Хабаршы вестник «Педагогика ғылымдары»



жүктеу 5.1 Kb.
Pdf просмотр
бет7/49
Дата28.04.2017
өлшемі5.1 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   49

Түйін 
Бұл мақала Қазақстан Республикасында француз тілі екінші шет тілі болып, оның болашақта дамуы мен пробле-
малары қарастылган. Мемлекетіміздің қазіргі заманға сай басым бағыт, Қазақстанда көптілді білімнің дамуын талқы-
лау. Қазақстан Республикасында француз тілі екінші шет тілі ретінде белсенді үлгі болып дамуына. Абай атындағы 
Қазақ Ұлттық Педагогикалық Унверситетінің басты назары көптілді білімнің дамуына үлес қосуы. 
Тірек сөздер: көптілдік, құзырет, екінші шет тілі, көптілді тұлға, көпмYдениетті тұлға  
 
Summary 
In this article discusses problems and prospects of development and teaching french as the second foreignlanguagein the 
Republic of Kazakhstan. Also In this article discusses need of development of a multilingualism in Kazakhstan, as priority 
direction  of  development  of  the  state  in  modern  conditions.  The  special  attention  is  paid  to  a  contribution  of  the  Kazakh 
AbaiNational Pedagogical University to development of a multilingualism in the Republic of Kazakhstan on the example of 
active development of french as second foreignlanguage. 
Keywords:  multilingualism,competence,second  foreign  language,  multilingual  (polylingual)  personality,  multicultural 
personality 
 
dОЖ 81'255.2 
 
ШЕТЕЛ ТІЛІН МЕҢГЕРТУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ 
ҚОЛДАНУДЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ 
 
Р.К. Садықова – Абай атындағы ҚазҰПУ-нің доценті, ф.ғ.к. 
 
Қазіргі таңда оқу үрдісінде шет тілін оқытудағы басты мақсат – шет тілді коммуникативті қалыптастыру жYне 
дамыту, оны еркін игеру. Шет тілі – заманның талабына сай, қоғамның Yлеуметтік-экономикалық, ғылыми-техника-
лық жYне мYдениеттің өркендеуінің басты кіліті. Бүгінгі таңда күннен-күнге шет тілін оқыту Yдістемесінің деңгейі 
жоғарылап  отыр.  Тілді  оқытуда  интерактивтік  тYсіл,  ойындар,  екеуаралық  пікір  таластар,  ақпараттық  технология, 
ғаламтор, компьютер қолданылуы шет тілін оқытудың сапасын көтереді.  
Компьютерлік технологияны пайдалану мен қатар, елдегі саяси, экономикалық, Yлеуметтік жYне басқа да заңды 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
32 
үрдістегі  өзгерістер  білім  жүйесіне  сол  өзгерістер  арқылы  дамытуды  қажет  етеді.  Мақалада  сондай-ақ  оқытудың 
ақпараттық  технологиялары  оқу  үдерісінде  беретін  маңыздылығы,  ақпараттық-коммуникациялық  технологияның 
келешек ұрпақтың жан-жақты білім алуына, іскер Yрі талантты, шығармашылығы мол, еркін дамуына жол ашатын 
педагогикалық, психологиялық жағдай жасау үшін де тигізер пайдасы бар екендігі айтылады. 
Тірек  сөздер:  жаңашылдық,  коммуникативті  құзіреттілік,  білім,  технология,  ғаламтор,  электронды  оқулықтар, 
шетел тілі 
 
Республикамыздағы  саяси  жYне  экономикалық  өркендеудің  мYнділігі,  нарықтық  қатынастар  жолы, 
ұлттық-мYдени  тұрғыдан  даму  білім  беру  жүйесіне  де  ерекше  талаптар  жүктеуде.  Білім  беру  –  қоғам 
мүшелерінің адамгершілік, мYдени жYне дене дамуы мен кYсіби біліктілігінің жоғары деңгейіне қол жеткі-
зуді мақсат ететін үздіксіз тYрбие мен оқыту үдерісі. Білім беру ісі шеберлікке, дағдыға баулудың өсіп-
өрбіп, белгілі бір кYсіпке, мамандыққа үйретумен тиянақталады. Жүзеге асырылатын білім беру бағдарла-
маларының сипатына қарай білім беру деңгейлері ажыратылады.  
XXI  ғасыр  білімнің  интеграциялануы  мен  инновациялануы  жYне  аймақталуымен  ерекшеленеді.  Бұл 
дегеніміз – қазіргі өмірдегі бYсекеге қабілетті интеллектуалды адам капиталының қалыптасуындағы Yлем-
дік үлгілердің пайда болуы. Интеллектуалды адам ресурысы дегеніміз – тек білім мен ғылымды меңгеріп 
қоймай, оны экономика мен қоғамдық өмірде, өндірісте кеңінен қолдана алатын жYне озық технология-
лардың  кілітін  білетін  жYне  сондай-ақ  өзіндік  тұжырымдар  мен  ұсыныстар  Yзірлей  алатын  парасатты 
адамдардың образы. Кез келген мемлекеттің дамуы дYстүрлі өлшем тұрғысынан алғанда экономикалық 
жYне  Yлеуметтік  өлшемімен  бағаланса,  ал  біздің  дYуіріміз  білімнің,  ғылымның  жYне  оның  нYтижелері 
ретіндегі инновациялануымен бағаланады. Бұл қазіргі Yлемнің бYсекеге қабілеттілігінің басты өлшемі.  
Болондық жүйе кредиттік оқыту технологиясына негізделген. Кредиттік оқыту технологиясының мY-
ні  –  университеттегі  оқу  жYне  оқыту  траекториясын  студенттің  өзі  айқындай  алуы,  яғни  профессор-
оқытушыларды жYне пYнді студенттің таңдауы арқылы білімнің берілуі. Бұл біріншіден оқытушылардың 
арасындағы  өзара  шығармашылық  белсенділік  пен  ізденушіліктің  қалыптасуын  негіздейді.  Екіншіден, 
студенттің  өзіндік  қызығышылуығы  негізіндегі  пYндерді  таңдауы,  оның  білімінің  нақтылануы  мен 
сапасының артуына мүмкіндік береді. Сондай-ақ кредиттік жүйенің тағы бір ерекшелігі студент білімін 
бағалаудағы  балдық-рейтингтік  жYне  оқытушылар  еңбегін  бағалаудағы  сынақтық  бірлік  жүйесінің 
қолданылуы [1,120 б.].  
«Инновация»  деген  ұғым  латын  тілінде  жаңарту,  жаңалық,  өзгерту  деген  ұғымды  білдіреді.  Оның 
негізі  –  студенттердің  өздігінен  білім  алуына  негізделген  өзіндік  қабілетін  дамыту,  шығармашылыққа 
баулу. Инновация – тек жаңа технологияларды, Yдістермен технологиялық құралдарды, көрнекіліктерді 
қолдану емес, ондағы идеяларды, үрдістерді біріктіріп жетілдіру жүйесі. Инновация ұғымының мағына-
сын түсіну үшін «инновация» мен «жаңалық» терминдерінің мYнін ашып көрсету жYне мағынасын терең 
ұғына  білу  қажет.  Жаңалық  –  кез  келген  қызмет  саласында  тYжірибелік  жұмыстардың  рYсімделген 
нYтижесі. Ал, инновация – жаңалық енгізудің жалпы үдерісі. Н.Ф. Талызина оқыту технологиясы – белгі-
ленген мақсатқа нYтижелі қол жеткізуді қамтамасыз етуде оқытудың формасы, Yдістері мен құралдарын 
ашып көрсетіп, оқу бағдарламасында белгіленген оқытудың мазмұны жүзеге асырылады деп айта келіп, 
оның құрылымын көрсетеді: оқытудың мақсаты; білім берудің мазмұны; педагогикалық өзара Yрекеттес-
тіктің құралы (оқыту жYне мотивация), оқыту үдерісін ұйымдастыру; оқушы, оқытушы; Yрекеттің нYтиже-
сі (сонымен бірге кYсіптік даярлықтың деңгейі).  
Сондай-ақ  Қазақстандық  ғалымдардың  Ж.Қараевтың,  d.Жүнісбектің,  Қ.Жанпейісованың  жYне  т.б. 
ғалымдардың оқыту технологиялары белсенді түрде білім беру жүйесінде қолданылуда. Бұл технология-
лардың өздеріне тYн ерекшеліктері бар. Оқушыларға шетел тілі үшін болашақ мұғалімнің өзі төмендегі-
дей негізгі құзыреттіліктерді игеруі тиіс: лингвистикалық; коммуникативтік; лингвоелтану; кYсіби-бейімді 
(кYсіби-педагогикалық мақсат аясында) жYне т.б. 
Н.Ф. Талызина жYне т.б. инновация өзінің дамуы барысында белгілі бір өмірлік сатыдан тұрады: 
жаңа идеяның пайда болуы; мақсат қоюшылық: тарату жYне жойылу - деп айта келе, инновациялық 
технологияға жататындар: компьютерлік технология, ойын технологиясы, жоба Yдісі - деп топтасты-
рып көрсетеді [2].  
Шетел тілін оқытуда оқу құралдарының маңызы өте зор. Техникалық оқу құралдарының дидактика-
лық  тиімділігін  бақылауды  жүзеге  асыра  алу  мүмкіндігі  тұрғысынан  қарастырған  орынды  [3,  412  б.]. 
Шетел тілін оқытуда болашақ мұғалімдердің пYнді оқытудағы практикалық бағыттылықты жүзеге асыру-
ға даярлығын қамтамасыз ету қажет. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында «Білім беру 
жүйесінің басты міндеті – ұлттың жYне жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістікте-
рі  негізінде  жеке  адамды  қалыптастыруға  жYне  кYсіби  шыңдауға  бағытталған  білім  алу  үшін  қажетті 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Педагогические науки», №1(45), 2015 г. 
33 
жағдайлар  жасау,  оқытудың  жаңа  технологияларын  енгізу,  білім  беруді  ақпараттандыру,  халықаралық 
ғаламдық  коммуникациялық  желілерге  шығу»  деп  білім  беру  жүйесін  одан  Yрі  дамыту  міндеттерін 
көздейді.  
Шет тілді оқытудағы негізгі мақсат – шет тілді коммуникативті қалыптастыру жYне дамыту, оны еркін 
игеру. Шет тілі – қазіргі заманның талабына сай, қоғамның Yлеуметтік-экономикалық, ғылыми-техника-
лық  жYне  мYдениет  дамуының  қайнар  көзі.  Қазір  шет  тілін  оқыту  Yдістемесінің  деңгейі  жоғары.  Тілді 
оқытуда интерактивтік тYсіл, ойындар, екеуаралық пікір таластар, сонымен бірге ақпараттық технология, 
интернет, компьютер қолданылуда. Оқытудың ақпараттық технологиясы – бұл ақпаратпен жұмыс жасау 
үшін  арнайы  тYсілдер,  педагогикалық  технологиялар,  бағдарламалық  жYне  техникалық  құралдар  (кино, 
аудио  жYне  видео  құралдар,  компьютерлер,  телекоммуникациялық  желілер).  Оқытудың  ақпараттық 
технологиясы  –  білімді  жаңаша  беру  мүмкіндіктерін  жасау  (педагогикалық  іс-Yрекетті  өзгерту),  білімді 
қабылдау, білім сапасын бағалау, оқу-тYрбие үрдісінде оқушының жеке тұлғасын жан-жақты қалыптасты-
ру  үшін  ақпараттық  технологияның  қосымшасы  деп  түсіну  керек.  Білімді  ақпараттандырудың  негізгі 
мақсаты – «оқушыларды ақпараттық қоғам жағдайында тұрмыстық, қоғамдық жYне кYсіби салалардың іс-
Yрекетіне толық, тиімді араластыру» болып табылады. ХХІ ғасыр оқыту үдерісіне компьютерлік техноло-
гияны  пайдалану  мен  қатар,  елде  болып  жатқан  саяси,  экономикалық,  Yлеуметтік  жYне  басқа  да  заңды 
үрдістегі  өзгерістер  білім  жүйесіне  сол  өзгерістер  негізінде  дамытуды  талап  етіп  отыр.  Атап  айтқанда, 
виртуалды  кеңістік,  аутентті  виртуалды  интерактивті  тілдік  орта  болып  табылатын  Интернетке  ену 
аталған компетенцияны дамытудың тиімді құралы ретінде қарастырылады. Оқытудың ақпараттық техно-
логиялары осы ақпараттық білім жүйесінің шегінде жүзеге асырылатын болғандықтан, осы білім техноло-
гиясына  ақпараттық  жYне  бағдарламалық  қолдаумен  көрсететін  құралдар  бір  ғана  компьютермен,  оған 
енгізілген бағдарламамен шектеліп қалмауы керек. Шетел тіліне оқытуда Интернет беретін мүмкіндіктер 
мен  қызметтерге  тоқталып  өтейік.  Мысалы:  оқушылар  Интернет  талаптарында  берілетін  құжаттардағы 
тапсырмалар мен жаттығуларды орындай алады, үйреніп жүрген тілінде электронды пошта арқылы хат 
алысып,  виртуалды  қатынас  клубтары  –  конференцияларға  қатыса  алады.  Сонымен  бірге  белгілі  бір 
уақытта  мYтіндік  хабарламалар  мен  алмасуға,  радио  бағдарламаларды  тыңдауға,  бейнероликтер  көруге, 
яғни ақпараттың кез келген түрін қолдануына толықтай мүмкіндіктері бар. Ақпаратты қандай да арақа-
шықтыққа  тез  арада  жеткізу,  алыстағы  ақпарат  көздерін  пайдалану  мүмкіндігі  интерактивтік  іздеу 
жүйелері мен өз бетімен іздеу, сондай-ақ алынған материалдарды түрлі тіл тасушыларға ауыстырып салу 
мен т.б. сол сияқты интернеттің артықшылық көздері пайдаланылады. Интернет шетел тілін үйренушіге 
аутентті мYтіндерді қолдану, тіл тасушыны тыңдау, олармен қарым-қатынас жасау табиғи тілдік ортаны 
қалыптастырады. 
Е.С. Полат «Қандай да болмасын оқыту құралы, ақпараттық-тақырыптық ортаның қандай да қасиет-
терге ие болғанына қарамастан дидактикалық мYселелер, білім берудің нақты мақсаттарымен шартталған 
танымдық  қызметтің  ерекшеліктері  бірінші  кезекте  болып  табылады»  –  деп  көрсетті.  Демек,  интернет 
өзінің  барлық  мүмкіндіктері  жYне  қорларымен  қоса,  осы  мақсаттар  мен  міндеттерді  жүзеге  асырудың 
құралы болып табылады [4, 24-28 бб.]. 
Шет  тілін  оқытуда  заманына  сай  көрнекі  құралдар,  аудио  материалдар  қолдану,  мультимедиялық 
құралдарды пайдалануға үлкен мYн беру керек. Сабақ барысында светотехникалық жYне дыбысты техни-
калық  құралдарды  (бейне  магнитофон,  теледидар,  проектор,  мультимедиялық  проектор,  компьютер) 
пайдалану студенттердің өз тілінде сөйлейтін адамдардың тілін тыңдап, оны көзбен көре отыра ақпарат 
алуына  көмегі  тиеді.  Бұл  жағдай  студенттердің  сөйлеу  деңгейін  жақсартуына  көмектеседі.  Тыңдау 
арқылы олар өздерінің сөйлеудегі қателерін жөндей алады. Бұл «аудирование» терминінің өзі де шет тілін 
тыңдап, оны түсіну деген мағына. Аудио немесе бейне таспаларды тыңдағанда коммуникативті жаттығу-
лар  жасалу  керек.  Алынып  отырған  тапсырмалардың  жеңіл-қиындығын  ескере  отыра,  жаңа  сөздер  мен 
сөз тіркестерін пайдаланып, диалог жYне монолог құрастыру сияқты жаттығулар жасалуы қажет. Бейне 
фильмді  көріп  отырып,  жаңа  сөз  немесе  сөз  тіркестері  кездескенде  тоқтап,  сол  сөздерді  қайталап  жYне 
Yрбір  көріністен  кейін  сұрақтар  қойып  отырған  жөн.  Сабақтың  қорытындысы  ретінде  тест  сұрақтарын 
беріп, нYтижесін тексеріп, бағалау қажет. 
Шетел  тілін  оқыту  –  оқушылардың  жан-жақты  дамып,  жетілуіне,  дүниеге  көзқарасының,  ойы  мен 
ақыл-есінің, сезімі мен эмоциясының, рухани жYне эстетикалық талғамының, мінезінің қалыптасуына, өз 
бетінше білімін көтеруге ұмтылуын дағдыға айналдыруға Yсер етіп, олардың жан-жақты дамыған азамат 
болуына ықпал жасауды мақсат тұтады.  
Электронды оқулықтардың орны ерекше екенін атап өтейік, электрондық оқулықтар оқушылдардың 
өз  бетінше  жұмысын  жYне  олардың  жоғары  танымдық  белсенділігін  арттырады,  оқушылардың  шетел 
тілін  терең  тиянақты  білім  алуларына  көмектеседі.  Сонымен  бірге,  барлық  оқу  үдерісінің  алға  қойға 
мақсатынан  бастап,  қол  жеткен  нYтижесіне  дейінгі  аралықты  қамтиды.  Сонымен  қатар,  бұл  оқулық 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
34 
оқушылардың қызығушылығын артыратын құрал болып табылады. Бұл электрондық тYсіл сапалы жYне 
жоғары деңгейде білім беру мүмкіндігін, оқытудың автоматтандырылған жүйесін туғызады. Оқулықпен 
жұмыс істеу барысында оқушылар жалпы танымдық біліктілік, білім жинақтауға, талдауға, себеп-салдар-
лы  байланыстырды  ашуға,  ақпараттарды  қорытындылауға,  жүйелеуге  жYне  салыстыруға  үйренеді.  ХХІ 
ғасыр – озық технологиялар ғасыры. Сондықтан білім беру жүйесінде жаңа компьютерлік технологиялар-
ды  тиімді  пайдаланудың  шетел  тілін  үйрету  маңызы  зор.  Ақпараттық  ортаны  құруға  негізделген  білім 
берудің жаңа жүйесін қалыптастыру мен педагогикалық практикаға жаңа ақпараттық құралдарды енгізу 
білім жүйесін дамытудағы стратегиялық тапсырма болып саналады. 
Білім  беру  жүйесін  ақпараттандыру,  оқу  үдерісінде  инновациялық  технологияларды  ендіру  негізгі 
бағыттары  мен  идеялары  Қазақстан  Республикасының  2005-2010  жылдарға  арналған  білім  беруді 
дамытудың  мемлекеттік  білім  бағдарламасында,  Қазақстан  Республикасының  2015  жылға  дейінгі  білім 
беру  тұжырымдамасында  жYне  Елбасымыз  Н.d.  Назарбаев  ұсынған  «Қазақстан-2030»  стратегиясында 
айрықша көрсетілген [5, 322 б.].  
Ақпараттық-коммуникациялық технологияның келешек ұрпақтың жан-жақты білім алуына, іскер Yрі 
талантты,  шығармашылығы  мол,  еркін  дамуына  жол  ашатын  педагогикалық,  психологиялық  жағдай 
жасау үшін де тигізер пайдасы аса мол. Ақпараттық қоғамның негізгі талабы – оқушыларға ақпараттық 
білім  негіздерін  беру,  логикалық-құрылымдық  ойлау  қабілеттерін  дамыту,  ақпараттық  технологияны 
өзіндік  даму  мен  оны  іске  асыру  құралы  ретінде  пайдалану  дағдыларын  қалыптастырып,  ақпараттық 
қоғамға бейімдеу. Білім – ұлттың бYсекеге қабілеттігін арттырудың басты құралы болып табылады. 
 
1
 
Қарғаев Қ.А. Аймақтық білімнің бірегейленуі үрдісіндегі болондық жүйе жaне Қазақстан // Аймақ – концепт: 
мазмұны, aдістері мен технологиялар атты республикалық ғылыми-практикалық конференция. - Алматы, 2012. 
2
 
Талызина Н.Ф. Педагогическая психология. – М., 1998. - 280 с. 
3
 
Садықова  Р.К.  Шетел  тілі  лексикасын  оқытуда  техникалық  құралдарды  пайдалану  //  материалы  межд. 
научно-практ. конфернции. - Алматы, 2007. 
4
 
 Полат Е.С. Метод проектов на уроках иностранного языка - М.: ИЯШ 2000, - №3, - с. 34-37. 
5
 
Сиргебаева  С.Т.  Ақпараттық  технологияны  ағылышын  тілін  оқыту  үдерісінде  қолданудың  ерекшеліктері. 
Ғылым мен білім саласындағы мaдениеттер тоғысы атты халықаралық ғылыми конференция - Алматы, 2011, – 
322 б. 
 
Резюме 
Коммуникативное  сторение  и  развитие,  свободное  овладение  на  сегодняшний  день  главной  целью  в  процессе 
обучения иностранным языкам. Иностранный язык в наше время главный ключ к развитию общества в социально-
экономических, научно-технических и культурных аспектах. С каждым днем повышается уровень методики обуче-
ния  иностранным  языкам.  Использование  интерактивных  методов,  игр,  двухсторонних  дебатов,  информационных 
технологий,интернета повышает уровень обучения иностранным языкам. В статье так же говорится о занимаемом 
месте информационных технологий в процессе изучения иностранного языка обущающимися. 
Ключевые слова: инновация, коммуникативная компетенция, образования, технология, интернет, электронные 
учебники, иностраный язык 
 
Summary 
At present, communicative structure and development, fluent speaking are to be the main aim in the process of teaching 
foreign  languages.  Nowadays,  the  foreign  language  is  the  main  key  for  the  development  of  society  in  social-economic, 
scientific-technical and cultural aspects. The level of methods of teaching foreign languages has been increasing day by day. 
The  usage  of  interactive  methods,  games,  two-sided  debates,  informational  technologies,  internet  increases  the  level  of 
teaching  foreign  languages.  Also,  the  role  of  informational  technologies  in  the  process  of  teaching  foreign  language  is 
considered in the article.  
Key  words:  innovation,  communicative  competence,  education,  technology,  Internet,  electronic  textbooks,  a  foreign 
language 
 
УДК 811:614 
 
СПЕЦИАЛЬНАЯ (МЕДИЦИНСКАЯ) ЛЕКСИКА РУССКОГО ЯЗЫКА 
КАК ОБЪЕКТ ЛИНГВИСТИКИ 
 
А.Е. Акбембетова – к.п.н., доцент КазНПУ им. Абая, 
М.Е. Тойганбекова – магистрант 2-го курса КазНПУ им. Абая 
 
Медициналық  университеттерде  орыс  тілі  сабығын  берудің  басты  мақсаты  студенттердің  коммуникативті 
құзыреттерін  жетілдіруді  шамалайтын  мамандықтарды  тілге  үйрету  болып  табылады.  Осы  мақсатқа  жету  үшін 
лингвистикалық жYне лингводидактикалық аспектілеріндегі арнайы лексикаларды тереңірек меңгеру қажет. Арнайы 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Педагогические науки», №1(45), 2015 г. 
35 
лексика жYне оның адамның Yртүрлі қызметтерінде жұмыс жасауы лингвисттер мен Yдіскерлердің назарлық объекті-
лері  болып  табылады.  Сонымен  бірге,  сөздің  ғылыми  стилі  үш  негізгі  стиль  ішілікке  бөлінеді:  шын-ғылыми, 
ғылыми-оқу жYне ғылыми-танымал. Ғылымның тілі көпқызметтік тілдік формация болып табылады. Ғылыми сөздің 
оқыту  мYселесі  ғылыми  сөздердің  қызметтерінің  ерекшеліктерінде  айқындалатын  Yдістеме  бойынша  көптеген 
мақалаларда көрінеді. Бірақ, көрсетілген мYселелерді кешенді зерделеуге аз жұмыстар арналған. Берілген зерттеуде 
медицина  тілдері  анатомиялық  атауларға,  аурулардың  аттарына,  аурулардың  белгілеріне  жYне  емдеу  Yдістеріне, 
сонымен  қатар,  фармакологиялық  атауларға,  яғни,  медицина  саласын  айқындауға  жYне  медицина  қызметкерінің 
кYсібилігіне арналған ұлттық тілдің ерекші жүйе ішілігі ретінде түсіндіріледі. Медициналық терминология термино-
логиялық  жүйенің  ежелгі  бірлігінің  бірі  болып  табылады.  Шығармашылық  тілдік  материалдың  талдамасы  өзінің 
стилистикалық, қызметтік, атаулық ерекшелігі бойынша медицина саласының лексикасы жеткілікті Yртүрлі екенін 
көрсетті. Осыған байланысты медициналық лексиканы зерттеу барысында қажеттіліктерге сөзсіз ұшыраймыз, яғни 
белгілі  үтгілердің  бөлінуі.  Осыған  байланысты  біздің  зерттеудің  материалдары  микробиология  бойынша  атап 
айтқанда, лексика келесідегідей пYндерді қамтиды: анатомиялық, бактериологиялық, вирусологиялық, иммунология-
лық, сонымен қатар микология, протозоология жYне биология лексикалары. 
Сөйтіп,  арнайы  (медициналық)  терминология  лингвистикалық  жYне  Yдістемелік  зерттеулердің  объектісі  болып 
табылады. Оқыту Yдістерін өңдеу үшін қолайлы болып табылатын медициналық лексиканың қағидаттары сипаттал-
ған.  Қазақ  студенттеріне  орыс  тілінің  медициналық  терминологиясын  оқытудың  тиімді  Yдісін  құру  үшін  сөздік 
интерференциясын зерттеу қажет. Сонымен бірге, білім алушылардың туған тілі мен орыс тілінің арнайы (медицина-
лық) лексикасына салғастырмалы талдама жүргізу қажеттілігі туындайды.  
 
Главной целью преподавания русского языка в условиях медицинского вуза является обучение языку 
специальности, которое предполагает и совершенствование коммуникативной компетенции обучающих-
ся. Для достижения этой цели необходимо углубленное изучение специальной лексики, как в лингвисти-
ческом, так и в лингводидактическом аспектах. 
Специальная  лексика  и  ее  функционирование  в  различных  сферах  деятельности  человека  является 
объектом  внимания  лингвистов  и  методистов,  которые  отражены  в  работах  таких  ученых,  как               
В.В. Виноградов [1], В.П. Даниленко [2,3], В.М. Лейчик [4], О.Д. Митрофанова [5] и др. 
Изучая специальную лексику, как справедливо отмечает О.Д. Митрофанова, невозможно не коснуться 
вопроса специфики научного стиля речи о том, что «...в любом исследовании, посвященном дифференци-
ации современного русского языка, в той или иной мере уделяется внимание стилистическим особенно-
стям научной прозы» [5, с. 7]. Научный стиль речи подразделяется на три основных подстиля: собствен-
но-научный, научно-учебный, научно-популярный. Они вбирают в себя научно-технические разновидно-
сти  текстов  (физика,  математика,  геометрия,  инженерные  науки);  естественнонаучные  разновидности 
текстов  (химия,  медицина,  биология);  научно-гуманитарные  разновидности  текстов  (экономика, 
юриспруденция).  По  словам  О.Д.  Митрофановой,  наиболее  характерной  особенностью  собственно 
научного подстиля является «...строго академическое изложение с подчеркнуто информативной направ-
ленностью,  адресованное  специалистам.  Важными  организующими  признаками  данного  подстиля 
являются точность передаваемой информации, убедительность аргументации, логическая последователь-
ность изложения, лаконичность формы» [5, с. 13].  
По  проблеме  «язык  для  специальных  целей»  П.Н.  Денисов  высказал  следующую  мысль:  «...при 
изменении позиции наблюдателя язык научно-технической литературы может рассматриваться, с одной 
стороны, как функционально-речевой стиль, замкнутый в пределах научной тематики, и, с другой сторо-
ны, как язык науки» [6, с. 85]. Ученые единодушно отмечают, что язык науки является полифункциональ-
ной языковой формацией. 
Язык профессионального общения, выполняя важные функции, оценивается В.К. Ментруп «как основ-
ная социально-ролевая функция человека, реализация которой предоставляет ему средства для существо-
вания, но одновременно требует от него соответствующих знаний и умений, приобретаемых в результате 
обучения, а также опытом и привычкой» [7, с. 30-31]. 
Проблема  обучения  научной  речи  освещается  в  многочисленных  публикациях  по  методике,  где 
отмечаются особенности функционирования научной речи [6, 7, 8, 9, 10]. Однако комплексному изуче-
нию  указанной  проблемы  посвящено  мало  работ.  В  этом  отношении  можно  выделить  работы               
О.Д. Митрофановой [8], Е.И. Мотиной [9]. О.Д. Митрофанова отмечает, что «специфика функционирова-
ния  языковых  единиц  разных  уровней  в  научных  текстах  позволяет  утверждать,  что  научной  речи 
(коммуникативному использованию ее грамматики и лексики) надо обучать специально» [9, с. 96]. 
Обосновывая идею об условиях существования слова как об одном из важнейших факторов всесто-
роннего описания языка, Н.Ю. Шведова говорит, что «...лексическая единица всегда существует одновре-
менно в контексте класса, в контексте текстовой последовательности и в содержательном («обстановоч-
ном»)  контексте  речевой  ситуации»  [10,  с.  143-144].  Поэтому  целесообразным  является  рассмотрение 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
36 
текста как единицы организации языкового материала в учебном процессе, как важный момент формиро-
вания профессиональной компетенции будущих специалистов.  
Как отмечают ученые-исследователи, основным отличием языка специальности является особенность 
его  плана  содержания.  Содержательная  часть  языка  специальности  определила  конкретного  адресата, 
формы  функционирования,  жанрово-стилистическое  своеобразие.  Поэтому  исследователи  считают,  что 
специальная лексика «...принадлежит не общему языку как средству коммуникации в любых условиях, а 
отдельным  подъязыкам,  иными  словами,  профессиональное  знание  (обучение,  подготовка)  требует 
овладения соответствующим подъязыком, основу которого составляет специальная лексика» [11, с. 25]. 
В настоящем исследовании язык медицины понимается как особая подсистема национального языка, 
предназначенная для анатомических номинаций, наименования болезней, симптомов и методов лечения, 
а также фармакологических номинаций, т.е. отражающая сферу медицины и профессиональную деятель-
ность медработника. Исследуя подъязык медицины, С.Г. Казарина определяет медицинскую лексику как 
«...терминологические системы, представляющие собой совокупность специальных номинаций, отражаю-
щих категориальный аппарат различных областей медицинской науки и практики...» [12, с. 16]. 
Медицинская терминология является одной из древнейших единиц в терминологической системе. Из 
истории  медицины  известно,  что  европейская  медицинская  терминология  берет  свое  начало  с  трудов 
Гиппократа (около 460 до около 377 гг. до н.э.), Галена (14-20 гг. н.э.).  
Анализ  художественного  языкового  материала  показывает,  что  по  своим  стилистическим,  функцио-
нальным,  номинативным  свойствам  лексика  сферы  медицины  довольно  разнообразна.  В  этой  связи, 
исследуя  медицинскую  лексику,  неизбежно  сталкиваемся  с  необходимостью  и  ее  классификации,  т.е. 
выделения определенных типов. С.Г. Казарина предлагает более детально разработанную классификацию 
медицинских  терминов,  где  выделяются  следующие  лексико-тематические  группы,  представляющие 
двенадцать областей медицины как иерархию семантических полей, объединенных в три цикла: 1) терми-
нологии медико-биологических дисциплин: а) нормальной физиологии; б) иммунологии; 2) терминоло-
гии  клинических  дисциплин:  а)  общей  терапии;  б)  общей  хирургии;  в)  ортопедии  и  травматологии;  г) 
офтальмологии; д) нефрологии; е) гастроэнтерологии; ж) гематологии; з) анестезиологии и реаниматоло-
гии; 3) терминологии профилактических дисциплин: а) общей и коммунальной гигиены; б) социальной 
гигиены и организации здравоохранения [12]. 
Ввиду того, что материалом нашего анализа явились тексты по микробиологии, следует отметить, что 
современная медицинская микробиология, будучи обширной научной дисциплиной, подразделяется на: 
«бактериологию  (науку  о  бактериях  -  возбудителях  ряда  инфекционных  заболеваний);  вирусологию 
(учение о вирусах); иммунологию (науку о механизмах защиты организма от патогенных и непатогенных 
агентов);  микологию  (изучающую  патогенные  для  человека  грибы);  протозоологию  (исследующую 
патогенные одноклеточные организмы)» [13, с. 4]. Следовательно, микробиология включает в себя лекси-
ку следующих дисциплин: анатомическую, бактериологическую, вирусологическую, иммунологическую, 
а также лексику микологии, протозоологии и биологии. 
Учитывая  уже  разработанные  классификации  [5]  и  исходя  из  проанализированного  языкового 
материала, мы разделяем единицы медицинских номинаций по функцио-нальным признакам на следую-
щие автономные пласты лексики: 
1) общеупотребительная лексика; 
2) общеспециальная лексика; 
3) общемедицинская терминология; 
4) детерминологизированные термины; 
5) терминология частных отраслей. 
Медицинский текст, как всякий научный текст, содержит общеупотребительную лексику. К примеру, 
анализ крови, пищевое отравление, инфекция, размножаться и т.д. 
Составляя лексико-семантическую основу  научного  (специального)  текста,  общеспециаль-ная  лекси-
ка  предполагает,  прежде  всего,  конкретизацию  объекта  и  использовании  в  отдельных  областях  знаний, 
например,  классификация  вирусов,  классификация  бактерий,  эндокринная  система,  высшая  нервная 
система. Термины общеспециального ранга и термины соответствующих понятийных единиц медицин-
ского  характера  находятся  в  отношениях  семантической  иерархии  (процесс  -  инфекционный  процесс, 
обмен - обмен веществ, белковый обмен) или в отношениях деривационной соотнесенности (иммунитет - 
иммунодефицит; носитель - бактерионоситель). 
Общемедицинская лексика объединяет отрасли медицинских дисциплин, функционально направлен-
ные на более узкую сферу употребления. Например, это названия органов и отдельных систем организма 
человека: желудочно-кишечный тракт, дыхательные пути, лимфатическая система; или же слова общего 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Педагогические науки», №1(45), 2015 г. 
37 
характера: биохимический анализ крови, характер болезни, патология и т.д. 
В последнее время для специальных единиц подъязыка медицины характерен процесс детерминологи-
зации. Н.С. Валгина в книге «Активные процессы в современном русском языке» отмечает, что «...Детер-
минологизация  как  процесс  всегда  была  связана  с  теми  периодами  в  жизни  русского  языка,  когда  он 
особенно  активно  впитывал  иноязычное  слово»  [14,  с.  96].  «Научная  терминология,  -  пишет  автор,  - 
выходя  за  рамки  специального  употребления,  становилась  достоянием  общеупотребительной  лексики. 
...Развитие  естественных  наук  повлекло  за  собой  распространение  в  литературе  терминов  биологии, 
химии, агрономии, медицины» [14, с. 99].  
Н.С.  Валгина  считает,  что  наиболее  широко  распространена  медицинская  терминология,  особенно-
стью  которой  является  употребление  ее  в  переносном  значении,  к  примеру,  хилый  организм  Европы, 
патологический интерес, нравственная гигиена, падагра нравственного мира, вирус недоверия, бациллы 
национализма,  анатомия  любви  и  т.д.  [14,  с.  99-102].  Мнение  о  том,  что  детерминологизированные 
медицинские термины определенных групп переходят в просторечие путем метафорического употребле-
ния, разделяют и другие исследователи.  
Такое  перераспределение  в  большей  степени  обусловлено  следующими  экстралингвистическими 
факторами: 
- «часть медицинской лексики, которая составляет необходимый для общения врача и пациента лекси-
ческий  минимум,  значительно  более  актуальна  для  рядового  члена  общества,  чем  специальная  лексика 
других наук, поэтому некоторые медицинские термины быстро проникают в общелитературный язык; 
- интерес к проблемам здоровья, к новым методам лечения является естественным для современного 
человека; 
-  медицинская  лексика  широко  актуализируется  в  обиходной  речи  через  рекламу,  популярную 
справочную литературу, плакаты, висящие в лечебных учреждениях» [2, с. 73]. 
Таким  образом,  специальная  (медицинская)  терминология  является  объектом  лингвистических  и 
методических  исследований.  Описаны  принципы  той  классификации  медицинской  лексики,  которая 
является  оптимальной  для  разработки  методики  обучения.  Чтобы  построить  эффективную  методику 
обучения  медицинской  терминологии  русского  языка  казахских  студентов,  необходимо  исследование 
речевой интерференции и создается необходимость осуществить сопоставительный анализ специальной 
(медицинской) лексики русского и родного языков обучающихся. 
 
1 Виноградов В.В. Проблемы литературных языков и закономерностей их образования и развития. - М.: Наука, 
1967. - 34 с. 
2 Даниленко В.П. Русская терминология. Опыт лингвистического описания. - М.: Наука, 1977. - 242 с. 
3 Даниленко В.П., Скворцов Л.И. Лингвистические проблемы упорядочения научно-технической терминологии // 
Вопросы языкознания. - 1981. - № 1. - С. 7-16. 
4  Лейчик  В.М.  Языки  для  специальных  целей  -  функциональные  разновидности  современных  развитых 
национальных языков. // Общие и частные проблемы функциональных стилей / Отв. ред. М.Я. Цвиллинг. - М.: 
Наука, 1986. - С. 28-43. 
5 Митрофанова О.Д. Научный стиль речи: проблемы обучения. – М.: Русский язык, 1993. - 198 с. 
6 Денисов П.Н. Еще о некоторых аспектах изучения языков науки // Проблемы языка науки и техники: Логиче-
ские, лингвистические и историко-научные аспекты терминологии. - М.: Наука, 1970. - С. 52-89. 
7  Ментруп  В.К.  К  проблеме  лексикографического  описания  общенародного  языка  и  международных  языков  // 
Новое в зарубежной лингвистике. - М., 1983. - С. 30-31. 
8 Митрофанова О.Д. О методических и психологических требованиях к системе упражнений по русскому языку 
// Русский язык для студентов-иностранцев: Сб. метод, структур. - М.: Высшая школа, 1972. - Вып. 12. - С. 5-14. 
9 Мотина Е.И. Язык и специальность: лингвометодические основы обучения русскому языку студентов-нефило-
логов. - М.: Русский язык, 1983. - 170 с. 
10 Шведова Н.Ю. Типы контекстов, конструирующих многоаспетное описание слова // Русский язык: Текст как 
целое и компоненты текста: Виноградовские чтения XI. - М., 1982. - С. 143-144. 
11  Суперанская  А.В.,  Подольская  Н.В.,  Васильева  Н.В.  Общая  терминология.  Вопросы  теории.  -  М.:  -  Наука, 
1989. - 246 с. 
12 Казарина С.Г. Типологические характеристики отраслевой терминологии: Автореф. дис.... докт. фил. наук. – 
М., 1999. - 43 с. 
13 Пяткин К.Д., Кривошеин Ю.С. Микробиология. - М.: «Медицина», 1981. - 512 с. 
14 Валгина Н.С. Активные процессы в современном русском языке. Учебное пособие для студентов вузов. - М.: 
Логос, 2003. - 304 с. 
 
Каталог: docs -> vestnik -> seriya ped nauki
seriya ped nauki -> С. Г. Тажбаева Редакция алқасы
vestnik -> Вестник Казнпу им. Абая, серия «Художественное образование», №1(42), 2015 г
vestnik -> Хабаршы вестник «Жаратылыстану-география ғылымдары»
vestnik -> Вестник Казнпу имени Абая, серия «Молодой ученый. Поиски. Проблемы. Исследования», №1(5), 2015 г
seriya ped nauki -> Хабаршы «Педагогика ғылымдары» сериясы
seriya ped nauki -> Хабаршы «Педагогика ғылымдары» сериясы
seriya ped nauki -> С. Г. Тажбаева Редакция алқасы
seriya ped nauki -> С. Г. Тажбаева Редакция алқасы

жүктеу 5.1 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   49




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет