Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының ЕҢбектері



жүктеу 8.29 Mb.
Pdf просмотр
бет25/81
Дата12.01.2017
өлшемі8.29 Mb.
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   81

ассоциация 

принимает 

участие 

в 

формировании вкрапленных и гнездово-вкрапленных колчеданно-медно-цинково-жильных и колчеданно 



полиметаллически-жильных  руд.  Золото  в  виде  тонких  включений  заключено  во  всех  сульфидах 

ассоциации и кварце (1-1 мкм), отмечаются и более крупные выделения (от 40-60 до 30х900 мкм).  



Золото-галенитовая  и  золото-теллуридная  ассоциации  широко  проявлены  и  наложены  на 

ранние минеральные образования. Золото часто встречается в срастании с галенитом и теллуридами. 

Минералы теллура отлагались близкоодновременно с галенитом и золотом, несколько позже их. Они 

присутствуют  в  существенно  медно-жильных,  колчеданно-медно-цинковых,  полиметаллических 

рудах, в кварц-серицитовой массе с золотом и сульфидами. 

 

Таблица 2 



Микроминералы в рудах месторождений золото-колчеданно-полиметаллического типа 

 

Риддер-Сокольное (глубокие горизонты) 



Парагенетические ассциации и микроминералы, связанные с ними 

Пробность золота 665 – 900 

Золото-сфалерит-тетраэдрит-сульфосольно-халькопирит-кварцевая: 

Золото самородное 

Электрум 

Тетраэдрит 

Висмут 

Галенит-золото-теллуридная и золото-теллуридная: 

Электрум 

Гессит 

Теллуровисмутит 



Хедлейит 

Пильзенит 

Тетрадимит 

Теллурожозеит 

Алексит 

Бурсаит 


Бурнонит 

Сульфид свинца? 



 

Литература 

 

1.  Вейц Б.И. Минералогия Рудного Алтая. Алма-Ата, 1959, т.3, 488 с. 



 

142 


2.Покровская  И.В.  Минералогия  и  условия  образования  поли-металлических  месторождений. 

Рудный Алтай. – Алма-Ата, 1982. – 122с.  

3.  Кременецкий  А.А.,  Минцер  Э.Ф.  Универсальность  золоторудных  систем  –  ключевой  критерий 

регионального прогноза промышленного оруденения// Отечественная геология, 1995, № 1. С. 19-27. 

4. Моисеенко  В.Г. Наногеохимия золота //Труды симпозиума. Владивосток, 2008. – С.6-25.  

 

 



ТӘРБИЕ КӘСІБИ  БІЛІКТІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ  ТЕМІРҚАЗЫҒЫ 

 

Абдраман Ш. 



Қ.И.Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ,  Алматы қ., Қазақстан Республикасы 

 

Қазақта  шебердің  қолы    ортақ,    шешеннің    тілі  ортақ  деген    қанатты  сөздер  бар.    Егер  мұны 

бүгінгі уақыт  талабынан қарастырсақ  шешен де,  шебер де жоғары дәрежелі  өз ісін жете меңгерген  

әрі үнемі  ізденіс әрекетімен  дараланатын  кәсіби мамандар. Демек,  шаруашылығымыздың  барлық  

салалары    өнімін  әрі  сапалы,  әрі  өнімділігін    өсіру  үшін    арнаулы  кәсіби  бағыттылығы  қалыптасқан  

кәнігі мамандармен ғана  іске асыра алатындығы талас тудырмас еді. 

Ондай  мамандардың кәсіби  құзыреттілігінің ірге тасы, әрине  кәсіби арнаулы орта және жоғары 

мектептерде  қалыптастырыла-тындығы  белгілі. 

Бүгінгі  конференцияда  талқыланатын тақырыптың  шешуі  түйіні  кәсіби  мамандарға  біліктілікке 

баулитын  білім мен  оны шыңдайтындай  оқу-әдістемелік  құралдардың  сапасын уақыт талабы үрдісінен  

шығарлықтай    олардың  мүмкіндіктері    дер  едік.    Себебі  жас  мамандардың    алған  білікті  білімі  небір 

сәулетті  ғимараттар    тұрғызуға  мүмкіндік    жасайтын    оның  іргетасы  секілді    іс  барысында    кәсіби 

мамандығын одан әрі дамытудың  негізі болып  табылады. Демек,  сөз болып отырған  мәселенің басты  

мұраты    берілетін  білім    сапасын  алдымен  біліктілік    дәрежесіне    көтеру    төңірегінен  басталып,  

дамытылуы қажет деп білеміз. 

Осы  ретте  біліктілік    біздің  жағдайымызда    яғни  Тәуелсіз    қазақ  елі    жағдайында    даралай 

көтеріліп,  бірегей  шешімін    іздестірумен    шектелмек  емес.  Біздің    көксеп  отырған    мақсатымыз  

білікті кәсіби  мамандықты  дамыту  проблемамызды  шешудің  кілті  ұлттық меде үрдісінен шығу,  

яғни тәуелсіздігімізді нығайтар  экономикалық  базис жасау деп.  

Ол үшін  кәсіптік істің  білікті білімін  бойға дарыту  жеткіліксіз, бұған  қоса өз ұлттын,  туған 

елін  –  Отанын  шексіз    сүйе  білу  қажет.    Сонда  ғана    маман  өз  ісінің    кәсіби  ісіне    шын  беріледі, 

шеберлігін    шыңдап  дамытуға    саналы  түрде  ізденіс    жасай    алады.  Сондықтанда    кәсіби  мамандар  

даярлайтын:    мейлі    ол  жоғары  мектеп    болсын,    мейлі    ол  орта    кәсіби  оқу  орны    болсын,    тіптен 

жалпы  білім беру  мектептерінде  де патриоттық  тәрбие  бірінші кезекке қойылуы ләзім. 

Осы ретте  ұлы бабамыз әл-Фарабидің  жастарға  білім де,  тәрбие де  берілуге  тиісті. Тәрбиесіз  

берілген    білім  апатқа    соқтырады  деген  қағидалық  өсиетті    дәл  бүгінгі    ұрпағының    жәй-күйіне  

арнайы айтылған  өсиеті деп  бағалауымыз керек. 

Бұған    мысалды    топтап    келтіруге  болады.  Мәселен    небір  жәйсаң    ғалымдарымыздың  өнер 

иелерінің    кәзір  шетелдерге    кеткендігін  тәуелсіздігіміздің    тұғырын  тұрақты  ету  үшін  жасалған  іс-

шара  дей  аламыз  ба.  Әрине  жоқ.  Олардың    өз  елі  –  қазақ  елін  сүйетіндігіне    шүба    келтірмегеннің 

өзінде    басты  мақсаты  күнделікті  күн  көрісін    қуып  кеткендігі    бекер  емес.  Сол  сияқты    «Болашақ» 

бағдарламасымен  шетел    университеттерін    бітірген  жастардың    өз  отаны    Қазақстанға  

оралғандарынан, сол жақтағы тұрмысты, күн көрісті  сағалап қалып қойғандарының санының көбейе 

беру себебін де осымен  түсіндірер болсақ онша қателікке ұрынбаспыз деп ойлаймын. 

Ал,    шетелдің    дәмін  татпаған  жастарымыздың    оқуы  қандай?    Әрине,    бәрі  емес,  бірақ  дені  

ұлттық құндылықтарымызды  біле ме,  бағалай ала ма деген сауалға  жиі бас шайқаймыз. Тек жастар 

емес, бұл мәселені  орта буын,  тіптен  аға буын  арасынан жиі байқалу себебі де біздің әлі  құлдық 

психологияны  қалыптастырған  идеалогияның  уытын қайтаратындай амал  әрекеттің  өз деңгейінде  

жүргізілмеуі  яғни  ұлттық  құндылықтармен  әдіптелетін  тәрбиенің  аңсап өз деңгейінде еместігінен 

болса керек. Осыларды  сараптай  отырып қоғамдағы ұлттық  апатқа апарар келеңсіз жағдайдың, яғни  

жастар арасында  нашақорлықтың  етек алуы,  маскүнемдіктің  «желігімен»  жастардың кісі тонауы, 

әрине ұлтты іштей шірітіп ірітер айғақ екендігін  мойындамасқа амал жоқ.  

Егер  бүгінгі    Қазақстан  халқының    60%  астамы,  өз    ұлтымыздың    үлесіне  тисе,  түрмедегі  

қылмыскерлердің  үлесінің  осы деңгейден асып кетуі, яғни  80-90% баруы ұлы бабамыз айтқан апат 

емес дей аламыз ба. Әрине жоқ.   


 

143 


Осыдан туындайтын қағида білім беру жүйесіндегі түбегейлі мақсат білікті өндіріс мамандарын 

даярлауды  –  тәуелсіздігіміздің  тірегіне  айналдыру  үшін  оларға  отан  сүйгіштік  рух  қалыптастыра-

тындай  тәрбие  ісін  оқу  процессімен  сабақтастыру  қажеттігін  уақыттың  өзі  дәлелдеп  отырғандығын 

мойындау дер едім.  

Кәзір  тәрбие  тақырыбында  жекелеген  жиналыс  –  кештер,  ұлы  тұлғаларға  байланысты 

тақырыптық  әңгімелер  өткізу  жеткіліксіз.  Ал,  студенттік  ғылыми  жұмыстарды  ескермегенде, 

университетте 

жыл 


сайын 

өтіп 


жататын 

оқу-әдістемелік 

конференцияларда 

жасалатын 

баяндамалардың  -  оқу-тәрбие  ісі  түгіл,  оқу  процесінен  де  алшақ,  тек  ғылыми  еңбек  тізбегін 

толықтыру мақсатын көздейтіндігі құпия емес. 

Осы  ретте  ҚазақҰТУ  тәрізді  іргелі  оқу  орындарында  болашақ  инженерлердің,  кәсіби 

мамандардың  патриоттық  рухын  қалыптастыратын  амалдың  бірегейі:  оқу  процесін  техника 

саласының  тағлиматтық  тарихи  мәліметтерімен  ұштастырылуы  өзі  сұранып  тұрған  шара  деуге 

әбден  болар  еді.  Егер  техника  ғылымы  –  ірг  елі,  жаратылыстану  ғылымдар  заңдылықтарының 

өндірістік қолданылысы десек, оның бастауы Шығыстан алынады, дені Тұранның ұлы перзенттерінің 

еншісінде.  Сол  тізімді  бастайтын  Темірқазығы  Әл-  Фараби  бабамыздың  қағидалары  бүгінгі  күрделі 

технологияның  негізіне  айналғанмен,  бүгінге  дейін  бұл  оқу  процесінде  әлі  дараланбай  келеді. 

Студенттер түгіл жалпыинженерлік, жалпытехникалық білім беретін оқытушылардың назарынан бұл 

жәй тыс қалуда. 

Пән ауқымында ғылым тарихына шолу жасау, оны бүгінгі нақты техника туындыларымен және 

жаңа  технологиялармен  сабақтастыру  арнайы  уақыт  бөлуді  қажет  етпейтіндігін  ескерсек,  болашақ 

кәсіби  мамандарда  отан  сүйгіштік  жауапкершілігін  қалыптастыратындай  төменде  келтірілген 

тақырыптарды дамыту нәтижесінде  оқу процесінің тәрбиелік мазмұнын сапаландырар ізденіске жол 

ашылатындығына күмандануға негіз жоқ деп білемін. 

Олар: 

Бірінші Тарихи тағлиматты тақырыптар.  



Әл- Фараби және бүгінгі ғылымның даму бағыты. 

 Әл-Хорезми Мұхамед Мұсаұлының (780-850жж) ғылыми қағидалары:  

Алғаш  рет  “о”-  ді  (нөл-  арабша  сыфыр)  сандық  санатта  танытып,  “1”-  ден  төменгі  сандарды 

(0,1,0,2,...  0,01,...0,001  т.б)  жүйелілігін  дәлдеген,  бұл  бүгінге  дейін  өз  маңызын  жоймаған  жаңалық. 

Басқаны  айтпағанда  осының  негізіндегі  қәзіргі  ақпарат,  телекомуникацияның  басқаша  дамуын 

болжау қиын. 

Әл-Хоризми  кітаптары:  “Китаб  әл-  Жәбір  уә-л  муабасы”  (Алгебра  мен  теңдік);  “Алгоритм  де 

нумеро” (латын тілінде). 

Әл- Хорезми Бағдатта ғұмыр сүрген. Ол Еуропада – “ Алгоритм”  лақап атпен таныс. 

 Логорифм - Әл- Хорезми атынан шыққан атау. 

 Әл-Хорезми жаңалығын Еуропаға алғаш апарған Герберт (Х ғасыр). Ол сол ісі үшін Рим папасы 

Сильвестр І болып сайланады.  



Ахмед әл-Ферғани (810-9...)-ғарыштанушы. Батыста Аль-Франгус деген атпен таныс.  

Әл-Баттани  (Ефрат  өзені  жағалауынан)  -  тригонометрияның  атасы  Батыста  ол  Аль-Батнус 

атымен таныс. 



Әбу-Әли әл-Хасани әл-һәйсәмұлы (965-1039)-математикада көп жаңалық ашқан.  

-  Оптика  теориясына  бүтін  бетбұрыс  жасаған  қазіргі  ілімінің  негізін  салушы.  Еңбектері 

латыншаға аударылған. Еуропада –Аль-Хазни есімімен белгілі. 

-   Ол көру механизмін бірінші түсіндірген. 

-   Жарық сәулесінің сынуын- кемпірқосақ табиғатын алғаш ашушы; 

-   Дүрбі,телескоп принциптерін ашқан; 

-   Сфералық айналардың заңдылығын ашқан. 

Әл-Жабир  (721-815)-химия  ғылымының  бабасы.  Еуропада  Геберд  деген  лақап  есіммен  таныс.  

Мысалы  XV ғасырда бір химик ғалым өз кітабын жарнамалау үшін кітабының мұқабасына “Геберд” 

деп жазған. 

Әбу-Бакр  Мұхамед  Әр-Рази  (865-932)  –физика  пәндерінен  ірі  жаңалық  ашқан.  “Китаб  әл-

Мансур”, “Китаб әл-һәус” ХІІ ғасырда латын тіліне аударылған.  



Ахмед Исуфұлы “Ғылымның кілті” (Х-ғ) кітабының авторы. 

 Әбу Райхан Мухамед әл-Бируни (973-1048)- Әл-Фарабиді ұстаз санаған - араб, парсы, сұрия және 

көптеген  түрік  тілдерін  жете  меңгерген,  ғарыштану,  минерология,  хронология,  физика,  тарих 

ғылымдарының  кілтін  ашқан  ғұлама.  Оны  анықтаған  минералдардың  сыбағалы  салмағы  бүгінгі 

өлшемімен көбіне дәлме-дәл шығады. “Әт-Тәфһим” (“Астрологияның негіздері”) кітабы әлемге әйгілі. 


 

144 


Әбу-Али  -Мансур  Ибни  Сина  (980-1037)  –  200  астам  белгілі  трактаттарын  жазған,  емдеудің 

мәшкүрі. 20 жасында сол дәуірдің ең білімдісі деп танылған. 



Айладин  Байлақ  Мұхаммедұлы  әл-Қыпшақи  (ХІІІ  ғ.).  Мысырды  билеген  Қыпшақ 

мәмліктерінен  шыққан  көрінекті  ғалым  бабамыз.  “Кәнз  әт-Тижарат  фи  Магрифат  әл-Ақжар” 

(“Сауданың  өтімдісі  -  асылтас  өнері”)  кітабын  (1282  жазған)  және  “Әл-Әнуар  әл-Мәди”  (“Жарық 

нұр”) кітаптарымен таныс. 



Ұлықбек  Шаһрұхұл  Темірұлы  (1394-1449)  ІІ  ғасырдағы  Ескендірлік  (Александрия) 

Птолемейдің есебіндегі қателіктерді анықтайды. Ол бүгінгі аспан шырақтарының картасын жасады. 

Екінші Қазақстан ғалымдарының тарихи тағлыматы. 

Әлемдік  ғылымға  үлес  қосқан  Қазақстан  оқымыстыларының  қатарынан  бұған  ҚазақҰТУ 

түлектерінің  көптеп кездестіруге болар еді. Мысалы дүние жүзінде тұңғыш рет геологиялық болжам 

картасы  метологенияны  жасаған  Қ.  Сәтбаев  бастаған  университет  ғалымдары.  Мұндай  жаңалық 

қатарында  орын  алатын  академик  Ө.Байқоңыровтың  жерасты  “Кен  қазу  жүйелерінің  жұбтық 

сыныптамасы”,  академик  Ш.Есеновтың  зерттеулері.  Ал  Әл-Фарабиді  ұрпағымен  қауыштырушы 

Ақжан  Машанидің  ұлы  баба  мұрасын  жан-жақты  зерттеулері  негізінде  тақырыппен  белгілеу  әр 

оқытушыға зор мүмкіндік беретіндігі анық. 

Тұжырымдай  келгенде  осы  тектес  ғылым  тарихының  кешегісі  мен  бүгінгісіне  үлес  қосқан 

Шығыс  -  ғұламаларымен  Қазақстан  түлектерінің  ғылыми  қағидаларын  тиісті  пәндердің  тиісті 

тарауларда    даралай,  арнайы  мысалдармен  сабақтастырылып  отырылса,  тыңдау-шыларында 

мақтаныш  сезім  туындатып,ұлт  болашағына  сенімін  нығайтып  біліктілікке  бастайтын  құлшыныс 

туындатары даусыз. 

Осы бағытта студенттердің, магистрлардың, оқытушылардың жүргізетін зерттеулері мындай бағытта 

ұйымдастырылуы қажет сияқты: 

1.   Ғылым тарихы және Шығыс ғұламалары 

2.   Әл-Фараби және бүгінгі ғылым 

3.  Түрік өркенниетті: кешегісі, бүгіні, ертеңі.  

4.   Ұлттық дүниетаным және астрономия. 

5.   Қазақ  даласы:  -Қола  дәуірінің  өндіріс  ошағы  (кен    тану-  геология,  кен  ісі,  металлургия, 

қолөнері.. т.б.) 

6.  Әл-Фарби  мен  Абай  арасындағы  рухани  сабақтастық:  Қазақтың  мыңжылдық  рухани  даму 

тарихы. 

7.  Абай: философ, теолог, ақын, педагог. 

8.  Абайдың ұлы мектебі -  шығыс мәдениеті. 

9.  Қазақстан ғалымдарының әлемдік ғылымдағы үлесі. 

10.   Қазақтың дүние танымы және жаралытылыстану. 

11.   Ауыз әдебиеті және астрономия. 

12.   Әл-Фараби -  Қазақстан ғалымдарының зерттелуінде. 

13.   А.Машани -  әл-Фараби көпері. 

14.   А.Машанидің фарабитанудағы тұғырнамасы (методологиясы). 

15.    А.Машани- жер ғылымының бір саласы геомеханиканың ірге тасын қалаушы және 

Қазақстанда оның мектебін құрушы. 

16.   А.Машанидің танымдық шығармашылығының ерекшеліктері. 

17.   Әл-Фараби іліміндегі геомеханика негізі 

Бұл мәселе мынадай іс-шаралардың негізінде іске асырылуға тиісті: 

1)  Әрбір  кафедраларда  (жалпытехникалық,  жалпыинженерлік)  тақырыптар  анықталса  және  пән 

бойынша жұмысшы бағдарламасында сол тақырыптар  қамтылатын болса. 

2)  Әрбір ғылыми жетекшінің СҒЖ тақырыбы дараланса. 

3)  Кезекті  оқу  әдістемелік  конференциялардан  баяндамаларда  тақырыптың  қамтылуы 

қадағаланса 

4)  Бұл  мәселеге  мамандық  пәндер  бойынша  шығарушы  кафедраларда  үлес  қосу  мүмкіншілігі 

жоқ емес. 

 


 

145


Подсекция 

Нефтегазовое дело, химическая технология и нефтехимия 

 

 

 

 

 

ЖЕТЕК АГРЕГАТЫНЫҢ ҚУАТТЫЛЫҒЫНА ҚАРАЙ ГАЗ ТУРБИНАЛЫ  

ҚОНДЫРҒЫНЫҢ (ГТҚ) ҚУАТЫН АНЫҚТАУ 

 

Әбдікарімов С.Ә., Төлеуов Қ.Т. 

Қ.И.Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ, Алматы қ., Қазақстан Республикасы 

   

Жетектегі компрессордың (айдағыштың) қуаттылығы мына формула бойынша анықталады: 

                                                (1) 

мұндағы: G

а 

- жетектегі компрессорға (айдағышқа) жұмсалған жұмыстық дененің шығыны, кг/с; 



∆i

а 

-  жетектегі  компрессорға  (айдағыш)  кіреберістегі    және  шығаберістегі  жұмыстық  дененің 



салыстрмалы энтальпияларының айырмашылығы; 

∆N

мех.а 



- жетектегі компрессордың (айдағыш) механикалық шығын қуаты, кВт;  

∆N

Га 



- жетектегі компрессордың (айдағыш) қоршаған ортаға шығарылған  жылу шығынының қуаты, кВт. 

Энтальпия мәні (немесе оның төмендеуі) жетектегі компрессор-дың (айдағыштың) жұмыс тәртібіне  

және қысым мен температура-ларға байланысты кестелер мен диаграммалардан алынады [1]. 

Энтальпияның  мәнін  немесе  оның  төмендеуін  жетектегі  агрегаттың  жұмыстық  ортасының 

сипатына қарай анықтауға болады және оны анықтаудағы қателік шамасы 2% - дан аспауы қажет.[1] 

Жетек  агрегатына  қажетті  газ  турбиналы  қондырғының  қуатын  жылу  балансы  бойынша 

«Бақылау  көлемі» деп құрастырылған төмендегі сұлбада (1-сурет). Көрсетілген параметрлерді ескере 

отырып анықтауға болады.  

 

                           



(2)

 

мұндағы:  G



ik 

-  төменгі  қысымды  компрессорға  (ТҚК)  кіре  берістегі  жұмыстық  дененің  массалық 

шығыны, кг/с; 

i

ik 



- төменгі қысымды компрессорға кіре берістегі жұмыстық дененің меншікті энтальпиясы, кДж/кг; 

η

жк 



- жану камерасының жылулық  ПӘК; 

G

2T 



- төменгі қысымды турбинадан (ТҚТ) шыға берістегі жұмыстық дененің шығыны, кг/с; 

G

жт 



- жұмыстық дененің қоршаған ортаға ағындық жоғалуы, кг/с; 

∆N

г 



- қоршаған ортаға кеткен жылу шығыны, кВт; 

∆N

мех 



–механикалық шығын қуаты, кВт; 

i

iк 



және t

iк 


–компрессорға кіре берістегі энтальпия мен температура,кДж/К; 

i

iт 



және t

 – турбинаға  кіре берістегі энтальпия мен температура,кДж/К; 



 

 

 



1-сурет. «Бақылау көлемі» бойынша газ турбиналы қондырғының сұлбасы

 

146 


Механикалық шығын мына формуламен анықталады: 

                                                             

(3)

 

мұндағы:  G



- салқындатқыш агенттің массалық шығыны, кг/с; 

C

pa 


- салқындатқыш агенттің тұрақты қысымдағы меншікті жылу сыйымдылығы, кДЖ/кг град; 

∆t



-  салқындатқыш  агенттің  май  салқындатқышқа  кіре  берістегі  және  шыға  берістегі 

температура айырмашылығы, ºС. 

Турбинадан  шыға  берістегі  газ  шығындарын  «Бақылау  көлеміндегі»  шығындар  балансын 

анықтауға болады. 

   кг/с;                                                    (4) 

Қоршаған ортаға кеткен конвективті  ∆N

г

-жылу шығынын газ турбиналы қондырғының  сыртқы 



бетінің орташа температурасы бойынша анықтайды. 

Жылу баланс әдісі бойынша газ турбиналы қондырғының  қуатын анықтауға кеткен қателік 7%- 

дан аспауы қажет. 

 

 



 

2-сурет. «Бақылау көлемі» бойынша тәуелсіз газ турбинасының қуатының сұлбасы. 

 

Егер  компрессордың    (айдағыштың)  жетегі  ретінде  тәуелсіз  газ  турбиналы  қондырғы 



қолданылса,  онда  газ  турбиналы  қондырғының    қуаты  құрастырылған  «Бақылау  көлемі»  бойынша  

(2-сурет)  жылу балансын төмендегіше анықтауға болады. 

                            

(5)


 

мұндағы: G

1ТҚТ

- төменгі қысымды турбинаға кіреберістегі жұмыстық дененің массалық шығыны, кг/с; 



G

2ТҚТ


- төменгі қысымды турбинаға шығаберістегі жұмыстық дененің массалық шығыны, кг/с; 

G

с.а



- салқындатқыш ауаның массалық шығыны, кг/с 

Газ  турбиналы  қондырғының    қуатын,  бұл  жылу  баланс  әдіспен  есептегендегі  кететін  қателік 

±4%-ды құрайды. 

Жоғарыда құрастырылған «Бақылау көлемі» деп қарастырылып отырған жылу балансы әдісімен 

турбинаға кіре берістегі газ температурасын анықтауға болады. Бұл жағдайда турбинаға кіре берістегі 

жұмыстық дененің меншікті энтальпиясы i

IT 

 мына формуламен анықталады:  



                                                      

(6)


 

мұндағы: 

- турбинаның ішкі қуаты,кВт; 

  және 


  мәніне  қарай  кестеден  немесе  жанған  өнімнің  термодинамикалық  қасиеттер 

графиктерінен анықтаймыз. [1]  

Турбинаның ішкі қуаты төмендегі формуламен анықталады 

N

iТ 

= ∑ N



+ N

гтқ



N

мех



N

бәс. 

                                           

(7) 

мұндағы


–турбина  арқылы  келтірілетін  компрессор-лардың  ішкі  қуаты, 

негізінен осы үшін жылу балансы жүргізіледі. 

N

бәс.  

– бәсеңдеткіштің (редуктор) механикалық шығыны, кВт; 



 

147


Жылу 

балансы 


әдісі 

бойынша 


анықталған 

турбинаға 

кіреберістегі 

газдардың 

температураларының қателігі 0,5%-ды құрайды. 

Жылу  балансы  теңдеуі  барлық  турбиналарға  немесе  әрқайсысына  жеке  жасалуыда  мүмкін, 

мысалы:  жоғары  қысымды    және  төменгі  қысымды    турбиналарға  кіре  берістегі  газдардың  

температурасын жану камерасындағы жылу балансы бойынша да анықтауға болады. 

Бұл  жағдайда  жану  камерасынан  шыға  берістегі  жұмыстық  дененің  меншікті  энтальпиясы  i

2жк


 

мына формуламен анықталады: 

                                                  

(8)


 

i

2ЖК



-  мәні  t

IT

  мәніне  сәйкес  келетін    немесе  жанған  өнімнің  термодинамикалық  қасиеттерін 



көрсететін графиктерден анықтауға болады. Турбинаға кіреберістегі газдардың температурасын жану 

камерасының жылу балансы бойынша анықтаудағы қателік 1,0% шамасында. 

 

Әдебиет 

 

1. Поршаков Б.П. Газотурбинные установки: учеб. для вузов.- М: Недра, 1992. 238с. 



2. Ревзин Б.С. Газотурбинные газоперекачевающие агрегаты.-М.: Недра, 1986. 215с.   

3.  Седых  З.С.  Эксплуатация  газоперекачевающих  агрегатов  с  газотрубинным  приводом. 

Справочное пособие.-М.:Недра,1990. 203с. 

4.  Төлеуов  Қ.Т.,  Әбдікәрімов  С.Ә.  Газтурбиналы  қондырғылар.  Практикалық  сабақты  және 

өзіндік жұмыстарды орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар.-Алматы, ҚазҰТУ, 2006. 35б. 

 

 



СТАТИСТИЧЕСКАЯ ОБРАБОТКА РЕЗУЛЬТАТОВ ИССЛЕДОВАНИЙ ВЛИЯНИЯ 

ПРИРОДНЫХ И ТЕХНОГЕННЫХ ФАКТОРОВ НА ПРОДУКТИВНЫЕ  

ХАРАКТЕРИСТИКИ СКВАЖИН В ПРОЦЕССЕ ИХ ЭКСПЛУАТАЦИИ 

 

Абдуллина Г., Таубасова М., Кунаев Ж. 



КазНТУ имени К.И. Сатпаева, г. Алматы, Республика Казахстан 


жүктеу 8.29 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   81




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет