Хабаршысы



жүктеу 6.96 Kb.
Pdf просмотр
бет1/17
Дата08.09.2017
өлшемі6.96 Kb.
#11975
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 

 
 
 
 

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 

 
 
С.БӘЙІШЕВ АТЫНДАҒЫ АҚТӚБЕ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ 
                                                                ХАБАРШЫСЫ 
ғылыми журналы 
 
ВЕСТНИК 
АКТЮБИНСКОГО  УНИВЕРСИТЕТА  ИМ. С.БАИШЕВА 
научный журнал 
______________________________________________________________________________ 
Қазақстан Республикасының ақпарат министрлігінде 2004 жылдың 29 қаңтарында тіркелген,  куәлік  № 4645-Ж 
Зарегистрирован в Министерстве информации Республики Казахстан, свидетельство № 4645-Ж от 29.01.2004 г. 
 
№ 3 (49) 
октябрь 
2015
 
 
БАС РЕДАКТОР 
ГЛАВНЫЙ РЕДАКТОР 
Ахан Б.А. 
БАС РЕДАКТОРДЫҢ 
ОРЫНБАСАРЫ 
ЗАМ. ГЛАВНОГО  
РЕДАКТОРА 
Абдикаликов К.А. 
РЕДАКЦИЯ АЛҚАСЫ 
РЕДКОЛЛЕГИЯ 
Агзамова А.Б. (Казахстан) 
Абрахам Алтонаян 
(Великобритания) 
Асаров А.А. (Казахстан) 
Бияшев Б.Г. (Казахстан) 
Жанпейсова Н.М. (Казахстан) 
Камаруль Хавари (Малайзия) 
Корченко А.Г. (Украина) 
Ли Дзень Хун (КНР) 
Лыгина О.И. (Казахстан) 
Мухитдин Бин Исмаил (Малайзия) 
Султангареева Р.А. (Башкортостан) 
Тяпухин А.П. (Россия) 
Терегулов Ф.Ш. (Башкортостан) 
Хасанов А.Х. (Узбекистан) 
 
Адрес редакции: 
г.Актобе 
ул.бр.Жубановых д.302 «А» 
для писем: 030000 г. Актобе,  
а/я 64 
e-mail: edu_ausb@mail.ru 
тел.:8(7132) 974081,82 
 
Жарияланған мақала  
авторларының пікірі редакция кӛзқарасын 
білдірмейді. 
Мақала мазмұнына авторлар  
жауап береді. 
Опубликованные материалы  
МАЗМҦНЫ            СОДЕРЖАНИЕ           CONTENTS 
 
ПЕДАГОГИКА  ҒЫЛЫМДАРЫ - ПЕДОГОГИЧЕСКИЕ НАУКИ
 
Ажуова А.К.  
Б.Күлеев поэзиясындағы заман мен адам бейнесі 
 
Алманов Ж.Т.  
Оценка уровня загрязнения воздуха в г. Актобе за последние годы  
 
Бердыбаев Е. М.  
Әкімшілік сыбайлас жемқорлық  құқық бұзушылықтарының  әкімшілік жауапкершілікке 
тартудың кейбір мәселелері 
 
Борамбаева А.М. 
Эпостық жырлардағы «батыр» концептісінің фреймдік құрылымы 
 
Грошева О.И.
 
Майдангалиева Ж.А.                                                                                        
Управленческие и этические проблемы таргетирования школ 
Демеуов А.Ш. 
Ұлы Абай – қазақтың жарық жұлдызы, мәңгі мақтанышы! 
 
Қарағұлова Б.С Тәшпенова Қ.Е. 
Кӛркем шығармалардағы бейвербалды амалдардың қолданысы 
 
Мамбеталина А.А.  
Этническая толерантность как психолого-педагогическая проблема 
 
Мустояпова А.С.  
Педагогика әдіснамасы ұстанымдарының жаңа бағыты  
 
Муханбеткалиев Е. Е. 
Ұлттық сенім «мәңгілік ел» идеясының құндылығы ретінде 
 
Токжанова А.М.  
Внедрение казахстанского компонента при адаптации зарубежных учебных пособий по 
английскому языку 
 
Туребаева Б.З., Султангалиева Ж.С.  
Студенттерді  толеранттылыққа  тәрбиелеу  жолдары  
 

 
 
 

  
 
13 
 
 
 
19 
 
 
 
29 
 
 
36 
 
 
42 
 
 
 
46 
 
 
 
51 
 
 
57 
 
 
 
62 
 
 
68 
Үш айда бір рет шығады  Выходит один  раз в три месяца
 
2000 жылдан бастап шығады             Издается с 2000 года 

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 

 
авторов не отражают точку 
зрения редакции. 
Авторы несут ответственность  
за выбор и представление 
фактов. 
Редакционная коллегия  
оставляет за собой право корректировки  
по ГОСТ 7.5.-98 «Журналы,сборники, 
информационные издания. Издательское 
оформление публикуемых материалов»,  
ГОСТ 7.1-2003 СИБИД  
«Библиографическая запись. 
Библиографическое описание.  
Общие требования и правиласоставления». 
 
 
Сдано в набор 01.11.2015 
Подписано в печать 01.11.2015 
Формат  21х29,7. Печ.л.8,4 
Тираж 100 экз. 
Отпечатанов РИЦ 
АУ им.С.Баишева 
 
 
 
 
 
 
 
76 
 
 
82 
 
 
 
87 
 
 
 
93 
 
 
97 
 
 
 
103 
 
 
 
110 
 
 
 
113 
 
 
 
121 
 
 
126 
 
 
131 
 
 
137 
 
 
143 
 
 
 
147 
 
 
152 
 
 
160 
 
 
 
163 
 
 
167 
 
 
171 
 
 
 
ТЕХНИКА ҒЫЛЫМДАРЫ - ТЕХНИЧЕСКИЕ НАУКИ 
 
Абдуллаев Х.Т.   
Размещения сети и опимизация многопрофильных больниц на зональном уровне  
 
Айбасова Ж.А., Раушанова И. М. 
Ақпараттық технологияны кең қолдану- қоғам дәуірінің негізі 
 
Алдамжаров Н.Н. 
Кенқияқ – тұз асты кен орындарындағы кӛлбеу және кӛлденең ұңғымаларды бұрғылау 
технологиялары  
 
Алматова Б.Г., Изтлеуова А.С., Асылбеков Н.О., Мусин Б.М. 
Жоғары  оқу  орындарында  инновациялық,  ақпараттық  бағдарламаларды  оқу  үрдісіне 
енгізу  
 
Әбдіқалықов Қ.Ә., Зұлқашев А.Б. 
 
DES криптожүйесі  
 
Балмаганбетова Ф.Т.   
Математическая  модель  векторного  поля  фильтрации  флюидов  в  пористой  среде 
продуктивного нефтяного пласта  
 
Барбосынова Г.Е.  
Ақтӛбе қаласындағы ықшамаудандарындағы демалыс аймағын жобалаудың кӛкейкесті 
мәселелері  
 
Берентаева Н.К. 
Общие 
закономерности 
механизмов 
радиационного 
дефектообразования 
в 
щелочногалоидных кристаллах при пластической деформации  
 
Беркешева А.С. 
К  вопросу  управления  непрерывным  перевозочным  процессом  в  общетранспортных 
узлах при взаимодействии различных видов транспорта 
 
Жубатырова А.Ш. 
Распад электронных возбуждений в щелочногалоидных кристаллах 
 
Имангазин М.К. 
Аралық қойманың тиімділігін анықтау 
 
Казбекова Г.К.,  
Разработка технологии получения строительных материалов из хвостов обогащения 
 
Медеуова Р.М.,  
Ақпараттық технологиялардың медицинадағы орны 
 
Моменов Б.М.,  
Подготовка специалистов в области дизайна в современных социально-экономических 
условиях 
 
Накипбекова А.Н. 
Особенности формирования творческих умений будущих дизайнеров в ВУЗе 
 
Нұрғазы Л. Қ. 
Мекемені басқаруды ұйымдастыру» бағдарламалық кешенінің құрылымы 
 
Сейлова Р.Д. 
Внедрение  в  учебный  процесс  электронных  учебников  блока  математических 
дисциплин 
 
Суингарин С.М., Шопанова Г.Е. 
Строительство железнодорожного участка Шалкар – Бейнеу 
 
Таванова Н.М., Жубанышева Г.И.  
Жоғары математика пәнінде инновациялық технологияны қолдану 
 
 

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 

 
 
 
 
 
ПЕДАГОГИКА  ҒЫЛЫМДАРЫ 
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ НАУКИ 
 
ӘӚЖ 82 
Ажуова А.К. аға оқытушы, магистр 
Касенова А.Н. студент 
С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университеті 
 
Б.КҤЛЕЕВ  ПОЭЗИЯСЫНДАҒЫ  ЗАМАН  МЕН  АДАМ 
БЕЙНЕСІ 
Аннотация  
Заманындағы 
қаламгерлер 
секілді 
Бернияз 
Күлеев 
шығармашылығының  бірі  –  адамды,  оның  рухани  дербестігін  жырлау, 
яғни  адамтану  мәселесі.  Ал  бұл  мәселені  талдау  барысында  ақынның 
идеялық мұрасын философиялық, танымдық, мәдени және ұлттық зерттеу 
арқылы тануға болады. Бернияз Күлеев адам жан дүниесін, адамгершілік 
мәселесі  және  заман  жырын  жырлады.  Сонымен  қатар,  Бернияздың 
жанын  қартайтқан  қоғамдағы  келеңсіз  құбылыстар  мен  әйел  теңсіздігі 
болды.  
Кілт сөздер: заман, адам, әйел теңсіздігі. 
 
 
Адам және оның қоғамдағы орнының мәселесі қай кезде болмасын, 
сол  қоғамдағы  кӛзі  ашық,  кӛкірегі  ояу  қайраткерлердің,  ақын, 
жазушылардың  ойындағы  негізгі  мәселе  болатыны  сӛзсіз.  Адамның 
тұрмысы  мен  тіршілігі  үшін,  тағдыры  мен  бақытты  ӛмірі  үшін  күресе 
біліп,  оны  жырларына  арқау  ету  –  халқы  дегенде  жүректері  қарыс 
айырылатын  ұлдардың  жырларындағы  маңызды  мәселе.  Дегенмен, 
заманына  қарай  адамы  сәйкестенетіндей,  адам  мәселесін  әр  қаламгер 
ӛзінше қарастырады. Философияда адам ӛміріне, оның дамуына қатысты 
пікірлер де аз емес. 
 
Адам  –  дүниедегі  ең  саналы,  асқақ  рухты,  ардақты  есім.  Ал  сол 
адамның  басты  қасиеті  –  адамгершілік  мәселесі  –  мәдениеттану  мен 
этиканың  мәні  мен  ӛзегі.  Адам  адам  болғалы  оларға  қойылатын  негізгі 
талап  –  адам  болу  проблемасы.  Адам  ӛзінің  санасымен,  ӛмір  сүру 
ерекшелігімен,  ӛзін  қоғамдағы  орнын  белгілеуімен  олардың  танымдық. 
Мәдени,  психологиялық  әрекеттерімен  айқындалады.  Қандай  қаламгерді 

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 

 
алып  қарасақ  та,  оның  шығармашылығының  жырлау,  яғни  адамтану 
мәселесі.  Мұны  ақынның  идеялық  мұрасын  философиялық,  этикалық, 
саяси танымдық психологиялық, мәдени, ұлттық жағынан талдап, зерттеу 
арқылы аңғаруға болады. 
 
Бернияз  Күлеев  те  табиғатты  барлық  нәрсенің  бастамасы  ретінде 
қарастырады. Оның кӛзқарасы бойынша, табиғат жеке-дара емес, адаммен 
байланысты  ӛмір  сүріп,  дамып  отырады,  ал  адам  табиғаттың  зор  жемісі, 
шыңы  болып  табылады.  Мысалы,  «Құдірет  жаратыпты  жер  мен  кӛкті» 
ӛлеңінде ақын табиғат пен адамның ажырамас біртұтас жүйе екенін, бірге 
дамып, бірге жетілгенін баяндайды: 
 
Құдірет жаратыпты жер мен кӛкті, 
 
Гүл қылып жер бетіне кӛкті тӛкті. 
 
Болсын деп гүлдің  гүлі, бәйшешегі, 
 
Гүлдетіп қызғалдақтай адамды екті [1.23]. 
 
Жер  мен  кӛктің  ӛзара  үйлесімділігін  айта  отырып,  осы 
құбылыстардан  кейін  барып  адамды  жаратты  дейді.  Бұл  жоғарыда  Кӛк 
Тәңірі,  тӛменде  қара  жер  болды,  ортасында  адам  баласы  жаралды  деген 
исі  түркіге  ортақ  ұғыммен  сабақтас  жатқан  ой.  Бұның  ӛзі  Бернияз 
Күлеевтің зерделі жан екендігін танытатын фактор. 
 
Кұлеев  шығармаларында  адамның  ерекшелеп  тұратын  жан 
тазалығы айтылады. Ол – жан бостандығы. 
 
Еркін жүрген ерке кӛңіл 
Қайғы –зарға толмай ма? [1.31]. 
Гүл жайнаған жас жүрегім балдырған,  
Еркіндікпен ойға есін алдырған [1.41],- 
деп, ақын қоғамның қатігездігіне шыдай алмай, ӛз әлсіздігін танытып, ақ 
ниетін, арман-қиялын, сезімін жүрегіне жеткізеді, сонымен сырласады. Ол 
«Жас  жүрегіме»  [1.34],  «Кӛңіл»  [1.158],  «Жүрегім»  [1.151],  «Ит  кӛңіл, 
арсыз кӛңіл, әуре кӛңіл» [1.172] т.б. ӛлеңдерінде ӛкініш, нала мен мұңның 
сары  сергелдеңіне  түсіп,  уақытқа,  жастық  шаққа  ӛкпесін  білдіреді.  Осы 
ретте  Р.Батырбекова  ақынның  әр  кездегі  жай-күйі  асқақ  романтикалық 
леппен суреттеледі дей отыра: «Бернияз лирик ақын... Әсіресе ғашықтық, 
сүйіспеншілік,  қуаныш,  реніш,  күдік,  сағыныш,  жалғыздық  сияқты 
мәңгілік, жалпыға ортақ сезім күйлері ақын суреттеуінде соншалық әрлі, 
айшықты шыққан» [2.195],-дейді. 
Адамның ішкі жан дүниесінің айқын кӛрінісі – оның адамгершілігі, 
намысы  мен  рухы.  Ол  –  ар  бостандығы.  Сол  замандағы  жастарға  кӛңілі 
толмай: 
Ұлда ұят, қызда қылық қалмай, 
Ар-намыстың мәңгі біткеннің [1.98],- 
деп,  жаңа  ӛмірді,  сауатты,  салауатты  ӛмірді  аңсайды.  Қазақтың  ұлттық 
сипаттан арылып, мәдени құлдырауға ұшырап, адам санасының тӛмендеп, 

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 

 
ұлттық сана мен ұлттық мүдденнің ӛшуін заман адамдарының тозғанымен 
бейнелейді. 
 
Бернияз  Күлеевтің  бостандығы-салыстырмалы  бостандық,  яғни 
қоғамдағы  келеңсіз  құбылыстардан  арылып,  қанаудан  құтылу.  Бұл  сол 
замандағы  әр  адамның  кӛксеген  арманы  болатын.  Ол  -  біріншіден,  әйел 
бостандығы, 
екіншіден 
елді 
қанап, 
жұртты 
жеп 
жүрген 
«әкімсымақтардың» озбырлығы. 
 
Әйел  теңсіздігі  –  ХХ  ғасырдың  басындағы  әдебиеттің  негізгі 
мәселесі.  Бұл  мәселе  тек  ХХ  ғасырдың  басында  ӛзекті  болды.  Ойлап 
қарасақ,  әйел  бостандығы  ХҮІІІ-ХІХ  ғасырларда  да  болған  емес.  Ол 
кәдімгі  тіршіліктің  күнделікті  нормасы  болды.  Әйел  теңсіздігін  сӛз 
еткенде  қазіргі  зеріттеушілер  екі  түрлі  пікір  айтады.  Бірі  әйел  теңсіздігі 
болды,  малға  сатты,  күң  ретінде  жұмсады  десе,  екіншілері  халық  әйелді 
ертеден  сыйлаған,  әйел  атымен  аталатын  рулардың  болуы,  әйелдерге 
тұрғызылған  кесенелер,  әйел  атымен  аталатын  жер-сулардың  аттары 
соның айғағы деп уәж айтады. 
 
Сондықтан  бұл  әйел  теңдігі  деген  мәселе  күрмеуі  мол  мәселе. 
Ақындар  суреттеп  отырған  кезеңде  әйел  ерге  тең  болды  деп  айта 
алмаймыз. Ол кезде қазіргідей гендерлік саясат жүргізілмегендігі белгілі 
жайт.  Сондықтан  әйел  теңдігі,  оқу-ағарту  мәселелері,  халық  ӛміріне 
қажетті  басқа  да  қоғамдық  –әлеуметтік  істер  ол  қоғамда  етек  алмады, 
ӛйткені  халық  ненің  пайда,  ненің  зиян  екенін  білмей,  ақты  қара  деп, 
қараны  ақ  деп  түсінді.  Бертін  келе,  қоғам  дамып,  заман  ӛзгеріп,  ғасыр 
басында  ұлт  мүддесін  ойлап,  жанашырлықпен  қараған  кӛкірегі  ояу,  кӛзі 
ашық  азаматтар  болды.  Уақыт  ӛте  келе,  халық  санасы  биіктеді.  Ақын 
шығармашылығындағы  қазақ  қызы  –  бостандықты  кӛксеген,  ӛнер-
білімнің  айдынына  шомылғысы  келген,  азаттықты  аңсаған  арманшыл 
бейне.  Адам  санасының  ӛсуі,  таным  кӛкжиегінің  кеңеюі  қоғаммен 
күресуіне,  басқалардан биік  тұруына  қуат,  күш  береді.  Қазақтың  қанына 
сіңген  мінез  –  ұяңдылық  –  дәстүрлі  мәдениетіміздің  қасиеті.  Бернияз 
Күлеев лирикалық кейіпкердің атынан жалынды сӛздер, арман сезімдерін 
айттырады.  Осы  мәселе  тӛңірегінде  қазақ  қызының  танымдық  ой-
әрекетінің,  кӛкжиегінің  дамып,  қоғамдық,  мәдени  ӛмірінің  алға  басуын 
мақсат еткен жолдар кездеседі. 
 
Ӛнер-білім бізге де бір қонар ма? 
 
Жемісіне іші-сыртым толар ма? 
 
...Таң ататын бізге де күн бол ма? 
 
...Теңдік тиер бізге де күн келер ме? [1.14], - 
деп, надандықтың оты сӛніп, оңымнан ай, солымнан күн тусын, алашыма 
айнадай сәуле берсін деген қазақ қызының тілек-арманы болатын.  
 
Жас  кезінде  молдадан  оқып,  бірақ  оны  тастап  кетіп,  заманына 
сыймай серілік құрған, ӛмір шындығын тереңнен жырлаған Ақан Сері де 

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 

 
осы  Бернияз  Күлеев  қозғаған  тақырыпты  ӛз  шығармашылығына  ӛзек 
етіпті. Оның «Зманға қарап» атты ӛлеңі былай басталады: 
 
Болғанда мұндай күйде заманымыз,  
 
Жай жатып сахарада қамаламыз. 
 
Болыс, би ет пен шайға мәз болуда,  
 
Қайткенде тура жолды таба аламыз. 
Үйренген  халықпыз ғой шегіншекке,  
 
Кәсіпсіз сахараға еріншекке. 
 
Байлар жүр малша күйсеп, малын айдап, 
 
Ұйқымен ӛмірі ӛтіп тектен-тек. 
 
Ұлттық ӛреде жыр толғайтын үлкен жүректі ақынадар ӛз заманына 
үн қосып отырады, адамның заманға қатынасын, жалпы замана тынысын 
ашып  кӛрсетуді  мақсат  етеді.  Заманның  халін  осылайша  сипаттауы 
осыдан.  
 
Сайып  келгенде,  Бернияз  Күлеев  заман  мен  адам  мәселесін  бірнші 
болып  кӛтерген  ақындардың  бірі,  яғни  ол  жеке  адамның  даму 
ерекшелігін,  танымдық  іс-әрекетін,  тұлға  ретінде  қалыптасуын,  рухани 
тазалығын, бас бостандығын жырлады. Оның адам мәселесі тӛңірегіндегі 
философиялық  ой  толғамдары  сол  қазақ  қоғамның  болмысы  мен 
танымдық дәрежесінің кӛрсеткіші десе де болады. 
 
Пайдаланылған әдебиеттер 
1.
 
Күлеев,    Б.  Таңдамалы  шығармалары  /Б.  Күлеев.  –  Алматы:  Ғылым, 
2000. – 284б. 
2.
 
Батырбекова,  Р.  Асқақ  жырлы  ақиық  ақын  /  Күлеев  Б.  Таңдамалы 
шығармалары. – Алматы: Ғылым 2000. –Б.149-153 
3.
 
Кенжебаев, Б. ХХ ғасыр басындағы әдебиет / Б.   Кенжебаев.– Алматы: 
Білім, 1994. – 352б.  
4.
 
Әбдіманұлы, Ӛ. Бернияз ақын /  Ӛ. Әбдіманұлы. -  Ақиқат. – 2005. -№4. 
– Б. 48-51 
5.
 
Алпысбаев,  Қ. Поэма және сюжет /  Қ. Алпысбаев.    –  Алматы  қазақ 
университеті, 1992. – 124б. 
 
 
Ажуова А.К.старший преподаватель, магистрант 
Касенова А.К. студент  
Актюбинский университет им. С.Баишева  
 
ОБРАЗ ВРЕМЕНИ И ЧЕЛОВЕКА В ПОЭЗИИ Б.КУЛЕЕВА  
Аннотация  

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 

 
  
В  статье  рассматриваются  творческие  искания  Б.Кулеева,  
анализируются  различные  взгляды  поэта  на  природу  духовности, 
нравственности, гуманного отношения к человеку. Через образы главных 
героев      можно  увидеть  ту  смутную  эпоху,  попытаться  понять,  что  же 
двигало людьми, в какой мере время диктовало их поведение. Поэт остро 
реагирует  на негативные явления и неравноправное положение женщин в 
обществе.  
Ключевые слова: время,  человек, неравноправное положение 
женщин. 
Azhuova A.K. senior lecturer,master 
Kasenova A.N. student 
Aktobe Uneversity by  S.Baisheva 
 
THE IMAGE OF MAN AND TIME IN THE POETRY OF B.KULEEV 
Annotation 
Modern  writer  and  poet  Berniyaz  Kuleev`s  works  is  about  spiritual 
individuality  of  human  being.  Berniyaz  Kuleev  says  about  world  of  man,  his 
humanity  and  modern  poem.  However,  negative  phenomena  and  female 
freedom had aged the soul of Berniyaz. 
Key words: time, man, female freedom. 
 
УДК 504 
Алманов Ж.Т.  ст.препод. 
Актюбинский университет им. С.Баишева 
 
ОЦЕНКА УРОВНЯ ЗАГРЯЗНЕНИЯ ВОЗДУХА В Г. АКТОБЕ ЗА 
ПОСЛЕДНИЕ ГОДЫ. 
 
Аннотация 
 
 
В данной статье рассмотрена тенденция загрязнения воздуха в 
городе Актобе за 2013-2014 года. 
 
Ключевые  слова:  загрязнение  атмосферы,  состояние  воздуха  в 
г.Актобе, состояние окружающей среды Республики Казахстан. 
 
Наблюдения  за  состоянием  атмосферного  воздуха  на  территории 
Республики Казахстан проводились в 37 населенных пунктах республики 

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 
10 
 
на  110  постах  наблюдений,  в  том  числе  на  56  стационарных  постах:  из 
них в г.Актобе (3 - №1 - Авиагородок, 14; №4 - улица Белинского, №5 – 
улица  Ломоносова,  7)  и  на  54  автоматических  постах  наблюдений:  в 
г.Актобе (2 - №2 – улица Рыскулова, 4 «Г»; №3 – улица Есет-батыра, 109 
«А»).  
На  стационарных  постах  ручного  отбора  проб  по  состоянию 
загрязнения атмосферного воздуха определяются следующие показатели: 
взвешенные  вещества  (пыль),  диоксид  серы,  растворимые  сульфаты, 
оксид  углерода,  диоксид  азота,  оксид  азота,  сероводород,  фенол, 
фтористый  водород,  хлора,  хлористый  водород,  углеводороды,  аммиак, 
серная кислота, формальдегид, н/о соединения мышьяка, кадмий, свинец, 
хром, медь, бензол. 
На  автоматических  постах  наблюдений  за  загрязнением 
атмосферного воздуха определяются следующие показатели: взвешенные 
частицы  РМ-10,  диоксид  серы,  диоксид  углерода,  оксид  углерода, 
диоксид  азота,  оксид  азота,  озон,  сероводород,  сумма  углеводородов, 
аммиак,  формальдегид,  метан,  не  метановые  углеводороды.  В 
зависимости от наличия приборов и оборудования в различных регионах 
определяются разные примеси. 
Для сравнения показания загрязнения воздуха рассмотрим данные с 
автоматических постов за 2013 год и 2014 год. 
 
Данные наблюдений вредных примесей, полученные с помощью 
автоматических постов за 2013 год 
 
Населенный 
пункт 
Номер 
ПНЗ 
Названия примесей 
Средняя концентрация 
Максимальная 
концентрация 
мг/м³ 
кратность 
превышения 
ПДК 
мг/м³ 
кратность 
превышения 
ПДК 
Актобе 

Взвешенные частицы 
РМ-10 
0,01 
  
0,1 
  
Диоксид серы SO2 
0,02 
0,3 
0,04 
0,1 
Оксид углерода CO 
0,04 
0,01 
0,6 
0,1 
Диоксид азота NO2 
0,04 
0,9 
0,1 
1,6 
Оксид азота NO 
0,002 
0,03 
0,02 
0,05 
Озон O3 
0,07 
2,2 
0,2 
0,9 
Сероводород H2S 
0,002 
  
0,03 
3,4 
Формальдегид HCOH 
0,03 
8,6 
0,3 
9,1 

Взвешенные частицы 
РМ-10 
0,001 
  
0,04 
  
Диоксид серы SO2 
0,01 
0,3 
0,02 
0,04 
Оксид углерода CO 
0,07 
0,02 
0,9 
0,2 

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 
11 
 
Диоксид азота NO2 
0,05 
1,2 
0,2 
1,9 
Оксид азота NO 
0,01 
0,10 
0,08 
0,2 
Озон O3 
0,04 
1,3 
0,1 
0,8 
Сероводород H2S 
0,001 
  
0,01 
1,8 
Формальдегид HCOH 
0,0004 
0,1 
0,02 
0,6 
 
Данные наблюдений вредных примесей, полученные с помощью 
автоматических постов за 2014 год 
 
Населенный 
пункт 
Номер 
ПНЗ 
Названия примесей 
Средняя концентрация 
Максимальная 
концентрация 
мг/м³ 
кратность 
превышения 
ПДК 
мг/м³ 
кратность 
превышения 
ПДК 
Актобе 

Взвешенные частицы 
РМ-10 
0,0 
  
0,0 
  
Диоксид серы SO2 
0,0 
0,0 
0,0 
0,0 
Оксид углерода CO 
0,06 
0,02 
0,4 
0,08 
Диоксид азота NO2 
0,03 
0,8 
0,09 
1,1 
Оксид азота NO 
0,01 
0,0 
0,04 
0,09 
Сероводород H2S 
0,001 
  
0,02 
2,3 
Формальдегид HCOH 
0,0 
0,0 
0,0 
0,0 

Взвешенные частицы 
РМ-10 
0,0 
  
0,0 
  
Диоксид серы SO2 
0,009 
0,2 
0,04 
0,08 
Оксид углерода CO 
0,4 
0,1 
1,4 
0,3 
Диоксид азота NO2 
0,04 
0,9 
0,09 
1,0 
Оксид азота NO 
0,03 
0,6 
0,08 
0,2 
Озон O3 
0,05 
1,6 
0,2 
1,1 
Сероводород H2S 
0,0007 
  
0,006 
0,8 
Формальдегид HCOH 
0,0 
0,0 
0,0 
0,0 
За  2013  год.  Индекс  загрязнения  атмосферы  (ИЗА5)  составил  3,8. 
Средняя  за  месяц  концентрация  формальдегида  составила  2,0  ПДК. 
Содержания  взвешенных  веществ,  диоксида  серы,  оксида  углерода, 
диоксида азота, оксида азота и хрома находились в пределах нормы. 
Максимальная  из  разовых  концентраций  взвешенных  веществ 
составила 4,4 ПДК, оксида углерода – 3,2 ПДК, диоксида азота – 2,0 ПДК, 
сероводорода – 1,8 ПДК, формальдегида – 1,7 ПДК. 
За  2014  год.  Индекс  загрязнения  атмосферы  (ИЗА5)  составил  2,5. 
Средняя  за  месяц  концентрация  формальдегида  составила  1,1  ПДК. 
Содержания  взвешенных  веществ,  диоксида  серы,  оксида  углерода, 
диоксида азота, оксида азота и хрома находились в пределах нормы. 

С.Бәйішев атындағы Ақтӛбе университетінің 
ХАБАРШЫСЫ №3 (49), 2015
 
 
12 
 
Максимальная из разовых концентраций хрома составила 2,6 ПДК, 
оксида углерода – 1,4 ПДК, диоксида азота – 1,3 ПДК, сероводорода – 2,0 
ПДК. 
Как видно из показателей в сравнении, уровень загрязнения воздуха 
в  городе  Актобе  существенно  не  изменился  и  входит  в  список  высоко 
загрязненных городов Республики Казахстан. 

Каталог: journals
journals -> Хабаршы вестник
journals -> Н. Ю. Зуева (жауапты хатшы), О. Б. Алтынбекова, Г. Б. Мәдиева
journals -> Л-фараби атында ы аза лтты
journals -> Issn 1563-0269 Индекс 75871; 25871
journals -> Issn 2306-7365 1996 жылдың қарашасынан бастап екі айда бір рет шығады
journals -> ҚОҒамдық Ғылымдар мәселесі вопросы общественных наук
journals -> Казахский национальный
journals -> Ғылыми журнал 1996 жылдың қарашасынан бастап екі айда бір рет шығады
journals -> Казахский национальный
journals -> №4(68)/2012 Серия филология

жүктеу 6.96 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет