жатады.  Дүние  жүзінде  жыл  сайын 50 млн  тоннадай  мұнай 

қоршаған ортаға түсіп отырады. 

Қазақстанда  жыл  сайын 50 мың  тоннадан  астам  мұнай  қалдықтары  жəне 200 мың  гектардан 

астам мұнаймен ластанған топырақ түзіліп отырады. 

Биоремедиацияның негізгі 2 түрі бар: 

-

 



биостимулдеу  (биогенді  элементтерді,  оттегіні,  т.б.  қосу  нəтижесінде  жергілікті 

микрофлораның деградациялық қабілеттілік-терін белсендіру); 

-

 

биоқосу (табиғи немесе ген-инженерлік штамм-деструктор-ларды қосу). 



Биостимулдеу өз кезегінде екіге бөлінеді: 

1)

 



 Табиғи  микрофлораны  биостимулдеу.  Бұл  əдіс  ластанған  су  қоймалары  мен  топырақта 

кездесетін,  ластаушы  заттарды  ыдрата  алатын,  бірақ  негізгі  биогенді  элементтердің  (азот,  фосфор, 

калий,  т.б.  қосылыстары)  жетіспеушілігінен  белсенділіктері  төмен  табиғи  микрофлораның  өсуін 

белсендіруге негізделген; 

2)  Активті  штамдарды  қосу  негізіндегі  биостимулдеу.  Бұл  əдістің  ерекшелігі  бар,  ластанған  су 

қоймалары  мен  топырақтың  табиғи  микрофлорасын  биостимулдеуі  алдымен  зертханалық  немесе 

өндірістік  жағдайларда  жүргізіледі.  Мұнда  ластаушы  затты  тиімді  ыдырата  алатын  микроағзаларды 

сұрыптап  алады. «Белсендірілген»  микрофлораны  тағы  басқа  ластаушыларды  ыдырату  деңгейін 

жоғарлататын қосымша заттармен бірге ластанған объектіге қосады. 

Мұнай  өнімдерінің  көп  компоненттен  тұруы  микроағзалар  көмегімен  биодеструкциялау 

қиындығын  тудырады.  Сондықтан  əртүрлі  деградацияға  қабілеті  бар  микроорганизмдер 

ассоциациясын  құру  ластанған  экожүйелер  биоремедиациясында  перспективалы  бағыт  болып 

табылады. Бұл фактор көптеген ғалымдардың мұнаймен ластанған су жəне топырақтарды тазалауда 

кеңінен  қолданылатын  биопрепараттарды  жасау  барысында  дəлелденген.  Қолайсыз  климаттық 

жағдай  кезінде  ластанған  ортада  мұнай  деструкциялаушы  микроағзалар  интродукциясы  өте  қажет 

болып табылады. 

Мəселен, «Деворойл»  биопрепаратында  Pseudomonas-Rhodococcus  ассоциациясы  қолданылады. 

Бұл биопрепаратты қазіргі кезде кең көлемде қолдануда. 

Соңғы  он  жыл  ішінде  бірнеше  препараттар – «Путидойл», «Олеворин», «Нафтокс», 

«Микромицет», «Родобел» секілді препараттар өндіріске енді. Бұл препараттар құрамына жиырмадан 

аса  түрлі  мұнай  тотықтырушы  микроорганизмдер,  бактериялар,  саңырауқұлақтар,  ашытқылардан 

тұратын монокультуралар немесе ассоциациялар кіреді. Шет елдерде мұнай компаниялары мұнаймен 

ластанған  топырақтарды  өңдеу  үшін  биопрепараттарды  қолданады.  Мəселен  Еуропа  жəне  АҚШ 

елдерінде  мұнай  өндіру  зауыттарының  ағынды  суларын  тазалау  үшін  табиғи  штамдардың 



 

492


бейімдеушілік  жолы  арқылы  алынған Phenobac атты  бактериалдық  биопрепараттарды  қолданған. 

Олар  ортаның  түрлі  жағдайына  өз  қасиеттерін  сақтай  алатын  көмірсутек  тотықтырушы 

бактериялардың аралас кульлураларынан тұрады. 

Қазіргі  таңда,  мұнаймен  ластанған  топырақтарды  тазалау  барысында     Pseudomonas  туысының 

бактерияларының  қатысымен  бірнеше  препараттар  жасалынып,  əлем  бойынша  қолданыс  табуда. 

Мысалы, «Эконадин» биопрепараты қоңыр түсті ұнтақ, дисперсті, гидрофобты болып табылады. Бұл 

препарат  органикалық  субстрат – шымда  иммобилизденген Pseudomonas fluorescens-тің  екі  штамм 

ассоциациясынан  құралған.  Препарат  құрамында  деструктор-микроорганизмнің  мөлшері 1·109 

жасуша/г  құрайды.  Сорбциялық  тығыздығы  мұнай  өнімінің  түріне  байланысты 1:10 – 1:50 

аралығында. «Эконадин»  препараты  Ресей  Федерациясының  жəне  Украинаның  патенттерімен 

қорғалған,  ТМД  елдерінде  мұнаймен  ластанған  аумақтарды  тазалауға  арналған  алдыңғы  қатарлы 

бактериалдық препарат болып  табылады. Препарат негізі ретінде  Pseudomonas fluorescens-тің таңдап 

алыну себебі өте көп. Ең алдымен олардың түрлі қасиеттері зерттелді, əсіресе мұнай көмірсутектерін 

жақсы  тотықтыру  қабілеті.  Штамдардың  адам  өміріне,  өсімдіктерге,  гидробионаттарға  қатысты 

патогенді еместігі бойынша таңдалынып алынды. 

Табиғатта  барлық  мұнай  тотықтырушы  микроорганизмдер  арасында  кең  таралғандары   



Pseudomonas  туысының  бактериялары.  Олар  əлемдік  мұхиттың,  су  қоймалардың,  топырақтың 

əдеттегі микрофлорасының бірі. 

Бұл  туыстың 50-ден  астам  түрлері  қоршаған  ортадағы  мұнайды  ыдырату  процесіне  белсенді 

қатысады. Олар : Pseudomonas aerugenoza, Ps. putida, Ps. fluorescens жəне т.б. Ps. fluorescens штамын 

топырақтан,  су  қоймаларынан  бөлініп  алынған.  Ең  қызықтысы,  осы  түрдің 66 штамының 

«Трускавецкая» минералды суынан бөлініп алынуы. Псевдомонадалардың аэробты жəне оттегінің аз 

жағдайында  да  жоғары  көмірсутек  тотықтырушы  қабілетінің  болуы  мұнаймен  ластанған  топырақ 

жəне суларды тазалауда қолдануға көп мүмкіндік береді. 

«Эконадин» препаратының артықшылығы, оның қарапайымдылығы жəне де тек мұнай өнімдерін 

ғана  емес,  түрлі  биорезистентті  поллютанттардан  тазалау  қабілетінің  болуы.  Сонымен  қатар

бірқатар өзіндік ерекшелігіне буферлік қасиеті, ортаның  pH 7,0-7,2 аралығында ұстап тұру қабілеті 

жатады.  Препаратты  қолдану  барысында  оның  фитопатогенді  микроағзаларға  антогонистік 

белсенділік көрсететіндігі дəлелденген. 

 Azospirillum  туысының  бірлестік  ризобактериялары  кейбір  штамдарында  мұнайды 

деградациялау қабілеттіліктері анықталды.  

Мұнай  деградацияға  əр  түрлі  төзімділік  деңгейлері  бар  көмір-сутектердің  қоспасынан  тұрады, 

сондықтан  бірқатар  бактериялар,  ашытқылар  мен  микробалдырлардан  тұратын  микроағзалар  қауым-

дастығын қолдану тиімді болып саналады 

Штамдарды бөліп алу объектісі табиғи орта немесе мұнай өнімдерінің өзі болып табылады. 

Кей  əдебиеттер  қатарына  сүйенер  болсақ,  мұнай  көмірсутектерінің  активті      деструкторларына 

псевдомонадалар жəне родококктар жатады. Олар мұнаймен ластанған экожүйелер микробиоценозының  

негізгі  компонентінің  басым  бөлігін  құрайды.  Сондықтан  мұнаймен  ластанған  объектілердің 

биоремедиация жəне биомониторинг жүйесі үшін Pseudomonas жəне Rhodococcus туыстарының белгілі 

штамдарын  қолдану  қажеттігі  туындайды.  Мəселен,  Грищенков  В.Г.  əріптестерімен  мазутпен 

ластанған  топырақтан  оның  биодеструкциясына  қабілетті  бактерия  штамдарын  бөліп  алды. 

Штамдардың көбі Pseudomonas туысына жатқызылды. Идентификация нəтижесінде кей культуралар 

Rhodococcus жəне Xantomonas туыстастарының өкілдері екені анықталды. 

Ғалымдар мұнай концентрациясы жоғары ортадан бағытталған селекция жолымен 10-14 тəулік 

ішінде 3000 мг/л концентрацияда мұнай жəне бензинді 50 %-ға дейін  жоғары ыдырату қабілеті бар 

Pseudomonas-Rhodococcus  туыстарының  микробтық  культураларын  бөліп  алды.  Сонымен  қатар, 

Pseudomonas  жəне Bacillus штамдарында  мұнай  деградациясын 2,1-4,3 есе  күшейту  үшін  газ 

тасымалдаушы функциясы бар препараттарды қолдануды ұсынды. 

Жоғарыда  айтылған  мəліметтерге  сай,  ғалымдардың  ойынша  жасанды  мұнай-деструкторлар 

ассоциациясын құруда əрбір штамның экологиялық, сонымен бірге трофикалық ерекшелігін ескерген 

жөн, оның себебі, ассоциация қасиеттері жеке штамдардың  қарапайым қосылысы еместігінде. 

Мұнай  жəне  мұнай  өнімдерінің  белсенді  деструкторларының  бірі  Pseudomonas  туыстасы 

Тюмень  облысының  мұнаймен  ластанған  топырағынан  бөлініп  алынған.  Селекция 2 %-тік  шикі 

мұнайы  бар  сұйық  минералды  ортада  жүргізілді. 10 тəуліктен  соң,  мұнай  құрамы 35-40 %-ға 

төмендеді,  тіпті  ыдырау  қабілеті  төмен  мұнайдың  мазут  жəне  асфальтен  секілді  компоненттері  де 

деструкцияға  ұшырады.  Белоусова  Н.В.  жəне  бірнеше  ғалымдар  жұмыстарында  төмен 

температурадағы  мұнай  көмірсутектерінің  деструкциясы  процесінде  Pseudomonas-Rhodococcus 


 

493


туыстастары  бактерияларының  қызметі  көрсетілген.  Отыз  культураның  ішінде 4-6

°

С  температурада 



мұнай көмірсутектерін тотықтырушы төрт штамм бөлінді. Дəл осы температурада мазут, бензол жəне 

этонол-бензолды  шайыр,  түрлі  мұнай  өнімдерінің  деструкциясы  қарастырылды.  Зерттелген 

штамдарды  биопрепарат  жасауда  жəне  климаты  суық  аудандардың  мұнаймен  ластанған 

топырағының  биоремедиациясы  үшін  қолдануға  болады.  Arthrobacter, Pseudomonas, Rhodococcus, 



Citophoga  туыстарының  психрофильді  бактериялары  Коми  республикасының  топырағынан  бөлініп 

алынған.  Ең  белсенді  штамдарда  алифатты  көмірсутегілер  деструкциясы 10-14 тəулікте 80 %-ға 

дейін, ароматты  көмірсутегілер – 15 % жетті. Шайырды деградациялауда псевдомонадалардың үлесі 

зор болады (31 %). 



Pseudomonas  туысының  бактериялары  биосинтетикалық  жəне  катоболиттік  реакцияларының 

түрлілігінің  арқасында  түрлі  субстраттарда  өсу  жылдамдылығының  жоғарылығына  қарай, 

генетикалық  ерекшелігіне  байланысты  қарапайым  жəне  күрделі  көмірсутегілер  қатарын 

деградациялау  қабілеті  жоғары  екені  белгілі.  Мысалы,  бірқатар  ғалымдар  топтары  фенолды, 

полициклді ароматты көмірсутегілерді, дизельді отынды, мазут жəне мұнайды ыдырататын Ps.stutreri 

MEV-S1  штамын  бөліп  алды.  Бұл  штамм  ауыр  металл  ионына  төзімді,  биологиялық  беткі  белсенді 

заттарды  (биосурфоктанттарды)  бөліп  шығарады.  Бөлінген  штамды  мұнай  жəне  мұнай  өнімдерінің 

көмірсутегілерімен,  сонымен  қатар,  металлдармен  ластанған  суларды,  топырақтарды  тазалау  үшін 

препарат  жасауда  қолданылады.  Сонымен  бірге,  Ps.alcaligenes MEV  штамы  мұнай,  мазут,  дизельді 

отын,  антрацен,  фенантрен,  нафтамин  секілді 2-ден 4 бензол  сақинасынан  полициклді  ароматты  

көмірсутегілерді белсенді ыдыратады жəне де ауыр металл иондарына төзімді, биосурфактанттарды бөліп 

шығарады.  Аталған  белсенді  биодеструкторларды  мұнаймен  ластанған  топырақ  жəне  су  қоймаларын 

тазалау үшін қолдану ұсынылған.  

Пунтус И.Ф. əріптестерімен бірге Ps. putida, Pseudomonas sp. Штамдарын бөліп алды. Бактерия 

культуралары коксохимиялық жəне мұнай өндіруші өндірістегі компоненттер – нафталин, фенантрен, 

м-крезолды  жылдам  деградацияға  ұшыратады.  Сонымен  қатар,  бөлінген  культуралар  қоршаған 

ортаны  ПАК  ластануынан  қолдануға  болатыны  дəлелденген.  Мұнай  жəне  мұнай  өнімдерімен 

ластанған аумақтарды тазалау үшін   Ps. Putida 9, Mycobacterium flavenscens EX91 жəне Acinetobacter 

sp.НБ-1  штамдар  негізінде  жасалған  «Экойл»  биопрепаратын  қолдану  ұсынылады.  Бұл  препаратты 

мұнаймен  ластанған  су  қоймаларын  тазалауда  ПО  «Нижневолжскнефть»  қолданды,  қолдану 

мерзімінен бастап 2 айдан соң, су қоймасының ластану деңгейі 0,06 % болды. 

Ps. Putida  негізінде  жасалған  «Экогеос-1»  биопрепараты  мұнай  көмірсутегілеріне  бейімделген. 

Препарат құрамында  Ps. putida  микроорганизмі жəне биогенді қоспалары (азот жəне фосфор) бар. 

Қолданылатын  иммобилизатор – гидрофобизирленген  шым.  Ол  тек  бактерия  клеткасының 

тасымалдаушысы  ғана  емес  мұнай  өнімдерінің  биодеструкция  процесін  жылдамдату  үшін,  мұнай 

қабатын  бұзу  арқылы  ауаның  көптеп  берілуін  қамтамасыз  етеді.  Биоремедиация  барысында 

«Псевдомин» биопрепараты қолданылады. Бұл препарат мұнай деструкциялаушы активті штамм Ps. 



putida 91-96  негізінде  жасалған  жəне  де 25 айдың  ішінде  мазут,  мұнай  жəне  дизельді  отынның 

толықтай  ыдырауы  жүзеге  асты.  Биопрепараттар  мен  минералды  тыңайтқыштарды  бірге  қолданған 

кезде,  тазалау  нəтижесі 98,1% болды.  Тазалау  барысында  алдынғы  қатарлы  орындарды  алатын 

препараттардың бірі – «Биодеструктор» болып табылады. 2-3 тəулік ішінде мұнайды деструкциялау 

деңгейі – 99 %, парафин – 96 %, мазут – 98,2 %, дизельді  отын – 99 % болды.  Бұл  препараттың 

токсикалық қасиеті жоқ, экстремальды климат жағдайларына да биотазалауға қабілетті. 



 

Əдебиет 

 

1.  Киреева  Н.А.  Микробиологические  процессы  в  нефтезагрязненных  почвах. – Уфа:  БашГУ, 



1994. – 172 с. 

2. Суржко Л.Ф., Финкельштейн З.И., Баскунов Б.П., Головлева Л.А. Утилизация нефти в почве и 

воде микробными клетками //Микробиология. – 1995. - №3. – С. 393-398. 

3. Стабникова Е.В., Селезнева М.В. Рева О.Н. Выбор активного микроорганизма - деструктора 

углеводородов  для  очистки  нефтезагрязненных  почв //Прикл.  биохимия  и  микробиология. – 1995. - 

№5. – С. 534-539. 

4. Вельков В.В. Биоремедиация: принципы, проблемы, подходы //Биотехнология. - 1995. - № 3-4. 

- С. 20-27. 



 

 

 

 

494


ОЗЕЛЕНЕНИЕ ТЕХНОЛОГИИ ПРОИЗВОДСТВА  ТИТАНА 

 

Мусина У.Ш., Жунисбаева Д., Бижанова Г.З., Курбанова Л.С. 

КазНТУ  имени К.И. Сатпаева,  г. Алматы., Республика Казахстан 

 

Технологии  получения  титана  и  магния  являются  экологически  опасными,  так  как  выделяют  в 



составе  отходящих  газов  СО,  СО

2

,  СОСl



(фосген), Cl

2

, HCl, и  требуют  применения  надежных 



технических  систем  защиты  атмосферного  воздуха,  очистки  сточных  вод  от  контаминантов, 

переработки отходов производства. 

Титан  производится  в  основном  магнийтермическим  способом  путем  восстановления  его  из 

четыреххлористого титана магнием (процесс Кролля). 

Дороговизна,  наукоемкость  и  ориентация  на  военные  нужды  сильно  сократил

и

  число  



производителей титана. Сейчас в мире 4 заметных производителя титановой губки и немного более 

десятка его крупных потребителей – производителей титанового проката и изделий. 

 Полученная  по  методу  Кролля  титановая  губка  загрязнена  хлоридом  магния  и  другими 

примесями,  и  для  получения  чистого  продукта  требуется  рафинирование  в  условиях  вакуума. 

Недостатки  и  дороговизна  этой  цепочки  процессов,  требуемых  для  получения  конечных  изделий, 

общеизвестна. Поэтому поиски новых технологий не прекращаются до сих пор. 

Основными  производителями  титана  губчатого  являются:Timet (США); Sumitomo itanium 

Corporation (Япония); TohoTitaniumCorporation (Япония);  Запорожский  титаномагниевый  комбинат 

(ЗТМК,  Украина); ZunyiTitaniumPlant (Китай); FushunTitaniumCorp. (Китай)  и  др.;  АО  «УК  ТМК» 

(Казахстан);  ВСМПО-Ависма  (Россия) (Верхнесалдинское  металлургическое  производственное 

объединение  (ВСМПО) в  Свердловской  области,  Березниковскийтитано-магниевый  комбинат (ныне 

АВИСМА) в Пермской области). 

В мировой практике неоднократно делались попытки разработать дешевый непрерывный способ 

получения  титана,  но  промышленного  развития  предлагаемые  способы  не  получили.  В 2002 г. 

появилось сообщение о разработке в Японии новой технологии получения губчатого титана (процесс 

OS – Университета  Киото  и NLM (NipponLightMetal) основанным  на  кальциетермическом 

восстановлении титана из двуокиси титана. Подобную схему разрабатывают в Англии (процесс FFC 

– Кембриджский университет). Однако в отличие от процесса Кроля механизма извлечения примесей 

в этих способах нет, поэтому требуется сырье очень высокой чистоты.  

После  нескольких  лет  лабораторных  исследований  были  предприняты  шаги  на  пути  к 

использованию данного процесса в промышленных масштабах.  

Способ  Кембриджского  университета  (Великобритания)  процесса  получения  титана  называют 

революционным – главной инновациейнового так называемого FFC-Cambridge процесса (названного 

по  имени  Дерека  Фрэя (DerekFray), Джорджа  Чена (GeorgeChen) и  Тома  Фартинга (TomFarthing) 

является  электролиз  двуокиси  титана  (в  форме  катодов)  в  электролите  из  расплавленного  хлорида 

натрия.  При  температуре 900С°  проводимость  системы  достаточна,  катод  в  этом  процессе  теряет 

кислород, образуя титан в устойчивой твердой форме. 

Титановое  и  магниевое  производство  является  затратным  и  сильно  зависит  от  роста  цен  на 

энергоносители.  

Основные  выбрасываемые  загрязняющие  вещества:  оксид  углерода;  хлор;  водород  хлористый; 

диоксид  азота;  фосген.  В  состав  основных  по  массе  выбросов  загрязняющих  веществ  на 

промплощадке  титанового  предприятия  входят  свободный  хлор,  хлористый  водород,  пыль 

неорганическая,  оксид  углерода,  диоксиды  азота  и  серы,  аэрозоли  карналлита,  ильменитового 

концентрата, титанового шлака и отработанного электролита, оксид кальция, аммиак. 

Наиболее  значимыми  для  загрязнения  атмосферы  в  контурах  промплощадки  и  ее  санитарно-

защитной зоны (СЗЗ) являются хлор и хлористый водород. 



Выбросы. 

Принцип технологии очистки газов титановго производства заключается в следующем: 

парогазовая смесь от источников пылегазовыделений – хлорирующих установок, электролизных ванн по 

газоходам и подземным боровам за счёт разрежения, создаваемого тягодутьевыми машинами подаётся в 

газоочистные  аппараты  (скрубберы,  абсорберы)  и  после  очистки  выбрасываются  в  атмосферу  через 

вентиляционную  трубу  высотой 120 м.В  основу  химизма  процесса  очистки  газов  положен  принцип 

абсорбции. В качестве абсорбентов применяются известковое молоко и промышленная вода. 

На  очистку  известковым  молоком  поступают  газы,  содержащие  хлор,  хлористый  водород, 

тетрахлорид титана, диоксид углерода. Процесс очистки газов протекает по реакциям: 

 


 

495


2Са(ОН)

2

 + 2С1



2

 = Са(ОС1)

2

 + СаС1


2

 + 2Н


2

О                                          (1) 

Са(ОН)

2

 + 2НС1 = СаС1



2

 + 2Н


2

Щ                                                       (2) 

2Са(ОН)

2

 + TiCl



4

 = 2СаС1


2

 + Ti(OH)

4                                                                                      

(3) 


Са(ОН)

2

 + СО



2

 = СаСОз + Н

2

О                                                           (4) 



Са(ОС1)

2

 +4НС1 = СаС1



2

 + 2Н


2

О + 2С1


2

|                                                 (5) 



 

Очистка  газов  промышленной  водой.  Водной  очистке  подвергаются  газы  карналлитовых 

хлораторов и конденсационных систем титановых хлораторов, содержащие хлор, хлористый водород, 

тетрахлорид  титана.  Тетрахлорид  титана  при  контакте  с  влагой  воздуха  гидролизуется  с 

образованием хлористого водорода и оксихлоридов титана. Очистка газов протекает по реакциям: 

 

НС1


газ

 + Н


2

О = НСl


ЖИД

 + Н


2

О                                                            (6) 

С1

2

 + Н



2

О = НСlО + НС1                                                                   (7) 

TiCl

4

 + ЗН



2

О = H


2

TiО


3

 +4НСl                                                            (8) 

TiCl

4

 + Н



2

О = TiOCl

2

 +2НСl                                                               (9) 



 

При наличие в технологических газах фосгена протекает реакция: 

 

СОС1


2

 + Н


2

О = СО


2

 +2НСl                                                             (10) 

 

В качестве абсорбента для очистки газов от ванадиевой установки, содержащих пыль пентаксида 



ванадия, применяется щелочной раствор едкого натрия. Очистка газов от пыли пентаксида  ванадия 

протекает по реакции: 

 

V

2



O

s

 + 2NaOH = 2NaVО



3

 + Н


2

О                                                    (11) 

 

Очистка газов от аммиака протекает по реакциям: 



 

NH

3



 + H

2

О = NH



4

ОH                                                                 (12) 

NH

3

+HC1 = NH



4

Cl                                                                      (13) 



 

Обезвреживание и утилизация продуктов очистки газов. Некондиционная пульпа гипохлорита 

кальция с содержанием менее 30 г/л активного хлора подвергается разложению. Разложение пульпы 

гипохлорита кальция производится термическим способом по реакции: 80-90°С 

 

Са(ОС1)



2

 → СаСl


2

+ О


2

↑                                                                (14) 

 

и тиосульфатом натрия по реакции: 



 

2Са(ОС1)


2

+ Na


2

S

2



О

3

 + Са(ОН)



2

 = 2CaSО


4

 + 2NaCl + Н

2

О+ СаСl


2                                            

(15) 



жүктеу 8.29 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   73   74   75   76   77   78   79   80   81




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет