Х а б а р л а р ы известия



жүктеу 5.29 Kb.
Pdf просмотр
бет1/16
Дата27.05.2017
өлшемі5.29 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

ISSN 2224-5308 
 
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ 
ҰЛТТЫҚ ҒЫЛЫМ АКАДЕМИЯСЫНЫҢ 
Х А Б А Р Л А Р Ы 
ИЗВЕСТИЯ
 
 
НАЦИОНАЛЬНОЙ АКАДЕМИИ НАУК 
РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН
 
N E W S
 
 
OF THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES 
OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN
 
 
БИОЛОГИЯ ЖƏНЕ МЕДИЦИНА 
СЕРИЯСЫ 
 
СЕРИЯ 
БИОЛОГИЧЕСКАЯ И МЕДИЦИНСКАЯ 
 
SERIES 
OF BIOLOGICAL AND MEDICAL 
 
 
2
 
(308)
 
НАУРЫЗ – СƏУІР 2015 ж. 
МАРТ – АПРЕЛЬ 2015 г. 
MARCH – APRIL 2015 
 
 
1963 ЖЫЛДЫҢ ҚАҢТАР АЙЫНАН ШЫҒА БАСТАҒАН 
ИЗДАЕТСЯ С ЯНВАРЯ 1963 ГОДА 
PUBLISHED SINCE JANUARY 1963 
 
ЖЫЛЫНА 6 РЕТ ШЫҒАДЫ 
ВЫХОДИТ 6 РАЗ В ГОД 
PUBLISHED 6 TIMES A YEAR 
 
 
 
 
 
 
АЛМАТЫ, ҚР ҰҒА 
АЛМАТЫ, НАН РК 
ALMATY, NAS RK 
 

Известия Национальной академии наук Республики Казахстан  
 
 
   
2  
 
Б а с
  
р е д а к т о р 
 
ҚР ҰҒА академигі  
Ж. А. Арзықұлов 
 
 
Р е д а к ц и я
  
а л қ а с ы: 
 
биол.  ғ.  докторы,  проф.,  ҚР  ҰҒА  академигі  Айтхожина  Н.А.;  биол.  ғ.  докторы,  проф.,  ҚР  ҰҒА 
академигі  Байтулин  И.О.  (бас  редактордың  орынбасары);  биол.  ғ.  докторы,  проф.,  ҚР  ҰҒА 
академигі Берсімбаев Р.И.; биол. ғ. докторы, проф., ҚР ҰҒА академигі Бишімбаева Н.К.; мед. ғ. 
докторы, проф., ҚР ҰҒА академигі Күзденбаева Р.С.; мед. ғ. докторы, проф., ҚР ҰҒА академигі 
Рахышев  А.Р.;  мед.  ғ.  докторы,  проф.,  ҚР  ҰҒА  корр.  мүшесі  Ақшолақов С.К.; мед.  ғ.  докторы, 
проф.,  ҚР  ҰҒА  корр.  мүшесі  Алшынбаев  М.К.;  биол.  ғ.  докторы,  проф.,  ҚР  ҰҒА  корр.  мүшесі 
Березин  В.Э.;  мед.  ғ.  докторы,  проф.,  ҚР  ҰҒА  корр.  мүшесі  Ботабекова  Т.К.;  биол.  ғ.  докторы, 
проф.,  ҚР  ҰҒА  корр.  мүшесі  Жамбакин  К.Ж.;  мед.  ғ.  докторы,  проф.,  ҚР  ҰҒА  корр.  мүшесі 
Қайдарова  Д.Р.;  мед.  ғ.  докторы,  проф.,  ҚР  ҰҒА  корр.  мүшесі  Локшин  В.Н.;  биол.  ғ.  докторы, 
проф.,  ҚР  ҰҒА  корр.  мүшесі  Огарь  Н.П.;  мед.  ғ.  докторы,  проф.,  ҚР  ҰҒА  корр.  мүшесі 
Рахыпбеков Т.К. 
 
Р е д а к ц и я
  
к е ң е с і: 
 
Абжанов  Архат  (Бостон,  АҚШ);  Абелев  С.К.  (Мəскеу,  Ресей);  Лось  Д.А.  (Мəскеу,  Ресей);          
Бруно  Луненфелд  (Израиль);  доктор,  проф.  Харун  Парлар  (Мюнхен,  Германия);  философии 
докторы, проф. Стефано Перни (Кардиф, Ұлыбритания); Саул Пуртон (Лондон, Ұлыбритания); 
Сапарбаев  Мурат  (Париж,  Франция);  Сарбассов  Дос  (Хьюстон,  АҚШ);  доктор,  проф.  Гао 
Энджун (Шэньян, ҚХР) 
 
 

ISSN 2224-5308
 
                                                                               Серия биологическая и медицинская. № 2. 2015 
 
 

 
Г л а в н ы й
  
р е д а к т о р 
 
академик НАН РК  
Ж. А. Арзыкулов 
 
 
Р е д а к ц и о н н а я
  
к о л л е г и я: 
 
доктор биол. наук, проф., академик НАН РК Н.А. Айтхожина; доктор биол. наук, проф., академик 
НАН  РК  И.О.  Байтулин  (заместитель  главного  редактора);  доктор  биол.  наук,  проф.,  академик 
НАН РК Р.И. Берсимбаев; доктор биол. наук, проф., академик НАН РК Н.К. Бишимбаева; доктор 
мед. наук, проф., академик НАН РК Р.С. Кузденбаева, доктор мед. наук, проф., академик НАН РК 
А.Р.  Рахишев,  доктор  мед.  наук,  проф.,  чл.-корр.  НАН  РК  С.К.  Акшулаков,  доктор  мед.  наук, 
проф., чл.-корр. НАН РК М.К. Алчинбаев; доктор биол. наук, проф., чл.-корр. НАН РК В.Э. Березин; 
доктор мед. наук, проф., чл.-корр. НАН РК Т.К. Ботабекова; доктор биол. наук, проф., чл.-корр. 
НАН  РК  К.Ж.  Жамбакин;  доктор  мед.  наук,  проф.,  чл.-корр.  НАН  РК  Д.Р.  Кайдарова;  доктор 
мед.  наук,  проф.,  чл.-корр.  НАН  РК  В.Н.  Локшин;  доктор  биол.  наук,  проф.,  чл.-корр.  НАН  РК 
Н.П. Огарь; доктор мед. наук, проф., чл.-корр. НАН РК Т.К. Рахыпбеков  
 
 
Р е д а к ц и о н н ы й
  
с о в е т: 
 
Абжанов  Архат  (Бостон,  США);  С.К.  Абелев  (Москва,  Россия);  Д.А.  Лось  (Москва,  Россия); 
Бруно  Луненфельд  (Израиль);  доктор,  проф.  Харун  Парлар  (Мюнхен,  Германия);  доктор 
философии,  проф.  Стефано  Перни  (Кардиф,  Великобритания);  Саул  Пуртон  (Лондон, 
Великобритания); Сапарбаев Мурат (Париж, Франция); Сарбассов Дос (Хьюстон, США); доктор, 
проф. Гао Энджун (Шэньян, КНР) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
«Известия НАН РК. Серия биологическая и медицинская».  ISSN 2224-5308 
Собственник: РОО «Национальная академия наук Республики Казахстан» (г. Алматы) 
Свидетельство  о  постановке  на  учет  периодического  печатного  издания  в  Комитете  информации  и  архивов 
Министерства культуры и информации  Республики Казахстан  №5546-Ж, выданное 01.06.2006 г. 
 
Периодичность: 6 раз в год 
Тираж: 300 экземпляров 
 
Адрес редакции: 050010, г. Алматы, ул. Шевченко, 28, ком. 219, 220, тел. 272-13-19, 272-13-18,   
www:nauka-nanrk.kz / biological-medical.kz
 
 
 
 
© Национальная академия наук Республики Казахстан, 2015 
 
Адрес типографии: ИП «Аруна», г. Алматы, ул. Муратбаева, 75
 
 

Известия Национальной академии наук Республики Казахстан  
 
 
   
4  
 
E d i t o r
  
i n
  
c h i e f 
 
Zh.A. Arzykulov
academician of NAS RK  
 
 
E d i t o r i a l
  
b o a r d: 
 
N.A. Aitkhozhina, dr. biol. sc., prof., academician of NAS RK; I.O. Baitulin, dr. biol. sc., prof., 
academician of NAS RK (deputy editor); R.I. Bersimbayev, dr. biol. sc., prof., academician of NAS RK;                       
N.K. Bishimbayeva, dr. biol. sc., prof., academician of NAS RK; R.S. Kuzdenbayeva, dr. med. sc., prof., 
academician of NAS RK; A.R. Rakhishev, dr. med. sc., prof., academician of NAS RK; S.K. Akshulakov
dr. med. sc., prof., corr. member of NAS RK; M.K. Alchinbayev, dr. med. sc., prof., corr. member of 
NAS RK; V.E. Berezin, dr. biol. sc., prof., corr. member of NAS RK; T.K. Botabekova, dr. med. sc., 
prof., corr. member of NAS RK; K.Zh. Zhambakin,  dr.  biol.  sc.,  prof.,  corr.  member  of  NAS  RK;                         
D.R. Kaidarova, dr. med. sc., prof., corr. member of NAS RK; V.N. Lokshin, dr. med. sc., prof., corr. 
member of NAS RK; N.P. Ogar, dr. biol. sc., prof., corr. member of NAS RK; T.K. Rakhypbekov,               
dr. med. sc., prof., corr. member of NAS RK 
 
 
E d i t o r i a l
  
s t a f f: 
 
Abzhanov Arkhat (Boston, USA); S.K. Abelev (Moscow, Russia); D.A. Los (Moscow, Russia); Bruno 
Lunenfeld (Israel); Harun Parlar, dr., prof. (Munich, Germany); Stefano Perni, dr. phylos., prof. 
(Cardiff, UK); Saparbayev Murat (Paris, France); Saul Purton (London, UK); Sarbassov Dos 
(Houston, USA); Gao Endzhun, dr., prof. (Shenyang, China)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Series of biology and medicine.  
ISSN 2224-5308 
Owner: RPA "National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan" (Almaty)  
The certificate of registration of a periodic printed publication in the Committee of information and archives of the 
Ministry of culture and information of the Republic of Kazakhstan N 5546-Ж, issued 01.06.2006  
 
Periodicity: 6 times a year  
Circulation: 300 copies  
 
Editorial address: 28, Shevchenko str., of. 219, 220, Almaty, 050010, tel. 272-13-19, 272-13-18,  
http://nauka-nanrk.kz / biological-medical.kz 
 
 
© National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, 2015 
 
Address of printing house: ST "Aruna", 75, Muratbayev str, Almaty 

ISSN 2224-5308
 
                                                                               Серия биологическая и медицинская. № 2. 2015 
 
 

Биология и медицина – региону 
 
 
 
 
N E W S 
OF THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN 
SERIES OF BIOLOGICAL AND MEDICAL 
 
ISSN 2224-5308 
Volume 2, Number 308 (2015), 5 – 9 
 
 
MEAT PRODUCTIVITY IN DIFFERENT PAIRS OF GENERATIONS  
OF SOUTH KAZAKHSTAN MERINO KUYIK BREED OF SHEEP  
 
М. А. Eskaraev, A. D. Dauіlbaі, R. A. Abildaeva  
 
 M. Auezov South-Kazakhstan State University, Shymkent, Kazakhstan. 
E-mail: rozita.71 @ mail.ru. Amina.dd @ mail.ru 
 
Key words: Polvars, Merino Southern Kazakhstan crossbreeding, fine wool, meat, fat sweat. 
Abstract. Influence of selective breeding work aimed at improvement of wool and meatiness productivity was 
determined by increasing the body weight and the meatiness properties of the southern Kazakh fine-wool Merino 
kuyik intrabreed type of the mountainous regions of southern Kazakhstan with the help of domestic and foreign 
breeds of sheep in the results of scientific research. 
 
 
ƏОЖ 636.933.2:591.5 
 
ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КҮЙІК  
ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПІ МАЛДАРЫНЫҢ  
ƏРТҮРЛІ ЖҰПТАУДАҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ  
 
М. М. Есқараев,
 
А. Д. Дауылбай, Р. А. Абилдаева  
 
М. Əуезов атындағы ОҚМУ, Шымкент, Қазақстан 
 
Тірек сөздер: Полварс, Оңтүстік қазақ мериносы, будандастыру, жүн жіңішкелігі, шайыры, ет.  
Аннотация.  Қазіргі  нарықтық  экономика  жағдайында  əртүрлі  меншік  иелігіндегі  мал  шаруашылығы 
өнімдерін өндірумен айналысатын шаруашылықтардың өнім сапасына өте үлкен мəн берілуде. Осыған орай 
өндірілетін өнімнің нарықтық бəсекеге қабілеттілігін арттыру бүгінгі күннің талабы.  
Отанымызда өсірілетін етті-жүнді қой тұқымдарының көптөлділігі салыстырмалы түрде талдасақ төмен 
жəне əр саулыққа шаққанда 40 кг мөлшерінде ғана ет өндіруді қамтамасыз етеді. Осыған байланысты қазіргі 
кезде төлшілдік пен еттілік қасиеттерді ұштастыратын қой тұқымдарын шығару, əр саулықтан алынатын төл 
саны, олардың еттілігі мен жүн өнімін арттыра отырып, мал шығынын азайту, қой шаруашылығының тиім-
ділігін көтеруге мүмкіндік беретін мал өсіру жүйелерін игеруді керек етеді. Осындай қой тұқымдарына етті-
жүнді бағыттағы австралиялық мериносы полварс қойы жатады.  
Полварс мериносы қой тұқымының қошқарларын жергілікті Оңтүстік қазақ мериносы саулықтарымен 
шағылыстыру нəтижесінде алынған ұрпақтарының өнімділігі мен биологиялық ерекшеліктерін зерттеп, оны 
селекциялық асылдандыру жұмыстары мен өнімділігін арттыруда тиімді пайдалану əдістерін жасап шығару 
уақыт талабына сай бүгінгі күннің өзекті мəселесі.  
Оңтүстік  қазақ  мериносының  күйік  тұқымішілік  типі  саулықтарын  əртекті  жұптаудағы  ұрпақтарының 
өнімділік  жəне  биологиялық  ерекшеліктерін  анықтау,  соның  негізінде  ет  жəне  жүн  өнімділіктерін  жоғары-
лату жəне сапасын жақсарту.  

Известия Национальной академии наук Республики Казахстан  
 
 
   
6  
Егеменді еліміздің əлемнің ең дамыған 30 елдің қатарына енуі жолында ауылшаруашылығын, 
оның  өнімдер  сапасын  жақсартудың  алда  тұрған  үлкен  міндет  екені  бəрімізге  мəлім.  Республика 
шаруашылықтарында  мал  тұқымдарының  барлық  түрлері  өсірілді.  Солардың  ішінде  мал  шаруа-
шылығынан  түсетін  өнімді  алуда,  қой  шаруашылығының  алатын  орны  ерекше.  Соңғы  кезде  қой 
санын  көбейтуде,  олардың  өнімін  молайтып,  сапасын  жоғарылатуда  біраз  күрделі  өзгерістер 
болуда. Бұрынғы сапасы төмен, аз өнім беретін қылшық жүнді қой тұқымдарынан қазіргі жоғары 
сапалы, мол өнімді биязы жəне биязылау жүнді қой шаруашылығы құрылды. Қазіргі кезде жергі-
лікті  жердің  табиғи-экономикалық  жағдайына  бейімделген  мол  өнімді,  өсімтал  қой  тұқымдарын 
өсіретін,  мақсаты  мен  бағыты  айқындалған  қой  шаруашылықтары  пайда  болды.  Бұдан  қысқа 
мерзімнің ішінде болған үлкен өзгерістер, кездейсоқ ойда жоқта бола салған нəрсе емес. Бұл бүкіл 
еліміздегі, тіпті, жер жүзіндегі қой сапасының өзгеруінің əсері [1]. 
Жалпы  зерттеу  зерзаты  ретінде  тəжірибелік  мал  топтары  жасақталынды.  І-ші  топқа  австрия-
лық  полварс  мериносы  қошқарларының  қатырылған  ұрығы  жəне 2,5 жастағы  австралиялық  пол-
варс  мериносы  «Яромия»  асыл  тұқымды  зауытынан  əкелінген  № 228, өнімділік  көрсеткіштері: 
тірідей  салмағы 98,0 кг,  жүн  түсімі 11,8 кг,  таза  жүн  шығымы 6,8 кг,  жүннің  сапасы 64, талшық 
ұзындығы 11,0 см;  ІІ-ші  топта  Оңтүстік  қазақ  мериносының  меркі  тұқымішілік  типінің 2 бас 
қошқары, «Меркі» Акционерлік қоғамынан алынған қошқарының өнімділік көрсеткіштері: тірідей 
салмағы 99,5 кг,  жүн  түсімі 11,3 кг,  таза  жүн  шығымы 6,57 кг,  жүннің  сапасы 60, талшық 
ұзындығы 10,5 см;  ал  ІІІ-ші  топқа  Оңтүстік  қазақ  мериносының  күйік  тұқымішілік  типінің 2 бас 
қошқары пайдаланылды, өнімділік көрсеткіштері: тірідей салмағы 97,0 кг, жүн түсімі 9,7 кг, таза 
жүн шығымы 5,74 кг, жүннің сапасы 60, талшық ұзындығы 10,5 см. 
Қозы  еті  диеталық  жəне  жеңіл  тағам  ретінде  ерекше  бағаланады.  Себебі,  қозы  етінің  құра-
мында холестерин аз болғандықтан оны адам ағзасы жеңіл қорытады жəне тез сіңіреді. Сондықтан 
еркек  қозыларды  арнайы  бордақылап  енесінен  бөлінген  соң  етке  өткізу  шаруашылыққа  эконо-
микалық тұрғыдан тиімді əрі құнды өнім қозы еті өндірудің негізгі көзі болып табылады (1-кесте). 
 
1-кесте – 8 айлық еркек қозылардың өнімділік ерекшеліктері (n = 4; 


= 12) 
 
Көрсеткіштер 
Топтар 
І 
ІІ 
ІІ 
Тірідей салмағы, кг 37,25 34,80 34,17 
Ұшаның салмағы, кг 
16,7 15,0 14,5 
Ұшаның шығымы, 

44,8 43,1 42,4 
Іш май шығымы  3,9 1,9 1,7 
Сойыс шығымы, 

48,7 45,0 44,1 
 
1-кестеде  əр  түрлі  жұптау  барысында  алынған  төлдердің 8 айлық  мерзіміндегі  яғни 
жайылымда жүрген уақыттағы ет өнімділігі көрсетілді. 
8  айлық  мерзім  кезіндегі  олардың  еттілік  қасиетін  анықтау  үшін  əр  топтан 4 бастан  еркек 
қозыларды іріктеп алып, сойыс жəне еттілік көрсеткіштерін анықтадық. 
Сойыс  көрсеткіштері  бойынша  топтар  арасында  айтарлықтай  айырмашылығы  бары  анық-
талды. Мысалы, І топтағы еркек қозылардың сойыс салмағы ІІ жəне ІІІ топтағы қозылардан 2,45-
3,08  кг  артық  болды.  Ұша  шығымы  бойынша  да  І  топ  будандарының  басқаларына  қарағанда                
1,7-2,2 %-ға артықшылығы байқалады.  
Сонымен,  сойыс  көрсеткіштері  бойынша  полварс  мериносы  ұрпақтарының  ет  жинақтау 
қасиеттері  жыл  басынан  бастап  жақсы  дамитындығын,  жоғары  ет  өнімділігімен  сипатталатынын 
көрсетеді. 
Тəжірибе  малдарының  еттік  сапасын,  өнімділігін  анықтау  мақсатында  əр  топтан 4 бастан 
тоқтылар алынып, бақылау-сою жүргізілді. 
12  айлық  тоқтылар  тəжірибелік  отарлардан  жайылымдық  жағдайда  алынды.  Содан  соң  бұл 
малдарды  Оңтүстік-Батыс  мал  жəне  өсімдік  шаруашылығы  ғылыми-зерттеу  институтының 
зертханасында сойып, зерттеу жұмыстары жүргізілді. Барлық малдардан бірінші дəрежелі жоғарғы 
қоңдылықтағы ет ұшалары алынды.  

ISSN 2224-5308
 
                                                                               Серия биологическая и медицинская. № 2. 2015 
 
 

А.  В.  Метлицкий  зерттеу  нəтижелерінде 1,5 жасар  Оңтүстік  қазақ  меринос  қошқарларының 
сойыс шығымы 46,86 %, ал жоғары ет өнімділікті № 8033 қошқар аталық ізінде 49,34 % болған [2].  
Тəжірибедегі  малдардың  барлық  сойыс  өнімдер  шығымы  бойынша  таза  қанды  полварс 
зауыттық  генотипті  будан  қошқарлардың  көрсеткіштері  жоғары,  ал  Меркі  зауыттық  генотипті 
малдардың көрсеткіштері де жақсы деуге болады (2-кесте). 
 
2-кесте – 12 айлық тоқтыларды бақылау үшін сою нəтижелері (n = 4; 


= 12) 
 
Көрсеткіштер 
Өлшем бірлігі 
Топтар 
І 
ІІ 
ІІІ 
Сойыс алдындағы тірідей салмағы 
кг 53,9 52,0 51,4 
Ұшаның салмағы 
кг 25,3 23,8 23,3 
Ұшаның шығымы % 
46,9 
45,8 
45,3 
Іш май шығымы % 
1,22 
1,00 
1,2 
Сойыс шығымы % 
48,1 
46,8 
46,5 
Қосымша өнімдер шығымы % 
10,9 
11,1 
11,2 
Барлық сойыс өнімдері 
кг 31,8 30,1 29,6 
Барлық сойыс өнімдерінің шығымы % 
59,0 
57,9 
57,0 
 
2-кестеден жəне көріп отырғанымыздай австралиялық полварс зауыттық генотипті қошқарлар 
будандарының  көрсеткіштері  барлық  параметрлер  бойынша  басқа  зауыттық  генотипті 
қошқарларға қарағанда жоғары. 
Сояр алдындағы тірі салмағы, полварс генотипті малдарда IІ жəне III топ малдарына қарағанда 
1,90-2,5 кг-ға немесе 3,65-4,8 %-ға басымдылық танытты. Ал ұша  салмағы бойынша 1,5-2,0 кг-ға 
немесе 6,3 жəне 8,6 %-ға артық болды. 
Сойыс  шығымы  бойынша  басымдылық  І-ші  топтағы  мал  болды.  Олар  IІІ  топтан 1,6 %-ға,                 
IІ топтан 1,3 %-ға артық. Көріп отырғанымыздай, ең төмен сойыс шығымы 45,3 % күйік зауыттық 
генотипті  малдарда  болды.  Бірақ  бұлардың  арасындағы  айырмашылығы  айтарлықтай  болмады.               
II  топ  будандарының  іш  май  жинау  қасиеті  төмен,  іш  май  шығымы 1,00 % болды.  Бір  деңгейде 
азықтандыру  жағдайында,  І  топ  малдарының  басқа  топтармен  салыстырғандағы  ет  өнімділік 
сапасы жоғары болады. 
Ұшаның морфологиялық жəне химиялық құрамы. Қойлардың ет өнімділігіне толық сипаттама 
беру үшін ет ұшасының ет пен сүйек салмағын  білудің маңызы зор. Көптеген зерттеулер көрсет-
кендей,  ұша  бөліктерінің  ара  салмағы  ауыл  шаруашылығы  малдарында  шығу  тегіне  байланысты 
əртүрлі  болады.  Тез  жетілгіш  тұқым  малдарының  еттік  проценті  жоғары,  ал  сүйек  үлесі  төмен               
(2-кесте). 
3-кестеде көрсетілгендей, зерттеудегі I топ таза қанды полварс қошқарларының ет салмағының 
шығымы жоғары болды. Мұндағы көрсеткіштер IІІ топтан  12,8 %  жəне  II топтан  9,0 %-ға  артық.  
 
3-кесте – 12 айлық еркек тоқтылардың ет пен сүйек қатынасы (пайыз есебімен) 
 
Көрсеткіштер 
Топтар 
I II III 
Ұша салмағы, кг 25,3 
23,8 
23,3 
Сүйек 4,3 
4,7 
5,0 
Ет 21,0 
19,1 
18,38 
Ұша салмағының шығымы,%    
Сүйек 17,0 
19,7 
21,4 
Ет 83,0 
80,3 
78,6 
Еттік коэффициент 4,88 
4,06 
3,7 
 

Известия Национальной академии наук Республики Казахстан  
 
 
   
8  
Ескеретін  жайт,  ІІI  топ  малдарының  сүйек  бөлігінің  жақсы  дамып,  жетілуі  арқасында  сүйек 
шығымы 21,4 % болды. Ал сүйек шығымы I топ малдарында ең аз болды 17,0 %, соның арқасында 
ет шығымы 83,0 %-ға жетті. Сөйтіп полварс қанды еркек тоқтылардың еттілік коэффициенті басқа 
топтардан  басым  болып  шықты.  Бұл  белгі  бойынша I топ  малдары  IІІ  жəне II топ  будандарынан 
24,2 жəне 16,8 %-ға артық болып отыр. 
Ұшаның  морфологиялық  құрамы  мен  еттік  коэффициенті  көрсеткіштері  бойынша I топ 
малдары күйік жəне меркі типті малдарынан жоғары деңгейде. Ұшаның сойыс салмағы, cойыс шы-
ғымы мен морфологиялық құрамы малдың еттік сапасына сандық сипаттама ғана береді (3-кесте). 
 
4-кесте – Ұша етінің химиялық құрамы (пайыз есебімен) 
 
Көрсеткіштер 
Топтар 
І 
ІІ 
ІІІ 
Су 61,52 
63,71 
65,96 
Май 19,83 
18,79 
17,10 
Протеин 17,61 
16,52 
16,00 
Күл 1,04 
0,98 
0,94 
1 кг еттегі МДж 11,52 
10,81 
10,02 
 
3-кестеде байқағанымыздай, күйік типті малдардың етінің құрамында су мөлшері I жəне II топ 
малдарына  қарағанда 4,44-2,25 %-ға  көп,  ал  еттегі  май  мөлшері (17,10 %) басқа  мал  топтарымен 
салыстырғанда аз болды. 
I  топ  малдарының  етінде  протеин  мөлшері  көп  болды 17,61 %. Сондай-ақ,  бұл  топ  малдары 
еттерінің  азықтық  бағалылығы  күйік  типті  IІІ  топ малдарынан 1,5 МДЖ немесе 13,0 %-ға, II топ 
қошқарларынан 0,71 МДж немесе 7,3 %-ға басым. 
Сонымен,  шетелдік  австралиялық  полварс  мериносы  жəне  отандық  Оңтүстік  қазақ  меринос 
тұқымының меркі жəне күйік тұқымішілік типтері препотенттік қошқарларды пайдалана отырып, 
Оңтүстік қазақ мериносы қой тұқымының өнімділігін жетілдіру мақсатында жүргізілген ғылыми-
зерттеу жұмыстары алынған нəтижелері негізінде төмендегідей қорытындылар жасалды [3, 4]: 
І-ші жұптаудан алынған қозылардың туған кездегі орташа тірідей салмағы 5,3 кг еркек, 4,8 кг 
ұрғашы  қозыларда  болып,  бұл  көрсеткіштер  ІІ  жəне  ІІІ  топтағы  төлдерден 0,5-0,7 кг  еркек  қо-
зыларда, 0,5-0,7 кг ұрғашы қозыларда артық, ал 12 ай мерзімінде бұл көрсеткіш тиісінше 1,5-2,0 кг; 
3,0-3,5 кг құрап, бұл басымдылық малдардың 1,5 жасар кезінде де сақталынды. 
Сойыс  шығымы  бойынша  басымдылық  І-ші  мал  топтарында  болды.  Олар  IІІ  топ  қошқар-
ларынан 1,6 %-ға, IІ  топ  малдарынан 1,3 %-ға  артық.  Көріп  отырғанымыздай,  ең  төмен  сойыс 
шығымы 45,3 % күйік  зауыттық  генотипті  малдарда  болды.  Сойыс  өнімдері  шығымы  бойынша 
австралияның полварс қошқарларынан алынған будандар көрсеткіштері жоғары екені анықталды. 
Олар II топтан 5,3 %-ға, IІІ топтан 6,9 %-ға артық болды.  
Сондықтан, Оңтүстік қазақ мериносының өнімділігін одан əрі жетілдіріп, оның экономикалық 
тиімділігін  арттырып,  нарықтық  заман  талабына  сай  келетін  малдарды  өсіру  үшін,  шетелдік 
австралиялық полварс мериносы жəне отандық меркі тұқымішілік типі нəсілдік қасиеттері жоғары 
асыл тұқымды қошқарларды пайдалану ұсынылады. 

Каталог: journals -> 847
journals -> Н. Ю. Зуева (жауапты хатшы), О. Б. Алтынбекова, Г. Б. Мәдиева
journals -> Л-фараби атында ы аза лтты
journals -> Issn 1563-0269 Индекс 75871; 25871
journals -> Issn 2306-7365 1996 жылдың қарашасынан бастап екі айда бір рет шығады
journals -> ҚОҒамдық Ғылымдар мәселесі вопросы общественных наук
journals -> Казахский национальный
journals -> Ғылыми журнал 1996 жылдың қарашасынан бастап екі айда бір рет шығады
journals -> Казахский национальный
journals -> №4(68)/2012 Серия филология
847 -> Х а б а р л а р ы известия

жүктеу 5.29 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет