Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының ЕҢбектері



жүктеу 8.29 Mb.
Pdf просмотр
бет51/81
Дата12.01.2017
өлшемі8.29 Mb.
1   ...   47   48   49   50   51   52   53   54   ...   81

Литература 

 

1.  Емкости  для  сыпучих  грузов  в  транспортно-грузовых  системах/И.В.  Горюшинский,  И.И. 



Кононов,  В.В.  Денисов,  Е.В.  Горюшинская,  Н.В.  Петрушкин.  Под  общей  редакцией  И.В. 

Горюшинского: Учебное пособие. - Самара: СамГАПС, 2003. –232с. 

2.  Юткин  Л.А.  Электрогидравлический  эффект  и  его  применение  в  промышленности.  -  Л.: 

Машиностроение. 

 

 

ОРТАДАН ТЕПКІШ ШАШЫРАТҚЫШПЕН ТОРКРЕТТЕУШІ МЦТ  



МАШИНАСЫНЫҢ ЖЕТЕГІН ЖЕТІЛДІРУ 

 

Абсатова Ж.А.,  Аекеева Ж.Н. 

Қ.И.Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ,  Алматы қ., Қазақстан Республикасы 

 

 Тау-кен  өндірісінде  жерасты    қазбаларын  бекіту  жұмыстары  ең  аз  механикаландырылған 



көбінесе  қолмен  атқарылатын  жұмыс  болып  саналады.  Бекітпелердің  көптеген  түрлерінен 

шашыратпа-бетонмен  бекіту  ғана  азды-көпті  механикаландырылған.  Бірақ  қазба  бетіне  бетон 

қоспасын  шашырату  сығылған  ауа  көмегімен  әртүрлі  торкреттеу  пушкаларымен  атқарылады. 

Сондықтанда  бұл  бағыттағы  жұмыстар  өткен  ғасырдың    50-ші  жылдарынан  бері  сол 

торкретпушкаларды    жетілдірумен  шектеліп  келеді.  Бұл  тұрғыдан  алғанда  Қ.И.  Сәтбаев  атындағы 

Қазақ  Ұлттық  Техникалық  Университеті  ғалымдары  әзірлеген  МЦТ-ортадан  тепкіш    торкрет 

машинасының болашағы зор деуге болады (1-сурет).  

 

 



 

1-сурет. МЦТ-машинасы 

 

Машина  қатты  бетон  қоспаларын  дайындауға және  1  шақырымға  дейін  қашықтыққа  жеткізуге, 



биіктігі  6  м-ге  дейінгі  қазбалар  бетін  бір  рет  өткенде  200  мм-ге  дейінгі  қалыңдықпен  шашыратуға 

арналған.  Сонымен  қатар  машинаны  тоннельдер  мен  арнайы  гидроғимараттар  тұрғызуда  қолдануға 

болады.  

МЦТ  машинасын  қолдану  қазбаларды  бекітуде  еңбек  өнімділігін  екі  есеге  дейін  көтереді,  бекітпе 

беріктігін  өсіреді  және  екі  есеге  дейін  цемент  үнемдеуге,  сондай-ақ  бекіту  жұмысын  кешенді 

механикаландыруға  мүмкіндік  береді.  Оның  ең  басты  ерекшелігі  сығылған  ауадан  толық  бас  тартуға 



 

 

305



бағытталған. Сол себепті электр энергиясын (сығылған ауа алуға жұмсалатын) екі есе үнемдеуге болады. 

Себебі,  кез  келген  сығылған  ауамен  жұмыс  істейтін  жабдықтардың  ПӘК-і  0,5-тен  аспайды,  демек 

сығылған ауаға жұмсалған энергияның жартысы ысырап болады. 

Мұндай  машина  әлемде  бірінші  рет  жазық  жер  асты  қазбаларын  шашыратпа  бетонмен  бекіту 

үшін  қолданылмақ.  Қазіргі  кезде  МЦТ-ның  жұмыс  атқаратын  механизмдерінің  тәжірибелік  үлгісі 

сынақтан  өткізіліп,  жұмыс  істеу  қабілетін  дәлелдеді  және  машинаның  конструкторлық  құжаттары 

әзірленіп, енді тұтас машинаның тәжірибелік үлгісін жасау үшін қаржы іздестірілуде. 

Бірақ  автордың  ойынша  жобаның  гидрожетегінде  біршама  кемшіліктер  бар.  Осы  жұмыс  сол 

кемшіліктерді жойып,  МЦТ-ның гидрожетегін жетілдіруге бағатталған. [1].   

Атап айтқанда, жобада гидрожетек көзі болып саналатын гидробекетке Ресейдің НШ-100,  НШ -

32  және  НШ  -10  секілді  тістегерішті  сорғыларын  орнату  қарастырылған.  Ал  бетон  шашыратқыш 

жетегінде аксиал-поршынды 21020.13.216 ТУ22-3444-75 гидромоторы қарастырылған.  

Жұмысты  атқарғыш  механизмнің  «Festo  Didactic»  бағдарламасын  қол-дана  отырып  сызылған 

гидравликалық сұлбасы 2-суретте көрсетілген [2].  

 

 

 



2-сурет. Атқарғыш механизмнің гидравликалық сұлбасы 

 

Сонда  көрсетілген  21020.13.216  ТУ22-3444-75  гидромоторының  қалыпты  жұмыстық  қысымы 



20,0  МПа-дан  кем  болмауы  керек.  Ал  оны  қоректендіріп  тұрған  НШ-100  тістегерішті  сорғысының 

қысымы  10,0  МПа-дан  сәл  ғана  асады.  Демек  аксиал-поршынды  гидромотор  өзінің  есептік 

көрсеткіштеріне шыға алмайды. Тағыда бір айта кетерлік жайт, Ресейдің тістегерішті сорғылары аса 

көп сын көтере алмайды (сапасы жағынан және пайдалануға жұмсалатын шығыны тұрғысынан). Осы 

айтылғандарды  ескере  отыра  МЦТ  машинасындағы  НШ  сорғыларын    «Jihostroj  a.s.»  фирмасы 

шығаратын тістегерішті сорғыларға алмастыруды ұсынамын. 

Машинада  бұл  сұлбадағы  көрсетілгеннен  басқа  тағыда  екі  НШ  сорғылары  бар,  оларды  да 

алмастыруды ұсынамын (НШ-32, НШ-10) [3].  

Себебі,  90  жылдам  астам  уақыт  аралығында    «Jihostroj  a.s.»  тұрақты  дамып  келе  жатқан 

кәсіпорын.  Бұл  кәсіпорын  гидравлика  және  авиация  өнеркәсібіне  бөлшектерді  шығарады.  1994 

жылдан бастап шығарылатын тауар көлемі жыл сайын 15% - ға өсуде. 

Өндірісті  шығару  процестері  «Jihostroj  a.s.»  концернінде  ISO  9001және  ISO  14001 

стандарттарымен  сертификатталған.  Сонымен  қатар  әлемдік  жетекші  техника  өндірушілерді  авто 

және авиа бөлшектермен қамтамасыз ету үшін қажетті сертификаттарға ие. 

«Jihostroj a.s.» концернінің жетістігі  серіктестерімен қарым-қатынасында жоғарғы сапалы тауар 

өндіруге негізделген. 

 «Jihostroj  a.s.»  концернінің  тістегерішті  гидравлика  өндіруі  әмбебап  технологиямен  іске  асады. 

Әмбебап  технологияны  авиация  өндірісінің  стандарттарына  сай  концерн  инженерлері  әзірлеген. 

Технологиялық  операциялардың  кешені  жоғары  дәлдікті  соңғы  үлгідегі:  Mazak,  Micron,  Chiron, 

Nakamura,  HAAS,  Supfina,  Worldstar,  Degussa,  Solo,  Sunnen,  Junkers,  Klingelnberg,  MERLIN 

жабдықтарымен өндіріледі. 


 

 

306 



«Jihostroj a.s.» (Югострой) тістегерішті гидравликасы 34 МПа қысымға дейін жұмыс істейді және 

реттелмейтін АРПМ – мен салыстырғанда бірнеше артықшылықтарға ие: 

1.  Тістегерішті гидравлика жұмыстық сұйықтың сапасына жоғары талап қояды. 

2.  Жүйені жұмысқа қосар алдында жұмыстық сұйықтықпен толтыруды қажет етпейді. 

3.  Тістегерішті мотор сорғы ретінде жұмыс істегенде ПӘК-ін жоғалтпайды. 

4.  Екі немесе одан да көп ағым алу үшін редуктор қолдануды қажет етпейді.   

5.  Реттелмейтін АРПМ – мен салыстырғанда тиімді бағаға ие. 

6.  Кепілдік ресурсы шығарылған күннен бастап 24 ай.   

МЦТ-да  қарастырылған  НШ  сорғыларын  Чехияның  сорғылары-мен  алмастыру  төмендегідей 

үнем бермек. 

                                                                                                     1-кесте 

Тістегерішті гидравликаны ауыстыру кезіндегі салыстырмалы шығындар кестесі 

 

Параметр атауы 



«Jihostroj a.s.»  

GHD –2–100 

Арзан НШ –100 

Сатып алынған затқа кеткен шығын (2 жылда) 

Мотосағат ресурсы 

10000 (немесе 2 жыл) 

3000 (немесе 8 ай) 

Қосымша құн салығымен бағасы, теңге 

70000 

20000 


Бағасы, теңге 

70000  (70000х1бұйым) 

60000 (20000x3 бұйым) 

Эксплуатациялық шығын (2 жылда) 

Ауыстыру саны, рет 

2 рет 



Құрау жұмыстары агрегаттарды 

бөлшектеу, теңге   

5000 (2500x2рет) 



Техниканың тұрып қалуы, ауысым 

1 (0,5 аусым х 2рет) 



Техниканың тұрып қалуынан  келетін 

шығын, теңге 

20000 


Жұмыс және тұрып қалудан  келетін 

шығын сомммасы 

 

25000 


Шығындар соммасының қорытындысы, 

теңге 


70000 

85000 


 

МЦТ-да қарастырылған НШ сорғыларын Чехияның сорғыларымен алмастыру тек бір  сорғыдан 

15000 теңге пайда береді, біз НШ-10, НШ-32, НШ-100 сорғыларын ауыстырып отырмыз, демек 45000 

теңге  пайда бермек. 



 

Әдебиет 

 

1.  Б.Искаков,  М.Молдагожина.  «Проблемы  механизаций  крепления  горных  выработок». 

Сборник материалов международной научно-практической конференции.-Алматы: ҚазҰТУ, 2011. 

2.  «Festo Didactic» бағдарламасы  

3.  Рекламные проспекты фирмы  «Jihostroj a.s.»   

 

 

ВЛИЯНИЕ ДОБАВКИ МНОГОАТОМНЫХ СПИРТОВ В СУЛЬФАТНЫЙ ЭЛЕКТРОЛИТ  

НА ОСАЖДЕНИЕ ЭЛЕКТРОЛИТИЧЕСКОГО ПОРОШКА МЕДИ 

 

Б. Мишра*, Акпанбаев Р.С., Оразымбетова С.Д.,  Курбатов А.П.,  



Усольцева Г.А., Байконурова А.О. 

Горная школа Колорадо, США*, 

КазНТУ имени К.И. Сатпаева, г. Алматы, Республика Казахстан 

   


Целью  данных  исследований  было  установление  закономерностей  восстановительного  процесса  

при  катодном  осаждении  меди  из  растворов  медного  купороса  в  присутствии  серной    кислоты  при 

различной концентрации обоих компонентов и  влиянии на этот процесс добавки органических спиртов. 


 

 

307



В  качестве  фоновых  растворов  электролитов  использовали  растворы  медного  купороса  с  содержанием 

меди 5 г/л; 20 г/л   и серной кислоты соответственно  10 г/л и 50 г/л. 

При  электролизе  раствора  без  органических  добавок  был  получен  преимущественно 

мелкодисперсный  плотный  порошок.  Сначала  наблюдали  довольно  интенсивное    выделение  водорода, 

прекращающееся с развитием поверхности электрода за счет осаждения меди.  

В  растворах  медного  купороса  с  малым  содержанием  серной  кислоты  наблюдается  довольно 

размытый максимум на поляризационной кривой, приходящийся на значения перенапряжения  порядка 

400 мВ относительно медного электрода сравнения (рисунок 1, а). Такой максимум формируется за счет 

механизма диффузионного процесса доставки меди к поверхности электрода. Увеличение концентрации 

меди  способствует  росту  тока  в  точке    максимума,  который  представляет  собой  предельный  ток  

нестационарного процесса диффузии.  

Увеличение  концентрации  серной  кислоты  в  растворе  в  случае    использования  растворов  медного 

купороса с концентрацией 5 г/л  приводит  к резкому росту крутизны подъема поляризационной кривой 

при  одной  и  той  же  скорости  развертки  и  формировании  максимума  тока  при  гораздо  более  ранних 

потенциалах.  Как  видно,  при  концентрации  серной  кислоты  50  г/л  (рисунок  1,  б)  формирующийся 

максимум  поляризационной  кривой  для  концентрации  меди  20  г/л  в  отличие  от  низких  концентраций 

меди смещен практически на 200 мВ в анодную сторону. Такое поведение можно объяснить увеличением 

электропроводности раствора, когда доля перенапряжения, связанная с омическим падением напряжения 

в  приэлектродном  слое  уменьшается,  и  соответственно  уменьшается    величина  перенапряжения  для 

одного  и  того  же  тока,  при  этом  также  смещается  местоположение    пика  тока.  Именно  с  этим  связано 

более  раннее  формирование  максимума  на  поляризационной  кривой.  В  то  же  время  увеличение 

концентрации  серной  кислоты  вместе  с  ростом  концентрации  медного  купороса  приводит  к 

формированию  менее  выраженного  максимума,  обусловливающего  пик  тока,  который    из-за  больших 

запасов меди в приэлектродном слое раствора медного купороса  смещен гораздо дальше от потенциала 

медного электрода в катодную  сторону, а сам ток гораздо выше. 

 

 



а                                                                               б 

1 – С

Cu

 = 5 г/л; 2 – С

Cu

 = 20 г/л 

Рисунок 1 –  Поляризационные кривые осаждения меди из сернокислых электролитов при  

С

H2SO4


= 10 г/л (а) и 50 г/л (б) 

 

Добавление в электролит вязкого органического вещества, каким является, например, глицерин,   



приводит  к  сгущению  электролита,  что  понижает  скорость  диффузии  ионов.  В  результате  этого 

подвод  ионов  меди  к  катоду  затрудняется  и  как  следствие  –  порошок  начинает  осаждаться  при 

больших  плотностях  тока.  Этот  эффект  хорошо  виден  при  сравнении  поляризационных  кривых, 

приведенных  на  рисунке  2,  а.  При  концентрации  глицерина  50  г/л  предельный  ток  для  осаждения 

меди  составляет  около  37  мА,  в  то  время  как  при  концентрации  глицерина  100  г/л  предельный  ток 

для осаждения меди составляет 40 мА при одинаковых концентрациях серной кислоты и меди. Кроме 

того,  возможно  образование  комплексов  глицерина  с  медью  (глицератов),  что  тоже  затрудняет 

образование порошка.  



 

 

308 



Введение в раствор  глицерина в количестве 50 г/л приводит к значительному изменению вида 

поляризационной  кривой  в    сравнении  с  кривой  без  глицерина,  а  именно  -    к  некоторому    сдвигу 

потенциала  пика  в  положительную  сторону,  и  в  это  же  время  к  резкому  снижению    величины  тока 

пика.  Снижение  величины  тока  пика  скорей  всего  связано,  как  отмечалось  выше,  с  существенным 

возрастанием  вязкости  раствора.  Сдвиг    потенциала  пика  обусловлен  тем  же  процессом  изменения 

вязкости,  поскольку  уменьшающийся  предельный  ток  приводит    к  более  раннему  формированию 

максимума  скорости  нестационарного  процесса.  В  данных  условиях  формирование  максимума 

определяется  двумя  составляющими:  скоростями  подвода  ионов  меди  и  их  электрохимического  

восстановления.   

Более явно это влияние заметно при увеличении концентрации серной кислоты до 50 г/л (рисунок 2, б), 

поскольку в данном случае, несмотря на увеличенную вязкость, возрастает электропроводность, которая 

нивелирует  затруднение  переноса  ионов  через  плотную  вязкую  часть  приповерхностного  слоя  у 

электрода.  Снятие  кривых    последовательно  друг  за  другом  приводит  к    изменению    их  вида,  т.е. 

происходит  постоянное  снижение  тока  пика  и  сдвиг  потенциала  в  положительную  сторону.  Это 

характеризует  состояние  поверхности  электрода,  который  из-за  сильной  адсорбции  на  нем  глицерина  и 

формирования  вязкого  плотного  слоя  может  приводить  к  необратимому  восстановлению  органической 

части с участием комплексных ионов меди. Дополнительное влияние на воспроиз-водимость поверхности 

происходит благодаря восстановлению порошковой меди. 

 

 

а                                                                б 



 

1 – С

Cu

 = 5 г/л; С

глиц

 = 50 г/л; 2 – С

Cu

 = 5 г/л; С

глиц

 = 100 г/л; 

3 – С

Cu

 = 20 г/л; С

глиц

 = 50 г/л; 4 – С

Cu

 = 20 г/л; С

глиц

 = 100 г/л 

Рисунок 2 –  Поляризационные кривые осаждения меди из сернокислых электролитов с добавкой  

глицерина при концентрации серной кислоты С

H2SO4


= 10 г/л (а) и С

H2SO4


= 50 г/л (б) 

 

Увеличение  концентрации  глицерина    до  100  г/л    еще  более  усугубляет  процесс  за  счет 



увеличения вязкости электролита, происходит еще большее смещение потенциала, а также некоторое 

уменьшение величины тока пика восстановления. Дальнейшее увеличение концентрации меди в этой 

системе с глицерином до концентрации 20 г/л приводит также к сглаживанию и исчезновению на ней 

выраженных  пиков,  трансформацию  ее  в  кривую  с  предельным  током,  а  увеличение  концентрации 

кислоты снова формирует нормальное нестационарное отклонение на поляризационной кривой. При 

этом  величина предельного  тока  раствора  с  глицерином  при  увеличении  концентрации  меди  в  пять 

раз  возрастает приблизительно  соизмеримо, а увеличение концентрации глицерина до 50 г/л в этих 

растворах не существенно влияет на предельную плотность тока. 

Замена глицерина на этиленгликоль приводит к ожидаемому результату, где поляризационные кривые 

совпадают  в достаточно значительной степени, что само по себе естественно, поскольку этиленгликоль по 

своим свойствам не так сильно отличается от глицерина.  

Добавление  спиртов  в  состав  электролита  влияет  не  только  на  дисперсность  получаемых  медных 

порошков,  но  и  на  форму  зерен.  Так,  добавка  в  электролит  глицерина  несколько  снижает 

дендритообразование,  сопровождаясь  выраженной  направленностью  роста  дендритов,  а  введение  в 



 

 

309



электролит  этиленгликоля  способствует  измельчению  отдельных  дендритов  с  одновременным  развитием 

дендритной  структуры  и  образованием  рыхлых  и  более  размытых  осадков  (рисунки  3,  б  и  4,  а).    При 

добавлении в электролита от 50 до 100 г/л глицерина характер поверхности порошковой меди не меняется, 

но  при  этом  уменьшается  плотность  осадка  и  увеличивается  его  пористость.  Следует  отметить  влияние 

концентрации  меди  в  электролите  на  изменение  поверхности  медного  порошка:  с  увеличением 

концентрации меди от 5 до 20 г/л поверхность порошка остается рыхлой, но при этом образуются крупные, 

близкие к сферической форме, агрегаты, и уменьшается количество мелких частиц. Поверхность порошка 

имеет губчатый характер.  

   

   


 

а                                                                        б 

Рисунок 3 – Микрофотографии медных порошков, полученных без добавления органического  

соединения (а) и при добавлении в раствор глицерина (б

 

Электроосаждение  меди  из  сульфатных  электролитов  в  присутствии  этиленгликоля  имеет 



некоторые  особенности  при  использовании  в  качестве  катода  медных  и  стальных  пластин.  Было 

отмечено,  что  на  стальном  катоде  осаждение  порошка  меди  носит  не  дендритный  характер,  вместо 

дендритов  осаждаются  кристаллы  кубической  формы  (рисунок  4,  б),  причем  дисперсность  порошка 

практически не зависит от использования материала катода. 

 

      


 

а                                                                 б 

Рисунок 4 –  Микрофотография медного порошка, полученного при добавлении  

в раствор 20 мл/л этиленгликоля при осаждении на медном 

(а) и стальном (б) катоде 

 

Следует  отметить,    что  электролитическое  осаждение  меди  в  присутствии  многоатомных  спиртов, 



оказывающих влияние на формирование отличающихся по структуре и размером зерен порошка металла, 

отражается  и  на  тоне  окрашивания  порошковой  меди.  Так  в  случае  низкой  концентрации  меди  в 

электролите  в  присутствии  глицерина  образуется  медный  порошок  однородного  бордового  цвета. 

Повышение  концентрации  меди  в  глицеринсодержащем  электролитном  растворе  приводит  к 

образованию осадка темно-бордового цвета с вкраплениями красного цвета. По окраске медный порошок 

приближается  к  цвету  осадка,  выделенного  из  чисто  сернокислотного  электролита,  но  имеет  более 

светлый  тон.  Изменение  цвета  осадка,  по-видимому,  связано  с  образованием  губчатой  поверхности  и 

присутствием на ней сферической формы агрегатов, а также уменьшением выхода мелкой фракции.  



 

 

310 



Порошок меди, осажденный из электролитного раствора с добавкой этиленгликоля, окрашен в более 

темный  цвет  с  темно-малиновым  оттенком,  что  говорит  о  близости  структуры  обоих  образцов 

порошковой  меди.  В  то  же  время  при  введении  в  электролит  этиленгликоля  и  осаждении  на  медном 

катоде образуется более дендритная форма порошка меди. При этом на выходе мелкой фракции добавка 

глицерина  и  этиленгликоля  отражалась  мало  по  сравнению  с  исходным  электролитом,  но  добавка 

этиленгликоля сопровождалась более активным выделением водорода и низким выходом по току, чем в 

случае  присутствия  глицерина.  Средний  размер  частиц  полученных  медных  порошков  без  добавок  в 

электролит, каких либо органических веществ равняется 35-39 мкм, при добавке глицерина 44÷44,5 мкм, 

этиленгликоля – 47÷48 мкм. 

Таким  образом,  добавка  многоатомных  спиртов  влияет  не  только  на  электрохимические 

характеристики  процесса  осаждения  меди,  но  и  на  характер  осаждения  и  крупность  получаемого 

медного порошка. 

 

 

ӨЗДІГІНЕН ЖҮРЕТІН МАШИНАЛАР ТРАССАЛАРЫН ЕСЕПТЕУ ӘДІСТЕМЕСІ 



 

Алиев Д.,  Жомартов Б.А

Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ, Алматы қ., Қазақстан Республикасы 

 

Қазақстан  экономикасының  нарықтық  жағдайында  өздігінен  жүретін  жабдықтарды  тиімді  қолдану 



сұрағы  өте  маңызды  орында  тұр,  осыған  орай  бұл  бірінші  кезекте  кен  өндіретін  кәсіпорындарының 

технико-экономикалық  көрсеткіштеріне  және  пайдалы  қазбаны  өндірудің  өзіндік  құнына  байланысты. 

Өндірістің  тиімділігін  анықтайтын  өте  маңызды  факторлардың  санына  өздігінен  жүретін  техниканы 

қолдану деңгейі жатады, оның құны қазіргі жағдайда үнемі өсуде. 

Жерасты тәсілімен ірі қуатты пайдалы қазбаның кен орнын игеретін барлық кен кәсіпорындары 

сияқты Жезқазған кен басқармасында төрт түрлі автожол болады: 

- қиыршық таспен қапталған тасымалдау қазбасы; 

- тегіс емеспен тегістелген топырақты еңістер; 

- тегіс емеспен қопсытылған тегіс топырақтар кезіндегі еңістер; 

- қопсытылған тегістелмеген жолдар кезінде еңістер. 

Жолдың  қабаты,  еңісі,  бұрылысы,  өту  бөлігінің  ені  белгілі  болғанда  және  жүрудің 

қарқындылығы автосамосвалдарды тиімді қолдануына маңызды әсер етеді. 

Жайпақ құлау сілемдерін қазу кезінде де көтерілімнің үлкен бұрыштарымен қазба бойынша кен 

массасын тасымалдаудың ұтымды схемаларын жүргізу мүмкін. 

Қазіргі  уақытта  Жезқазғанның  жерасты  кеніштерінде  кенжардан  кен  құдығына  кеннің  негізгі 

массасы жоғары көтерілім бойынша тасымалданады. 

Сондықтан  жерасты  кеніштерінде  әмбебап  кіші  габаритті  машиналарды  пайдалану  қажет,  олар 

жоғары көтерілу барысында үлкен бұрыштарды өтуі мүмкін. 

Қазіргі шет елдік кіші габаритті жерасты авутосамосвалдары 30

0

–дейін құлау бұрышын өтуі мүмкін. 



Төменде  трассаның  көтерілу  бұрышын  өтуге  МоАЗ  7405-9586  автосамосвалының  икемділігін 

бағалау берілген.  

МоАЗ  7405-9586  автосамосвалымен  трассаның  ең  үлкен  өту  бұрышы 

max

  екі  фактор  бойынша 

анықталады: 

1) трасса бетінен дөңгелектің қабысу коэффициенті бойынша;  

2) жетекші дөңгелекке тартылыс күші бойынша. 

Қабысу коэффициенті 



 бойынша трассаның ең үлкен бұрышын  



max

 анықтау.  

Ең үлкен бұрыш 

max

 трассаның әртүрлі күйі кезінде анықталады: 

- тегістелген; 

- тегістелмеген. 

Ең үлкен бұрышы 

max

 машинаның жүру теңдеуінің негізінде табылады 













g



a

W

g

m

P

u

o

c

)

1



(

sin


cos

max


max







  

H,                              (1)



 

 

 

311



мұнда  

c

- машинаның қабысу массасы, кг; 



g

- ауырлық күшінің үдеуі, м/с

2



- жетекші дөңгелекке келетін жүк тиелген машинаның массасы, кг; 



0

W

- машина жүрісіне кедергі коэффициенті, H/kH; 



u

- айналу массасына инерция коэффициенті; 



a

- машина жүрісінің үдеуі, м/с

2



max



cos





g



m

c

мұнда 



c

- трассаның пепендикуляр бетіне ауырлық күшінің векторы, H. 



 (1) теңдеуге 

c

 мәнін қойып және қысқартып, 



max

 бұрышын есептеуге теңдеу аламыз: 



g

a

W

u





)



1

(

sin



cos

cos


max

max


0

max










H.                                      (2)



 

 (2) теңдеу соңында мына түрді қабылдайды: 

0

cos


cos

max


max

2







C

b

a



мұнда 



1

2



 A

a



AB



b

2



1

2



 B



C

Трассаның құрғақ және ылғал жол  қабатының 



 қабысу коэффициентіне байланысты МоАЗ 7405-

9586  автосамосвалымен  өтетін  трассамен  жоғары  көтерілудің 

max

  ең  үлкен  бұрыштарын  есептеулер 

нәтижелері 1-кестеде, ал  

max

-ның 


-ға байланысы 1-суретте келтірілген.  

 

 

1-кесте 



 қабысу коэффициентіне және 

0

W

жүру кедергісінің коэффициентіне  трассамен жоғары 

көтерілудің 

max

 ең үлкен бұрыштарының байланысы. 

   

Трасса қабатының күйі 



Құрғақ 

Ылғал 


Трасса қабатының түрлері 

Жүруге кедергі 

коэффициенті 

 

max



 

 

max

 

1. Қиыршық таспен қапталған 



тасымалдау қазбасы 

0,06-0,08 

0,70 

34



0,45 

24



2. Тегіс емеспен тегістелген топырақты 

еңістер 


0,06-0,08 

0,60 


31

0,40 



21

3. Тегіс емеспен қопсытылған тегіс 



топырақтар кезіндегі еңістер 

0,09-0,15 

0,55 

27



0,35 

17



4. Қопсытылған тегістелмеген жолдар 

кезінде еңістер 

0,12-0,25 

0,50 


23

0,30 



12

 



Қазіргі  уақытта  кен  жардан  кенқұдығына  кеннің  негізгі  массасы  жоғары  қарай  тасымалданады, 

сондықтан  35

0

-дейін  жоғары  көтерілуде  үлкен  бұрышты  өту  үшін  әмбебап  кіші  габаритті 



машиналарды пайдалану қажет.  

Автосамосвалмен өтетін трассаның ең үлкен бұрышын зерттеу нәтижесі бойынша трассаның берілген 

жоғары көтерілу бұрышын өтуде МоАЗ 7405-9586 автосамосвалын қолдану мүмкіндігін бағалау берілген.  

 

                



 

 

 



 

 

 



 

 

312 



                         β

max 


8

12

16



20

24

28



32

36

0,25



0,3

0,35


0,4

0,45


0,5

0,55


0,6

0,65


0,7

0,75


 

 

1-трассаның құрғақ күйі;  2-трассаның ылғал күйі. 



1-сурет. Қабысу коэффициентіне және жүру кедергісінің коэффициентіне МоАЗ 7405-9586  

автосамосвалымен трассамен өтетін жоғары көтерілудің β

max 

 ең үлкен бұрыштарының байланысы.



 

 

Есептеудің  келтірілген  әдісі  оларды  пайдалануда  берілген  кен  техникалық  жағдайларына 



байланысты  автосамосвалдардың  әр  түрлі  типтеріне  трассаның  ең  үлкен  өту  көлбеу  бұрыштарын 

орнату бойынша есептеулерді орындауға мүмкіндік береді.  

   

 



жүктеу 8.29 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   47   48   49   50   51   52   53   54   ...   81




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет