Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының ЕҢбектері



жүктеу 8.29 Mb.

бет12/81
Дата12.01.2017
өлшемі8.29 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   81

Литература 

 

1.  Антоненко В.Н. Водоснабжение и ирригация. Учебник. Алматы, Каз НТУ им. К.И.Сатпаева. 2001 

2.  Антоненко В.Н. Перспективы магазинирования подземных вод в Юго-Восточном Казахстане. 

Тр.междун.научно-практ.конф. «Вода: ресурсы, качество, мониторинг, использование и охрана вод», 

Алматы,2008 

3.  Плотников  Н.И.  и  др.  Гидрогеологические  основы  искус-ственного  восполнения  запасов 

подземных вод. М., «Недра», 1978 

4.   Bize  J.,  Bourquet  L.,  Lemouane  J.,  Alimentation  artificielle  des  nappes  souteraines. 

MassonetCieEditeur,Paris.1972 

5.   Jauffret  D.-Possibilités  de  recharge  artificielle  de  la  nappe  alluviale  de  la  Loire  en  Saone-et-Loire 

pour sécuriser l’alimentation en eau potable. BRGM/RP-53087-FR, 27 p., 1 ill., mai 2004 

 

 



ПЕРСПЕКТИВЫ МЕСТОРОЖДЕНИЙ МАГМАТИЧЕСКОГО ТИПА В УКРЕПЛЕНИИ 

РЕСУРСОВ МЕДИ КАЗАХСТАНА 

 

Маманов Е.Ж., Байбатша А.Б. 

КазНТУ имени К.И. Сатпаева, г. Алматы, Республика Казахстан 

 

Анализ  геологического  строения  Казахстана  показывает  широкое  развитие  базит-гипербазитовых 

интрузии  на  территории  республики.  Многие  интрузивы  несут  признаки  медно-никелевой 

минерализации.  Особое  место  занимает  Восточный  Казахстан  (Зайсанская  складчатая  зона)  с  его 

многочисленными  интрузиями  базит-гипербазитов  и  медно-никелевым  оруденением  (Южный 

Максут). 



Медно-никелевое оруденение Казахстана. Проявления медно-никелевой (медь преобладает над 

никелем) минерализации в Казахстане немногочисленные и пока не имеют промышленного значения. 

Этот тип оруденеия связан с габбро-норитовыми интрузиями зон коллизии (Бакырчик-Суздальской - 

Максут,  Койтас)  и  рифтогенных  структур  континентального  типа  (Успенской  -  Камкор,  Акжал-

Аксоранской  –  Кенши).  В  Жонгаро-Североприбалхашской  металлогенической  зоне  в  связи  с 

ультраосновными  интрузиями  установлены  только  геохимические  ореолы  никеля  (до  0,6  %)  и 

кобальта (до 0,01 %).  

Медно-никелевое  оруденение  Казахстана  изучено  весьма  слабо.  По  имеющимся  данным  в 

формировании  медно-никелевой  минерализации  можно  выделить  два  этапа:  магматический 

(ликвационный)  и  постмагматический  (гидротермальный)  этапы  [1].  С  первым  этапом  связаны 

сингенетичные  руды  в  перидотитах,  габбро-норитах,  габбро-диабазах,  составляющие  на  отдельных 

объектах  до  70  %  руд  (Максутская  группа).  Во  втором  этапе  формировались  эпигенетические 

прожилковые,  прожилково-зернистые  и  зернистые  руды,  сульфидные  жилы  и  брекчиевые  руды  в 

зонах  смятия  и  разломов  (Камкор).  Эти  руды  сопровождаются  околорудными  изменениями 

вмещающих  пород  (оталькование,  хлоритизация  и  актинолитизация).  Выделенные  два 

генетических  типа  сульфидных  медно-никелевых  руд  часто  пространственно  совмещены.  И 

возможно, что руды второго этапа образовались за счет переотложения руд первого. 

Согласно Колотилову Л.И. [2] с формированием доорогенных интрузий мафит-ультрамафитов 

Казахстана связано образование месторождений и рудопроявлений полезных ископаемых, которые 

сгруппированы им в следующие рудные формации (табл. 1). 

 


 

63 


Таблица 1 

 Рудные формации по [2] 

 

Магматическая формация 



Рудная формация 

Габбро-диабазовая 

Сульфидные медно-никелевые руды 

Габбро-перидотитовая 

Хромиты, сульфидные кобольт-никелевые руды, 

алмазы 


Дунит-пироксенит-габбровая 

Титано-магнетитовые и ильменит-магнетитовые 

руды, платиноидов 

Пироксенит-перидотитовая 

Сульфидные медно-никелевые руды 

Габбро-плагиогранитная 

Медно-колчеданные руды, золото-сульфидно-

кварцевые месторождения 

 

Медно-никелевое 



оруденение 

Северного 

Казахстана 

проявилось 

в 

раннепалеозойскую 



металлогеническую  эпоху.  С  кембрийской  активизацией  блоков,  сложенных  докембрийскими 

образованиями  связана  халькопирит-пирротин-пентландитовая  минерализация,  получившая  развитие  в 

перидотит-пироксенит-норитовых  стратиформных  интрузиях  златогорского  комплекса  [1].  Медно-

никелевая сульфидная минерализация обычно приурочена к меланократовым обогащенным Mg разностям 

основных  пород. Руды  комплексные:  Cu,  Ni, Co, платиноиды,  Au  и  Ag.  Медно-никелевая  минерализация 

представлена  сингенетичной  рудной  вкрапленностью,  очень  редко  эпигенетическими  сплошными рудами 

(Златогорское месторождение). Златогорский комплекс Авдеевым А.В. [3] отнесен к рифтогенным. 

Ультрабазиты  несут  тонкорассеянную  вкрапленность  пирротина,  пентландита  и  халькопирита. 

Кроме  вкрапленных  руд  в  ультраосновных  породах  встречаются  тончайшие  жилки  пирротина, 

халькопирита и пентландита. По данным Михайлова Н.П., Шаркова Г.В. и др. (1966) более перспективны 

в  отношении  оруденения  считаются  перидотиты,  пироксениты  и  дуниты.  Богатое  вкрапленное 

оруденение  приурочено  к  центральному  телу  дунитов,  а  сплошные  сульфидные  руды  –  к  площадям 

развития габбро-пегматитов [4]. 

Шарская  структурно-формационная  зона  –  осевая  структура  Зайсанской  складчатой  системы. 

Ведущие  полезные  ископаемые  зоны:  хром,  никель-кобальтовое  оруденение,  ртуть,  золото,  менее  – 

медь, олово, вольфрам. 

Медно-никелевая минерализация связана с габброидами максутского типа. Габброиды этого типа 

в  пределах  зоны  обнаружены  в  Тастауском,  Преображенском  и  Буконьском  массивах.  Они  слагают 

здесь  тела  площадью  от  первых  сотен  квадратных  метров  до  0,15  км

2

,  представляющие  собой 



сохранившиеся  среди  гранитойдов  останцы  и  ксенолиты.  Представлены  габброиды  расслоенными 

оливиновыми габбро и габбро-диоритвми. 

Сульфидная  минерализация  установлена  в  габброидах  Тастауского  массива.  Здесь  содержится 

пирротин, халькопирит, пентландит. Содержания никеля и меди обычно – сотые доли процента, редко 

0,1%  (Ni).  Габброиды  по  своим  характеристикам  идентичны  максутскому  никеленосному  массиву  и 

поэтому представляют потенциальную перспективу. 

Руды 

месторождения 



магматические 

пентландит-халькопирит-пирротиновые. 

Менее 

распространены  магнетит-халькопирит-пирротиновые  с  пентландитом  и  пирит-халькопирит-



пирротиновые  с  пентландитом  руды.  Содержание  в  руде:  никеля  –  до  0,34  %,  меди  0,46  %,  кобальта 

0,02  %,  серебра  6,1  г/т,  платины  17  мг/т,  палладия  170  мг/т.  По  результатам  разведочных  работ 

месторождение мелкое, не доизучено. 

Критерии  оценки  рудоносности  базит-ультрабазитовых  интрузивов.  При  поисках 

месторождений 

медно-никелевых 

руд 


используются 

данные 


региональных 

поисковых, 

детализационно-оценочных  геофизических  работ.  Важным  результатом  региональных  геофизических 

съемок  в  рудных  районах  является  выделение  глубинных  разломов  и  контролируемых  ими  поясов 

интрузий  ультрабазитов  и  базитов.  Наличие  интрузий  гипербазитов  и  габброидов  является  основным 

критерием возможной никеленосности территории. 

Для  Казахстана  медно-никелевые  месторождения  являются  нетрадиционным  промышленно-

генетическим  типом.  Вследствие  этого  серьезные  работы,  направленные  на  выявления  этих 

месторождений  в  Казахстане  не  проводились.  Известные  месторождения  медно-никелевых  руд 

(Южный  Максут,  Камкор  и  Златогорское)  относились  в  разряд  мелких  объектов,  а  последние  два 

считались  некоторыми  геологами  даже  рудопроявлениями.  Только  с  открытием  месторождения 

Колотонк  в  Китае  стало  очевидным,  что  в  Казахстане  возможны  подобные  объекты  промышленного 

значения. К перспективным можно отнести массивы Карсакпай-Улытауского района [5]. 


 

64 


Литература 

 

1. Байбатша А.Б. Модели месторождений цветных металлов. Алматы, 2012. 448 с. 

2. 

Колотилов 



Л.И. 

Доорогенный 

геосинклинальный 

магматизм 

Казахстана 

и 

его 



металлогения.//Доорогенная металлогения геосин-клиналей. Общие вопросы и региональная металлогения. 

Свердловск, 1976. С. 134-138. 

3.  Авдеев  А.В.  Офиолитовые  зоны  и  история  геологического  развития  территории  Казахстана  с 

мобилистских позиций //Советская геология. 1984. с. 63-72. 

4.  Михайлов  Н.П.  Семенов  Ю.Л.  Каратургайский  пикрито-диабазовый  комплекс  в  Казахстане  и 

некоторые вопросы петрологии пикритов. 1965.  

5.  Бейсеев  О.Б.  О  геологических  основах  поисков  сульфидных  медно-никелевых  руд  в  Северном 

Улытау. КазИМС. 1969. с. 55-57 



 

 

ҰҢҒЫМАНЫ КОЛТЮБИНГ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ БҰРҒЫЛАУ ЖӘНЕ  

ОНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ 

 

Баудинов Д.С.,  Молдабеков М.С. 



Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ, Алматы қ, Қазақстан Республикасы 

 

Қазіргі  таңда,  мұнай  мен  газ  алатын  орындарда  табиғи  қордың  азайып  бара  жатқанына 



байланысты біз бұрғылаудың жаңа техникасы мен технологияларын қолданысқа енгізуге міндеттіміз, 

себебі бұрын соңды қолданылған әдістер заманауи талаптарға сай келмейді, және жұмыс жүргізудің 

сапасына әсерін тигізуде. 

Бұрғылаудың  жаңа  әрі  болашағы  бар  әдістердің  қатарына  колтюбингктік  бұрғылау  әдісін 

жатқызуға  болады.  Олардың  артық-шылығын  атап  өтетін  болсақ,  колтюбингктік  бұрғылау 

технологиясы  мен  қарама-қарсы  диффренциалды  қысым  кезіндегі  бұрғылау  технологияларын  қоса 

пайдаланған  кезде  бұрғылау  жұмысының  жоғары  тиімділігі  қамтамасыз  етіледі.  Аталмыш  қос 

технологияларды  қолданудың  нәтижесінде  бұрын  соңды  қол  жетпеген  мұнайды  алуға  мүмкіндік 

туындайды. 

Депрессияда иілгіш құбырларда бұрғылаудың негізгі артықшы-лықтарына төмендегілер жатады: 

- өнімді қабаттардың қайтарым коэффицентінің артуы; 

- қосымша құбырларды қосу үшін жұмыс барысын тоқтату қажеттілігінің жоқтығы, нәтижесінде 

бұрғылаудың басынан аяғына дейін жұмыс толығымен бақылауда болады; 

-  ұңғымаларды зерттеу үшін кететін материалды және қаржылай шығынның қысқаруы; 

- Бұрғылау  ерітіндісі  мен  технологиялық  сұйықтықтарға  кететін  материал  шығынының 

қысқаруы; 

- ұңғыма  бетіндегі  гидростатикалық  қысымда  төмендетудің  есебінен  қашау  жұмыстарының 

көрсеткіштері мен бұрғылаудың механикалық жылдамдығының артуы;  

- қиын  және  апатты  жағдайлармен  күресуге  кететін  уақыт  пен  шығынның  азаюы  (сіңіп  кету, 

жабысып қалу, қолдан жасалған репрессия және т.б. жағдайлардың жоқ болуы); 

- ашылған коллекторлардың және қоршаған ортаның толықтай экологиялық қауіпсіздігі; 

- жалпы бұрғылауға кететін уақыттың азаюы. 

Бұрғылау кезінде иілгіш құбырлардың колонналарын төмендегідей жағдайларда қолданылады: 

а) оқпаны 216 мм дейін, тереңдігі 1800 м дейінгі терең емес ұңғымаларды бұрғылау кезінде; 

б)  тік  болуы  мүмкін  екінші  немесе  бірнеше  өзектерді  бұрғылау  үшін.  Алайда,  негізгі  өзектен 

иіліп-бағытталған  және  көлденең  орналасқан  кезде  бұрғылау  неғұрлым  нәтижелі  болып  табылады. 

Иілгіш  құбыр  колонналары  10/10  м  дейін  қиғаш  жұмыс  істеуді  қамтамасыз  етеді.  Көлденең 

аумақтарда  ИҚК  өтімділігі  1993-1995  жылдары  колоннаның  өтімділігі  диаметрі  50,8  мм  болған 

жағдайда  300  асатын,  қазіргі  таңда  ол  көрсеткіштер  60,3  және  73  мм  диаметр  болғанда  500-600  м 

дейін артқан, болашақта бұл көрсеткіштерді 1000 м дейін көтеру жоспарда тұр.  

Иілгіш құбырларды бұрғылаудың өндірістік саласында қолдану 90-шы жылдардан бастау алады. 

1991 жылы АҚШ-та тек 3 ұңғыма бұрғыланса, 1994 жылы ол көрсеткіш 150-ге дейін жетті, ал қазіргі 

уақытта  оның  жалпы  саны  200-ге  дейін  жетті.  Ал  Канада  елінде  аталмыш  уақыт  аралығында  39 

ұңғыма бұрғыланған. 

ИҚК  қолданылатын  бұрғылау  құрал-жабдықтары  айтарлықтай  ықшам  болып  келеді,  сонымен 

қатар  көп  жағдайларда  бұрғылау  мұнарасын  қажет  етпейді.  Жалпы  алғанда  бұрғылауға  арналған 



 

65 


жиынтыққа  кіретін  агрегаттар  жер  асты  жұмыстарына  арналған  агрегаттардың  масштабты  түрде 

үлкейтілген түрлерінен тұрады. Сонымен қатар, аталмыш жиынтыққа бұрғылау ерітіндісін дайындап, 

тазалайтын  жылжымалы  құрылғы  кіреді.  Жуғыш  ерітінді  ретінде  көмірсутегі  негізінде  жасалған 

ерітіндіні  қолдануға  болады,  ол  болмаған  жағдайда  тазаланған  және  құрамы  бөлінген  мұнайды 

қолдануға болады. Соған байланысты, бұрғылау ерітіндісін дайындап, оны тазалауға кететін шығын 

азаяды,  сонымен  қатар,  қолданылған  ерітіндіні  жою  мәселесі  де  туындамайтын  болады.  Жоғарыда 

аталып  өткен  бұрғылау  құралдарын  орнату  үшін  тек  800  м

аумағы



 

қажет,  әдетте  бұрғылау 

құралдарын орнату үшін 1500 м

2

 қажет ететін.  



Бұдан басқа, ИҚК қолдану кезінде қашауды ауыстыру үшін колоннаны көтеріп түсіру жұмысын 

тездетудің есебінен уақыт та үнемді пайдаланылады. 

Ал  құбырларды  қосу  кезінде  туындайтын  апатты  жағдайлар  болмайды,  себебі  жұмыстың  бұл 

түрі  мүлдем  жасалмайды.  Жұмыс  барысында  қауіпті  жағдайлардың  орны  аз  болады,  себебі  жер 

үстіндегі  және  жер  астындағы  барлық  жұмыс  барысы  басынан  аяғына  дейін  арнайы  құралдардың 

көмегімен бақылауда болады. 

Сонымен  қатар,  ИҚК  қолданудың  нәтижесінде  ұңғыманы  жер  астынан  жөндеуден  өткізу 

жұмыстарын  жүргізу  кезінде  жарақат  алу  жағдайларының  саны  төмендейді  және  қоршаған  ортаны 

қорғау бойынша қатаң талаптардың орындалуын қамтамасыз етеді. 

Арнайы  бұрғылау  жұмыстарын  жүргізу  кезінде  сыртқы  диаметрі  60,3  мм  кем  болмайтын  иілгіш 

құбырлар  қолданылады.  Алайда,  сыртқы  диаметрі  38.1,  44.5  және  50.8  мм  болатын  құбырлар  да  жиі 

қолданылады.олардың ішіндегі ең қолайлысы 89 және 114 мм диаметрлі құбырлар болып есептеледі. 

Бұрғылау  құралының  айналымын  өзіндік  ерекшеліктері  бар,  иілгіш  құбырға  қондырылған 

ұңғыма  ішіндегі  двигатель  қамтамасыз  етіп  отырады.  Бұдан  басқа,  иілгіш  құбыр  колонналарын 

қолдану  барысында  ауыр  бұрғылау  құбырларды  қолдану  мүмкіндігі  жоқ  болады.  Бұл  жағдай 

төмендегі себептерге байланысты құрал мен бұрғылау тәртібін таңдауға беглігі шектеу қояды: 

а) бұрғылау құралына салынатын жүктеменің аздығы; 

б) двигательдің айналып тұурын қамтамасыз ететін айналманың аздығы; 

в)  двигательдің  жоғары  айналымдығы,  себебі  ол  болмағанда  бұрғылау  құралына  берілетін  қуат 

күші аз болып қалады. 

Колтюбинг – мұнай мен газ саласындағы құрал-жабдықтардың ішінде ең қарқынды дамып келе 

жатқан  түрі  және  мынадай  бөліктерден  тұрады:  металлургия  жағынан  арнайы  металлды  иілгіш 

құбырлар колонналарын өндіру; конструкторлық жағынан жер беті мен ұңғыма ішіндегі құралдарды 

жобалау және ақпаратты өңдеу бағдарламасы. (1 сурет). Бұрғылаудың осы түрін бүгінгі күндері және 

болашақта  да,  әсіресе  климаттық  және  гелогиялық  жағдайлары  қатаң  аумақтарда  қолданудың 

нәтижесінде  түбегейлі  өзгерістерге  алып  келетіні  сөзсіз.  Осы  кешенді  құралды  дамытуда  жүйлеі 

түрде жұмыс жүргізудің нәтижесінде ғана толыққанды жағымды жетістіктерге қол жеткізуге болады. 

 

 



 

1- сурет. Бұрғылаудың колтюбингктік әдісі 

 


 

66 


Иілгіш  құбырларды  қолдану  негізі  болып  табылатын  аталмыш  техниканы  алғаш  рет  жасап 

шығарудың  алғашқы  талпыныс  өткен  ғасырдың  60-шы  жылдары  болған.  Алғашында  жұмыс  терең 

емес  ұңғымаларды  тоқтатусыз  күрделі  жөндеуден  өткізу  барысында  жүргізіледі  бастады.  Осы 

технологияны  дайындап,  иілгіш  құбырлары  бар  құралдарды  өндіріске  бірінші  болып  қосқан  АҚШ 

пен Канада фирмалары болып табылады. [2] 

Қазіргі  таңда  ұзын  иілгіш  құбырларды  қолдану  арқылы  жүргізілетін  белгілі  50-60 

операциялардың ішінде әлем бойынша төмендегілері неғұрлым көп тараған: 

- Бұрғыланатын  қабаттың  жоғарғы  бетін  өңдеу,  технологиялық  ерітінділер  мен  арнайы 

сұйықтықтарды және газды беру; 

- Құралдарды  геофизикалық  зерттеу  жасау  үшін  түсіру,  әсіресе  еңіс  және  көлденең  орналасқан 

ұңғымаларды; 

- Цементті көпірлерді орнату; 

- Қабаттарлы изоляциялау және т.б. жұмыстарды жүргізу.[2] 

Иілгіш құбырлар әсіресе бұрғылау кезінде айтарлықтай жақсы нәтиже көрсетеді. Қазіргі уақытта 

дәл  осы  бағыт  қарқынды  дамып  келуде.  Иілгіш  құбырлардың  көмегімен  депрессия  жағдайында 

ұңғыманы тоқтатусыз бұрғылауға және оның дебитін 3-5 есе арттыруға мүмкіндік береді. 

Иілгіш құбырлармен бұрғылаудың негізгі артықшылықтарына төмендегілкр жатады: 

- Өнімді қабаттардың өнім беру коэффицентінің артуы; 

- Құбырларды  қосу  үшін  бұрғылау  процессін  тоқтату  қажеттілігінің  жоқтығы,  нәтижесінде 

бұрғылаудың барысында депрессия үнемі бақылауда болады; 

- Ұңғымаларды меңгеру бойынша кететін қаржылай және материалды шығындардың азаюы; 

- Бұрғылау ерітінділері мен технологиялық сұйықтықтарға кететін материал шығынының азаюы; 

- Бұрғылаудың  механикалық  жалдамдығының  артуы  мен  қашаудың  жұмыс  көрсеткіштерінің 

артуы; 


- Қиындықтар  мен  апатты  жағдайлармен  күресу  үшін  кететін  уақыт  пен  материал  шығынының 

төмендеуі; 

- Ашылып отырған коллекторлардың және қоршаған ортаның толық экологиялық қауіпсіздігі; 

- Бұрғылау барысына кететін жалпы уақыттың қысқаруы. 

 

 

 



2-сурет. Колтюбингті құрылғыны қолдану кезіндегі шығынның және жөндеу жұмыстары  

мерзімінің азаюын дәстүрлі технологиямен салыстыру 

 

Депрессия  жағдайында  иілгіш  құбырларды  қолдану  арқылы  бұрғылау  жұмысы  бірнеше  кезеңге 



бөлінеді. Бірінші кезеңде қарапайым бұрғылау құралдарымен немесе ескі ұңғыманың өзегі арқылы өнімді 

қабатқа  дейін  бұрғыланады.  Екінші  кезеңде  өнімді  қабат  аумағында  депрессия  жағдайында 

колтюбингктік кешенді қолдану арқылы ұңғыма-ның өзегі ашылып, өткізіледі. 

Табиғи  қоры  азайған  жерлердегі  ескі  ұңғыманың  өзегінен  қосымша  өзек  ашу  арқылы  иілгіш 

құбырлармен  көлденең  қабатты  бұрғылау  әдісінің,  дебиті  аз  және  істен  шыққан  ұңғымаларды  қайтадан 

игерудің  болашағы  ерекше  болып  табылады.  Қазіргі  күннің  өзінде  иілгіш  құбырларды  қолдану  арқылы 

бұрғылаудың  нәтижесінде  көмірсутегінің  баланстан  тыс  қорлары  мен  қосымша  мұнай  мен  газ  алуға 

мүмкіндік беріп тұр.  



 

67 


Дәстүрлі  колтюбингктік  құрал:  бұл  инжектордың  тартымдылық  күші  40  т.,  иілгіш  құбырдың 

диаметрі  60,3  мм  және  ұзындығы  3500  м,  немесе  диаметрі  73  мм  және  ұзындығы  2200  м.,  болатын, 

жартылай тізбекке орнатылған өтімділігі жоғары тартқыш болып табылады. Иілгіш құбыры бар барабаннан, 

құбырды  беру  механизмі(инжектор),  инежекторға  құбырды  беру  үшін  радиусы  өзгеріп  отыратын 

бағыттаушы құбыр ("гусак"), басқару панелі бар оператордың кабинасы және барабанды электр қуатымен 

қамтамасыз  ететін  бөлімнен  құрастырылған.  Кешеннің  құрамында  келесі  заттар  болады:  өзі  көтерілетін 

мұнараның  инжекторы  үшін  жинақталған  ауыздық  негіз,  шлюз-лубрикаторы  бар  атқылауға  қарсы 

құралдардың  кешені.  Мұнара  мен  шлюз-лубрикатор  қысым  астындағы  ұңғымаға  кешен  мен  бұрғылау 

колонналарын түсіріп, көтеру үшін арналған. 

Колтюбингті қолдану технологиясының негізгі кемшіліктері негізінде келесіні атап өтуге болады: 

•  Құбыр өздігінен айнала алмайды; 

•  Айналдыру кезіндегі құбырдың әлсіздігі (жұмыс жүргізу барысында құбыр айналып кетеді); 

•  Жуғыш немесе басқа да сұйықтықтардың айтарлықтай үлкен қысымы.[2] 

Еліміздің  мұнай  және  газ  саласын  дамыту  мақсатында  заманауи  технологияларды  қолдану  қажет. 

Сол  үшін  біз  мұнаймен  айналысатын  басқа  да  мемлекеттермен  бәсекелес  болу  үшін  бұрғылау 

саласындағы  әдіс-тәсілдерді  үнемі  дамытып  отыруымыз  қажет.  Менің  ойымша,  аталып  өткен 

мәселелердің  көбісін  бұрғылаудың  колтюбингктік  әдісін  енгізудің  нәтижесінде  шешуге  болады.  Себебі 

қазіргі таңда иілгіш құбырларды қолдану айтарлықтай сәтті шешім болып табылады. 

 

Әдебиет 

 

1. Журнал Coiled tubing times: “Перспективы применение колтюбинговых установок для бурения 

вторых стволов в ОАО НК Роснефть”. Номер3 апрель 2003г. 

2. Исмаилов А.А. “Технология бурения на зрелых месторождениях”, Алматы 2010г. 

3. А.Г.Молчанов, С.М.Вайншток “Подземный ремонт и бурение скважин с применением гибких 

труб” 


4. Тагиров К.С., Нифантов В.А. “Вскрытие продуктивных пластов в режиме на депрессии 

 

 



ОҢТҮСТІК – ТОРҒАЙ ОЙПАҢЫНДАҒЫ ГРАБЕН-СИНКЛИНАЛДАРДЫҢ  

ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ 

 

Мұратбай А., Баудагулова Г.Т. 

Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ, Алматы қ., Қазақстан Республикасы 

 

Арысқұм  ойысының  көлемі  300х150-200  км.  Оның  шегінде  Арысқұм,  Ақшабұлақ,  Сарылан, 



Бөзінген және көлемі кішірек Даут грабен-синклиналы анықталған. Ақсай, Ащысай және Табақбұлақ 

горст-антиклиналдарымен бөлінген, ойыстың түзілімінде үлкен маңызы бар.  

Арысқұм  грабен-синклиналы  Арысқұм  йінді  ойысының  батыс  шетінде  қалыптасқан.  Белдемнің 

солтүстік-батысы негізгі Қаратау терең жарылымымен жалғасқан. Сейсмобарлау нәтижесімен ол 250 км., 

ені    30-50 км. созылған. Іргетасы кембрийге дейінгі гетероген жасы және 5,0-0,7 км, тереңдікте тараған. 

Іргетас Дощан ұңғымаларынан ашылған. Қоныс алаңының батыс бортында Арысқұм грабен-синклиналы. 

Оның орталық бөлігінде әзірге бірде-бір ұңғымадан ашылмаған. 

Мезозойға  дейінгі  кешені  Арысқұм  грабен-синклиналында  жарылымдармен  жарылған  және 

әртүрлі блоктарымен (с тенденцией) ақырындап енуі 1200 м. солтүстігінде және 600 м.  оңтүстігінде 

тереңдігі  6500м.  дейін,  бағыттаушы  ұңғыма  1-П  Бектас.  Детальды  сейсмобарлау  жұмыстарымен 

солтүстік  жартысында  Арысқұм  грабен-синклиналынан  Майбұлақ  жарылым  үсті  көтерілімі 

анықталған. Юра-бор түзілімен өндірістік мұнайгаздылығы анықталған, батыс бортының антиклинал 

емес  тұтқыш  анықталған,  юра  түзілімінің  йілу  белдемімен  байланысты.  Бектас  құрылымынан 

өндірістік мұнайгаздылық  жоғарғы окомнан, Қоныс құрылымынан өндірістік газмұнайлығы төменгі 

неакомнан және жоғарғы юра түзілімдерінен анықталған. 

Ақшабұлақ грабен-синклиналы Арысқұм йінді ойысының орталық бөлігін қамтиды, батысында және 

шығысында  Ақсай  және  Ащысай  көтерілім  іргетасымен  шектеледі  және  ені  30  км.,  ұзындығы  250  км. 

Қаратаудың  солтүстік-батысынан  Долдабай  және  Богдок  көтеріліміне  дейін.  Қарастырылып  отырған 

грабен-синклиналы  барлық  жерде  тектоникалық  сипаттамаға  йе.  Қаратау  және  батыс  Ұлытау 

жарылымымен  бөлінген.  Арысқұм  йінді  ойысының  іргетасы  7  км.  тереңдікке  дейін  енген,  содан  соң 

солтүстігінде  1,6  км.  дейін  және  оңтүстігінде  0,8  км.  дейін  көтерілген  және  жарылымдармен  жарылған, 

солтүстік-шығыс блок қатары. 



 

68 


Ақшабұлақ  грабен-синклиналының  орталық  бөлігінен    Оңтүстік  Торғай  ойпаңында  ең  терең 

параметрлік ұңғыма 2-П солтүстік  Ақшабұлақтан бұрғыланды. Терңдігі 4774 төменгі  юра Сазымбай 

свитасына кірген, аймақтың дамуы рифтоген этапындағы күрделі жарылымдармен көрсетілген. 

Ақшабұлақ  грабен-синклиналының  оңтүстігінен  құрылымдық  36-С  және  38-С  ұңғымалары 

бұрғыланған.  Мезозойға  дейінгі  жарылымдар  бірінші  ашылған  және  төменгі,  ортаңғы  эффузиямен 

көрсетілген,  ашық-сұр  жыныстарымен,  мору  қыртыстарымен,  конгломерат-брекчия  түрлері,  төменгі 

карбонның визей-серпухов әктастары. 

Тұран  геофизикалық  экспедициясының  сейсмобарлау  материалын  интерпритациялау  бойынша  бұл 

қалыңдық орта-жоғарғы палеозойға тиесілі. Полинологиялық зерттеу конгломерат-брекчия үлгілері, көр-

сетілген  қалыңдық  төменгі  юра  кезеңінде  жиналғанын  көрсеткен.  38-С  ұңғыманың  қимасынан,  яғни 

керннен мұнай белгілері білінген, йісімен және ашық сұр түстерімен. 

1992  жылы  Оңтүстік-Ақшабұлақтан  4-П  параметрлік  ұңғымасы  бұрғыланған;  тереңдігі  1300  м. 

төменгі  юра  түзілімінің  астынан  ортаңғы-жоғарғы  палеозой  жарылымдарымен  қалыңдығы  2  км. 

ашылу  керек  болған.  Ұңғыма  3670  м.  тереңдіктен  ,  төменгі  юра  сазымбай  свитасының  жоғарғы 

қимасынан тоқтаған. Бұл ұңғыманы бойынша сейсмопрофилдеу нәтижесі бойынша іргетастың таралу 

тереңдігі бұл аймақта 5 км. құрайды. 

Бознген  грабен-синклиналы  Арықұм  йінді  ойысының  шығыс  шетінен  анықталған.  Шығысынан 

ол  Батыс-Ұлытау  терең  жарылымымен  шектелген,  Ұлытау  массивімен  байланыстырады  және  оның 

оңтүстік  төмендеуі  мезозой-кайнозой  шөгінділерінің  астымен  жалғасады.  Оның  батыс  шекарасында 

кулис  тәрізді  бір-біріне  кіретін  Табақбұлақ  және  Ащысай  горст-антиклиналы  бар  ,  онымен  үлкен 

бөлігі өзінің шайылуымен тектоникалық байланыста.  

Табақбұлақ  грабен-синклиналы  меридионалды  бағдарлауда  оңтүстігінде  кеңінен  Ащысай 

көтерілімінде  тұйықталады.  Мұнда  про-терозой  іргетасының  төмендеуі  2,6  км.  жетеді,  солтүстігінде 

бірден  0,4  км.  дейін  көтерілген.  Негізінен  Бозінген  грабен-синклиналы  160х25-15  км.  көлемімен 

сипатталады. Көбіне кең бөлігі екі депрессияға бөлінген: негізінен Бозінген және Батыс-Бозінген грабен-

синклиналдармен.  Соңғы  шоғырлануы  Батыс-Табақбұлақ  және  Шығыс-Ащысай  аралық  жарылым-

дарымен  тұйықталған.  Бозінген  грабен-синклиналыныңекі  шамамен  15  км.,  созылымы  160  км.  дейін. 

Бозінген  грабен-синклиналының  шегінде  13-С,  42-С  және  1-П  ұңғымалары  бұрғыланған.  Біріншісі 

шоғыры юра жастағы жыныстардан шықпаған, ал соңғысы төменгі юра түзілімінің Сазымбай свитасында 

3722  м.  тереңдікте  тоқтаған.  Тек  42-С  ұңғыма  Бозінген  грабен-синклиналының  солтүстік  орталығынан 

төменгі  юра  жасындағы  шөгінділердің  астына  695  м.  тереңдікке  өткен,  алмаса  келген  қоңыр-сұр 

аргилиттер  және  сұр  хемогенді  әктастар  қалыңдығына  кірген.  (алдын-ала  жобалауы  бойынша  орта 

палеозой жасында). 

Сарылан  грабен-синклиналы  Арысқұм  ойысының  бөлігін  құрайды.  Ақшабұлақ,  Бозінген  грабен-

синклиналымен  байланыспайды.  Бұны  дәлелдейтін  1-П  Сарылан  3615  м.  тереңдіктегі  ұңғымасы 

дәлелдейді,  мезозой  жарылымдарының  қимасын  ашқан,  ұқсас  араласқан  депрессия,  тек  қалыңдығымен 

бөлінетін,  стратиграфиялық  –  геофизикалық  материалдарға  сүйенсек  Сарылан  грабен-синклиналы  кері 

құрылымның жіңішке сызықты түрінде болады. Ол меридиональ бағытта ені 20-25 км. бойынша 1000 

км-ден жоғары созылып жатыр. 

Сейсмобарлау  және  бұрғылау  материалдарына  қарағанда  Сарылан  грабен-синклиналының 

іргетасының  төмендеуі  орталық  бөлігінде  белгіленген,  абсолютті  белгіде  5  км.  және  одан  жоғары 

сипатталады. Солтүстік орталығында іргетас үсті біртіндеп 0,6 км. дейін көтеріледі. 

Даут  грабен-синклиналы  Оңтүстік-Торғай  ойпаңының  оңтүстік-шығысында,  Арысқұм  ойысының 

солтүстік-батысында хр. Үлкен Қаратаумен шектеледі. Оның құрылымы конфигурациясы, шектері және 

тағы  басқа  таралы  деректер  грави  және  магнитобарлау  материалдарын  интерпритация  нәтижесінде 

алынған.  Ол  Үлкен  Қаратау  жарылымының  солтүстік-батыс  жалғасында  орналасқан.  Арысқұм  және 

Жіңішкеқұм  грабен-синклиналына  жақын.  Даут  грабен-синклиналы  солтүстік-батыс  бағдарында  65х20 

км. көлемімен сипатталады. Сейсмобарлау жұмысының нәтижесіне қарасақ, жүргізілген солтүстік-батыс 

шегінде жарылымның максималды абсолютті белгіде шағылу беткейінің таралуы іргетастың жоғарғы -1,3 

км.  үйретілген.  Даут  грабен-синклиналының  орталық  бөлігінде  іргетас  жабынының  төмендеуі  5  км-ден 

асуы мүмкін. 

Қазіргі кезде Оңтүстік Торғай ойысының Арысқұм йінді ойысында 16 мұнайгаз кен орны ашылған. 

Локальды  таралған,  негізінен  грабенмен  шектелген  төменгі-ортаңғы  юра  түзілімдері  (генерационды 

сипатқа ие). Олардың мұнайгаз аналық қабаты ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін генерационды 

сипатқа ие. 

Арысқұм  мұнайгазды  белдемде  газмұнайлы  Арысқұм  кенорны,  Досжан  мұнай  кенорны, 

Майбұлақ мұнай кенорны және Қоныс газмұнайлы кенорны ашылған. 


 

69 


Ақсай  мұнайгазды  белдемде  Қызылқия  газмұнайлы  кенорны,  Ақсай  және  Караваншы  мұнайлы 

кенорны ашылды. 

Ақшабұлақ  мұнайгазды  белдемде  ақшабұлақ,  Нұралы,  Шығыс  Нұралы,  Батыс  Нұралы 

кенорындары ашылған. 

Мұнай  және  газ  шоғырлары  ортаңғы  және  жоғарғы    юра,  төменгі  және  жоғарғы  неоком 

түзілімдерімен байланысты. Сонымен қатар төменгі юра комплексінің өнеркәсіптік мұнайгаздылығы 

да шеттелмейді, яғни осы қимадағы колменторларын сипатталады. 

Ойыстың  ауданы  және  стратиграфиялық  қима  бойынша  мұнайгаз  шоғырларын  ретін  бақылайтын 

геолого-құрылымдық  ерекшеліктері  аумақтағы  аймақтық  мұнайгазды  комплексі  юра  және  неоком 

көлемінде және зоналық мұнайгазды комплексті анықтауға мүмкіндік береді. 

Юра түзілімдері әртүлі өлшемде және грабен бағытында локализданған. Құлдилау ырғағына, мұнайгаз 

комплексінің  литологиялық  құрамының  ерекшелігіне  және  табиғи  резервуарға  байланысты  грабендер 

автономды мұнайгаз түзілімінің ошағына айналады. 

Литологиялық  құрылымы  бойынша,  төменгі  борды  құрайтын  эпитекті  мұнайгазды  комплекс 

тармағы неоком көлеміндегі континентальды құм-сазды қызыл түсті қабатты құрайды. 

Бұл  қабаттың  литологиялық  әрекеттілігіне  байланысты  2  бөлімге  төменгісін  төменгі  дауыл 

жәнежоғарғысын  жоғарғы  дауыл  свита  тармағына  бөлуге  болады.  Төменгі  дауыл  свита  тарамы  өз 

кезіндегі  таужыныстарының  әртекті  литологиялық  топтамасымен  құралған:  төменгі  құмтасты  және 

жоғарғы сазды. 

Құмтасты топтама Арысқұм грабен-синклинальінде 0-ден 140 м. ауытқуымен дамыған, арысқұм 

беткейі ретінде берілген. Төменгі дауыл свита тармағының құмтастарына жоғарғы сиымды-сүзбелену 

қасиеті  тән,  ашық  кеуктілік  20-30%,  өткізгіштік  0,5  мкм.  Және  оданда  жоғарыны  құрайды.  Сазды 

топтама  қалыңдығы  100-170  м.  қызыл-қоңыр  сазбен  белгіленген,  таралу  ауданда  аймақтақ 

флюидтірек рөлін атқарады. 

Геохимиялық зерттеуге қарағанда, дауыл свитасының құрылысына қатысты жыныстар органикалық 

заттармен  және  битумойдтардың  төмендігімен  сипатталады.  Тек  кей  жағдайда  ғана  органикалық 

заттардың өсуі 0,5% дейін ғана, бөлек жұқа сұр түсті саз қабатшаларында байқалады, ал битум  0,1% 

байқалады. 

Оңтүстік Торғай ойысындағы Арысқұм мұнай-газды ауданында 4 мұнай-газды белдем бөлінген. 

Мұнай-газды  белдемдер  2-ші  реттегі  геоқұрылымдық  элементтерге  негізделген.  Бұлар  Арысқұм 

өнімділігі  ішкі  участкілерінің  көмпимелерімен  және  сүйірлене  тамамдалу  белдемі  және  грабен-

синклиналь бортындағы тектоникалық экрандалуымен байланысты. 

 



1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   81


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал