Галып гпеске б о л м а й д ы



жүктеу 73.75 Kb.
Pdf просмотр
Дата10.09.2017
өлшемі73.75 Kb.

Қ а з ір гі  тү б е ге й л і 

экон ом и - 

калы қ  р е ф о р м а   к е з ін д е   эко- 

н о м и кал ы к  п р о ц е с те р   м ен   ка- 

того р и ялар   ту р а л ы   ж а л п ы   тү- 

с іи іг ім із  

ө зге р іп , 

оны  


ж аңа 

к ө зқа р асп ен   та л д а у   ң а ж е ттіл ігі 

туы н дап   о ты р .  С он ды ң тан   ша- 

руаш ы лЫ ң  е с е п тің   м ә н ін е ,  не- 

г із гі  п р и н ц и лтер ін е,  ф о р м а с ы  

мен  м о д е л ін е   то л ы ғы р а қ   тоқ- 

галып  © гпеске  б о л м а й д ы .

Ж а ң аш а  ж а ғд а й д а   ж ұ м ы с   »с- 

те уд ің   м ә н ік   омың  атқараты н  

н е гізгі,  пр.инципгері  ар қы лы   тү- 

с ін у ге   б о л ад ы .  Б ү л   б ір ін ш і  әң- 

г ім ё м із д ё   е г ж е й л ігте гж е й л і  ба- 

я н д а л д ь Г   С о н ы ң   ту й ін д і  ж ай- 

п а р 'ь У н 'е с к е   тү с ір е  

к е те л ік . 

Ө нім   © ндіруге  н е м е се   б е л гіл і 

б ір   ж ү м ы сты   а тқар уға  ж ү м са л - 

ған  ш ы ғы н ды   ө зін -ө зі 

ө те у і, 

кэсіп о р ы н и ы ц   ө зін -ө зі  қар ж ы - 

п ан ды руы ,  д е р б е с т іг і  мен  ө зін - 

©зі  басң ар уы   ай ты л д ы .  О сы н а у  

п р и н ц и лтер д і 

н акты  


ж ү з е ге  

асы р у  б е р ы сы н д а 

ә р   е ң б е к  

к о л л е к ти е ін е   д е р б е с т ік  

право 

б е р іл іп , 



то л ы қ  ж а у а п к е р ш іл ік  

ж ү к те л е д і.  Ш а р у а ш ы л ы қ   е с е п . 

ті  зко н о м и кал ы қ  тұ т к а   р е тін д е  

б агал ау д ы ц   б асты   е р е к ш е л іг і, 

м ін е   осы ған  байлам ы сты ,

Ш ар у аш ы л ы қ   м е ха н и з м іи   ж е- 

тіл д ір у д ің   е х і  ф о р м а с ы   б е л г іл і. 

Бір ін ш і  ф о р м а с ы   —   то л ы ц   ша- 

руаш ы лы қ  е с е л ,  е к ін ш іс і  — іиі- 

кі  ш ар уаш ы л ы қ  е с е л .

То^ық  ш ар уаш ы л ы қ 

е с е п к е  

оның  *  б ар лы қ  

принцм птерін 

ж ү з е ге   асы ра  алаты н  эконом и- 

калы қ  д ё р б е с д ігі  б а р   к а с іл о р - 

ы ндар,  ф р л е с т ік т е р ,  ш ахтал ар , 

со в хо з д а р   к ө ш е  а л а д ы .  А л .  іш- 

кі  ш ар уаш ы л ы қ  есеп   е н д ір іс - 

тің  ж е к е л е ге н  

у ч а с к е л е р ін д е  

(ц е х,  б р и га д а )  ө з  алд ы н а  эко- 

и ом икалы қ  д е р б е с т іг і  ж о қ  ең- 

бек  к о л л е к ти в те р ін д е  

қ о л д а - 

н ы л ад ы .

То л ы қ  ш ар уаш ы л ы қ  е с е п тің  

ек і  м о д е л і  бар .

С С С Р - д ің   м е м л е к е ттік   кәсіп - 

оры н  (б ір л е с т ік )  ту р а л ы   Заңы- 

ның  3 -статьясы н а  с ә й к е с   к е з 

к е л ге и   кәсіп о р ы н   ти іс ті  о р г а н , 

д ар д ы ң   р ұ қ саты м е н   е к і 

мо- 


д е л ь д ің   ңалағанын  таң дап ,  кол- 

д ан уға  е р ік ті.

Ш ар у аш ы л ы қ   е с е п тің   б ір ін ш і 

м о д е л і 

к о лл ек ти в 

ең б е гін ен  

түскен   пайдан ы   н орм а  бойын- 

ша  б ө л у ге   н е г із д е л г е н .  Е ң б е к  

ко лл екти ві 

алынған 


пайдадан  

ең  ал д ы м ен   м е м л е к е т  бю дж е»- 

тін е  т о л з м   • т е л е й д і.  С о н д а й -а қ  

түр л і 


ү й ы м д а р  

қ а ж е тін е   ар- 

налған  қар ж ы   б ө л ін е д і.  С о й - 

T i n ,  

о сы   т о л е м д е р д ің  

б әр ін  

талңан  лай д ад ан   ш е ге р іп   тас- 

тағаннан  ар ты лған   қалд ы ң   ең- 

б ек   к о л л е к ти в ін ің   қарама^ына 

т ү с е д і.

Ш а р у а ш ы л ы қ   е с е п тің   б ір ін ш і 

м о д ел ін  

қалаған 

м е к е м е л е р  

мен  к ә сіп о р ы н д а р   ө з ін д е   ң а л . 

д ы ры лған   п ай д а 

ц алды ғы нан 

ғы лы м   мөн  те хн и кан ы ң ,  өнді- 

р іс тің   ө р к е н д е у ін е , * ә л е у м е т т ік  

д а м у ға   ж ә н е   м а тер и ал д ы ң   ко- 

ге р м е л е у ге   цар ж ы   қорын  құ- 

р а й ды .  Ж у м ы сш ы л а р д ы ң ,  цыз- 

м е т к е э л е р д ің   ең бо кақы   ңоры 

ө н д ір іл ге н   е н ім   к о ле м ін ен   ж и . 

н аңталады . 

М үн д ай  

ж а ғд а й д а  

еңбеқ  ко лл екти в ін д е гі  ш аруа- 

іиы лы қ  есеп   та б ы сы   еңбекақь» 

қоры  м еч  ар ты лған   п айд ад ан  

қ ү р а л э д ы .

А л   е к ін ш і  м о д е л ь   е ң б е к   кол 

пективін ің 

өн ім   е т к із у г е   ж ү м -

салған  м а те р и а л д ы қ   ш ы ғы нда- 

рыньгң  орны н  то л ты р у га   қаж ет- 

гі  ңарж ы ны   ш е ге р ге н н е н   кейін - 

гі  к ір іс т і  б е л у ге   н е гіз д е л ге н . 

А лы нған 

та б ы стан  

м е м л е к е т 

б ю д ж е гін е   ж о н е  ти істі 

орган- 

д а р га   қ а ж е гті  есеп   ж а са лы н а - 



д ы . 

Ш ы ғы н д а р д ы  

ө теген н ен  

кей ін гі 

қалған  қар ж ы   ш аруа- 

ш ы лы қ  е с е п   та б ы с ы   р е тін д о  

сан ал ад ы .

€ н д і 


толы ц 

ш ар уаш ы л ы қ 

есе п   е к і  м о д е л ін ің   б ір -б ір ін е н  

айырМ ^ш ылығы  нөде?  С ы р ттай 

қар а?ан да  онш алы цты   е р е кш е - 

л ігі  ж о қ   т э р із д і  к е р ін у і  мүм- 

кін .  Ш ы н ы н д а   н е г із г і 

цү^>ам- 


д а с   б ө л ік те р ін е н   п эл е н д о и   ©з- 

ге ш е л ік ті 

аңғара 

ал м а й сы з. 



Ә й тк е н м е н   о сы   е к і  м о д е л ь д і 

гал д ап   к е р с е к   о л ар д ы ң   е л е у л і 

ай ы р м вш ы л ы к тар ы   бар  ек е н ін , 

©р  м о д е л ь д ің   атңаратын  р о л і 

басқаш а 

болаты ны н 

байцай- 

м ы з.


Толм ң  ш ар уаш ы л ы қ   е с е л тің  

е к ін ш і  м о д е л іи ің   б ір ін ш іс ін е н  

е л е у л і 

е р е к ш е л ігі 

ең б е кақ ы  

к а те го р и я с ы н ы ң  

ш ар уаш ы л ы к 

механизм»  с тр у к ту р а с ь ін д а   аг- 

қаратьгн  м ж д е тін ін ,  әр  қилы льи 

ғы н а 


цаты сты .

ЕКІНШІ  ӘҢГІМЕ

Б ір ін ш і 

м о д е я ь д е   еңбекаңы  

к а ге го р и ясы   ө н ім н ің   ө з ін д ік   қу 

нының  б ір   эле^Авнті  тұр ғы сы н - 

да  шаруашылы><  есе п   құрам ы - 

на  е и е д і.  Н кінш і  м о д е л і  бой- 

ынш а  ен б екац ы  

ө н ім н ің   ©зім- 

д ік.  қүнынй  б ай лан ы сты р ы л м ай  

к эсіп о р ы н   таб ы сы н ы ң   б ір   э л е ­

м ент!  р е тін д е   ан ы қ тал ад ы .

Е к і  м о д е л ь д ің   р о л і  қан дай, 

ж аңа  ж а ғд а й д а   қандай  ц ы зм ет 

атңаруға 

тиіс? 

С о ған  



топтала 

к е те л ік .  Б ір ін ш і  м о д е л ь д е   жа- 

лақы  к о лл ек ти в  е ң б е гім ің   нә- 

ги ж е сін е   б ай ланы сты   то л е н е д і. 

А л ,  е к ін ш і  м о д е л ь д е   ең б е кақ ы  

к а те го р и яс ы  

п айдам ен  

б ір ге  

ж алп ы   та б ы с   кур ам ы н а  к ір е д і.

Е к ін ш і  м о д е л ь   бойы нш а  кол- 

п ективтің  в н д ір ге н   ©німіне  н е ­

м е се   атцарган  ж ү м ы сы н а  жұм- 

саған 

ш ы ғы н да р ы н а 



м ы н а л гр  

ж а та д ы . 

Яғни, 

м а те р и ал д ы қ  



ж ә н е  

соғвн 


те ң ге р іл ге н  

шы- 


ғы н д а р . 

А й тал ы қ , 

см м о р ти за- 

ц иялы ц 

ж а р н аға , 

ә л е у м е ттік  

қ а м с ы з д гн д ы р у ға  

ж ұ м сал ған  

ш ы ғы н д а р ,  со л   си яқ ты   к о лл ек - 

тивтің  ж а лп ы   е ң б е к   табы сы н ан  

м е м л е к е ттік   б ю д ж е тк е ,  банкко 

б ө л ін ге н   ц ер ж ы лар  ж а те д ы .

Ө тк із іл ге н   ө н ім   тү с ім ін е н   шы 

гы н д а р д ы  

б э л іп   ш ы ғарғаннан 

ар ты лған   ңалды қ  е к ін ш і 

мо- 

д е л ь д ің   та б ы с  е с е б ін е   косы - 



л ад ы . 

М ұк ы ң  

к ұр ам ы н д ағы  

е ң б е кэ қ ы  

м ен 

м а тер и ал ды ц  



ы я та л а н д ы р у  

ц орлар ы н ы н

ж ұ м с а л у   б агы ты   б іры ц ғай  бол- 

санды ктам  б ір тұта с   цор  ңұрай- 

д ы .

С о н ы м е н  



е к ін ш і 

м о д о л ь д е  

е ж е л д е н  

ү й р е н ш ік ті 

онім нің 

ө з ін д ік   құн ы   м ен  п айда  ка- 

іе го р и я с ы  

іс  ж ү з ін д в   ж ойы- 

л а д ы .  Бы лай ш а  айтқанда  қол- 

д ан ы л м а й д ы .

Е н д і  б ү гін гі  ә ң г ім е м із ге   ти ек 

е^ б екақы   қоры  б ір ін ш і  ж ә н е 

е к ін ш і  м о д е л ь д е р д е   қалай  ңұ- 

р а л а д ы   ж ә н о  

әр   м о д е л ь д е г і

е р е к ш ё л ік те р і 

қандай 

д е ге н  



м ә се л е н і  о р та ға   салы п   кө р е - 

л ік .


Ш ар у аш ы л ы ц   е с е п тің   б ір ін - 

ш і  м о д е л ін д е   айлы қ 

ец б е к- 

ақы   мон 

м а те р и а л д ы қ   ынта- 

л а н д ы р у   қор ы   ж е к е   ж и н ақта- 

л ад ы . 

М а те р и а л д ы қ  

ө н д ір іс  

өр  сал асы н ы ң   ө з ін е   т»м  ер- 

е к ш е л ік іе р ін д е й  

б ү л   п р о ц ес- 

те р д ің   д е   в з г е ш е л іг і  б о л ад ы . 

М ы салы ,  к в м ір   ө н е р к ә с іб ін д а  

ең б е кақ ы   цоры  н о р м а 

б о й ­


ы нш а  то в ар л ы   өнім нен  қүра- 

лып,  ол  е н ім н ің   е з ін д ік   қүны 

н е гіэ ін д е  

е с е п к е  

ал ы н ад ы . 

М ате р и ал д ы н   ы н то лан д ы р у  ко- 

ры ны ң  к в з і  —  

п айда  ё кен ін  

а та т  ө ткен   ж е н .

Е к ін ш і 

м о д е л ь д е  

ең б вк ақ ы  

қор ы   е т к із ія ге н   өн ім   тү с ім ін е н , 

атқары лган   ж ү м ы с   н ө ги ж есін - 

д е  алын)ган  к ір іс те н ,  м атер и ал - 

ды ц  ш ы ғы н д а р д ы ,  м е м л е ч е тк е  

б ю д ж е тк е   ауд ар ы л ғвн  

ақша- 


ны  есеп те н  

ш ы ғары п  таста- 

ғаннан  артылға:<  қал д ы қ  б о й ­

ы нш а  к ү р а л а д ы .

Б ір   е с к е   с а л з  ке^етін  ж ай, 

к о л л е к ти в тің  

ең б е к  

н эти ж е сі- 

неч  алы нған  п айда  м ен   оған 

ж ү м сал ған   б ар лы қ  ш ы ғы ндар- 

д ы н   ай ы р м асы  

ж а лп ы   табы с 

болы п  с ан ал ад ы .  О сы   ж алп ы   те 

бы стан  ти істі  о р га н д а р д ы   ү ста у  

ға  б ө л ін ге н   б ю д ж е т  пен  ал- 

ынган  к р е д и т  үш ін   тө л ен етін  

пр о ц ен т  ай ы р м асы   ш ар уаш ы - 

пық  е с е п   та б ы сы н а  қ о с ы л а д ы .

С С С Р - д ің   м е м л е к е ттік   кәсіп - 

оры н  (б ір л е с т ік )  ту р а л ы   Заңы - 

на  с э й к е с   м а те р и а л д ы қ  

шы- 


ғы ндар^а 

ш и к іза тта р , 

саты п  

алы нгаи  о ты н , 

э л е к тр  

энер- 


г и я с ы ,  ә л е у м е т тік   қ ам сы зд ан - 

д ы р у   то л е м і, 

ңы сқаш а 

айт- 


цанда, 

ең б е кац ы  

қорынан 

б а с к а   б а р л ы к   о н д ір істік і  шы- 

ғы н д ар   ем еді.

Б ю д ж е т  тө л е м ін е   м е м л е к е т- 

тік   б ю д ж е т к е   б е л ін ге ч   ңарж ы 

м ен  ж е р г іл ік т і  б ю д ж е т  то л е- 

м і  ж а та д ы .  М е м л е к е тт ік   б ю д ­

ж е т  тө л е м і  е к іге   б е л ін е д і.  Бі- 

р ін ш іс ін е   —   р е с у р с та р   тө л е- 

м і,  оған  е н д ір іс т ік   қор  Г е л е - 

M i 

к ір е д і.  Б ү л   аталған 



тө л ем - 

д е р  


табы с  м ө л ш е р ін е   байла- 

ны сты   е м е с . 

А л  

е к ін ш іс ін е  



ж алп ы  

таб ы стан  

п р о ц ен тп е я 

е се п те л ін е тін   тік е л е й   б ю д ж е т 

те л е м і  е н е д і.  Ж е р гіл ік т і  б ю д ­

ж е т 


те л е м і  ж алпы  

таб ы стан  

алы наты н  п роц ен тпен   б е л гіл е - 

н е д і.  М асе л е н , 

кө м ір  

ен ер - 


к э с іб ін д е   о н ім д і  с а ту   бағасы  

бүл  сал аға  ө н д ір іс т ік   қор  үш ін  

то л е м   е н г із у ге   е ш   м ү м к ін д ік  

б е р м е й д і.

Ш ар у аш ы л ы қ   е с е п тің   е к ін ш і 

м о д е л ін д е  

ең б е каң ы  

қоры 


б е л гіл е н ге н   за н   бойы нш а  ғы- 

п ы м ды , 

те хн и к ан ы   ж ә н е  

ен- 


д ір іс т і  ө р к е н д е ту ге , 

әл е у м е т- 

гік  д а м у ға   б в л ін ге н  

ко р л ар - 

дан  кейін   ға н а  ж и н ац талад ы .

С о н ы м ен  

ш ар уаш ы л ы қ 

м е ­


хан и зм ы   ж е т іл д ір у д ің   б ір ін ш і 

ж әне  е к ін ш і  м о д е л ь д е р і  жай- 

пы  е ң г ім е м із д і  аяңтай 

к е л е  

е н д ігі  к е з е к те   к е м ір   ө н е р к э- 

с іб ін д е   е к ін ш і  м о д е л ь д і  пай- 

д ал ан уд ы ң   ти ім д іл іг і 

ту р а л ы  

сез  қ о зғам аң п ы з.

е .   НУРГАЛ И ЕВ.  .



Караганды  пэлитгхникалық 

институты ның  доцекті,

экономика  ғылымдарыиың 

кандидаты.

ПДЦ.

Каталог: fulltext -> temat
temat -> Ж. Қазақстан. Тәуелсіздік. Назарбаев Серік Қирабаев
temat -> Ж. «Жұрттың көпшілігі Керей хан мен Жәнібек ханның жанына кетіп қалды»
temat -> Ж. Ұлылық ұлағаты (Шыңғыс аға айтқан сыр) Болат бодаубай
temat -> Ыбырай алтынсарин
temat -> Бағасы келісім бойынша №73(19,281) Сейсенбі, 6 мамыр, 2003 жыл
temat -> Ж. Төле би – қазақтың данагөй абызы
temat -> Ж. Әлекең әлемінің ақиқаты
temat -> Ж. Қажылықтың қасиетін білуді меңзеді Әбдіманап бектұРҒанов
temat -> Ж. Жаужүрек Мұхтар ҚҰл-мұхаммед

жүктеу 73.75 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет