Хабаршы вестник «Педагогика ғылымдары»



жүктеу 5.1 Kb.
Pdf просмотр
бет48/49
Дата28.04.2017
өлшемі5.1 Kb.
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   49

 
Summary 
The article discusses one of the topical problems of education of the Republic of Kazakhstan - leadership development in 
children of primary school age. Made links to state programs. 
The author explains the appropriateness of leadership development in this age period.  
The  article  presents  the  main  characteristics  of  the  phenomenon  of  leadership,  formulated  by  the  Russian  scientist 
Evtihova O.W., which are close to the position of the author of this article.  
Highlighted feature of leadership - sided content, that is taking part in this phenomenon in at least two ways: «leader» and 
«followers».  
The author presents a structural model of leadership E.P. Hodaway, M.N. Emelyanova, L.M. Botova, I.E. Morozov, O.W. 
Evtihov.  
The author proposed a structural model of leadership child of primary school age. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
УДК: 37.017.7 
 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
262 
О СПОСОБАХ ФОРМИРОВАНИЯ НРАВСТВЕННОГОВОСПИТАНИЯ 
У ПОДРАСТАЮЩЕГО ПОКОЛЕНИЯ 
 
Г.К. Абишева – старший преподаватель, ПГУ им. С.Торайгырова, 
Ж.А. Темербаева – к.п.н., проф., ПГУ им. С.Торайгырова 
 
Вопросы  нравственного  развития,  воспитания,  совершенствования  человека  волновали  общество 
всегда и во все времена. Особенно сейчас, когда все чаще можно встретить жестокость и насилие, пробле-
ма  нравственного  воспитания  становится  все  более  актуальной.  Недостатки  и  просчеты  нравственного 
воспитания  обусловлены  обострившимися  жизненными  противоречиями.  Часть  школьников  поражена 
социальным  инфантилизмом,  скептицизмом,  нежеланием  активно  участвовать  в  общественных  делах, 
откровенными  иждивенческими  настроениями.  Кто  как  не  учитель,  имеющий  возможность  влияния  на 
воспитание  ребенка  должен  уделить  этой  проблеме  важнейшую  роль  в  своей  деятельности.  Именно 
поэтому  школа,  а  в  частности  учитель,  решая  задачи  воспитания,  должны  опереться  на  разумное  и 
нравственное  в  человеке,  помочь  каждому  воспитаннику  определить  ценностные  основы  собственной 
жизнедеятельности. Этому поможет нравственное воспитание, органически вплетенное в учебно-воспита-
тельный процесс и составляющее его неотъемлемую часть. 
Процесс воспитания осуществляется в различных формах при помощи разнообразных методов, прие-
мов и воспитательных средств. Понятие форма воспитания в педагогической литературе определяют так - 
это способ организации воспитательного процесса. Формы организации воспитательного процесса в са-
мом общем виде отражают отношения, которые складываются между воспитателями и воспитанниками. 
Под методами воспитания понимают способы воздействия воспитателей на воспитанников и организа-
цию их деятельности. Методы нравственного воспитания выступают как пути и способы формирования 
нравственного сознания, развития моральных чувств и выработки навыков и привычек поведения [1]. 
Выбор методов нравственного воспитания во многом зависит от возраста учащихся и их жизнен-
ного опыта.  
Традиционные  методы  нравственного  воспитания  ориентированы  на  привитие  школьникам  норм  и 
правил  общественной  жизни.  Важным  показателем  сформированности  нравственных  качеств  личности 
является  внутренний  контроль.  Сформированные  навыки  контроля  способствуют  успешному  развитию 
нравственных качеств личности в процессе обучения и воспитания [1]. 
И.С. Марьенко назвал такие группы методов воспитания, как методы приучения и упражнения, стиму-
лирования,  торможения,  самовоспитания,  руководства,  объяснительно-репродуктивные  и  проблемно-
ситуативные. В процессе нравственного воспитания широко применяются такие методы, как: упражнение 
и убеждение [2]. 
Выбор  методов  зависит  от  содержания  воспитательной  деятельности,  от  её  направленности.  Так,  в 
процессе нравственного просвещения на первое место, естественно, выдвигается убеждение; в трудовом 
воспитании – упражнение; в воспитании дисциплинированности и ответственности наряду с основными 
методами применяются также поощрение и наказание [4]. 
М.И. Рожков и Л.В. Байбородова выделяют следующие бинарные методы нравственного воспитания-
самовоспитания:  убеждение  и  самоубеждение  (интеллектуальная  сфера),  стимулирование  и  мотивация 
(мотивационная  сфера),  внушение  и  самовнушение  (эмоциональная  сфера),  требование  и  упражнение 
(волевая  сфера),  коррекция  и  самокоррекция  (сфера  саморегуляции),  воспитывающие  ситуации  и 
социальные пробы-испытания (предметно-практическая сфера), метод дилемм и рефлексия (экзистенци-
альная сфера). [5] 
Наиболее  последовательной  и  современной  представляется,  на  наш  взгляд,  классификация,  разрабо-
танная Щукиной Г.И., в которой выделяют такие группы методов: 

 
методы разностороннего воздействия на сознание, чувства и волю учащихся в интересах формирова-
ния у них нравственных взглядов и убеждений (методы формирования сознания личности); 

 
методы организации деятельности и формирования опыта общественного поведения; 

 
методы стимулирования поведения и деятельности [6]. 
Пример – воспитательный метод исключительной силы. Его воздействие основывается на известной 
закономерности:  явления,  воспринимаемые  зрением,  быстро  и  без  труда  запечатлеваются  в  сознании, 
потому  что  не  требуют  ни  раскодирования,  ни  перекодирования,  в  котором  нуждается  любое  речевое 
воздействие. Пример действует на уровне первой сигнальной системы, а слово – второй. Когда говорят о 
примере,  подразумевают,  прежде  всего,  пример  живых  конкретных  людей  –  родителей,  воспитателей, 
друзей. Но большую воспитательную силу имеет и пример героев книг, фильмов, исторических деятелей, 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Педагогические науки», №1(45), 2015 г. 
263 
выдающихся ученых. 
Психологической  основой  примера  служит  подражательность.  Подражательность  –  деятельность 
индивида.  Иногда  очень  трудно  определить  черту,  где  заканчивается  подражание  и  где  начинается 
творчество. Часто творчество и проявляется в особенном, своеобразном подражании [2]. 
Младшие школьники подражают тем, кто оказывает на них наиболее сильное впечатление. Согласно 
данным  психологов,  неизменную  симпатию  младших  школьников  вызывают  люди  смелые,  волевые, 
находчивые,  обладающие  большой  физической  силой,  стройной  фигурой,  приятной  манерой  общаться, 
правильными чертами лица. При выборе моральных примеров, учитывая эти закономерности восприятия 
личности, следует добиваться того, чтобы носители добрых начал были приятны и симпатичны, а носите-
ли пороков вызывали неприязнь [3]. 
Жизнь дает не только положительные, но и отрицательные примеры. Обращать внимание школь-
ников на негативное в жизни и поведении людей, анализировать последствия неправильных поступ-
ков, извлекать правильные выводы не только желательно, но и необходимо. Вовремя к месту приве-
денный негативный пример помогает удержать воспитанника от неправильного поступка, формирует 
понятие о безнравственном [2]. 
Естественно, что воспитание зависит и от личного примера воспитателя, его поведения, отношения к 
воспитанникам,  мировоззрения,  деловых  качеств,  авторитета.  Известно,  что  для  большинства  младших 
школьников авторитет учителя абсолютен, они готовы подражать ему во всем. Но сила положительного 
примера наставника увеличивается, когда он своей личностью, своим авторитетом действует системати-
чески и последовательно, без расхождений между словом и делом, доброжелательно [2]. 
В  педагогической  литературе  описывается  и  такой  метод  формирования  сознания  личности,  как 
диспут.  Он  представляет  собой  живой  горячий  спор  на  какую-то  тему,  волнующую  воспитанников. 
Диспуты ценны тем, что убеждения, мотивы вырабатываются при столкновении и сопоставлении различ-
ных точек зрения. Этот метод сложный, используется в основном в средних и старших классах. В началь-
ной школе его можно использовать как прием, например, в этической беседе. 
Мы  проанализировали  способы  формирования  нравственного  воспитания  младших  школьников. 
Нужно  отметить,  что  в  реальных  условиях  педагогического  процесса  методы  воспитания  выступают  в 
сложном  и  противоречивом  единстве.  Решающее  значение  здесь  имеет  не  логика  отдельных  «уединен-
ных»  средств,  а  гармонично  организованная  их  система.  Разумеется,  на  каком-то  определенном  этапе 
воспитательного процесса тот или иной метод может применяться в изолированном виде. Но без соответ-
ственного подкрепления другими методами, без взаимодействия с ними он утрачивает свое назначение, 
замедляет движение воспитательного процесса к намеченной цели. 
Итак,  рассматривая  нравственное  воспитание  младших  школьников  в  учебной  деятельности,  мы 
пришли  к  выводу,  что  школе  принадлежит  приоритетная  роль  в  нравственном  процессе.  Нравственное 
воспитание,  основанное  на  диалоге,  общении,  сотрудничестве,  становится  для  младшего  школьника 
значимым и привлекательным. 
Нравственное воспитание эффективно осуществляется только как целостный процесс педагогической, 
соответствующей  нормам  общечеловеческой  морали,  организации  всей  жизни  младших  школьников: 
деятельности, отношений, общения с учетом их возрастных и индивидуальных особенностей. Результа-
том целостного процесса является формирование нравственно цельной личности, в единстве ее сознания, 
нравственных чувств, совести, нравственной воли, навыков, привычек, общественно ценного поведения.  
Ключевые слова: нравственное воспитание, форма воспитания, методы воспитания, показатель сформированно-
сти нравственности, пример, подражательность, диспут 
 
1
 
Сластенин В.А., Исаев И.Ф., Мищенко А.И., Шиянов Е.Н. Педагогика. Уч. пособие для студентов педвузов. – 
М.: Школа-пресс, 2002г; 
2
 
Подласый П.И. Педагогика: Учебник для студентов высш. пед. учеб. заведений. – М.: Просвещение, 1996 г. 
3
 
Зосимовский А.В. Нравственное воспитание и учитель в условиях социальных перемен / Педагогика, 1998, - №7. 
4
 
Марьенко И.С. Нравственное становление личности. - М., 1985 г. 
5
 
Рожков  М.И.  Байбородова  Л.В.  Организация  воспитательного  процесса  в  школе:  Учеб.  пособие  для  студ. 
высш. учеб. заведений. – М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС, 2000 г. 
6
 
Щуркова Н.Е. Классное руководство: теория, методика, технология. – М.: Педагогическое общество России, 
2001 г. 
 
Түйін 
Бұл  мақалада  сынып  оқушыларының  адамгершілік  тYрбие  мYселесі  қарастырылады.  Автор  келесі  сөздердің: 
тYрбие формасы, тYрбие анықтамаларға мығыналарын ашуға тырысты. 
Тұлғаның  адамдық  қасиетің  қалыптасуының  көрсеткіші  белгіленді  -  ішкі  бақылау:  қалыптасқан  дағдылар  оқу 
барысында адамдамгершілік қасиеттерін дамиды. 
Адамгершілік тYрбиенің Yдісінің топтастырулары ұсынылған.Мақалада адамгершілік тYрбиенің Yдістерінде көп 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
264 
көңіл бөленеді. Болашақ жасөспірімніңадамгершілік тYрбиені қалыптастыру кезінде ұстаздың рөлі маңызды. 
Қорыта келгенде, адамгершілікті тYрбиелеу мектептеде манызды орын алады.Адамгершілік тYрбие жас өспірім-
дерге диалог, Yнгеме, қарам-қатынас ретінде қызықты болып табылады. 
 
Summary 
Inarticle the problem of moral education of younger school students is considered. Authors tried to give definition to such 
categories of process of education, as: education form, education method. 
The important indicator of formation of moral qualities of the personality - internal control is defined: the created skills of 
control promote successful development of moral qualities of the personality in the course of training and education.  
Classifications of methods of moral education are presented. The attention is focused on the methods of moral education 
calculated on formation of moral education at children of younger school age. Importance of the identity of the teacher in the 
course of formation of moral education at younger generation is emphasized.  
Authors come to a conclusion, that the school possesses a priority role in moral process. The moral education based on 
dialogue, communication, cooperation becomes for the younger school student significant and attractive. 
 
ЕРТЕ ЖАСТАҒЫ БАЛАЛАРДА ТАНЫМ БЕЛСЕНДІЛІГІН ДАМЫТУДА 
ТАБИҒИ ОРТАНЫҢ РОЛІ 
 
М.Қ. Ибраева – Абай атындағы ҚазҰПУ, PhD докторы 
 
1  жастан  бастап  3  жасқа  дейінгі  ерте  балалық  шақ  бала  өмірінің  ерекше  кезеңі.  dрбір  бала  жеке  дара.Бұл 
уақытта  бала  ағзасы  тез  қарқынмен  өсіп,  дамиды.  Ол  өзінің  мүмкіншіліктерін  біртіндеп,  ретімен,  түсіне  оты-
рып, белгілі қарқынмен дамиды. Бала отыруды, тұруды, жүруді, сурет салуды, оқуды жYне жазуды қалай жYне 
қашан бастауы керек... 
Баламен көбірек сөйлесуге қоғамдық көліктерде де, серуенге шыққанда да сөзге тартуға тырысыңыз. Үлкендер-
дің сөзі кез-келген Yдістемелік құралдардан да артық болатынын естен шығармаңыз. 
Ерте жастағы балалық даму – бұл сіздің балаңызбен өзара түсінісудің жолы. Бұл ата-ананың бала өмірін қызыққа 
толтыру  жYне  бірлескен  шығармашылығын  арттыру  тілегі.  Бұл  мектепке  дейінгі  шақтың  тез  өте  шығатындығын 
түсіну, баланың осы кезеңін неғұрлым айқын, ашық, толыққанды жYне Yдемі өткізуге деген түсіністік. 
 
Раннее развитие - это интенсивное развитие способностей ребенка в раннем возрасте (1-3 лет). Каждый ребенок 
индивидуален.  Он  развивается  в  своем  темпе,  осваивает  собственные  возможности  постепенно,  шаг  за  шагом...  У 
каждого малыша та или иная функция развивается по-своему. Это никому не надо доказывать. Но, несомненно, есть 
и возрастные нормы: как и когда ребенок должен начать сидеть, стоять, ходить, бегать, рисовать, читать, писать... 
Старайтесь больше разговаривать с ребёнком, говорите с ним обо всём на свете дома, в метро, на прогулке - речь 
взрослого важнее любого методического пособия.  
Раннее развитие - это активная позиция матери по отношению к ребенку в первые годы жизни. Это непрерывный 
процесс, это кропотливый труд, требующий постоянной "включенности" в жизнь ребенка, постоянного творческого 
напряжения.  Раннее  развитие  -  это  путь  к  взаимопониманию  с  вашим  ребенком.  Раннее  развитие  -  это  желание 
родителей наполнить серые будни радостью познания и совместного творчества. Это понимание, как мимолетно и 
уникально время дошкольного детства и как важно, чтобы малыш прожил его полно и красочно. 
 
Early  development  is  this  intensive  development  of  capabilities  child  in  early  age  (1-3).  Every  child  is  individual.  He 
develops in the rate, masters own possibilities gradually, step by step... For every kid one or another function develops in its 
own way. It nobody is necessary to prove. But, undoubtedly, there are the age-related norms: as and when a child must begin 
to sit, stand, walk, hurry, draw, read, write... Try anymore to speak with a child, talk to him about everything in the world of 
house, in a subway, on a walk is speech adult more important than any methodical manual.  
Early development is active position of mother in relation to a child in the first years of life. It is a continuous process, it is 
laborious labour, requiring permanent "plugged" in life of child, permanent creative tension. Early development is a way to 
the mutual understanding with your child. Early development is this desire of parents to fill with grey week-days gladness of 
cognition and joint work.  
 
Қазақстан  Республикасының  Президенті  Н.d.  Назарбаевтың  Yр  жылдардағы  халыққа  жолдауы  –  Yр 
адамның  жан-жақты  дамуына  мол  мүмкіндік  жасайтын  мемелекеттік  құжаттың  бірі.  Н.d.  Назарбаев  – 
“Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры ұстаздардың қолында. Біздің 
болашаққа барар жолымыз қазақстандықтардың Yлеуетін ашатын жаңа мүмкіндіктер жасауға байланыс-
ты. ХХІ ғасырдағы дамыған ел дегеніміз – белсенді, білімді жYне денсаулығы мықты азаматтар. Ұлттық 
білім берудің барлық буынының сапасын жақсартуда бізді ауқымды жұмыс күтіп тұр. 2020 жылға қарай 
Қазақстандағы 3-6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі біліммен 100 пайыз қамту жоспарлану-
да. Сондықтан оларға заманауи бағдарламалар мен оқыту Yдістемелерін, білікті мамандар ұсыну маңыз-

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Педагогические науки», №1(45), 2015 г. 
265 
ды», - деді.  
Қазақстан Республикасының “Білім туралы” заңында мемлекеттік саясат негізінде ең алғаш рет “dр 
баланың жеке қабілетіне қарай интеллектуалдық дамуы, жеке адамның дарындылығын дамыту” сияқты 
өзекті мYселелер енгізіліп отыр. 
Ал,  БҰҰ  Бас  Ассамблеясы  қабылдаған  (1989  г.)  ҚР  «Баланың  құқықтары  туралы»  Конвенциясына 
сYйкес баланың білім алуы оның толық мөлшердегі тұлғалық, ақыл-ойының, дарындарының дамуы мен 
физикалық қабілеттеріне қарай бағытталуы тиіс (29-бап) – делінген. 
Қай  мемлекеттің  де  негізгі  тірегі  –  білімді  де  білікті,  іскер  де  белсенді  адамдар.  Сондықтан  қоғам 
талабына сай ол қоғамды көркейтетін, дамытатын жастар тYрбиелеу ең маңызды мYселе екені белгілі.  
Кез-келген елдің жоғары дамуы олардағы өсіп келе жатқан жастардың жоғарғы шығармашылық жYне 
талпыныс күшіне байланысты.  
dрбір бала жеке дара. Ол өзінің мүмкіншіліктерін біртіндеп, ретімен, түсіне отырып, белгілі қарқын-
мен дамиды. 
1  жастан  бастап  3  жасқа  дейінгі  ерте  балалық  шақ  бала  өмірінің  ерекше  кезеңі.  Бұл  уақытта  бала 
ағзасы  тез  қарқынмен  өсіп,  дамиды.  Сөйлеу  белсенділігі  қалыптасады.  Бала  жеке  сөздерді  анық  айта 
бастайды. Бұл жаста бала тілді тек меңгеріп қана қоймай, оған деген ерекше сезімталдық танытады. Егер 
баланың  естіп  көруіне,  сезінуіне,  байқап  көруі  мен  емін-еркін  козғалуына  барлық  жағдайлар  жасалса, 
олар  барлығын  түгел  дерлік  меңгере  алады.  1  жастан  бастап  3  жасқа  дейінгі  кезеңде  бала  өзін  тұлға 
ретінде сезіне бастаса, оған сол тұлға ретінде қарым -қатынас жасау қажет. 
Бала отыруды, тұруды, жүруді, сурет салуды, оқуды жYне жазуды қалай жYне қашан бастауы керек... 
Осыдан келіп ерте даму дегеніміз не? – деген сұраққа жауап іздеп көрелік. 
Психолог-педагогтардың,  дYрігер  мамандардың,  мектепке  дейінгі  мекеме  қызметкерлерінің  берген 
зерттеулері  бойынша:  ерте  даму  дегеніміз  –  ол  баланы  туғаннан  6  жасқа  дейінгі  оқыту  мен  тYрбиелеу; 
ерте  даму  дегеніміз  –  ол  баланың  ерте  жасынан  бастап  қабілеттілігін  дамыту;  ерте  даму  дегеніміз  –  ол 
баланың  өз  қатарынан  ілгері  дене  құрылысы  жYне  ой-өрісі  жағынан  ертерек  дамытуға  бағытталған 
арнайы Yдіс; ерте даму дегеніміз – ол қиял.  
Осы  жауаптардың  бYрін  тұжырымдай  отырып,  біз  мынадай  қорытындыға  келдік,  ерте  даму  дегені-  
міз – ол баланың қабілетін (алты жасқа дейін) ертерек жYне тиімді түрде ашып жYне нығайтуға арналған 
іс-Yрекеттер жиынтығы. 
Балалар  жасына  байланысты  осы  мYселені  зерттеу  бірқатар  кеңестік  ғалымдардың  жұмыстарында 
қарастырылған:  Н.Рыбникова,  Л.Гордон,  М.Беляева,  И.Цветкова,  Л.Маневцова,  Н.Постникова, 
К.Романова, Р.Римбург, П. Сирбиладзе.  
Қазақстанда  мектепке  дейiнгi  тYрбиенiң  ғылыми-теориялық  жYне  Yдiстемелiк  мYселелерiн  зерттеген 
еңбектерді  де  атап  айтарлықтай.  Олар:  В.Андросова,  Р.К.  Аралбаева,  Б.О.  Арзанбаева,  d.С.  dмiрова,    
Б.Б. Баймұратова, Н.Б. Баримбеков, С.Г. БYтiбаева, Л.А. Давиденко, М.С. СYтiмбекова, Ф.Н. Жұмабекова, 
Р.Ж.  Жұмағожина,  А.К.  Меңжанова,  Қ.М.  Меңдаяқова,  Г.Ж.  Меңлiбекова,  А.Е.  Манкеш,                        
М.Т.  Тұрыскелдина,  Т.Ж.  Қалдыбаева,  Н.Д.  Храпченкова,  Т.И.  Иманбеков,  Ж.А.  Исмайлова,  Ш.С. 
Сапарбаева,  Т.А.  Левченко,  Ғ.З.  Таубаева,  С.Н.  Жиенбаева,  Г.М.  Метербаева,  А.Ж.  Салиева,                  
Н.С. Сайлауова т.б. 
Мектепке дейінгі тYрбие мен оқытуға арналған: Б.Б. Баймұратова, М.С. СYтімбекова, С.Г. БYтібаева, 
d.С.  dмірова,  Ф.Н.  Жұмабекова  т.б  «Балбөбек»,  Татаурова  Н.Л.  т.б  «Мектепалды  дайындық»,  
Берғалиева А.Б, «Жеке тұлға», М.И.Нүсіпбекова, «Қарлығаш», Т.Н. Доронова, Т.А. Левченко, «Қайнар», 
Т.М.  Калашникова,  Г.Н.  Новогренко  т.б.  «Алғашқы  қадам»,  «Зерек  бала»,  «Біз  мектепке  барамыз»  т.б. 
авторлық бағдарламалары тYжірибелік байқаудан өткізілсе, Ресейде мектепке дейінгі ұйымдарға арналған 
төмендегідей  бағдарламалар  тYжірибеге  енгізілген:  Л.А.  Венгер,  О.М.  Дияченко  «Развитие»,  Т.Н. 
Доронова  «Радуга»,  В.И.  Логинова,  Т.И.  Бабаева  «Детство»,  К.В.  Тарасова  «Одаренный  ребенок»,        
Т.И.  Ерофеева  «Из  детства  в  отрочества»,  Л.Г.  Петорсон  «Игралочка»,  «Раз  ступенка,  два  ступенка», 
«Старт», «Наследие», «Гармония» т.б. Аталған бағдарламалар мектепке дейінгі білім мазмұнын жаңарту-
да басшылыққа алатын нормативтік құқықтық құжат болып отыр. 
Ресейде Данилова Е.А. өзінің ғылыми еңбегінде жазған: «Ерте даму – ол, үнемі балаңыздың өміріне 
араласатын,  қызу  шығармашылықты  талап  ететін,  құрал-жабдықтарды  дайындауға  көп  уақытыңызды 
алатын көпжылдық жYне еңбекті көп қажет ететін жұмыс». Ынта болса, уақыт табылады. 
Ерте балалық шақтағы даму - бұл баланың ерте жасындағы белсенді дамуының мүмкіншіліктері. Бірақ 
балаға  назар  аударып,  онымен  сөйлесіп,  бірге  ойнап,  кітаптар  оқып  тыңдата  бастасақ,  ол  сол  кезден 
бастап дами бастайды, балаға мұның бYрі қызық болады, ол өзімен үлкендердің Yрі қарай айналысқанын 
қалайтын болады. 
Ерте  балалық  шақтағы  даму  -  бұл  анасының  баламен  алғашқы  жылдардағы  қарым-қатынасының 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
266 
белсенді ұстанымы. Бұл үздіксіз үрдіс, бұл бала өміріне үнемі «араласуды» талап ететін, шығармашылық 
тұрғысында  күш  жұмсауды  қажетсінетін  баға  жетпес  үлкен  еңбек.  Шығармашылық  танытыңыз,  жаңа 
тапсырмалар ойлап табыңыз. Барлық ойындар мен сабақтарды «өте оңайдан оңайға, оңайдан күрделіге, 
содан кейін барып өте күрделіге» қағидасы бойынша өткізіңіз. Егер бала берілген тапсырманы меңгере 
алмай  жатса,  ол  тіпті  нұсқауға  сYйкес  келмесе  де,  тез  арада  тапсырманы  жеңілдету  қажет.  Бастапқыда 
берілген  тапсырманы  бірге  орыңдаңыз,  содан  кейін  бала  өзі  орындап  көрсін.  Егер  де  бір  нYрсе  мүлдем 
іске аспаса, оған ешқандай қобалжымаңыз. Оны артқа қарай ысыра тұрыңыз да, біршама уақыт өткеннен 
кейін қайтадан түсіндіріңіз. Сіз рекорд жасауға емес, ең бастысы баламен қарым-қатынас жасауға, жалпы 
өмірдің сырын, өзінің ақылын толықтыруға жYне қимыл-қозғалысын басқара алуға көмектесіңіз. 
Баламен көбірек сөйлесуге қоғамдық көліктерде де, серуенге шыққанда да сөзге тартуға тырысыңыз. 
Үлкендердің  сөзі  кез-келген  Yдістемелік  құралдардан  да  артық  болатынын  естен  шығармаңыз.  Балаға 
білімді өзінің игеріп қабылдауына көмектесіңіз.Оған бұл жағдайда шығармашылық еркіндік беріңіз. Өз 
балаңыздың  Yр  жетістігіне  қуанышпен  қараңыз.  Білуге  құмарлық  –  бала  табиғатына  тYн  қасиет,  ол 
баланың көргендерін тануына, оған терең енуіне көмектеседі. Баланың мұндай құмарлығы өзін қоршаған 
дүниені көруге, білуге, ұстануға деген қызығуынан байқалады. Ерте жастағы балалық даму – бұл сіздің 
балаңызбен өзара түсінісудің жолы. Бұл ата-ананың бала өмірін қызыққа толтыру жYне бірлескен шығар-
машылығын  арттыру  тілегі.  Бұл  мектепке  дейінгі  шақтың  тез  өте  шығатындығын  түсіну,  баланың  осы 
кезеңін неғұрлым айқын, ашық, толыққанды жYне Yдемі өткізуге деген түсіністік.  
Баланың даму барысында таным белсенділігі артады. Мектеп жасына дейінгі балалар заттарды түсіне, 
формасына қарап ажырата бастайды, олардың құрылысын, пайдалану тYсілдерін білгісі келеді. Балалар-
дың  бір  нYрсені  құмартып,  білуге  талаптануын  таным  ынтасы  дейді.  Балалар  өте  байқағыш,  Yр  нYрсеге 
үңіле  қарайды,  кейде  терең  ойға  шомылады.  Мысалы,  Жапырақ  неге  жасыл?  Жаңбыр  қайдан  пайда 
болады? – деген сияқты сұрақтарды үлкендерге Yрдайым қойып, жауап күтеді. Мұндай ерекше сұрақтар 
балалардың  ақыл  ойын  дамытып,  табиғи  орта  туралы  алғашқы  ұғымдарын  қалыптастыруға  мүмкіндік 
береді. Күнделікті өмір барысында бала шындық дүниенің құбылыстарын анықтай білуге, адам баласы-
ның жинақтаған бай тYжірибесін үйренуге талаптанады. 
Бала  белсенділігінің  ең  алғашқы  формасының  бірі  қарым-қатынас  жасау  таным  белсенділігі.  Бұл 
адамның бүкіл өмірінде дамитын белсенділік. Балалардың жас ерекшеліктеріне сYйкес басқа адамдармен 
қарым-қатынас жасау белсенділігінің мазмұны өзгеріп отырады. Мектеп жасына дейінгі балалар ересек 
адамдардың  Yрекеттеріне  еліктеу  арқылы  үйренеді.  Бұл  жастағы  балалардың  үлкендердің  Yрекеттеріне 
жYне  олармен  өзара  қатынас  жасауға  еліктеуі  рөлді  ойындарды  атқару  барысында  байқалады.  Бала 
еліктеу,  қабылдау  арқылы  түрлі  рөлді  ойындарды  атқара  отырып,  табиғи  ортамен  қарым-қатынас 
жасау белсенділігі артады.  
Үш жастағы бала ересектерге еліктей отырып, ойын образдарын жасай келе, белсенді түрде қимылдап, 
қоршаған Yлемімен танысады. Айналасындағы ортада болып жатқан барлық оқиғаларға назар аударып, 
мYн  беріп,  ересектің  соңынан  сөйлемдер  мен  сөздерді  қайталап  отырады.  Заттардың  қасиеттеріне, 
табиғатқа, жан-жануарлар Yлеміне деген қызығушылығы қалыптасады. 
Табиғатпен  таныстыру  –  балалардың  танымын  дамытудың  басты  құралдардың  бірі.  Мұнда  балалар-
дың  қоршаған  орта  жөніндегі  ұғым  түсініктерін  байытатын  жалпы  жYне  нақты  мYліметтер  алуының 
маңызы зор.  
К.Д.  Ушинский  "Баланы  табиғатпен  жастай  таныстыра  дамыту,  оның  өзіндік  логикалық  ойлауын, 
сөздік қорын, санасының жетілуіне Yсері мол екенін» - атап көрсеткен.  
Бүлдіршіндерді  айналадағы  табиғи  ортамен  үнемі  қарым-қатынаста  болуға  үйрету,  табиғатқа  деген 
жанашырлыққа тYрбиелеу қазіргі балабақшадағы тYрбие ісінің өзекті мYселелерінің бірі болып табылады. 
Балабақшадағы  тYрбиенің  мақсаты  –  табиғатты  аялап,  оны  қамқорлыққа  алып  күту,  табиғат  жөнінде 
қарапайым білім бере отырып, табиғаттағы құбылыстар жөнінде алғашқы ұғымдармен таныстыру. Мұнда 
балалардың қоршаған орта жөніндегі ұғым түсініктерін байытатын жалпы жYне нақты ғылыми мYлімет-
тер алуының маңызы зор. Табиғат балаға күнделікті Yсер етеді. Бірақ балалар көп нYрсені байқай бермей-
ді,  үстірт  қабылдайды.  Табиғат  сұлулығы  рухани  қайырымдылыққа  тYрбиелеуде  үлкен  рөл  атқарады, 
яғни,  балаларды  мейірімділікке,  адамгершілікке,  жақын  адамдарға  қамқор  бола  білуге  көмектеседі. 
Балалар  үшін  табиғат  –  бұл  Yр  түрлі  табиғи  құбылыстарды  танудың  жYне  сөздік  қорын  байыту  көзі. 
Табиғат баланың тұлғалық қалыптасуына зор ықпал етеді.  
Табиғи объектілер мен табиғат құбылыстарын бақылауды ұйымдастыру балаларды табиғатпен таныс-
тырудың негізгі тYсілі болып табылады. Бақылауды ұйымдастыру – өсімдіктер мен жануарлардың өмір 
сүру ортасымен өзара байланыста болу, балалардың сол ортаға деген бейімділігін танудың алғы шарты. 
Бақылау  балаларға  табиғат  жөніндегі  нақты  түсініктерді  меңгертіп,  ойлау  қабілетін,  тілін  дамытады. 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Педагогические науки», №1(45), 2015 г. 
267 
Өсімдіктерді, жYндіктерді, құстарды бақылау арқылы бала көптеген жаңалықтарға тап болады. Бақылау 
баланың  жеке  басының  бақампаздығын  аңғартады,  осының  Yсерінен  баланың  дүниетанымы  кеңейіп, 
қоршаған ортаға деген өзіндік көзқарасы пайда болып, білуге деген ынтасы арта түседі. 
Өсімдіктер  туралы  ұғымдары  кеңейтіліп,  олардың  сондай-ақ  өсуі  үшін  белгілі  бір  жағдайлар  – 
топырақ, ылғал, күннің нұры, жылуы керек екені түсіндіріледі. ТYрбиеші балаларды өсімдіктерді қорғау-
ға, оларды жұлмауға баулиды. 
Кейбір жануарлардың өсіп дамуы жөнінде балалардың білімі толықтырылады, құстар жұмыртқалай-
ды,  балапан  басып  шығарады,  оларды  азықтандырып  асырайды  жYне  түйе  ботасын,  сиыр  бұзауын,  ит 
күшігін,  мысық  баласын  өз  сүтімен  асырайтындығы  түсіндіріледі.  Балалардың  жабайы  хайуандар 
(қасқыр, аю, түлкі, қоян, кірпі) олардың тіршілігі, қорек табу Yрекеті жөніндегі ұғымдары кеңейтіледі.  
Серуен  кезінде  балаларды  жылдың  барлық  мезгілінің  табиғат  құбылыстарына  бақылауды  жүйелі 
жүргізуіне ынталандырады, ауа-райындағы өзгерістер мен мезгілдік өзгерістерге байқауға үйретеді.  
Туған  өлкеге  сүйіспеншілікті  тYрбиелеудің  негізгі  құралы  –  ұлттық  тілі,  мYдениеті,  көркем  өнер 
туындыларды, Yдеби шығармаларды: өлең, ертегі, жұмбақ, жаңылтпаш, мақал-мYтел, аңыз-Yңгіме, батыр-
лар жырын тыңдау арқылы ана тілінің құдіреттілігін сезінумен қатар, оны сүюді үйренеді. 
Баланың  дамуы  қай  бағытта  болатыны,  нақтырақ  айтқанда,  оның  іс-Yрекеті  үлкендердің  қарым-
қатынасына байланысты. ЖYне де баланы тYрбиелеудегі үлкендердің белсенді қатысуы - міндетті түрде 
бақылау  мен  араласу  емес,  өсіп  келе  жатқан  адамнан  ең  алдымен  өзіндік  көзқарасы  қалыптасқан  жYне 
болмысты өзінше түсіне білетін танымдық белсенділігі артқан баланы көре білуі қажет. 
Каталог: docs -> vestnik -> seriya ped nauki
seriya ped nauki -> С. Г. Тажбаева Редакция алқасы
vestnik -> Вестник Казнпу им. Абая, серия «Художественное образование», №1(42), 2015 г
vestnik -> Хабаршы вестник «Жаратылыстану-география ғылымдары»
vestnik -> Вестник Казнпу имени Абая, серия «Молодой ученый. Поиски. Проблемы. Исследования», №1(5), 2015 г
seriya ped nauki -> Хабаршы «Педагогика ғылымдары» сериясы
seriya ped nauki -> Хабаршы «Педагогика ғылымдары» сериясы
seriya ped nauki -> С. Г. Тажбаева Редакция алқасы
seriya ped nauki -> С. Г. Тажбаева Редакция алқасы

жүктеу 5.1 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   49




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет