Хабаршы вестник «Педагогика ғылымдары»


Ертегілермен жұмыс істудің ұстанымдары



жүктеу 5.1 Kb.
Pdf просмотр
бет44/49
Дата28.04.2017
өлшемі5.1 Kb.
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   49

Ертегілермен жұмыс істудің ұстанымдары 
dр  ертегі  өзінше  ерекше.  Алайда  ертегі-терапиясына  тYрбие  жүйесі  ретінде  көзқарас  ертегілермен 
жұмыстың жалпы заңдылықтарын ұсынады. Олар: 
Түсіндірменің негізгі екпіні 
Ұстаным 
Ұғыну 
Сюжеттің  дамуындағы  себеп-салдарлық  байланыстарын  жете  түсіну;  дамушы  уақиғалардағы  Yрбір 
кейіпкердің  рөлін  түсіну.  Жалпы  сұрақтар:  не  болып  жатыр?  Бұл  не  үшін  болып  жатыр?  Бұның  бұлай 
боларын кім қалады? Оған бұның не үшін керегі болды? Біздің міндетіміз тYрбиеленушілерге бір қараған-
да  бұл  бізге  көрінбегенмен,  бір  уақиғадан  екінші  уақиғаның  туындайтынын  көрсету  болып  табылады. 
Ертегідегі Yрбір кейіпкердің пайда болуы мен мақсатының заңдылықтарын, орнын түсіну маңызды.  
Көпшілік 
Бір  уақиғаның  немесе  жағдайдың  бірнеше  мағына  мен  маңызы  болатынын  түсіну.  Біздің  міндетіміз 
ертегідегі бір жағдайдың бірнеше жағын көрсету болып табылады. Бір жағынан бұл солай, ал бір жағынан 
басқаша. 
Шындықпен байланысы 
dрбір ертегі жағдайы біздің алдымызда қандайда бір өмірлік сабақты келтіретінін түсіну керек. Біздің 
мақсатымыз тынымсыз жYне сабырлы түрде ертегі сабақтарын шын өмірде қандай да бір нақты жағдай-
ларда қолдану арқылы ертегі жағдайларын жасап шығу болып табылады [4, 16-17 бб.]. 
Сонымен, ертегі-терапия – бұл тек емдеу Yдісі емес (ертегілердің көмегімен шынында да психология-
лық  негіздегі  мYселелерді  емдеуге  болады),  ертегілер  тYрбие  беру  ортасы  ретінде,  қандай  да  бір  затты 
үйрету үдерісінде (дидактикалық ертегілер) жYне баланың белгілі бір сапасын дамыту үшін қолданылады. 
Ертегі-терапиясы - ауыздан ауызға тараған тYжірибе құралы. Бұл белгілі бір қоғамда баланы тYрбиелеу 
жолы. Ертегі-терапиясы – тұлғаға (көбінде балаға) қажетті адамгершілік қағидалар мен ережелерді беру 
Yдісі.  Бұл  ақпарат  фольклорлық  ертегілерде,  аңыз-Yңгімелерде  жYне  мысалдарда  берілген.  Ертегі  –  бұл 
Yлеуметтену мен тYжірибе берудің ең ежелгі Yдісі. 
Осылайша,  ертегі-терапиясы  педагогикада  емдеу  емес,  тYрбиелеудің  бір  Yдісі  ретінде  қолданады. 
Сондықтан  да  К.Д.  Ушинскийдің:  «Тіл  сияқты  ертегі  халық  мYдениетінің  материалдық  көріністерінің 
бірі», - деп айтуы бекер емес. 
ДYл осы ертегі арқылы белгілі бір халыққа тYн негізгі адамгершілік жYне этикалық ережелер балаға 
ешқандай қиындықсыз тиімді түрде беріледі. 
Тап осы ертегі арқылы халық мYдениетінде бұрындары болған, бірақ бүгінгі күнде онша таралмаған 
Yдет-ғұрып, салт-дYстүрлерді тани аламыз. 
Тап осы ертегі бізге батырлықтың, қажырлы еңбектің, барлық қиындықтарды жеңудің, жеңіске деген 
сенімнің, адалдықтың жYне берілгендіктің не екенін көрнекі түрде көрсетіп бере алады [5, 16 бет]. 
Қорыта  айтқанда,  ертегілер  құдіретті  нYрсе:  ұйқыға  батқызады,  қызықтырады,  тыныштандырады, 
көңілдендіреді,  қолдайды,  үйретеді,  сендіреді.  Ертегі-терапиясы  -  педагогикалық  жYне  психологиялық 
тапсырмаларды  саны  мен  сапасы  жағынан  тіпті  ең  инновациялық  технологиялардан  кем  қалмайтын 
ғажап  технология.  Ертегі  –  баланы  тYрбиелеуге  арналса,  ертегі  терапиясы  сол  тYрбие  арқылы  баланы 
жөнге салу, онын көзқарасын бағдарлау жYне ішкі Yлемінен хабардар болуды көздейді. Ертегінің тYрбие 
көзі  екені  аян.  Ертегіні  құмарта  оқыған  балалардың  бойына  адами  қасиеттерді  мейлінше  мол  жинауға 
ұмтылатынын уақыттың өзі дYлелдеуде. Олай болса, өскелең ұрпаққа өз ұлтының ғасырлар бойы жинақ-
таған асыл қазынасын түпнұсқа күйінде ұсынғанымыз дұрыс деп есептейміз. 
 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Педагогические науки», №1(45), 2015 г. 
241 
1
 
Зинкевич-Евстигнеева  Т.Д.  Основы  сказкотерапии  [Текст]  /  Т.Д.  Зинкевич-Евстигнеева.  –  СПб.:  Речь, 
2010. – 176 с.  
2
 
Қасқабасов С. Қазақтың халық прозасы. - Алматы: Қазақ ССР-нің «Ғылым» баспасы, 1984. - 268 бет. 
3
 
jуезов М.О. Қазақ aдебиетінің тарихы. - Алматы, 1960. 
4
 
Зинкевич-Евстигнеева Т.Д. Практикум по сказкотерапии. - СПб.: Речь, 2000. – 310 с. 
5
 
Ломакина Г.Р. Сказкотерапия. Воспитываем, развиваем, освобождаем ребенка от психологических проблем. - 
М.: Центрполиграф, 2010. – 81 с. 
 
Түйін 
Бұл  мақаланың  мақсаты  –  ертегі-терапиясын  тек  психология  саласында  емес,  сонымен  қатар  педагогикада  да 
баланы тYрбиелеу құралы ретінде қолдануға болатындығын ашып көрсету. Егер ақпарат көздерінен ертегі-терапия-
сының  анықтамасын  іздейтін  болсақ,  онда  белгілі  бір  қиындықтар  туындайды.  dртүрлі  мYтіндерде  бұл  термин 
Yрқалай қолданылады. Ертегі-терапиясын тYрбие беруде де, білім беруде де, дамуда да, тренингтік Yрекеттерде де 
жYне психотерапия құралы ретінде де қолданады. Сонымен, ертегі-терапиясы – бұл тек емдеу Yдісі емес (ертегілер-
дің  көмегімен  шынында  да  психологиялық  негіздегі  мYселелерді  емдеуге  болады),  ертегілер  тYрбие  беру  ортасы 
ретінде, қандай да бір затты үйрету үдерісінде (дидактикалық ертегілер) жYне баланың белгілі бір сапасын дамыту 
үшін қолданылады. 
 
Резюме 
Цель  этой  статьи  –  показать  использование  сказкотерапии  не  только  в  области  психологии,  а  также  ее  можно 
использовать в педагогике как средство воспитание ребенка. Если попытаться найти в информационных источниках 
определение  сказкотерапии,  то  возникнут  определенные  сложности.  Это  будет  связано  с  тем,  что  в  различных 
контекстах, этот термин используют по-разному. Сказкотерапию используют и в воспитании, и в образовании, и в 
развитии, и в тренинговом воздействии, и как инструмент психотерапии. Итак, делаем вывод, что сказкотерапия – 
это  не  только  метод  лечения  (с  помощью  сказки  действительно  можно  лечить  проблемы  психологического 
характера), сказка может быть использована и в качестве воспитательного средства, и в процессе обучения какому-то 
предмету (так называемые дидактические (учебные) сказки), и для развития каких-либо качеств у ребенка. 
 
Resume 
The aim of this article is to show the use of tale therapy not only in the field of psychology, and it can also be usedin 
pedagogyas a means ofchild upbringing. If to tryto findin the information sourcesthe definition of tale therapy, then there will 
be  somedifficulties.  Thisisdue  to  the  factthat,  in  variouscontexts,  the  term  is  useddifferently.Tale  therapy  is  used  and 
inupbringing,andin educationandin the developmentandin the trainingimpact, andas a tool forpsychotherapy. So,we conclude 
that tale therapy- is not onlya method of treatment(with the help offairy taleswe can really treatpsychological problems), the 
tale can also be usedaseducationaltools, andin the process oflearningany subject(so-calleddidactic(educational) tales), andfor 
the development ofany qualitiesin the child. 
 
dОЖ 373.1.02:37.035.6:78(=512.122) 
 
ОҚУШЫЛАРДЫ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ПАТРИОТИЗМГЕ Т.РБИЕЛЕУ – ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ-
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ПРОБЛЕМА 
 
Р.М. Рысбекова – п.ғ.к., аға оқыт., І.Жансүгіров ат. Жетісу мемлекеттік университеті, Талдықорған қ. 
 
Қазақстан  республикасының  Егемендігі  жағдайында  “қазақстандық  патриотизм”  ұғымы  нығайған  рухани-
саяси  фактор  ретінде,  мемлекет  саясаты  мен  идеологиясының  жаңа  парадигмасы  ретінде  қарастырылатын  ерекше 
құнды мYнге ие болуда. Оның пайда болуы мен бекуі Қазақстан тYуелсіздігінің нығаюы мен күшеюіне байланысты. 
Өйткені өз азаматтарына патриотизмді қажет етпейтін бірде-бір мемлекет болған емес жYне болмайды да. Қазақстан-
дық патриотизмнің өзіндік ерекшеліктері туралы мақалада мазмұндалады. 
Патриоттық  тaрбие  теориясына  педагогика  классиктері  мен  қоғам  қайраткерлері  (Н.К.  Крупская,        
А.С. Макаренко, М.И. Калинин, В.А. Сухомлинский жYне т.б.) айтарлықтай үлес қосты. Олардың патриоттық 
тYрбие мYселесі саласында айтқан құнды пікірлері, қағидалары, оған деген көзқарастары мақалада жан-жақты 
ашып көрсетіледі. 
Мақалада жалпы білім беретін мектепте жүзеге асырылатын біртұтас тaрбие беру процесінде патриоттық 
тaрбие міндеттерін шешуге жетекші орын беріледі. Патриотизмге тYрбиелеу мYселесін қазіргі көзқарас тұрғысын-
да қарастырғанда, біртұтас тYрбие беру процесіндегі патриоттық тYрбие процесінің мYнін, оның орнын, рөлін дұрыс 
түсіну  қажет.  Сонымен  бірге  оқушылардың  патриоттық  тYрбиесіндегі  сабақтастықты  да  (этнопедагогика,  ресми 
педагогика),  олардың  оқушылардың  патриоттық  тYрбиесін  жүзеге  асырудағы  мүмкіндіктерін  де,  қоғамның  осы 
мYселеге байланысты Yлеуметтік тапсырысын да (республикалық, аймақтық) (Сурет 1). 
Патриоттық тaрбие еңбек тaрбиесімен де өзара тығыз байланысты, өйткені, «еңбек Yрекеті патриоттық сана 
мен сезімді жүзеге асырудың негізгі формасы қызметін атқарады». Патриоттық тaрбиенің эстетикалық тaрбиеге 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
242 
де жақындығы мол, өйткені көркем өнер туындылары болмыстың бейнесі, тұлға сезімінің нақты бір көрінісі болып 
саналады, өмір тYжірибесін берудегі формасы қызметін атқарады. 
Тірек  сөздері:  жалпықазақстандық  патриотизм,  ұлттық  патриотизм,  қазақстандық  патриотизм,  патриотизм, 
патриоттық  тYрбие,  отан,  атамекен,  ел-жұрт,  азаматтық  борыш,  ар-намыс,  адалдық  пен  Yділдік,  ұлттық  парыз, 
патриоттық сана-сезім 
 
Қазақстан  Республикасының  Егемендігі  жағдайында  «қазақстандық  патриотизм»  ұғымы  нығайған 
рухани-саяси фактор ретінде, мемлекет саясаты мен идеологиясының жаңа парадигмасы ретінде қарасты-
рылатын ерекше құнды мYнге ие болуда. Оның пайда болуы мен бекуі Қазақстан тYуелсіздігінің нығаюы 
мен  күшеюіне  байланысты.  Өйткені  өз  азаматтарына  патриотизмді  қажет  етпейтін  бірде-бір  мемлекет 
болған емес жYне болмайды да.  
Егемендік пен тYуелсіздікке ие болу жағдайында Қазақстан қоғамында «жалпықазақстандық патрио-
тизм», «ұлттық патриотизм», «қазақстандық патриотизм» ұғымдары жиі пайдаланылады. 
Жалпықазақстандық патриотизм – Қазақстанда тұрып жатқан барлық ұлт өкілдерінің Қазақстанды 
өздерінің ұлттық Отаны деп қабылдауы. 
Ұлттық патриотизм, деген өз ұлтының, мYдениеті мен Yдебиетінің тілі мен ділінің, салт-дYстүрлері-
нің бYріне екенін сезіну, жерінің Қазақстан екенін жете түсінуіне байланысты. 
Ұлттық  патриотизмді  қалыптастыруда  «отан»,  «атамекен»,  «ел-жұрт»,  «азаматтық  борыш»,  «ар-
намыс», «адалдық пен Yділдік», «ұлттық парыз» сияқты құндылықтар негіз болған. Мысалы қазақ халқы 
туып  өскен  жерін,  ата-анасының  жерленген  жерін  ерекше  қадір  тұтқан,  қай  жерде  болмасын  олардың 
басына келіп, құран оқытып, бата жасатып тұрған, мүмкіндігінше туған жерден кетпеуге тырысқан. Оны 
«Отан оттан да ыстық», «Басқа елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол», «Ер өзі үшін туады, елі үшін 
өледі» деген мақал-мYтелдерден-ақ көруге болады. Халық балалар мен жастарға өз Отанын, туған елін, 
халқын,  ана  тілін,  салт-дYстүрін  терең  сезіммен  сүйе  білуге  баулыған.  dркімге  өзінің  туып-өскен  жері 
қымбат болатынын «Ер елінде, гүл – жерінде», «Ел іші – алтын бесік», «Елінен безген ер оңбайды» деп 
ескертіп отырған. Яғни, өз болмыс-бітімін Отанынан жеке бөліп қарамаған. Отанын, елі мен жерін өзінің 
туған анасындай құрметтеген. 
Отанға деген сүйіспеншілік арқылы адамның бойында патриоттық сезімді туындатқан. Оның аясында 
азаматтық парыз, борыш көрініс алған. Халық жеткіншектерден өз елін, жұртын, Отанын қызмет етуді, 
азаматтық  борыш  деп  санаған.  Отан  мен  халық  алдында  борышын  адал  орындай  білген  адамды  сана-
сезімі, дарын-қабілеті жетілген адам деп қабылдаған. 
Борышты  өтеуде  моральдық  сенімнің  маңызы  зор.  Парыз  бен  борышты  орындау  жауапкершіліктен 
туындайды.  Отан,  ата-ана,  ел-жұрт  алдындағы  парызды,  борышты  атқаруда  ар-намыс  түсінігінің  орны 
ерекше болған. Ар-намыс деген қазақ халқының бойына сіңісті қасиет, ұлттық Yлеуметтік-психологиялық 
ерекшеліктің бір көрінісі, отансүйгіштіктің белгісі десе де болады. 
Жалпыұлттық  патриотизм  деген,  өзін  туған  елінің  бір  бөлігі  ретінде  сезінуі.  Жалпықазақстандық 
патриотизм болса, ол өз Отанына деген сүйіспеншілікпен қатар, қазақстанды мекендейтін ұлт өкілдеріне 
деген сыйластық сезімді білдіреді. Яғни, басқа халықтарға деген құрмет сезімді, бүкіл адамзат түсінігінен 
ізгі орын алатын Отанға деген сүйіспеншілікті білдіреді. 
Жалпықазақстандық  патриотизм  деген  бірқатар  принциптердің  негізінде  (тең  құқықтық,  бірін-бірі 
өзара руханиландыру, еріктілік, өзара көмек, ортақ мақсат-мүдделер, ұлттық жYне адамзаттық құндылық-
тарды ұштастыру, қазақ ұлтының республикадағы басқа ұлт өкілдерімен (орыс, ұйғыр, неміс жYне т.б.) 
өзара  байланысы  негізінде  қалыптасады.  Қазіргі  жағдайда  жалпықазақстандық  патриоттық  тYрбие 
мынадай  негізгі  бағыттарды  қамтиды:  егеменді  елдің  жаңа  идеологиясын  жасау;  азаматтардың  осы 
идеологияны терең меңгеруіне; мемлекеттік қоғамдық ұйымдар тарапынан патриоттық тYрбие жұмысын 
жүйелі  түрде  жоспарлау  жYне  оның  тиімділігін  бақылау;  патриоттық  тYрбие  саласында  жинақталған 
тYжірибені  зерделеу  жYне  оны  тарату;  республика  мекемелерінде,  мерзімді  баспасөздерде  жалпықазақ-
стандық патриоттық тYрбиенің рөлін жетілдіру; Yрбір Қазақстан азаматының бойында патриоттық сана-
сезімін тYрбиелеу, жалпыұлттық мақтаныш сезімін тYрбиелеу; Отан мүдделерін қорғауда жауапкершілік 
пен  патриоттық  парыз  сезімін  қалыптастыру;  ел  азаматтарын  шовинизмге,  экстремизмге,  сепаратизмге 
қарсы күресе білуге тYрбиелеу болып табылады. 
Қазақстан  Президенті  Н.Назарбаевтың  стратегиясында  қазақстандық  патриотизм  идеясы  халықтың 
бірыңғай азаматтығын қалыптастырумен тығыз байланыста қарастырылады. 
Ішкі  саяси  тұрақтылық  пен  қоғамның  топтасу  стратегиясы  мүмкіндіктерінің  теңдігіне  негізделген 
бірыңғай азаматтықты қалыптастыру, барлық этникалық топ құқықтарының теңдігін қамтамасызданды-
руды, қоғамдағы ауқаттылар мен кедейлердің арасындағы айырмашылықтарды азайтуды, ауыл проблема-

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Педагогические науки», №1(45), 2015 г. 
243 
сына  ден  қоюды,  Yрбір  ұлт  өкілдерінің  арасында  өзара  құрмет,  сенімді  көзқарасты  орнықтыруды  талап 
етеді. Бұл шараларды жүйелі түрде іске асыру азаматтардың отаншылдық сезімін нығайтуда оңды ықпал 
ететін болады. 
Президент  Республиканың  Yлеуметтік  экономикалық  перспективасын  болжауға  бағытталған 
«Қазақстан-2050»  жолдауы  қазақстандық  патриотизмді  орнықтыруға  қолайлы  жағдай  жасайды.  Жолдау 
халықтың  көкейінде  болашаққа  деген  сенімді  ұялатады,  қоғамды  белсендендірудің  факторы  ретінде 
қызмет атқарады [1]. 
Жолдауда  Қазақстан  елінің  міндеті:  ұлттық  бірлікті  нығайту,  Yлеуметтік  Yділеттілікті  орнату, 
халықтың  экономикалық  Yл-ауқатын,  тYуелсіздігін  көркейту,  саяси  тұрақты  мемлекетті  құру  деп 
атап көрсетілген. 
Қазақстандық патриотизм азаматтардың, қоғам мен мемлекеттің бірлесе атқарған іс-Yрекеттері арқылы 
қалыптасады. Қазақстанның өзінің Елұраны, Елтаңбасы, Туы бар. 
Бостандық  пен  тYуелсіздікті  аңсаған  халықтар  сияқты,  қазақ  халқының  да  патриоттық  сезімі  аса 
айшықты  дамыған  жYне  бұл  сезімді  халық  ғасырлар  бойы  сақтап  келген.  Оны  ежелгі  түрік  қағандығы 
кезінде  тасқа  жазылған  Күлтегін  ескерткіштерінен  қазақ  даласының  ғұлама  ойшылдарының  (Фараби, 
Баласағұн, Қашқари жYне т.б.) патриотизмдік сүйіспеншілікке толы мұраларынан, елінің тYуелсіздігі мен 
бостандығын  жау  шапқыншылығынан  сақтап  қалған,  көрнекті  мемлекет  қайраткерлерінің  (Төле  би, 
Қазыбек би, dйтеке би, ТYуке хан) патриотизмдік істерінен көруге болады. 
Ұлы ағартушылар – Шоқан, Ыбырай, Абай да өз шығармаларында туған еліне, Отанына өз сүйіспен-
шіліктерін көрсете білген. Оған Шоқанның: «Мен, ең алдымен, өз отбасымды, туған-туыстарымды қадір-
леймін, одан соң ауыл-аймақ, ел-жұртымды, руластарымды, одан соң халқымды, одан соң Сібір орыста-
рын, Россия жұртын қадірлеймін» – деген, Абайдың «dкенің ғана баласы болма, адамның баласы бол» – 
деген сөздері дYлел болады [2]. 
Ағартушылардың бұл сөздерінің бүгінгі таңдағы халықтар достығын нығайтуда маңызы өте зор. 
Ұлттық  патриотизм  мен  интернационалдық  көзқарасты  қалыптастыруда  Алаш  қозғалысының  да 
(А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Дулатов жYне т.б.),Ұлы Отан соғысы мен бейбіт өмірдегі «Желтоқсан» 
қозғалысының да рөлі ерекше болды. 
Ел Президенті Н.d. Назарбаевтың сөзімен айтқанда: «1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы қазақ жастары-
ның сана-сезімінің қаншалықты өскендігін көрсетті. Олар 100 жылға жуық уақыт бойы халықты қазарма-
лық тYртіпте ұстап тоталитарлық жүйенің алдында бірінші болып айылдарын жиған жоқ. Жастар бұдан 
Yрі  кез  келген  ұлтқа  тYн  ұлттық  мақтаныш  сезімдерін  қорлауға  жол  бермейтінін  өз  халқының  атынан 
ашық мYлімдеді» [3]. Бұның бYрі қазақ жастарының ұлттық намысының, патриоттық сана-сезімінің туған 
елге, Отанға деген сүйіспеншілігінің жоғары екенін дYлелдейді. 
Сонымен «патриотизм» ұғымына берілген анықтамаларды зерттеп, зерделеу, патриотизм – Отан, туған 
өлке, ғұлама адамдар туралы терең білімді адамның басқа адамдарға жYне олардың түрлі іс-Yрекеттеріне, 
қоғамға, оның өткені мен бүгінгісіне, табиғатқа, мYдениетке, салт-дYстүрлер мен Yдет-ғұрыптарға деген 
көзқарасында  көрінетін,  патриоттық  сезімдерінің  тығыз  бірлігінде  көрсетілетін  күрделі  Yлеуметтік 
құбылыс.  Бұл  қоғам  мүддесіне  деген  белсенді  іс-Yрекет,  қауіп-қатер  төнген  кездегі  оны  қорғауға  деген 
даярлық, Отан алдындағы борыш пен жауапкершілікті саналы түрде жете түсіну деп пайымдауға мүмкін-
дік береді. 
ТYрбиенің  басты  мақсаты,  адамдардың  адами  қасиеттерін  ұлттық  санасын,  идеялылығын,  ғылыми 
дүниетанымын, рухани көзқарасын қалыптастыру болып табылады. Бұл қасиеттер жүйелі түрде ғылыми 
білімдермен қоғам дамуының объективті заңдарын меңгерту арқылы, жаңа қоғам құрылысы міндеттері-
нің  шешіміне  белсенді  араластыру  нYтижесінде  қалыптастырылады.  Теорияны  оқып-білу  саналы  түрде 
меңгеруді талап етеді, себебі тек осы жағдайда ғана білім адамның терең ішкі сенімділігіне айнала алады. 
Идеялық сенімділік белсенді практикалық Yрекетті болжайды: Отан игілігіне адал еңбек ету, Отанды 
қорғау.  Шынайы  тұлғалардың  шынайы  ойлары  мен  сезімдерін  бір  ғана  көрсеткіш  бойынша  бағалауға 
болады. Нақтырақ айтқанда, осы тұлғалардың қоғамдық Yрекеттері бойынша.  
Патриоттық тaрбие теориясына педагогика классиктері мен қоғам қайраткерлері айтарлықтай үлес 
қосты. Патриоттық тYрбие – идеялық-тYрбие жұмыстарының маңызды бағыттарының бірі екендігін, оның 
негізін мектепте қалыптастыру қажеттігін кезінде Н.К.Крупская өте орынды айтып кеткен. Ол патриот-
тық  жYне  интернационалдық  тYрбиенің  өзара  байланысына  тереңірек  бойлаған.  «Интернационалдық 
тYрбие жас патриоттардың саяси – идеялық жYне моральдық дайындығының ажыратылмайтын бөлігі», – 
деп атап көрсеткен [4, 80-86 бб.]. 
М.И. Калинин де патриоттық тYрбие мYселесіне ерекше көңіл аударған. «Біз ССРО-ның барлық еңбек-
шілерін жалынды патриот рухында, өз Отанына деген шексіз сүйіспеншілік рухында тYрбиелеуге тиіспіз. 
Мен дерексіз, желөкпе сүйіспеншілік туралы айтып тұрған жоқпын, қайсар да белсенді, өмірді құмарта 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
244 
сүйетін, тасқынды сүйіспеншілік туралы, жауларына ешқандай аяушылық көрсетуді білмейтін, Отан үшін 
ешқандай құрбандыққа басын тігетін сүйіспеншілік туралы айтамын» – деген [5]. Ол сабақтарда, сабақтан 
тыс  жұмыстарда,  жүргізілетін  тYрбие  Yрекетінің  бYрі  жас  жеткіншектердің  патриоттық  сана-сезімін 
қалыптастыруға бағытталуы қажет деп ескерткен. Мектеп оқушыларының өмірге деген қызығушылығын 
дамытып, іс-Yрекеттерге белсенді араластыру арқылы, патриотизмге тYрбиелеуге болатынына, пYн сабақ-
тарының тYрбиелік мүмкіндіктерін кеңінен пайдалануды ұсынған. 
А.С. Макаренко болса жас ұрпаққа тYрбие берудің Yр түрлі бағытын қарастырған, мектептегі білімді 
өмірмен байланыстырған, патриоттық тYрбие беруде қоғамдық пайдалы еңбектің рөліне аса мYн берген. 
Патриоттық тYрбие дегеніміз «социалистік қоғамның белсенді қайраткерін тYрбиелеу, шыныққан, рево-
люцияға берілген, мейірімді де қатал қайраткерлердің көптеген ұрпағын тYрбиелеу» деп түсіндірген [6]. 
В.А.  Сухомлинский:  «Советтік  патриотизм  қүрделі  ұғым.  Ол  социалистік  қоғамда  үстемдік  етуші, 
саяси  идеялардың  мызғымас  бірлігі,  коммунистік  адамгершілік  сенімділік,  совет  адамдарына  тYн  жаңа 
сезімдер, олардың батырлық ерліктері мен батылдық істері болып саналады. Советтік патриотизм адам 
тұлғасының барлық жақтарын – оның санасын, сезімдерін, ерік – жігерін қамтиды» – деп ой түйіндеген 
[7,  3  б.].  «Патриоттық  көзқарастармен  сенімділікті  қалыптастыруда  сана  мен  мінез-құлықтың  бірлігін 
қамтамасыз  ету  қажеттігін»  айта  келіп,  оқушылардың  белсенді  практикалық  іс-Yркеттеріне,  олардың 
тYжірибесіне  социалистік  құрылысты  қосып,  орасан  зор  мYн  берген  [7,  4  б.].  Өзінің  теориялық  жYне 
практикалық жұмысында патриоттық тYрбиенің Yр түрлі бағыттарын, осы саладағы оқу-тYрбие үдерісінің 
мүмкіндіктерін қарастырады. Мысалы, патриоттық тақырыптарға арнайы сабақтар өткізуді жөн санаған: 
«Біздің  Отанымыз  –  Советтер  Одағы»,  «Біздің  еліміздің  тамаша  адамдары»  жYне  т.б.  Тіпті,  1  сынып 
оқушыларына  арнап  советтік  патриотизмнің  негізі  ерекшеліктерін  ашып  көрсететін  Yңгімелер  жүйесін 
теориялық тұрғыда негіздеген.  
Н.В. Савин, патриоттық тYрбие мазмұнын аша отырып, советтік патриотизмнің сезімдік, интеллекту-
алдық жYне Yрекеттік жақтарының тығыз байланысын атап айтады. «Совет адамдары өзінің социалистік 
Отанына  деген  зор  сүйіспеншіліктерімен  ерекшеленеді  –  еңбекшілер  мемлекеті  жYне  оның  күш-қуаты 
мен даңқын нығайтуға бағытталған, нақтылы істерде осы сүйіспеншілікті көрсетеді», сондықтан, жақын 
адамдарына,  туған  өлкеге  деген  сүйіспеншілік  сезімдерін  дамыту,  патриоттық  тYрбие  ісінде  жұмыстар-
дың маңызды бағыттарының бірі болады деп атап көрсетеді. «Балаларды біздің Отанымыздың еңбек жYне 
жауынгерлік революциялық өткеніне деген сүйіспеншілікке тYрбиелеу маңызды міндет болып табылады. 
Осы өткен игілікті дYстүрлер негізінде, біздің еліміздің даңқы мен күш-қуатын арттыруға ұмтылу, қалып-
тасады», ескертуді де ұмытпайды [8, 209 б.]. 
Жалпы білім беретін мектепте жүзеге асырылатын біртұтас тaрбие беру процесінде патриоттық 
тaрбие міндеттерін шешуге жетекші орын беріледі. Патриотизмге тYрбиелеу мYселесін қазіргі көзқарас 
тұрғысында қарастырғанда, біртұтас тYрбие беру процесіндегі патриоттық тYрбие процесінің мYнін, оның 
орнын, рөлін дұрыс түсіну қажет. Сонымен бірге оқушылардың патриоттық тYрбиесіндегі сабақтастықты 
да (этнопедагогика, ресми педагогика), олардың оқушылардың патриоттық тYрбиесін жүзеге асырудағы 
мүмкіндіктерін  де,  қоғамның  осы  мYселеге  байланысты  Yлеуметтік  тапсырысын  да  (республикалық, 
аймақтық) жақсы білген жөн.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
(Сурет-1) 
 
 
Патриоттық тYрбиеде 
тұлғаны 
Yлеуметтендіру 
орындары (отбасы, 
мектеп, қосымша 
білім алатын 
мекемелер
 
т.б.) 
Этнопедагогика 
Ресми педагогика 
Оқушылардың патриоттық 
тYрбиесіндегі сабақтастық 
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   49




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет