Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының ЕҢбектері



жүктеу 8.29 Mb.
Pdf просмотр
бет24/81
Дата12.01.2017
өлшемі8.29 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   81

Литература 

 

1. Геологический отчет АО КГП за 1998 год. Аксай, 1999, с.2-3. 

2. Jackson H. Mobility Studies on Karachaganak gas condensate fluids. British Gas, 

Research & Technology Report № GRC, Feb. 1995, pp.14-15. 

3.Бисенов К.А., Боканова Г.Б. Научно-техническое развитие нефтегазового комплекса. Доклады 

Вторых международных научных Надировских чтений. – Кызылорда: КГУ, 2004. с. 436-438. 

4.Технологическая  схема  разработки  Карачаганакского  месторождения  с  применением 

сайклинг-процесса на период 1991-2005 гг. Том 2, ВНИИГАЗ, Москва, 1989г., с. 63-70.  

5.Зиберт  Г.К., Седых  А.Д.,  Кашицкий  Ю.А.  Подготовка  и  переработка  углеводородных  газов  и 

конденсата. Технологии  и  оборудовние.  –  Справочное  пособие.  –  М.:  ЦентрЛитНефтеГаз,  2001.  –  с. 

256-258. 

 

 



МИНЕРАЛДАРДЫҢ ТАРИХИ ДЕРЕК КӨЗДЕРДЕ КЕЗДЕСЕТІН  

ЕЖЕЛГІ ҚАЗАҚША АТАУЛАРЫ 

 

Байбатша Ә.Б., Шайыахмет Т.К. 



Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ, Алматы қ., Қазақстан Республикасы 

 

Қазақ жері қазыналы құтты мекен деп айтсақ сөзіміз қате болмас, себебі жеріміз пайдалы қазба 



байлықтың  барлық  түріне  өте  бай.  Қазақстан  экономикасының  негізгі  саласы  –  пайдалы  қазбалар, 

яғни  минералдар,  олардан  тұратын  минерал  шикізаттар.  Барлық  минерал  шикізат  түрлері 

минералогиямен  тікелей  байланысты.  Ата-бабаларымыз  жер  байлықтарын  ерте  заманнан-ақ 


 

136 


халықшаруа-шылығында  кеңінен  пайдаланған,  бұдан  сол  заманның  өзінде-ақ  ата-бабаларымыз 

геологияның  негізін  қалайтын  минералдарды  тануды  жақсы  меңгергенін  аңғаруымызға  болады. 

Әрине  оған  дәлел  ретінде  біз  шамамен  осыдан  мың  жылдай  бұрын  жазылып  кеткен  ежелгі 

дереккөздерден 

минералдардың 

қазіргі 


атауларымен 

сәйкестік 

тауып 

отырған 


бірнеше 

минералдардың атауларын келтіреміз. 

Минералдар  туралы  деректер  ауызша  айтылып  қана  қоймай,  жазба  еңбектерде  де  белгілі.  Олар 

туралы  жазылған  Шығыс  ғалымдарының  еңбектері  ортағасыр  кезеңінде  әлемге  әйгілі  болған.  Бұл 

деректерді жазған ғалымдар - әлемге әйгілі тұлғалар, мәселен, даңқты қандасымыз Әл-Фараби.  

Әл-Фараби  «элементтер  формасынан  минералдың  формасы  жоғары  сатыда»  дегенін  біз  қазіргі 

минералогияның  негізгі  қағидаларының  бірі  деп  есептейміз.  Өйткені  минералдар  химиялық 

элементтерден  тұрады.  Фарабидің  жолын  қуған  көптеген  шәкірттері  болған.  Солардың  арасында 

минералогиядан  аса  көрнекті  екі  ірі  ғалымды  атап  өтейік.  Оның  бірі  -  Әл-Бируни.  Оның  толық  аты 

Әбу Райхан Мұхаммед ибн Ахмед Бируни. Ғалым 973 жылы Хорезмде өмірге келген, шамамен 1048 

жылға  дейін  өмір  сүрген.  Әл-Бирунидің  минералдар  туралы  жазған  екі  үлкен  кітабы  ерте  заманнан 

белгілі,  олардың  бірі  -  «Кітаб  әл  жамаһир  фи  маһрифат  әл  жауаһир»,  яғни  «Қымбат  минералдарды 

тану  туралы  кітап».  Мұны  қазір  қысқаша  «Минералогия»  дейді.  Бұл  кітап  1048  жылы  жазылып 

біткен. Екіншісі - «Кітаб әл ахжар», яғни «Тас туралы кітап ». 

Орта  Азияда  50  минералға  жүйелі  сипаттама  бергендердің  бірі  –  ғалым,  ақын,  ойшыл,  табиғат 

зерттеуші  Әбу  Әли  ибн  Сина  (Авиценна).  Ибн  Сина  минерал  заттарды  төртке  бөлген:  1  –  тастар;        

2  –  металдар;  3  -  жанатын  заттар;  4  -  тұздар.  Оның  осы  жіктелімі  ғылымда  XVIII  ғасырға  дейін 

қолданынылып  келді.  Бір  таңқаларлығы,  осы  жіктелімдерге  негіз  болған  минералдардың  кейбір 

физикалық  қасиеттерінің  мәні  қазіргі  өте  дәл  заманауи  техникалық  аспаптар  беретін  нәтижемен 

бірдей екендігі. 

Минералдардың сипаттамасын бергенде Әл-Бируни олардың қасиеттеріне, бағасына, жаратылысына 

толық  тоқталады.  Сонымен  қатар  минералдар  жасайтын  кендерді  де  көрсетіп  отырған.  Минералдардың 

қаттылығын айыруда Әл-Бируни өлшеуіш ретінде алмас сияқты минералдарды қолданған. Бұл әдіс және 

осы минералдар қазірдің өзінде минералогия ғылымында қолданылып келеді. 

Ортағасырлық кезеңдерде өмір сүрген, Орта Азиядан шыққан ғұлама ғалым, өз заманындағы аса 

дарынды жаратылыстанушы, Бирунидің (972-1048 жж шамамен) «Асыл тастар туралы деректер» атты 

еңбегінен,  яғни  Бирунидің  минералогиясынан  ежелгі  қазақ  сөздерін  кездестіріп  отырмыз.  Оның 

деректеріндегі 

сипаттама 

жасалған 

асыл 

тастардың 



атаулары, 

қазіргі 


уақытта 

біздің 


қолданысымыздағы  бағалы,  әшекей,  зергерлік  тастар  атуларымен  дәлме-дәл  сәйкестік  тауып  отыр. 

Мысалы: алмас, жақұт, маржан (дүр), мөлдір (тау хрусталі), зүмірәт, лағыл (лаһл сөзінен), ақық және 

т.б. Солардың кейбіреулері туралы деректер келтірейік. 

Ақық  (агат,  сердолик).  Ақық  –  халцедонның  шаламөлдір  түрі.  Ол  туралы    Деккан  жазығы 

аймағындағы  өзен  жағаларында  кездесетін  тасмалта,  Индстан  түбегінде,  Араб  түбегінің  оңтүстік 

батыс  бөлігінде  ежелден  бері  өндіріледі  деп  жазған.  Ақық  кенорындары  сонымен  қатар  Кіші  Азия 

және  басқа  да  жанартаулық  аймақтарда  кездеседі.  Қызыл  түсті  ақықтың  сапасы  ұзақ  уақыт  күнге 

немесе  арнайы пештерде  қыздырылу  арқылы  айтарлықтай  жақсарды. Тұзға  қаныққан  темірді  алдын 

ала,  түссіз  халцедонмен  ептеп  қыздыру  арқылы  жасанды  түсті  ақық  алуға  болады.  Халцедонды 

шамадан  тыс  қыздырғанда,  құрамындағы  капилляр  судан  айырылады,  сол  себепті  мөлдірлгі 

жойылады, ағарады, көбінесе жарықшақтанады.  

Сонымен  тарихи  шығармада    жазылған  деректерді  келтірейік.  «...Оны  күйдіріп  тұрған  күнге 

қыздырып  болғаннан  кейін»,  ақықты  берілген  әдіс  арқылы  өңдеу  жайлы  саяхатшы  Насыр-и-Хосров 

былай баяндайды: «Бұл қалада (Йемендегі Сана) ақық дайындайды. Ол – таудан өндірілетін тас. Оны 

құммен  көміп,  отта  қыздырады,  одан  соң  құмымен  күнге  шығарады  да  станоктарда  өңдейді.  Мен 

Мисреде  сұлтанға  Йеменнен  әкелінген  қылышты  көрдім.  Оның  сабы  және  қынабы  жақұт  тәрізді 

қызыл ақық кесегінен жасалған».  

«...Және  жазылғандар  ағарып  барады»  -  тастағы  жазуларды  өшіру  жайлы  қызықты  естеліктерді 

Бирунидің  өзінің  «Хронологиясынан»  кездестіреміз.  Табиғатта  тастардың  жазу  тәрізді  желішіктері  жиі 

кездесетінін айта келе былай дейді: «Тастардың бұл түріне жасанды түрде өндірілгендері жатады. Бірде, 

шиит  жаршылардың  біреуі  менен  бір  нәрсе  байқап  қалды,  осының  салдарынан  пайдадан  айырылып 

қалуым мүмкін еді. Сонда мен ол үшін әл-Киндидің «әл-Талвих» кітабынан ащы заттардан у жасау жайлы 

үзінді жазып бердім. Егер сол ерітіндіменен ақыққа жазу жазып, оны отқа жақындатса, онда ақық бетінде 

ақ  жазулар  пайда  болады».  Сонда,  ол  ақыққа  мынадай  сөздер  жазған:  Мұхаммед,  Әли  және  т.с.с., 

үзіндінің  әдемілігі  мен  ұқыптылығына  қарамады.  Оларды  табиғи  тас  ретінде  және  олар  осындай 

жерлерден өндіріледі деп. Сонымен ол осы тастар үшін шииттерден ақша алды. 


 

137 


Жақұт  (рубин).  Бируни  бойынша  жақұт  парсының  жахунт  сөзінің  арабтық  термині,  ал  инд 

тілінде  раг-падма  (қызыл  сулы  лалагүл  -  нилуфар).  Индустар  жақұтты  раг  (қызыл)  деп  атады,  ал  « 

падма  -  ол  тек  оған  эпитет  қана  »,  -  деп  жазады  Бируни.  Бәлкім  мұнымен  рубин  атауы  да  тығыз 

байланысты,  себебі  rubinus  латын  тілінде  rubeus  -  қызыл  деген  мағына  береді,  ал  біздің  қызыл 

жақұтымыз осы рубин. 

Бируни және оның замандастары (Әл-Кинди, т.б.) жақұтты түсі бойынша ажыратады: ол қызыл, 

адам  ағзасының  қанының  түсіндей  болады  және  қою  қызыл,  жасыл  шафран  түсті,  қызғылт,  күлгін 

түстілері  де  кездеседі.  Бируни  адамдардың  керемет  әңгімелерінен,  түрлі  әдеби  көздерден  осы 

минерал  туралы  құнды  деректер  жинап,  оның  өзгешелігі,  қай  елдерде  кездесетіндігі,  қандай  түрі 

халық арсында танымал, кең қолданысқа ие екені жайлы көптеген мысалдар келтіреді. 

Кейінгі  минералогияда,  Бирунидің  жақұт,  жахунт,  раг-падма  деп  атап  кеткен  бағалы 

минералдары,  корундтың  түрлі  түсті  және  мөлдір  түрлестеріне  біріктіріледі.  Бируни  осы  алюминий 

тотық (Al

2

O



3

) минералын, ол алмастан басқа барлық минералдарды сызатынын айтады. Мөлдір және 

сонымен қоса түрлі түсті түрлері бағалы минералдарға жатады және жақұт деп аталады. Оның түрлі 

түсті  және  мөлдір  түрлері  қаттылығы  жағынан  тек  алмасқа  ғана  жол  береді,  сондай-ақ  жақұттың 

алуан  түрлі  және  ашық  түрлері  бағалы  тастар  арасында  бірінші  орында.  Бируни  жақұттың  бұл 

қасиеттерін  ескеріп:  «Жақұт  -  бағалы  тастар  арсындағы  бірінші  орындағы  ең  алғашқы  әдемісі»,  - 

дейді.  Корунд  және  оның  бағалы  ерекшеліктері  қазіргі  минералогия  курсында,  Бирунидің  түсі 

бойынша  жіктемесімен  дәлме-дәл  сәйкес  болып  отыр.  Ендеше  солардың  түрлестеріне  тоқталайық: 

қызыл  жақұт  –  рубин;  сары  жақұт  -  шығыс  топазы;  көк  жақұт  –  сапфир;  күлгін  жақұт  -  шығыс 

аметисі, мөлдір жақұт - лейкосапфир және т.б. 

Бируни  жақұттың  және  оның  түрлестерінің  кенорындары жайлы  көптеген  маңызды  мәліметтер 

келтіреді.  «Хирканд  теңізінің  шығанағында  орналасқан  Сарандиб  аралында  және  осы  аралға 

параллель  бойлай  созыла  орналасқан  жағалаудағы  таулы  қыраттарда  жақұттың  басты  кенорындары 

орналасқан.  Осы  жердегі  қызыл  жақұт  кендері  өте  майда  тастар  арасынан  өндіріледі».  Мұнда 

жақұттың  шашылым  түріндегі  кенорны  туралы  айтылып  отыр.  Шынында  да  аралдың  орталық 

бөлігінде таулы қырқа төбелер бар және  олар ашық-қызыл анартасты таужыныстармен көмкерілген. 

Аралдың  оңтүстік  батыс  бөлігінде  қалыптасқан  алювийлік  тасындыларда,  көне  заманнан  өндіріліп 

келе  жатқан  түрлі  бағалы  минералдардың  шашылым  түрлері  кездеседі.  Бұл  аймақта  гравийден  - 

сапфир,  рубин  және  корундтың  көптеген  түрлері,  аквамарин,  хризоберилл,  циркон,  турмалин,  әр 

түрлі  шпинель,  аметист  және  тау  хрусталі,  топаз  және  ерекше  анартастан  -  альмандин  сияқты 

көптеген  минерал  түрлері  өндіріледі.  Бұл  өлке,  жоғарыда  аталған  бағалы  тастарды  көне  заманнан 

қазірге  дейін  өндіріп  келе  жатқан  және  осы  кәсіптерін  айтарлықтай  мақтан  тұтатын  өңір  болып 

табылады. 

Лағыл  (шпинель).  Бируни  лағылдың  кенорыны,  оның  түрлерін  қандай  минералдармен 

жаңылыстырып  алу  жайлы,  физикалық  қасиеттері,  оны  табу  жолдары  және  т.б.  осындай  қасиеттері 

туралы  айтарлықтай  анық  сипаттама  келтіреді.  Лағыл  сипаттамасына  келетін  болсақ:  «Наср  лағыл 

кенін  Бадахшанға  алып  барады,  оның  ойынша  Бадахшан  мен  лағыл  арасында  ешқандай  байланыс 

жоқ. Оның Бадахшан лағылы деп аталу себебі, тек оны осы жер арқылы таситын өңір болып табылуы 

және оны қырлайды және жалтырлайды. Бадахшан Наср үшін «басқа елдерге шығатын үлкен қақпа» 

болып табылады», - деп жазады Бируни. Алайда Бадахшан және лағыл арасында тығыз байланыс бар. 

Соған  байланысты  біраз  зерттеушілердің  Бадахшан  сөзі  көне  еуропалық  тілдерде  «балахш»  деп 

аталатын  лағылдың  бір  түрінің  әсемдігінен  шыққан  деп  санайды.  Ал  кейбір  зерттеушілер  лағыл 

немесе «балахш» сөзінің пайда болуы Бадахшан мемлектінің атынан шыққан, оның жер қойнауынан 

өндіргені емес, Бадахшан базарында көптеп сатылғанына байланысты деп тұжырымдайды. 

Егер  бұлай  болса,  онда  лағыл  кенорындары  қайда  жерде  орналасқан?  Бұл  сұрақтың  жауабын  да 

Бируниден  табамыз:  «Лағылдың  кені  Варзафандж  қыстағы  орналасқан  жерде.  Ол  Бадахшаннан  үш 

күндік жол және Вахан шекарасында орналасқан.» Біздің білуімізше, бұл аймақ Памирде, Пяньнджа - 

Амударьяның бір тармағы Вахандарья өзенінің жағасындағы аңғарлар болып табылады. 

Бирунидің лағылды табу жағдайлары туралы сипаттамасы: «Лағылды тау хрусталіне ұқсас аппақ 

тастардың  қабыршақтарынан  табады...  Одан  қабыршақтарды  қырып  алып  тастағанда,  бағалы  тас 

немесе бір үлкен бөлік түрінде көрінеді, бірақ бұлай сирек кездеседі, немесе анартастың қабыршақта 

орналасқан  түйірлері  тәрізді  бірнеше  дұрыс  пішінді  бөліктерден  тұратын  түрлеріде  кездеседі». 

Кейінгі минералогияда осындай жаралымды жеодаларды друза деп атайды. Олар тек кристалл немесе 

таужыныстар қуыстарында ерітіндіден жаралған минералдық заттардың жиналуы нәтижесінде пайда 

болады. Содан олар қуыс қабырғасында өсіп друза түзеді, әдетте кварц қабыршақтардан тұрады. 



 

138 


Лағыл  Бирунидің  ойынша  түсі  бойынша  ажыратылады:  біреулері  ақ  түске  ие,  басқалары  қара, 

қайсыбіреулері  ашық-қызыл  түсті,  «...лағылдың  ішіндегі  ең  мықтысы  -  найзаки  деп  аталатыны,  ол 

шафран түсті және сондай таза». 

Қазіргі  күндердің  өзінде  де  минералогия  кітаптарында  мен  сөздіктері  арсында  лағыл  мен 

жақұтты  жаңылыстырып  жатқанын  кездестіреміз.  Әйтседе  осыдан  мың  жыл  бұрын  Бируни  осы  екі 

минералдың  қасиеттік  ерекшеліктерін  нақты  анықтап,  оларды  бір-бірінен  ажырата  білген.  Оның 

пікірінше  лағыл  мен  жақұтты  олардың  қаттылығы  және  меншікті  салмағы  бойынша  ажыратуға 

болады, жақұт лағылдан қаттырақ; жақұттың меншікті салмағы - 3,85, ал лағылдікі - 3,58.  

Ұлы  ғұлама  қандасымыз  Мұхаммед  Хайдар  Дулатидің  XVI  ғасырда  жазған  энциклопедиялық 

«Тарих-и  Рашиди»  шығармасынан  да  бағалы  тастардың  қазақша  атауларын  кездестіріп  отырмыз. 

Мысалы: 

Йеменденде – ақыққа, Бадахшанда – лағылға

Айналуға тас болып, уақыт керек, қабылда. 

Бұл кітаптан және мынандай өлең жолдарынан кездестіреміз: 



Жақұт һәм дүр, һәм гауһар, қымбат асыл тастары, 

Безендірген олармен мөлдір көктің астарын. 



Мөлдір  (тау  хрусталі).  Тау  хрусталі  –  түссіз,  кварцтың  мөлдір  түрі.  Пирамиданың  үшкір 

төбелерінде  алты  қырлы  ұзын  призма  түрінде  кристалданады.  Кварц  құрамы  жағынан  халцедонмен 

барабар  (сердолик,  агат,  оникс),  олар  кварцтың  жасырын-талшықты  бір  түрі  болып  табылады. 

Сондықтан  бұл  минералдардың  меншікті  салмағы  және  қаттылығы  да  тиісінше  келеді.  Сондай-ақ 

кварц кристалдары агат жеодаларында да пайда болады. Кварц және халцедон тобы минералдарының 

кейбір қасиеттерінің ұқсастығы жайлы Бируни олардың біртектілігі бойынша келтіреді. 

Мөлдір  туралы  араб  сөздіктерінде  оның  басқа  да  баламалары  беріледі.  Араб  атауларының  тау 

хрусталіне  жақыны  грузинск,  броли,  ол  да  «тау  хрусталі»  мағынасын  білдіреді,  гректің  «берилл», 

алғашқыда  ол  да  «тау  хрусталі»  мағынасын  білдірген.  Барлық  осы  терминдер  тастың  аккадтық 

атауымен – бураллумен сәйкестендірілуі керек. 

«Тау хрусталі оникспен бірдей меншікті салмаққа ие... » - қазіргі анықтаулар бойынша кварцтың 

меншікті салмағы 2,59–2,66 шамасына тең. Бируни бұл туралы өте дәл айтқан, ол кварцтың меншікті 

салмағын  өзінің  анықтауындағы  ақықтың  меншікті  салмағы  –  2.56  шамасымен  салыстыра  отырып 

берген. 


 

Әдебиет 

 

1.   Бируни А. Минералогия. М., АН СССР, 1963. – с. 116-121. 

2.   Әл-Машани А.Ж. Әл-Фараби және бүгінгі ғылым. Алматы, Алаш, 2004. - 216 б. 

3.   Байбатша Ә.Б. Мұхаммед Хайдар Дулати: Ататегі мен өмірбаяны. Алматы, Арыс, 2009. - 54 б 

және 84 б. 

 

 



МИКРОМИНЕРАЛОГИЧЕСКОЕ ИССЛЕДОВАНИЯ ЗОЛОТО-ПОЛИМЕТАЛЛИЧЕСКИХ 

РУД ГЛУБОКИХ ГОРИЗОНТОВ РИДДЕР-СОКОЛЬНОГО МЕСТОРОЖДЕНИЯ 

 

Шакирова Г.С. 



КазНТУ имени К.И.Сатпаева, г. Алматы, Республика Казахстан 

 

Риддер-Сокольное  месторождение



 

относится  к  крупным  и  известно  более  200  лет.  Изучением 

руд  месторождения  в  разное  время  занимались  многие  исследователи  [1,  2  и  др.].  Руды  верхних 

горизонтов  уже  отработаны.  Рудное  поле  месторождения  распологается  в  центральной  части 

Синюшинского антиклинория, в опущенном тектоническом блоке среднедевонских отложений.  

Основная  масса  полиметаллических  руд  месторождения  локализуется  в  так  называемом  верхнем 

«критическом» горизонте, приуроченном к пачке кремнистых пород (микрокварцитов) крюковской свиты 

среднего  девона  (эйфель),  экранируемом  пачкой  алевролитов.  В  пределах  этого  горизонта  оруденение 

представлено линзообразными или близкими к пластообразным рудными телами, залегающими согласно 

с  вмещающими  отложениями  и  приуроченными  к  купольным  структурам.  Сложены  рудные  тела 

густовкрапленными  и  сплошными  послойными  рудами,  сменяющимися  на  глубину  штокверковыми  в 

силицидах. Последние же, в свою очередь, сменяются зоной развития относительно крупных кварцевых и 

карбонатно-кварцевых  жил  с  бедным  поли-металлическим  оруденением,  но  обогащенных  золотом, 


 

139 


концентрации  которого  иногда  представляют  самостоятельное  промышленное  значение.  Развитые  в 

висячем боку рудных тел послойные руды нередко венчаются в верхней части куполом барит-кварцевых 

пород.  

Кроме  указанных  руд  на  месторождении  выделяется  оруденение  нижнего  «критического» 

горизонта,  развитое  в  центральной  части  Лениногорского  рудного  поля.  В  этом  горизонте, 

расположенном  на  контакте  лениногорской  и  крюковской  свит,  представленных  соответ-ственно 

агломератовыми  туфами  и  углеродистыми  кремнистыми  алевро-пелитами,  руды  размещаются  в  зоне 

контакта.  Оруденение  прожилково-штокверковое.  Встречаются  и  мощные  (до  2-5  м)  жилы  сплошных 

руд. В целом рудная залежь имеет близкую к пластообразной форму и согласное залегание при секущем 

положении слагающих ее прожилков и жил.  

Целью  микроскопических  исследований  было  изучение  залежей  глубоких  горизонтов  (залежи 

Быструшинская, Южный фланг Быструшинской, Победа, III-Юго-Западная; 14, 15, 16, 17 горизонты) 

проявлено богатое золото-сульфидно-жильное оруденение, связанное с поздним этапом и оторванное  

во  времени  от  полиметаллического  (верхние  горизонты).  Концентрации  сульфидов  в  кварцевых, 

кварц-серицитовых,  кварц-карбонатных  жилах  различны  по  залежам.  Выделенные  минеральные 

подтипы  руд  (медноколчеданные  и  существенно  медные;  колчеданно-медно-цинковые;  колчеданно-

полиметаллические;  существенно  свинцово-цинковые  и  цинковые)  в  жилах  в  основном  создают 

гнезда,  вкрапленность,  убогую  вкрапленность.  Определяющий  профиль  оруденения  для  каждой  залежи 

следующий:  1)  Быструшинская  –  полиметаллический,  преобладает  медь;  2)  Южный  фланг 

Быструшинской  свинцово-цинковый; 3) III-Юго-Западная - полиметаллический, преобладает цинк.  

В  целом  по  залежам  сульфидно-жильные  руды  относятся  к  полиметаллическим  с  отношением 

Cu:Pb:Zn  и  халькопириту:  галениту:  сфалериту  соответственно  0,5:  1:  1,8  и  1,2:  1:  2,3.  Отношение 

Ag/Au  равно  2,3.  Данные  минералогических  исследований  в  целом  подтверждают  аналитические 

результаты. 

На рисунках 1 показаны богатые золотые руды глубоких горизонтов месторождения. 

 

 



 

Рисунок 1 – Кварц-полиметаллическая руда цементирует обломки микрокварцитов 

(гор. 15, Южный фланг Быструшинской залежи) 

 

Для 



вкрапленных 

и 

гнездово-вкрапленных 



руд 

в 

большей 



степени 

характерны 

аллотриоморфнозернистые  и  гипидиоморфнозернистые  структуры.  Аллотриоморфнозернистая 

структура присуща всем подтипам руд. Она характеризуется страстанием зерен неправильной формы 

сфалерита,  халькопирита,  галенита,  блеклой  руды.  Она  типична  и  для  внутреннего  строения  этих 

минералов.  Гипидиоморф-нозернистая  структура  также  свойственна  всем  подтипам  руд.  Она 

обусловлена идиоморфизмом пирита по отношению к сфалериту, халькопириту и галениту.  

Главные  рудообразующие  минералы-  сульфиды  -халькопирит,  сфалерит,  галенит,  пирит; 

блеклая    руда  является  второстепенным  минералом.  К  числу  ценных  относятся  золото  и  серебро. 

Другие  минералы  встречаются  редко  или  очень  редко.  Среди  нерудных  минералов  к  главным 

относятся кварц, доломит, серицит.( Таблица 1.)   

 


 

140 


Таблица 1 

Минеральный состав руд глубоких горизонтов 

Риддер-Сокольного месторождения 

 

Главные 



Второстепенные 

Редкие 


Рудные 

Халькопирит 

Сфалерит 

Галенит 


Пирит 

Золото 


Серебро 

Блеклая руда 

(тетраэдрит) 

 

Теллуровисмутит



1

 

Хедлейит



2

 

Пильзенит



1

 

Тетрадимит



1,2

 

Теллурожозеит



1,2

 

Алексит



3

 

Гессит



1

 

Висмут самородный



1

 

Бурсаит



2

 

Бурнонит



1

 

Сульфид свинца?



4

 

Арсенопирит



1

 

Нерудные 



Кварц 

Доломит 


Серицит 

Кальцит 


Хлорит 

Рутил 


 

Результаты  микроскопических  исследований  руд  показывают,  что  в  залежах  глубоких 

горизонтов  месторождения  пирит  занимает  резко  подчиненное  значение  в  сравнении  с  верхними.  В 

целом по всем изученным залежам среднее содержание  главных сульфидов составляет (%): пирит-4, 

халькопирит-11,4,  сфалерит-9,4,  галенит-  4,6.  С    понижением  концентрации  пирита,  увеличивается 

роль висмута, теллура и селена. 



 

Золото в рудах  

Золото в сульфидно-кварцевых рудах «сквозное», т.е. отлагалось неоднократно. Встречается оно 

во  всех  главных  сульфидах,  кварце,  сериците,  хлорите  и  карбонате.  Выделены  следующие 

парагенетические  минеральные  ассоциации  с  которыми  связано  золото:  золото-пирит-кварцевая; 

золото-халькопирит-кварц-серицитовая; 

золото-сфалерит-тетраэдрит-сульфосольно-халькопирит-

кварцевая;  галенит-золото-  теллуридно-кварцевая  и  возможно  золото-теллуридно-кварцевая;  золото-

кварцевая (безсульфидная); убого-сульфидно-кварц-карбонатная. 

В  кварце  золото  встречается  в  свободном  виде  среди  сульфидов  и  на  удалении  от  них  и  в 

срастании с сульфидами. Основная часть золота в свободном виде имеет размер от 0,007 до 0,02 мм, 

редко  до  0,05х0,1  мм.  С  данной  ассоциацией  выделилась  сурьмяная  свинцово-медная  сульфосоль 

бурнонит  и  висмутовый  сульфид  свинца-бурсаит,  который  содержит  сурьму  в  качестве  примеси. 

Блеклая руда данной ассоциации также сурьмяная. 

Поздняя  среди  сульфидов  золото-галенит-теллуридная  ассоциация  широко  проявлена  и  наложена 

на  ранние  минеральные  образования.  Анализ  по  распределению  золота  в  главных  сульфидах  и 

нерудных минералах отчетливо наблюдается два момента: 1) золото особенно часто в них находится 

в  срастании  с  галенитом;  2)  отсутствие  золота  (кроме  Южного  фланга  Быструшинской  залежи)  в 

галените.  Минералы  теллура  присутствуют  в  существенно  медно-жильных,  колчеданно-медно-

цинковых,  полиметаллических  рудах,  в  кварц-серицитовой  массе  с  золотом  и  сульфидами.  На 

рисунке 2 показан золото-галенит-теллуридная ассоциации. 

 

1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   81




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет