Хабаршы вестник «Педагогика ғылымдары»



жүктеу 5.1 Kb.
Pdf просмотр
бет29/49
Дата28.04.2017
өлшемі5.1 Kb.
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   49

Резюме 
Состояние здоровья населения - важнейший фактор устойчивого развития общества и индикатор потенциальных 
возможностей государства. Выдвижение проблемы здоровья в число приоритетных задач общественного развития 
обусловливает актуальность теоретической и практической ее разработки, определяя необходимость развертывания 
соответствующих  научных  исследований  и  выработку  методических  и  организационных  подходов  к  сохранению 
здоровья населения.  
В этой связи особую роль приобретает проблема здоровьесбережения в системе образования. Здоровьесберегаю-
щие технологии – это технологии позволяющие педагогу добиться наибольшей эффективности обучения с наимень-
шим причинением вреда психологическому и физическому здоровью обучающихся. 
Наблюдения  показывают,  что  использование  здоровьесберегающих  технологий  в  учебном  процессе  позволяет 
учащимся более успешно адаптироваться в образовательном и социальном пространстве, раскрыть свои творческие 
способности. 
Ключевые  слова:  здоровье,  физическая  и  психологическая  здоровья,  технология,  здоровьесберегающие 
технологии 
 
Summary 
The health status of the population - a key factor for sustainable development of society and potential indicator of the state. 
Nomination  of  health  problems  among  the  priorities  of  social  development  determines  the  relevance  of  the  theoretical  and 
practical development, determining the need for the deployment of relevant research and the development of methodological 
and organizational approaches to preserve the health of the population. 
In  this  regard,  a  special  role  is  the  problem  of  health  preservation  in  the  education  system.  Health-technology  -  a 
technology enabling the teacher to achieve the most efficient training with the least injury to the mental and physical health of 
students.  
Observations show that the use of health-technology in the educational process allows students to adapt more successfully 
in the educational and social space to unleash their creativity. 
Key words: physical and psychological health, technology, technologies will 
 
 
 
 
 
 
 
УДК 371.212.08 
 
ҰЛТТЫҚ ӨЗІНДІК САНА СТУДЕНТТЫҢ ҚӨЗҚАРАСЫНЫҢ 
МАҢЫЗДЫ КОМПОНЕНТІ РЕТІНДЕ 
 
Н.Н. Хан – п.ғ.д., профессор, Абай атындағы ҚазҰПУ, 
Ш.Ж. Колумбаева – п.ғ.к., Абай атындағы ҚазҰПУ-нің профессоры 
 
Адам  бойындағы  ұлттық  өзіндік  сана  оның  тұлғалық  қалыптасуы  жYне  Yлеуметтік-психологиялық 
тұрғыда  нақты  бір  деңгейге  жетуі  үшін  қажетті  маңызды  өлшемдердің  бірі  болып  табылады.  Ұлттық 
өзіндік сананың дамуы «сана» жYне «ұлттық өзіндік сана» ұғымдарын анықтаумен тығыз байланысты. 
Сана-адамның  жануарлардан  айырмашылығын  білдіретін  басты  белгі.  Бұл  ұғымдар  туралы  Yртүрлі 
анықтамалар берілген, бірақ олардың өзара ұқсастығын жYне оларды біріктіретін жалпылама түсініктер 
де баршылық. Саналы адамды төмендегідей сипаттауға болады: 
-  өзін  қоршаған  ортада  объективті  шынайылық  түрінде  бөліп  көрсете  алады,  өзінің  «менін»  сыртқы 
заттардан бөліп қарастырады, ал заттардың сипатын, ерекшеліктерін олардың өздерінен ажырата біледі. 
Яғни, «Мен-бұл Мен емес» типін ажыратады;  
-  бұл  Yлеммен  өзара  Yрекеттестікте  болып,  онымен  нақты  қатынас  қалыптастыруда  мақсатты  түрде 
өзгерістер енгізе алады;  
-  алдына  өмірлік  мақсаттар  қойып,  оған  жетуде  қабілеттілік  танытады,  іс-Yрекетте  өз  мінез-құлқын 
жоспарлай алады, олардың нYтижесін көреді жYне салдарын бағалай біледі;  
-  Yлемге  асқан  құштарлықпен  қарайтынын  эмоциясында,  сезімінде,  тілегінде,  ойында  жYне  ішкі 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
158 
күйзелістерінде көрсете алады; өзінің ойы, сезімі, тілегі, ішкі күйзелістерінде сезіп-білгендері бойын-
ша есеп береді;  
-
 
өзінің жеке даралық жYне тұлғалық ерекшеліктерін біледі. 
Саналы  адам  ғана  өзіндік  санаға  ие.  Өзіндік  сана  –  бұл  табиғи  бейнені  көрсететін  сананың  ерекше 
формасы.  Егер  адам  сана  арқылы  қоршаған  Yлемді  қабылдап  түйсінетін  жYне  оған  нақты  бір  бейне 
арқылы  бағытталатын  болса,  онда  өзіндік  сана  тұлғаның  өзіне  бағытталады.Яғни,  тұлғаның  өзі,  өзіндік 
ойы, сезімі, қажеттіліктері жYне оның барлық ішкі жан дүниесі өзіндік сананың нысаны болып саналады.  
Психологияда  өзіндік  сана  тұлғаның  жеке  даралық  ерекшеліктерінің  көпқырлылығын  жYне  оның 
көптеген қоғамдық байланыстардағы өзіндік мYні мен орнын көрсететін процесс ретінде түсіндіріледі.  
Адам  сана  жYне  өзіндік  сана  арқылы  Yртүрлі  қарым-қатынас  жYне  іс-Yрекетке  белсенді  араласу 
нYтижесінде тұлға болып қалыптасады. Адам болу – сана ғана емес, сонымен қатар өзіндік санаға да ие 
болу дегенді білдіреді. Яғни, өзін-өзі тани отырып, Yлемді тану, өзін қоршаған ортадағы шынайылықтан 
ажырата білу, бұл Yлеммен нақты қарым-қатынас орнату , онымен өзара Yрекеттестікте болу, оған өзгеріс-
тер енгізе алу жYне өзінің тұлғасын жетілдіру болып табылады. 
Өзіндік сананың жас ерекшеліктері, діни, кYсіби, таптық, ұлттық жYне басқа да түрлері бар. dлеумет-
тік ғылымдарда «ұлттық өзіндік сана», «этникалық өзіндік сана» жYне «таптық өзіндік сана» терминдері 
қолданылады.  Олар  Yртүрлі  Yлеуметтік  топтардың  мүшелерінің  өзіндік  сананың  ерекшеліктерін,  мақса-
тын жYне Yлеуметтік ортадағы орнын түйсінуін білдіреді.  
«Ұлттық өзіндік сана» ұғымы 60-жылдардан бастап ғылыми этнографиялық, философиялық еңбектер-
де, ал 80-жылдардың орта кезінен бастап Ю.В. Бромлей, Л.М. Дробижева, Р.Г. Абдулатипов, Джунусов, 
К.Н.  Хабибуллин,  А.Г.,  Агаев,  Д.Кадыржанов  жYне  т.б.  ғалымдардың  ұлттық  өзіндік  сана  мYселелеріне 
арналған еңбектерінде көрініс бере бастады [1]. 
Қазіргі уақытта ұлттық өзіндік сананың мYні мен даму факторларын оқып үйренуде бірыңғай тұрғы-
лар жоқ. Кейбір зерттеушілер оны ұлттың сана-сезімімен байланыстырады, кейбіреулері оның мазмұнын 
ұлттық стереотиптермен ұштастырады, ал үшінші біреулері оны тұлғаның ұлттық өзіндік сYйкестендіруі-
мен  бірге  қарастырады.  Көптеген  авторлар  «ұлттық  сана»  жYне  «ұлттық  өзіндік  сана»  ұғымдарының 
шекарасын, ара-жігін ажыратудан қашқақтайды. Дегенмен, ғалымдардың басым көпшілігі бұл ұғымдар-
дың айырмашылықтарын ашып айтады. МYселен, ғалым П.И. Гнатенконың пікірінше, егер ұлттық өзіндік 
сана  индивидтің  деңгейінде  жYне  ұлттың  деңгейінде  қарастырылса,  онда  ұлттық  өзіндік  сана  тек  қана 
ұлттық деңгейде болады [2]. 
Ұлттық  сана  –  қоғамдық  сананың  бір  формасы,  онда  қоғамның  этникалық  өмірі  көрініс  береді;  бұл 
этникалық процестердің табиғи өзіндік ерекшеліктерін түсінудегі теориялық жYне қарапайым көзқарас-
тардың жиынтығы.  
Өзіндік сана арқылы Yр ұлт өзінің көпұлтты Yлемдегі жалпы, түпкі тектік қызығушылықтары, мақсаты 
мен  мұраты,  өзіндік  «бет-бейнесін»,  сонымен  қатар  өзге  ұлттар  мен  мемлекеттерге  деген  қатынасын 
түсінеді.  
Сол себепті көптеген ғалымдар ұлттық өзіндік сананы халықтың рухани мYдениетінің ұлтттық діңгегі 
деп пайымдайды.  
«Этникалық, ұлттық өзіндік сана» ұғымы «этнос», «ұлт» категорияларын түсіндіре білумен байланыс-
ты.  Ұлтты  локальды  (этникалық)  жYне  Yмбебап  (ұлттылықтан  жоғары,  жалпыадамзаттық)  ауыспалы 
құбылыс ретінде анықтай отырып, ұлттық өзіндік сананың « этникалық өзіндік сана-ұлтттық өзіндік сана-
жалпыадамзаттық өзіндік сана» ретінде түсінік құрайтын жүйелі байланыстар тізбегі екенін бөліп көрсе-
туге болады (П.Е. Астафьев, Б.Т. Лихачёв, В.М. Межуев жYне т.б.) [3; 4; 5]. 
dр  халықтың  ұлттық  санасы  ұзақ  тарихи  дамудың  жемісі  болып  табылады.  Ұлттық  сана  теориялық 
жYне қалыпты деңгейде көрініс береді.  
Ұлттық өзіндік сана ұлттық сананың ядросы ретінде тұтас бір ұлттың, этностық топтардың жYне жеке 
тұлғалардың да қызығушылықтарын бейнелейді.  
Ұлттық өзіндік сана көпұлтты қоғам деңгейінде этникалық өзіндік санамен өзара Yрекеттестік үдері-
сінде пайда болады. Тарихи тұрғыда халықтың ұлттық өзіндік санасы ұлттық мYдениеттің тарихи құнды-
лықтары жYне Yлемдік мYдениететтің даму бағыттарының негізінде қалыптасады. Оны ұлттық террито-
рия, мYдениет, тіл жYне өткен тарих туралы көзқарастар мен пайымдаулар құрайды.  
Ұлттық өзіндік сана шындығында Yр халықтың өзінің Yлеуметтік-этникалық мYнін, адамзат бала-
сының  даму  тарихында  қандай  рөл  атқарғанын  жYне  жалпыадамзаттық  өркениетке  қосқан  үлесін 
түсініп,  түйсінуі  болып  табылады.  Ұлттық  өзіндік  сана  Yртүрлі  қызмет  атқарады.  Зерттеуші  К.Н. 
Хабибулиннің  пікірінше,  ұлттық  сананың  қызметі  оның  қоғам  өмірінде,  ұлттың  тіршілігінде  жYне 
ұлтаралық қатынастарда «рөл атқару» қабілеттілігінен көрінеді. dдетте, оның бейімделу, қорғаныш, 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Педагогические науки», №1(45), 2015 г. 
159 
танымдық, өзін-өзі бақылау, тұрақтылық, жасампаздық, Yлеуметтенушілік жYне жобалаушылық сияқ-
ты қызметтерін бөліп қарастырады [6].  
Бұл қызметтер мына жағдайларда көрініс табады:  
- «бейімділік» - ұлттық дYстүрлерді жYне басқа да ұлттық элементтерді ұрпақтан-ұрпаққа жеткі-
зуді  қамтамасыз  етеді,  сөйтіп  ұлттың,  халықтың  ынтымақтастығына,  бірігуіне  «жұмыс  «істейді» 
(М.С. Джунусов);  
-  қорғаныштық  –  ұлттық  мYдени  құндылықтарды  жойылып  кетуден,  ұлттық  жетістіктерді  сырттай 
жYне іштей шектелуден сақтауға жYне ұлттық қызығушылықты қорғауға байланысты болады;  
-  танымдық-рухани  мYдениетті,  тарихи  жYдігерлерді,  салт-дYстүрлерді  ұрпақтан  ұрпаққа  жеткізу 
механизмі ретінде қатысады; 
-  өзін-өзі  тексеру  жYне  жауапкершілік  қызметі  теңдік,  Yділеттілік  ұстанымдарын  бұрмалауда 
кедергілерді болдырмауға, ұлттық дандайсуға, Yр түрлі көзқарастарға, наным-сенімдерге жол бермеу-
ге қызмет етеді.  
Қазіргі  адамзатта  3000-нан  астам  халық  бар,  сол  сияқты  Yлемде  тYуелсіз  мемлекеттер  саны-200-ге 
жуық. Л.Н. Толстой «бұл өмірден өзінің ұлттық мақтанышын іздемейтін адам жоқ шығар», - деп жазған.  
dлемдегі Yр халықтың өзінің тарихы, ұлттық-этникалық өзіндік ерекшелігі, өзінің салт-дYстүрі, ұлттық 
жетістіктері  жYне  ұлт  ретінде  мекен  ететін  өз  территориясы  болады.  Оның  «ұлттық  өзіндік  санасы  өз 
көзқарасында,  идеяларында,  сезімдерінде,  көңіл-күйінде  көрініс  тауып,  ұлт  мүшелерінің  өзінің  басқа 
қауымдастық  мүшелерімен  сYйкестігінің  жYне  өзгешелігінің  мазмұны  мен  деңгейін  анықтай  алуынан 
білінеді; ұлттық құндылықтар мен қызығушылықтар, ұлт тарихы, оның қазіргі даму бағыты мен болаша-
ғы,  мемлекет  ішіндегі  Yлеуметтік-этникалық  қауымдастықтағы,  мемлекетаралық  жYне  ұлтаралық 
қатынастардағы орны арқылы айқындалады» (Этнопсихологиялық сөздік, 1999 ж.). 
Ұлттың барлық өкілдері өзара бөлісе алатын мYдениет ұлттық өзіндік сананың негізі болып сана-
лады. Ғалымдар арасында халықтың ұлттық өзіндік санасының құрылымын анықтауда қалыптасқан 
нақтылық жоқ. 
Дей тұрғанмен, төмендегідей ортақ компоненттерді атауға болады:  
- экономикалық жYне мемлекеттік факторлар;  
- ұлттық қажеттіліктер жYне қызығушылықтар;  
- ұлттық өзіндік сYйкестік ; 
- ұлтттық стереотиптер (басқа халықтар туралы көзқарастар); 
- өткен тарихтың жалпыламалығы; 
- тарихи жады; 
- мYдени құндылықтар, тіл; 
- дін; 
- табиғат, жалпы территориялық; 
- өзге ұлттарға құндылықты бағдарлы қатынас (толеранттылық); 
- ұлттық құндылықтар жүйесі; 
- ұлттық рYміздер, мұраттар, салт-дYстүрлер. 
Мысалы, тарихи жады-ұлт қауымдастығының жYне ұлттық жауапкершіліктің көзі. Өткен өмір сабақта-
рын есте сақтау, ата-бабаларды пір тұту,қателіктерден аулақ болу жYне ұрпақ алдында жауапкершілікті 
сезіну-бұлар тарихи жадының ұлтты біріктіретін маңызды қызметтері болып табылады.  
Халықтың ұлттық өзіндік санасының қалыптасуына мынадай Yртүрлі факторлар Yсер етеді:  
- ұлттың өмір сүруінің Yлеуметтік-экономикалық жYне тарихи жағдайлары; 
- этникалық орта, этноYлеуметтік жағдайлар; 
- этномYдени салт-дYстүрлер, құндылықтар; 
- мемлекеттің экономикалық дамуындағы Yлеуметтік идеялар, оның институтары жYне қарым-
қатынастары;  
- саяси сезімдер мен топшылаулар;  
- діни көзқарастар; 
- халықтың көш-қоны; 
- этникааралық белсенді байланыстар;  
- мемлекет жYне оның институттары, отбасы; 
- білім беру жүйесі ( оқыту жYне тYрбиелеу); 
- БАҚ, мYдени мекемелер жYне т.б.  
dлеуметтік-тарихи  тYжірибе  Yр  ұрпақтың  өз  халқының  өткенін  саралай  отырып,  нақты  бір  уақыт 
аралығына  тYн  ұлттық  дамудың  мақсаты  мен  міндеттерін  анықтайтынын,  болашағын  болжайтынын, 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
160 
саяси,  идеологиялық,  экономикалық,  мYдени  бағдарлар  құратынын  жYне  қазіргі  Yлемге  сYйкес  ұлттық 
өзіндік сана қалыптастыратынын көрсетеді. Бұл үдеріс ұлт тарихының аса күрделі, шешуші кезеңдерінде 
жылдамырақ өтеді.  
Ұлттық  өзіндік  сана  ұлт  пен  адамның  қауымдастығын  жYне  олардың  осы  қауымдастықтың  мүшесі 
екендігін сипаттайтын фактор болып табылады.  
Тұлға  өзінің  ұлттың  ажырамас  бір  бөлігі  екендігін  сезіне  отырып,  өз  халқының  тарихын,  ұлттық 
құндылықтарын (жазу, ұлттық тіл, рухани мYдениетегі жетістіктер жYне т.б.) түйсінеді, халқының Yлемдік 
мYдениетке қосқан үлесін бағалайды, ұлттық жетістіктермен бөліседі жYне олардың дамуына ықпал етеді.  
Ұлттық өзіндік сананың дамуы индивидтің халқының салт-дYстүрлерін,яғни этникалық шыққан тегін 
білуімен, сонымен қатар бұл үдерістегі адамгершілік жалпыадамзатттық құндылықтарды мойындауымен 
байланысты.  Сөйтіп,  ұлттық  өзіндік  сананың  дамуының  маңызды  тұстары  ондағы  этникалық,  ұлтттық 
жYне жалпыадамзаттық құндылықтардың біркелкілігі болып табылады.  
Адамның  тұлға  болып  қалыптасуы  нақты  бір  қоғамдық  жағдайларда  ғана  өтпейді,  өйткені  «тұлға  – 
дегеніміз  белгілі  бір  тарихи  жағдайларда  өмір  сүретін  жYне  психологиялық  дамудың,  ұлттық  өзіндік 
сананың қажетті деңгейіне жеткен, өзінің қоршаған ортамен өзара Yрекеттестігін басқара алатын нақты 
адам».  Сондықтан  ұлттық  өзіндік  сана  оны  жеткізуші,яғни  индивидтің  арқылы  көрініс  беріп,өзара 
бірегейлік құрайды жYне тұлғаның көзқарасының маңызды компоненті болып табылады.  
Тұлғаның  өзіндік  ұлттық  санасы  субъектінің  өзінің  этникалық  ерекшелігін  позитивті  қабылдай 
алуымен, халқының өткен өміріне, оның бүгіні мен ертеңіне тарихилық тұрғыда қатынас жасай алуымен, 
ана  тілін  меңгеруде  белсенділік  танытуымен,халқының  мYдениетін  оқып-үйренуімен,  ұлттың  талап-
тілегін, құндылықты бағдарларын түйсініп қабылдауымен жYне өзге этникалық қауымдастықпен жағым-
ды қарым-қатынас қалыптастыра алуымен, өзінің территориясын сақтап қалуымен жYне оның байлығын 
толықтыруымен дYйектеледі.  
Ұлттық өзіндік сана – бұл тұлғаның өзінің белгілі бір ұлттық қауымдастықтың өкілі екенін түсінуіне, 
өзге  ұлт  өкілдерінің  мYдениетін  дұрыс  бағалай  алуын  реттейтін,  сонымен  қатар  оның  тіл,  мYдениет,  өз 
қауымдастығының  ерекшеліктерін  білетін  жYне  діни,  территориялық,  мемлекеттік  қоғамдастықтағы 
ұлттың өткен тарихы туралы өз көзқарастары бар индивидтің тұлғалық дамуының интегративті сипаты. 
(Левитская, Д.В. Ефимова) [7]. 
Зерттеуші  Д.В.  Ольшанский  «ұлтттық  өзіндік  сана  -  белгілі  бір  ұлттық-этникалық  қауымдастық 
өкілдерінің  өзіндік  ерекшеліктерін  білдіретін,  оның  тарихи,  қазіргі  жағдайы  жYне  болашақ  дамуының 
мазмұнын көрсететін, сонымен қатар басқа өзі тектес қауымдастықтармен өзара қарым-қатынаста нақты 
бір ұлттың орны мен мYнін сипаттай алатын көзқарастар, ой-пікірлер жYне қатынастардың жиынтығы деп 
түсіндіреді. Түптеп келгенде, ол оның (өзінің белгілі бір ұлтқа жататынын ұғынуы) туралы рациональды, 
сол сияқты (өзінің басқа этникалық-ұлттық қауымдастықпен бірлігін түйсіне алмаудан қамығу түріндегі) 
эмоциональды компоненті болып табылады [8]. 
Ұлттық өзіндік сана тұлғаның құндылықты-мYнді негізін құрайтын құрылымдық маңызды компонент 
деп  саналады.  Ұлттық  өзіндік  сана  когнитивті,  эмоциональды  жYне  мінез-құлықтық  компоненттердің 
жиынтығындағы  күрделі  құрылымға  ие.  (Дробижева  Л.М.,  Квитковская  В.И.,  Ондар  Л.М.).  Бұл  компо-
ненттердің мазмұнын мынадан көруге болады:  
-  когнитивті  –  өзінің  жYне  өзге  де  этникалық  топтардың  арасындағы  айрмашылықтарды  ажырата 
отырып,  тарихты,  салт-дYстүрлерді,  мYдениетті,  тілді  (мемлекеттік)  жYне  өз  елінің  этникалық,  ұлттық 
өзіндік сYйкестігі туралы көзқарастарының болуы;  
- эмоциональды-бағалық компонент - бұл өз тобына, өзге этностарға тYн сапаларды, өзінің этникалық 
тобының,  ұлтының  қамын  ойлай  отырып,  осы  мүшеліктің  адам  үшін  маңыздылығын  түсінуі  жYне  өз 
елінің мYдениеті, тарихи жYне рухани бірегейлігін бағалай алуы;  
-  мінез-құлықтық  мінез-құлық  Yрекетінде  өзінің  нақты  бір  этнос  мүшесі  екенін  көрсете  алуы,  өзінің 
этностық  тілінде  сөйлеуі,  жалпыадамзаттық  жYне  ұлттық  құндылықтар  негізінде  ұлттық  (мемлекеттік) 
мYдени дYстүрлерді қолдауы, Yлеуметтік ұйымдарға қатысуы жYне т.б.  
Сөйтіп, ұлттық өзіндік сананың даму деңгейі осындай компоненттердің өзара сабақтастығына байла-
нысты болады.  
Қазіргі уақытта мемлекеттердің барлығын көпұлтты деп атауға болады. Қазақстан 130-дан астам этнос 
өкілері тұратын көпэтносты мемлекет болып саналады [9]. 
Мемлекет құраушы ұлттың өзіндік санасы тек мемлекеттік тілді меңгеруімен ғана емес, сонымен қатар 
өз  халқының  салт-дYстүрлерін,ұлттық  мYдениетін,  ұлт  ретінде  қалыптасу  тарихын  жYне  елінің  болашақ 
дамуын білетін, сол сияқты бірге тұратын халықтар мен нYсілдердің ұлттық тілі,мYдениеті, салт-дYстүрле-
ріне құрметпен қарайтын «МЕН-ҚАЗАҚПЫН» деген көзқарасқа құрылады. Мен өзімнің елімнің бейбіт-

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Педагогические науки», №1(45), 2015 г. 
161 
шілігі,  жYне  Қазақ  елінде  тұратын  өзге  халықтардың  бірлігі  мен  ынтымақтастығы  үшін  жауаптымын. 
Қазақ  жерінде  өмір  сүретін  басқа  ұлт  өкілдерінің  ұлттық  өзіндік  санасы  қазақ  мемлекетінің  өкілінің 
«Мен-мемлекеттік  тілді  меңгерген,  қазақ  халқының  салт-дYстүрлерін,  ұлттық  мYдениетін,  ұлт  ретінде 
қалыптасу тарихын жYне сол елдің болашақ дамуын білетін, сол сияқты барлық Қазақстан халықтарының 
бірлігі мен ынтымақтастығына жауапты жYне «Қазақстан-бұл менің туған елім, мен өзімнің құқықтарым 
мен бостандығымды сақтауға Yрқашан дайынмын» деген көзқарасқа құрылады (Н.А. Назарбаев). 
Сөйтіп,  Қазақстанның  азаматы,  студент,  болашақ  маманның  ұлттық  өзіндік  санасының  мынадай 
элементтерін бөліп көрсетуге болады:  
- тұлғаның нақты бір этникалық,азаматтық қауымдастықтың топтың мүшесі екендігін түйсініп, өзінің 
азаматтық құқықтары мен міндеттерін түсініп қолдана алуы;  
-  елінің  өткен  тарихы,  территориялық  («туған  жер»),  мемлекеттік  қауымдастығы  туралы  түсінігі-
нің болуы;  
-  өзінің  ұлттық  (оның  тарихы,  тілі,  діні,  тіршілік  етуі)  туралы  жоғары  мYртебе,  мақтаныш  сезімін 
көрсетіп, өз халқын құрмет тұтуы;  
- өз халқының тағдырына жауапкершілікпен қарауы, ұлттық мүддені түсініп қорғай алуы, патриоттық 
сезімінің қалыптасуы ; 
- барлық азаматтарға міндетті шешімін табуы тиіс мемлекеттік маңызды мYселелерде демократиялы-
лыққа  ұмтылуы,  Yлеуметтік  белсенділік,  мYдениетаралық  ықпалдастық  жағдайында  жастардың  тYртібін 
реттей алуы; - жалпыадамзаттық жYне ұлтттық құндылықтарды жинақтап меңгеруде, ұлттың рухани жYне 
материалдық байлықтарына жYне жетістіктеріне түсіністікпен қатынас жасауы;  
- ұлттық мYдениеттің құрамдас бөліктерін ( тарих, тіл , дін , дYстүрлер халықтың өмір салтын ) білуі; 
-  басқа  ұлт  өкілдерінің  мYдениетіне  толерантттылық  таныту,  ұлтаралық  қарым-қатынаста  жоғары 
мYдениеттілік көрсетуі;  
- сол ұлттың өкілі ретінде өзін-өзі бағалай алуы;  
-  тұлғаның  кYсіби  қызметінің  өсуіне  қажетті  қажетті  кYсіби  құзыреттіліктердің  маңыздылығын  оның 
ұлтына қатыссыз түйсіне алуы;  
- ұлттық мYдениет туралы өзінің ой-пікірлері, оны қалай есестетуі бойынша Yрекет етуге дайын болуы; 
- өзінің ана тілінде, сонымен қатар ұлтаралық жYне халықаралық тілдерде қарым-қатынас жасай алуы; 
- ұлттық мYдениет аясында шығармашылыққа бейім болуы [10].  
Сөйтіп, болашақ маманның ұлттық өзіндік санасын қалыптастыру «МЕН-БІЗ – ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬ-
ДЫ,  БdСЕКЕГЕ  ҚАБІЛЕТТІ  МЕМЛЕКЕТ  –  «ҚАЗАҚ  ЕЛІМЕН»  БІРГЕМІЗ  »  деген  идеямен  ұштасып 
жатуы тиіс.  
 
1
 
Золотова Н.П. Национальное самосознание как объект философского анализа. Автореферат диссертации на 
соискание  ученой  степени  кандидата  философских  наук.  09.00.11.  -  социальная  философия,  -  М.,  1997.  Режим 
доступа: http://cheloveknauka.com/natsionalnoe-samosoznanie-kak-obekt-filosofskogo-analiza#ixzz3Ke1bLuF2 
2
 
Гнатенко П.И. Национальный характер: мифы и реальность. – К.: Вища школа, 1984. 
3
 
Астафьев П.Е. Национальность и общечеловеческие задачи // Вопросы философии. - М., 1996 - №12. - с. 84-102.  
4
 
Лихачёв  Б.Т.  Национальное  самосознание  смыслоообразующее  начало  воспитания  //  Известия  Российской 
Академии образования. - 1999. - №2, - 39-45 с. 
5
 
Межуев В.М. О национальной идее // Вопросы философии. - М., - 1997. - №12. - c. 3-9.  
6
 
Хабибулин К.Н. Национальное самосознание и интернационалистское поведение. - Л., 1989. 
7
 
Кумыков А.М. Национальный идеал российской государственности: социально-философский анализ Авторефе-
рат  диссертации  на  соискание  ученой  степени  доктора  философских  наук.  09.00.11  –  социальная  философия,  - 
Ростов-на-Дону – 2008. 
8
 
Ольшанский Д.В. Основы политической психологии. - Екатеринбург: Деловая книга, 2001. - 496 с. 
9
 
Акылбаева  И.М.  К  вопросу  об  этнических  процессах  современного  казахстанского  общества 
http://repository.enu.kz/handle/123456789/8279  
10
 
Колумбаева Ш.Ж., Хан Н.Н. Формирование национального самосознания студентов в педагогическом процес-
се вуза // Bulletin d'EUROTALENT-FIDJIP, 2014, N 3, 59-63. 
 
Резюме 
Наличие у человека системы национального самосознания является важным критерием того, что он стал лично-
стью,  поднялся  до  определенного  уровня  социально-психологической  зрелости.  Однако  в  настоящее  время  нет 
единого подхода к изучению сущности, структуры, факторов развития национального самосознания. В статье нацио-
нальное самосознание рассматривается как важный компонент мировоззрения личности, составляющий ее ценност-
но-смысловую  основу.  Обращение  к  сфере  самосознания  личности  обусловлено  кризисом  духовно-нравственной 
сферы, в значительной степени затрагивающим студенчество, которое призвано быть интеллектуальной, прогрессив-
ной частью молодежи, важным фактором преобразования казахстанского общества. В связи с этим возрастает роль 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы, №1(45), 2015 г. 
162 
высшей  школы  в  создании  обновленной  образовательно-воспитательной  среды,  нацеленной  на  формирования 
личности студента с высоким уровнем национального самосознания на основе национальных и общечеловеческих 
ценностей, гражданина и патриота Республики Казахстан. 
Каталог: docs -> vestnik -> seriya ped nauki
seriya ped nauki -> С. Г. Тажбаева Редакция алқасы
vestnik -> Вестник Казнпу им. Абая, серия «Художественное образование», №1(42), 2015 г
vestnik -> Хабаршы вестник «Жаратылыстану-география ғылымдары»
vestnik -> Вестник Казнпу имени Абая, серия «Молодой ученый. Поиски. Проблемы. Исследования», №1(5), 2015 г
seriya ped nauki -> Хабаршы «Педагогика ғылымдары» сериясы
seriya ped nauki -> Хабаршы «Педагогика ғылымдары» сериясы
seriya ped nauki -> С. Г. Тажбаева Редакция алқасы
seriya ped nauki -> С. Г. Тажбаева Редакция алқасы

жүктеу 5.1 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   49




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет