Г. У. Уалиев Редакционная коллегия


Ж.М. Нурмухамедова, Д.М. Нурбаева



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет19/19
Дата27.04.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19

Ж.М. Нурмухамедова, Д.М. Нурбаева  
 
ВОССТАНОВЛЕНИЕ ОПЕРАТОРА ДИФФЕРЕНЦИРОВАНИЯ  НА 
КЛАССАХ ЗИГМУНДА В СЛУЧАЕ  
2
R
  
 
(г.Алматы, КазНПУ им. Абая) 
                                                
   
Зигмунд класына дифференциалдау операторын қалпына келтірудің қателік бағасы 
алынды. Зигмунд классы деп Зигмунд кеңістігінен алынған бірлік шарды айтамыз. 
2
R
 
кеңістігі  қарастырылған.  Спектр  туралы  ақпарат  белгілі.  Оператор  сызықтылығы. 
Мейер жарықтығының қасиеттері қолданылған. 
The  rating  of  error  of  the operator  of  differentiation on  Zigmund’s  classes’s restoration is 
received. As a Zigmund’s classes we shall name an individual sphere from Zigmund’s space. 
The  space 
2
R
  is  considered.  The  information  on  a  spectrum  is  known.  The  properties  of 
Mejer’s wavelet and operator’s linearity are used.
 
 
В работе найдена оценка восстановления оператора дифференцирования на классах 
Зигмунда в случае 
2
R

Напомним общую постановку задачи восстановления (см. [1]). Пусть 
C
– некоторое 
множество в векторном пространстве 
X
.  Про каждый элемент 
C
x

 мы располагаем 
информацией 
)
(x
I
, где 
I
– отображение из 
C
  в  другое  векторное  пространство 
Y

Информация  об  элементах  из 
C
  может  быть  задана  неточно,  и  поэтому 
I
,  вообще 
говоря, – многозначное отображение. Пусть далее 
M
– нормированное пространство и 

121 
 
M
X


:
–  линейный  оператор.  Задача  заключается  в  том,  чтобы  восстановить  по 
возможности  наилучшим  образом  оператор   

  на  классе 
C
  в  метрике  пространства 
M
  по  имеющейся  информации 
I
.  Любое  отображение 
M
Y
S

:
  будем  называть 
методом восстановления. Погрешностью этого метода называется величина 
M
C
x
x
I
S
x
S
I
C
e
))
(
(
sup
)
,
,
,
(






Наилучшим  восстановлением  называется  метод 
E
S
,  принадлежащий  множеству 
методов 


S
, для которого выполняется условие 


)
|
)
,
,
,
(
inf(
)
,
,
,
(
S
S
S
I
C
e
S
I
C
e
E





Введем  некоторые  обозначения.  Пусть 
N
N
N


2

Z
Z
Z


2

R
R
R


2
,  где 
N
,
Z
,
R
  –  множества натуральных, целых, вещественных чисел  соответственно. Для 
)
,
(
2
1
x
x
x


2
2
1
)
,
(
R
y
y
y


,  как  обычно, 



2
1
)
,
(
i
i
i
y
x
y
x
  –    скалярное 
произведение.  Пусть 

–  мультииндекс,  через 
2
1





  обозначим  его  длину. 
Обозначим 
2
1
2
1
:



x
x
L




           
 
      
           (1) 
оператор дифференцирования порядка 


Будем  восстанавливать  оператор 
L
  (1),    на  классах  Зигмунда 
)
(
2
1
R
С
  по 
информации о спектре (преобразовании Фурье).  
Напомним  определение пространства Зигмунда (см., например,  [2]). 
Определение  1.  Пространство  Гельдера   
)
(
2
R
С
s
,
1
0


s
,  состоит  из 
функций 
)
(
2
R
С
f

 таких, что 



)
(
sup
2
x
f
R
x
 и  



s
h
h
h)
(
sup
0


         














h
f
h
x
f
R
C
f
R
С
h
R
x
)
,
(
sup
,
)
(
sup
:
)
(
:
)
(
2
0
2
2
1

 
–  класс Зигмунда. 
Для 
]
1
,
(


m
m
s
,  
N
m



m
R
C
f
R
С
m
s





:
)
(
:
)
(
2
2
    

m
s
C
f




,                             (2) 
где 

 – модуль непрерывности, 
2

 - модуль гладкости. 
 
Классом Зигмунда будем называть единичный шар из пространства Зигмунда. 
Далее  приведем    определение  пространства 
)
(
2
R
H
С
k

,  где 
N
k



  - 
заданный модуль непрерывности.  
Определение  2.  Пространство 
)
(
2
R
H
С
k

  состоит  из  всех  функций 
2
2
:
R
R
f


имеющих  непрерывную 
k
-  ю  производную 
)
(k
f
  на 
2
R
,  удовлетворяющую 
неравенству 

122 
 


y
x
y
f
x
f




)
(
)
(
             
2
,
R
y
x



Теперь дадим определение кратномасштабного анализа в пространстве 
)
(
2
2
R
L
( [2]).  
Определение  3.  Кратномасштабный  анализ  (КМА)  –  это  последовательность 


Z
j
j
V

  замкнутых  подпространств 
)
(
2
2
R
L
,  удовлетворяющая  следующим 
свойствам: 
        1.      
1


j
j
V
V
;               
        2.      
)
(
2
2
R
L
V
j
Z
j



;           
        3.      


0


j
Z
j
V

;    
        4.      
0
)
2
(
V
f
V
f
j
j






        5.      
0
0
)
(
V
k
f
V
f





  для любого 
Z
k


существует  функция   
0
V


  такая,  что  последовательность 


Z
k
k



)
(

  образует 
базис Рисса в 
0
V
.  
Определение  4.  Функция 
)
(
2
R
L


порождает  базис  Рисса,  если  линейная 
оболочка 


Z
k
j
k
j

,
,

  плотна  в 
)
(
2
R
L
и существуют положительные константы 
A
и 
B





B
A
0
, такие, что 
 
 
2
,
2
,
,
,
2
,
2
2
2
l
k
j
l
Z
k
j
k
j
k
j
l
k
j
c
B
c
c
A






 
Основным 
свойством 
КМА 
является 
возможность 
построения 
ортонормированного 
всплескового 
базиса 


Z
k
j
k
j

,
,


)
2
(
2
:
)
(
2
,
k
x
x
j
j
k
j




, такого, что для любой функции 
f
из 
)
(
2
2
R
L
 





Z
k
k
j
k
j
j
j
f
f
P
f
P
,
,
1
,



Напомним определение системы всплесков Мейера (см. [3]). 
Пусть 
)
(


– нечетная бесконечно дифференцируемая функция 
                             










3
,
4
3
,
4
)
(








    , 
)
(


– четная функция такая, что  

123 
 
             





































.
,
3
8
3
2
,
0
,
0
,
3
8
,
3
4
),
2
(
4
,
3
4
,
3
2
),
(
4
)
(



















      
Преобразование Фурье масштабной функции Мейера  

 определяется как 
                       








,
3
4
,
0
,
3
4
)),
(
cos(
)
)(
(








F
 
откуда  
                       


2
.
))
(
cos(
)
cos(
2
1
)
(
R
d
t
t






    
Тогда    
                            
))
(
sin(
)
)(
(
2
/





i
e
F


 
или  
                       



2
.
))
(
sin(
)
)
2
1
cos((
2
1
)
(
R
d
t
t






   
С помощью операций сдвига и растяжения определяем функции 
)
2
(
2
:
)
(
2
,
k
t
t
j
j
k
j




,          
Z
k
j

,
 . 
Из определения видно, что  





3
4
,
3
4
)
)(
(
supp




F
 , 
Поэтому 





3
4
2
,
3
4
2
)
)(
(
supp
,




j
j
k
j
F
 . 
Таким образом, всплески Мейера – это целые функции экспоненциального типа. Имеет 
место следующая теорема (см. [2]).  
Теорема  А.  Пусть 




Z
j
j
V
 
r
  -  регулярный  КМА  в   
)
(
2
2
R
L
.  

j
W
ортогональное дополнение  
j
V
  до 
1

j
V
. Тогда существует   функция  

из  
1
V
 со следующими свойствами: 
                            











)
1
(
)
(
2
1
2
1
x
C
x
x
x
E
   ,                    

124 
 
для любого  
)
,
(
2
1




, любого   
2
R
x

 и любого  
1





Z
k
k
x


),
(

 – 
является ортонормированным базисом в 
0
W
.                                               
В  качестве  метода  приближенного  восстановления  оператора 
L

определенного в (1) , рассмотрим следующий оператор: 










  







e
j
j
Z
k
e
e
Z
k
k
k
n
jk
jk
n
f
c
f
c
L
f
F
LS






2
2
2
)
(
)
(
]
)
(
[
0
]
,
[

на классе Зигмунда  
)
(
2
1
R
С

Теорема. 
Для 
метода 
восстановления 
]
)
(
[
2
]
,
[




f
F
LS
 
оператора 
дифференцирования на классах Зигмунда справедлива оценка:
 
s
j
R
C
f
F
LS
f
L








2
)
(
])
)
(
[
(
2
1
]
,
[
2

Доказательство. 
В силу линейности оператора 
L
, теоремы А, имеем: 
 




f
LS
Lf





f
S
f
L






















j
j
j
U
x
L





)
(
 













j
j
j
U
x
L





)
(





j
j
j
U
x
L





)
(






j
j
j
U
j
l
j
k
x
L




)
2
(
2



y
k
x
j
:
2









j
j
j
U
N
j
j
k
x



)
2
1
(
2
 




j
j
j
2






2
1
Z
k
N
k





j
j
j
2






2
1
Z
k
N
k






1
2
1
2
2
2
i
js
j
 
js
j
j
j
j




2
2
2







2
1
Z
k
N
k

 





j
j
js
2







2
1
Z
k
N
k










j
j
js
2












2
1
Z
k
N
k

s
s
j
2
1
2










2
1
Z
k
N
k
s
j



2

 
 
При  доказательстве  данной  теоремы  нами  использованы  свойства  всплесков 
Мейера, линейность восстанавливаемого оператора и теорема А.  
 
 
1.
 
Женсыкбаев  А.А.  Сплайны  в  задачах  восстановления.  Алматы,  КазгосИНТИ,  2001. 
252 с. 

125 
 
2.
 
Новиков И.Я., Стечкин С.Б. Основы теории всплесков// Успехи мат. наук. 1998. Т.53. 
вып.6(324). с. 54-128.   
3.
 
Meyer Y. Wavelets and operators. Cambridge Univ. Press, 1992. 
 
 
 
ӘОЖ 371.91:372.86 
Ғ.К. Орманова, И.Б. Усембаева 
 
КРЕДИТТІК ОҚЫТУ ЖҤЙЕСІ ЖАҒДАЙЫНДА ТЕХНИКАЛЫҚ 
МАМАНДЫҚТАРДА ОҚЫТЫЛАТЫН ФИЗИКА ПӘНІНІҢ  ОҚУ 
ҤДЕРІСІН ҦЙЫМДАСТЫРУ  
 
(Түркістан қ., А.Ясауи атындағы ХҚТУ ) 
 
Курс  физики  является  основным  базовым  предметом  для  подготовки  специалистов 
инженерно-технического  профиля.  В  статье  исследованы  возможности  кредитной 
системы  обучения,  его  теперешнее  состояние  в  формировании  познавательной 
деятельности  будущих  специалистов.  Определены  основные  направления  организации 
учебного процесса. Рассматривается методика организации учебного процесса по курсу 
физики в  условиях кредитной технологии обучения. Предприняты попытки раскрытия 
содержания каждого компонента указанной методики. 
The physics course is the basic base subject for preparation of experts of a technical profile. 
In  article  possibilities  of  credit  system  of  training,  its  present  condition  in  formation  of 
informative  activity  of  the  future  experts  are  investigated.  The  basic  directions  of  the 
organization  of  educational  process  are  defined.  The  technique  of  the  organization  of 
educational process at the rate physicists in the conditions of credit technology  of training is 
considered.  Attempts  of  disclosing  of  the  maintenance  of  each  component  of  the  specified 
technique are undertaken. 
 
Еліміздегі әлеуметтік-экономикалық салада болып жатқан түбегейлі ӛзгерістер мен 
нарықтық  қатынастар  ЖОО–ның  алдына  болашақ  мамандарды  кәсіби  іс-әрекетінде 
ӛздігінен  шығармашылықпен  еңбектене  алатындай  етіп  даярлау,  оларды  іс-әрекет 
объектісінен  оның  субъектісіне  айналдыру,  яғни  оның  бойында  белсенді  түрде  ӛз 
бетімен  жұмыс  істей  білу  мен  ӛзін-ӛзі  басқаруды,  ӛзіндік  дамуды  және  ӛзін  таныта 
білуді  қалыптастыру  мақсатын  қойып  отыр.  Ӛйткені,  болашақ  маманның 
шығармашылықпен жұмыс істеп, ӛздігінен шешім қабылдай алуы жеке фирмалар мен 
мекемелердің  ӛндірістік  және  ғылыми-техникалық  әрекеттеріне  және  олардың  ӛзара 
бәсекелестікке тӛтеп беруіне әсерін тигізеді.  
Жоғары  оқу  орнындағы  оқыту  мәселесі  студенттерден  оқу  іс-  әрекетін  ӛз  бетімен 
ұйымдастыру  іскерліктерін  талап  етеді.  Мұндай  әрекетті  қалыптастырудың  мәні 
студент  белсенді  тұлғалық  ұстаным  жасай  алатындай  және  оқу  әрекетінің  субъектісі 
ретінде ӛзін ашатындай жағдай жасау болып табылады.  
Ғалым  педагог  Р.С.Омарова  ӛз  зерттеулерінде  студенттердің  танымдық  іс-әрекет 
құрылымын:  танымдық  қызығушылықтан,  танымдық  белсенділік,  танымдық 
ізденімпаздық  және  шығармашылық  әрекеттен  тұрады  деп  жіктейді.  Ол  «Студент 
қоғам  ӛмірінде  маңызды  кәсіптік  қызметке  дайындалып  жатқандықтан,  оның  оқу  - 
танымдық  әрекеті  болашақ  кәсіби  әрекетінің  дидактикалық  бейнесі  болуы  керек. 
Сондықтан  студенттің  іс-әрекеті  кәсіби  бағытталған,  ал  оның  әлеуметтік  және 
танымдық белсенділігі оның ӛмірлік жолын анықтаудағы ұмтылысы болып табылады», 
– деп жазады [1].    

126 
 
Техникалық  мамандық  студенттерінің  болашақта  ӛз  ісінің  шебері  болуы  үшін 
олардың  техникалық  ойлау  мәдениетін  қалыптастыратын,  күрделі  физика-техникалық 
үдерістерді,  кинематикалық  және  электротехникалық  схемаларды  талдай  білуге, 
техникалық диагноз және болжам есептерін шығара білуге т.б. үйрету керек. Физика – 
қазіргі  заманғы  техниканың  ғылыми  негізі.  Электроника,  автоматика,  радиотехника 
және техниканың басқа да кӛптеген салалары физиканың сәйкес бӛлімдерінен ӛрістеп 
дамыған. 
Физика  курсы  кез-келген    профиль  бойынша  жоғары  техникалық  оқу  орнын 
бітіруші  мамандардың,  атап  айтқанда  инженерлік-құрылыс,  электроэнергетикалық, 
ақпараттық жүйелер, авоматтандыру және басқару қызметінің негізгі базалық міндетін 
атқарады.  Болашақ  мамандардың  танымдық  іс–әрекеттерін  кредиттік  оқыту  жүйесі 
жағдайында  қалыптастырудың  бүгінгі  жағдайы  мен  мүмкіндіктерін  теориялық, 
ғылыми-әдістемелік  тұрғыда  зерделей  отырып,  кредиттік  оқыту  жүйесі  жағдайында  
оқу үдерісін  ұйымдастыру бағыттарын айқындадық (Сурет 1). 
Енді осы бағыттардың әр компонентіне  жеке тоқталайық: 
1.  Жоғары  оқу  орнында  әр  пәнді  оқытудың  ӛзіндік  мақсаты  болады.  Мысалы, 
жалпы  білім  беретін  пәндер  қатарына  жататын  физика  пәнін  оқытудың  мақсаты  – 
студенттердің  классикалық  және  қазіргі  заманғы  физика  пәні  теорияларының  іргелі 
заңдарын,  сондай-ақ  физика  пәнін  зерттеулердің  әдістерін  пайдалану  дағдылары  мен 
біліктерін  қалыптастыру;  студенттердің  шығармашылық  ойлауы  мен  ғылыми 
кӛзқарасын, ӛзіндік танымдық іс-әрекетінің дағдыларын; студенттердің әлемдегі қазіргі 
ғылыми-жаратылыс  болмысы  туралы  түсінігін  қалыптастыру;  студенттерді  қазіргі 
заманғы  физика  пәнінің  әлемдік  сипатымен  таныстыру  және  оларға  дүние  танудың 
ғылыми кӛзқарасын қалыптастыру; студенттерге  
теориялық және қазіргі физика пәнінің  негізгі заңдарын пайдалана білу шеберлігін, 
сондай-ақ  профессионалдық  қызметтің  негізгі  жүйесі  ретінде  физика  пәнінің  зерттеу 
әдісін  игеретін  деңгейде  білім  беру.  Осы  мақсатқа  жету  физика  пәнін  оқытудың 
міндеттерінде нақтыланады:  
–  классикалық және қазіргі физиканың теорияларын,  заңдарын олардың ішкі ара 
байланыстарын, бір тұтастығын т.б. кӛріністерінің негізгі мән мағынасымен таныстыру, 
сондай-ақ  болашақ  техника  мамандары    үшін  физика-техникалық    ұғымдар  мен 
құбылыстарды  және  олардың  заңдарын  игеріп,  белгілі  жағдайда  тиімді  пайдалана 
білудің қаншалықты маңызды екендігіне кӛз жеткізу. 
– студенттерді, профессионалдық проблемаларды шешудің негізі болып табылатын 
физика-техникалық  пәндердің  әр  түрлі  салаларына  қатысты  мәселелерді  (теориялық 
және эксперименталдық оқу проблемасы) шешуге дағдыландыру. 
–  студенттерді  эксперименталдық  немесе  теориялық  зерттеу  әдістері  арқылы 
алынған нәтижелердің дұрыстығының дәрежесін анықтауға дағдыландыру. 
–  студенттердің  физикалық  құбылыстардың  моделін  компьютер  арқылы  жасау, 
табиғи  құбылыстарды  ӛз  бетімен  танып  білу,  творчестволық  ойлау  жүйесін  дамытуға 
жол ашу. 
–  студенттерді  қазіргі  ӛлшеу  аспаптарымен  таныстыру,  эксперименттік  
зерттеулерді  жүргізу,  нәтижелерді  ӛңдеу  дағдысы  мен  іскерлігін  жетілдіру,  болашақ 
мамандығына  байланысты  қолданбалы  мәселелердің  нақты  физикалық  мағанасын 
танып білуге үйрету. 
– физика пәні курсы қарастырып отырған материалының мазмұны және логикалық 
құрылымы жоғарыда аталған міндеттер мен мақсаттарға толық сәйкес келуі тиіс. 
 
 
 

127 
 
 
 
2.  Келесі  компонент  пәннің  мазмҧны  болып  табылады.  Практикалық  бағыттағы 
пән  болғандықтан  физика  пәнінен  алған  білімдерін  студенттер  болашақ  кәсібінде 
қолдана  білуді  үйренеді.  Мамандықтарға  арналған  мемлекеттік  білім  беру 
стандарттарында  физика  пәні  бойынша  берілетін  білім  мазмұны,  студенттердің  білімі 
мен біліктілігіне, дағдыларына қойылатын талаптар анықталған.  
Техникалық  мамандықтарға  арналған  ҚР  МЖМБС  07.08.671-2004,  ҚР  МЖМБС 
3.08.345-2006,  ҚР  МЖМБС  3.  08.356-2006,  ҚР  МЖМБС  3.08.341  -  2006,  ҚР  МЖМБС 
3.08.-329  -  стандарттарында  анықталған  пәннің  мазмұны  физика  пәнінің  негізгі 
ұғымдарын қамтиды. Механиканың сақталу заңдарының негізінде жұмыс және энергия 
анықталады;  материяның  кинетикалық  теориясы  енгізіледі  де,  содан  кейін  оның 
агрегаттық  күйлері  қарастырылады;  ӛрістің  түрлері  жеке-жеке  талданылады;  
физикалық  заңдардың  адам  ӛмірінде  алатын  орны  айтылады;  радиоэлектронды 
құрылғылардың  элементтік  негіздері;  қарапайым  аналогтық  және  цифрлық 
Пәннің 
мазмұны
 
Оқу іс-әрекетінің 
мотивтері 
Кредиттік оқыту жҥйесі 
жағдайындағы оқу
 
ҥдерісі 
Пәнді оқытудың 
технологиясы 
Оқытушының оқу 
үдерісін дұрыс 
ұйымдастыру, бақылау 
арқылы студенттердің 
белсенділігін, 
іскерлігін, дағдысын
 
қалыптастыруы
 
Кредиттік  оқытуды 
ұйымдастыру 
түрлері: 
-
 
теориялық сабақ; 
-
 
практикалық, 
зертханалық сабақ; 
-
 
студенттердің 
оқытушымен 
ӛздік 
жұмысы; 
-
 
студенттердің
 
ӛздік 
жұмысы 
Пәнді оқыту 
мақсаты 
Нарық жағдайына 
бейімделген, бәсекеге 
қабілетті, кәсіби 
пәндерді терең 
меңгерген білікті 
техника
 
маманы 

128 
 
құрылғылардың 
жұмыс 
істеу 
принципі; 
физика-техникалық 
процестер, 
радиоэлектрондық  ӛлшеу  әдістерінің  құрылымы  және  принциптері;  информацияны 
ӛндеу  және  жеткізу;  радиоэлектрондық  аспаптарды  нақтылы  физика-техникалық 
эксперименттерде  қолдана  білу  проблемалеры  қамтылады;  «Дүниенің  физикалық 
суреттемесі туралы» қазіргі түсініктер қарастырылады.  
3.  Проблемалық  оқыту,  диалогтық,  пікірталас,  ойын,  тренинг  және  виртуалды 
жұмыстар пәнді оқыту технологиясы компонентінің құрамына кіреді.  
Оқыту  технологиясы  –  жүйелік  категория,  оның  құрамына  оқыту  мақсаты, 
мазмұны,  оқыту  құралы  мен  мотивация,  студент  пен  оқытушы,  олардың  іс-әрекет 
нәтижесі  (кәсіби  дайындық  деңгейі)  кіреді.  Оқыту  технологиясы  оқыту  үдерісін 
ұйымдастыру, басқару және және бақылаудан тұрады.  
ЖОО-да қойылған мақсатқа байланысты оқыту технологиясы үш деңгейде болуы 
мүмкін: жоғары мектеп педагогикасының деңгейі – мамандарды даярлау технологиясы; 
жоғары  мектеп  дидактикасының  деңгейі  –  мамандарды  оқыту  технологиясы;  жоғары 
мектепте  жеке  пәндерді  оқытудың  әдістемелерінің  деңгейі  –  жеке  пәнді  оқыту 
технологиясы. 
Қазақстан  Республикасының  2015  жылға  дейінгі  білім  беруді  дамыту 
тұжырымдамасында:  ―Жоғарғы  білімді  дамытудың  негізгі  үрдісі  мамандар  даярлау 
сапасын  арттыру,  қарқынды  ғылыми-зерттеу  қызметімен  ықпалдастырылған 
инновациялық  білімді  дамыту,  білім  беру  мен  ақпараттық  технологияларды  жетілдіру 
болып табылады‖,- деп атап кӛрсетілген [2]. 
Қазіргі  күні  инновация  деп  кӛбінесе  жаңа  технологияларды,  әдістер  мен 
құралдарды жасау және қолдануды айтса, сонымен бірге жаңа идеяларды, процестерді 
бірлікте  жетілдірудің  де  жүйесі.  Сондықтан,  оқыту  мен  тәрбиедегі  жаңа  технология 
инновациялық идеяларды енгізу, жаңарту нысаны болып табылады. 
 Инновация ӛзінің даму барысында белгілі бір ӛмірлік даму сатыларынан тұрады: 
–  жаңа идеяның пайда болуы; 
–  мақсат қоюшылық; 
–  тарату және жойылу
 
[3,4]. 
   4.  ХХІ  ғасырда  болашақ  мамандарды  даярлау,  олардың  кәсіби  бейімделуін 
қалыптастыру  мәселелері  –  кезек  күттірмейтін  ӛзекті  қоғам  талабы.  Кредиттік  оқыту 
технологиясының  ендірілуіне  байланысты  білім  берудің  жаңа  парадигмалары  енді 
«ӛзін-ӛзі  дамыту»,  «оқу  бәрі  үшін  және  ӛмір  бойына»  және  «оқу  –  қалай  оқуыңа»,  
болды.  Бұл  –  кредиттік  жүйеде  енді  оқытушының  ӛзіндік  жұмысқа  аса  маңыз  беріп, 
оны  ұйымдастырудың  алуан  түрлері  мен  жолдарын  студентке  кӛрсете  отырып, 
студенттің  танымдық  әрекетінің  ұйымдастырушысы  болуы  керектігін  білдіреді. 
Кредиттік  оқыту  жүйесіндегі  оқу  үдерісінде  студент  енді  жай  объектіден  әрекет 
субъектісіне айналды. 
Осыған  байланысты  теориялық,  практикалық  және  зертханалық  сабақтарды 
ұйымдастыру  барысында    студенттердің  танымдық  іс-әрекетін  қалыптастырудың 
тиімді әдістемесін іздестіру қажет. Аталған сабақ түрлерін кредиттік оқыту жағдайына 
оңтайландыру  үшін,  теориялық  сабақты  жүргізудің    дәстүрлі  таңдамалы    әдістерін  
инновациялық  технология  әдістерімен  шеберлікпен  ұштастыра  білу  керек. 
Студенттердің  кәсіби  қызығушылығын  арттыру  үшін  теориялық  сабақ  барысында 
жаңа  ақпарат  құралдарын  барынша  тиімді  қолдану,  электрондық  оқу  құралдарын 
пайдалану,  практикалық  сабақтарда  кәсіпке  бағдарланған  есептерді  шығару, 
студенттердің  ӛзіндік  белсенділігін  арттыратын  бірнеше  жолмен  шығатын  есептерді 
қолдану  және  есептерді  шығаруда  анимациялық  эффектілерді  қолдану  танымдық  іс-
әрекеттерді  қалыптастыруды  тиімділейді.    Ал  зертханалық  жұмыстарды  жасауда 
қажетті  құрал-жабдықтардың    жетіспеушілігін  жеңілдететін  және  студенттердің 

129 
 
уақытын  үнемдейтін  виртуальді  жұмыстарды  орындау  ұтымды  болады.  Оқытудың 
проблемалық,  дебат,  пікірсайыс,  «ми  штурмы»  сияқты  диалогтық  әдістері,  түрлі 
тренингтер,  рӛлдік,  ұйымдастырушылық,  іскер    іс-әрекет  ойындары,  болашақ 
мамандарға  түрлі  жағдаяттарды  сезінуге,  түсінуге,  әр-алуан  мәселелердің  мәнісіне 
бойлап,  оны  шешудің  түрлі  жолдарын  таба  білуге  үйретеді.  Диалогтық  әдіс  арқылы 
оқытушы  мен  студенттер  арасында  субъект-субъект  қатынасы  орнайды,  олардың 
тұлғасының  ӛсуіне,  ӛзін-ӛзі  тануына,  ӛзін-ӛзі  анықтауына  жағдай  жасауға  мүмкіндік 
береді.  Диалог  барысында  тұлғалар  арасында  ӛзара  сенім  артады,  қалтқысыздық, 
шынайылық орнап, ӛзара бірін-бірі дамыту, бірін-бірі ӛзгерту бағдары қалыптасады [5].  
5.  Студенттің  ӛзіндік  жҧмысына  (СӚЖ)  ерекше  екпін  жасау  қажеттігі 
мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарында да айтылған. 
Студенттердің  ӛзіндік  жұмысын  ұйымдастыру  жоғары  оқу  орнының  негізгі 
нормативтік құжаттарына, соның ішінде, оқу жоспарларына, жұмыс бағдарламаларына, 
курс  бӛлімдерін  ӛз  алдына  оқуға  арналған  материалдарға  сәйкес  жүзеге  асырылады. 
Кредиттік жүйе бойынша оқитын студенттердің ӛзіндік жұмысы курстың жалпы еңбек 
сыйымдылығының 70 пайызын құрауы тиіс. 
Кредиттік  оқыту  негізінде  білім  алушының  ӛзіндік  жұмысының  оқытушы 
жетекшілігімен және оқытушы қатысуынсыз жасайтын ӛзіндік жұмысы болып жіктелуі 
бұл  ұғымның  мәніне,  студенттің  ӛзіндік  жұмысының  түрлерінің  мазмұнына  және 
ұйымдастырылуына  жаңаша  қарауды  талап  етеді.  СӚЖ  –  білім  алушылардың 
аудиториялық  сабақтарда  ӛтілген  материалдар  жӛніндегі  білімін  толықтыру  және 
кеңейту  мақсатында  студенттің  аудиториядан  тыс  жұмыс  істеуін  қарастыратын 
бақылаудан тұрады. 
6.  Студенттердің    оқытушының  басшылығымен  жасайтын  ӛзіндік  жҧмысы 
(ОБСӚЖ)  –  сабақ  кестесіне  кӛрсетіліп,  оқытушының  жетекшілігімен  аудиторияда 
жасайтын  жұмысы.  Кредиттік  оқыту  жүйесінде  бакалавриатта  оқытушының 
басшылығымен  жүргізілетін  әр  1  аудиториялық  сағатқа  2  сағат  ӛзіндік  жұмыс 
(оқытушы  қатысуынсыз  және  оқытушы  басқаруымен  жүргізілетін  СӚЖ)  қоса 
жүргізіледі.  
ОБСӚЖ  –  арнайы  белгіленген  уақытта  алдарына  қойылған  дидактикалық 
мақсатты орындау үшін оқытушының ұйымдастыруымен жүретін білімді іздеуге, оны 
ұғыну,  бекіту,  біліктіліктері  мен  дағдыларын  қалыптастыру  және  дамыту,  алған 
білімдерді жинақтау және жүйелеуге бағытталған студенттердің іс-әрекеті.  Ол әр пән 
бойынша  ӛту  мерзімі,  уақыты,  тьюторлар  мен  аудиториясы  кӛрсетіліп,  барлық 
академиялық  кезең  бойы  графикке  сәйкес  жүргізіледі.  Тьютор  студенттің  ағымдық 
рейтингісіне  сәйкес  оның  ОБСӚЖ  сабақтарына  қатысуын,  жекелей  консультация 
алуын реттеп отырады [6].  
 Сабақ  кестесіне  енген  ОБСӚЖ  пәннің  оқу  материалын  қосымша  оқуға 
бағытталады,  онда  студентке  ӛзіндік  жұмыстың  тапсырмалары  беріліп,  үй 
тапсырмаларын,  курстық  жобаларды  (жұмыстарды),  семестрлік  және  бақылау 
жұмыстарын,  есептерді  және  СӚЖ-дің  басқа  да  тапсырмаларының  түрлерін  орындау 
туралы  консультация  беріледі,  оларға  бақылау,  тексеру  жасалады,  интерактивті  сабақ 
түрлері  жүргізіледі.  Дайындық  деңгейін  арттыру  үшін  ағымдық  рейтингі  тӛмен 
студенттерге  немесе  пән  бойынша  берілген  тапсырмаларды  орындауда  қосымша 
әдістемелік  кӛмек  қажет  еткендерге  консультациялар  беріледі.  ОБСӚЖ  сабақтары 
консультативтік  және  интерактивтік  формада  болуы  мүмкін,  ол  формалар  оқу 
курсының  қиындығына,  оған  бӛлінген  аудиториялық  сағат  санына,  студенттердің 
дайындық  деңгейлеріне  байланысты  анықталады.  ОБСӚЖ-дің  тақырыптары, 
тапсырмалары, жүргізу формалары, сағат кӛлемі пәннің силлабусында сипатталады.   

130 
 
Психология және педагогика ғылымдарының түрлі зерттеу нәтижелері кез - келген 
әрекеттің  студенттің  тұлғалық  ерекшеліктері  мен  мотивациясын  ескермей  дұрыс 
нәтижеге  жетуі  мүмкін  еместігін  кӛрсетеді.  Әр  студенттің  жеке  тұлғасының  дамуына 
ықпал  жасау  үшін  оқытушы  мен  студент  бірлесіп  жұмыс  істейтіндей  ӛзара  бірлесе 
әрекет  ету  мен  қатынастар  жүйесі  орнатылуы  қажет.  Тек  сонда  ғана  оң  мотивация 
туындайды.  
7.  Мотивация  –  адамның  тұтастай  мінез-құлқын  анықтайтын  мақсат,  қажеттілік, 
құндылық,  уәж,  ұмтылыс  және  идеал  сияқты  психикалық  сәттердің  жиынтығы.  Олар 
жеке тұлғаны белгілі бір іс-әрекетке жұмылдырып, оның бойында ӛзін-ӛзі білуге, ӛзін 
объективті бағалауға қажеттілік туғызумен сипатталады және оқу үдерісінде студенттің 
ӛзіне  кӛңілі  толу  немесе  кӛңілі  толмау  сияқты  эмоциялары  туады.  Сондықтан, 
студенттің танымдық іс-әрекетін белсендіру үшін оның тұлғасының оң мотивациялық 
жағдай  туғызу  қажет.  Жеке  тұлғаның  мотивациялық  сферасы  мақсат,  қажеттілік, 
қызығушылық және уәжден (мотив) тұрады. Қажеттілікке байланысты қайсыбір уәждер 
туындап, қалыптасып, дамып жатса, енді бірі жойылып жатады. 
Әрекет  үдерісінде    студенттің  тұрақты  қызығушылығы,  ӛз  әрекетінің  уәжін 
ұғынып,  мойындауы  және  оқуға  деген  қызығушылығын,  ынтасын  ӛзім  басқаруым 
қажет  деген  оның  ішкі  талпыныстары  ең  күшті  мотивация  болып  табылады. 
Қызығушылықты  қалыптастыру  әуелі  оқу-танымдық  қызығушылықтан  басталып, 
біртіндеп  теориялық  қызығушылыққа  ауысады,  соңында  кәсіби  қызығушылықпен 
аяқталады.  Танымдық  іс-әрекетті  қалыптастыру  тұрақты  мотивацияға,  яғни  нәтижеге 
жетуге 
қызығушылыққа, 
соған 
мүдделі 
болуға 
байланысты. 
Студент 
мотивацияларының түрлері сыртқы, ішкі және процессуалды болып жіктеледі [7].  
Танымдық  іс-әрекетті  қалыптастырудың  маңызды  әрі  оған  қажет  екендігіне 
студентті  психологиялық  жағынан,  әрі  кәсіби  дайындық,  әрі  маманның  ой-ӛрісін, 
эрудициясын кеңейту тұрғысынан даярлау қажет. Оның  нәтижесі лекция материалын, 
зертханалық  жұмыстарды  тереңірек  ұғуына  кӛмектесетініне  және  болашақ  кәсібіне 
қажет  болатынына  студенттің  кӛзін  жеткізу  қажет.  Белгілі  жағдайлар  мен 
мотивацияның  деңгейі  үйлескен  жағдайда  білім  сапасының  артуымен  сипатталатын 
студенттердің танымдық белсенділігі жоғары болады. 
 
 
1
 
Омарова  Р.С.  Жоғары  оқу  орындарында  студенттердің  танымдық  ізденімпаздығын 
қалыптастыру. П.ғ.к. ...дисс. - Алматы,2002.  
2
 
Қазақстан  Республикасының  2015  жылға  дейінгі  білім  беруді  дамыту 
тұжырымдамасы // Жоғары мектеп. – 2004. – № 1. – Б. 5-8. 
3
 
Кларин М.В. Педагогическая технология в учебном процессе.  – М.: Знание, 1989. – 
80 с.  
4
 
Савельев  А.Я.  Технологии  обучения  и  их  роль  в  реформе  высшего  образования.  // 
Высшее образованнее России. 1994, №2.-  С.29-37. 
5
 
  Орманова  Г.К.,  Кабылбеков  К.А.  Формирование  и  повышение  устойчивого 
интереса  студентов  к  физике  путем  проблемного  изложения  материала  и 
использования  профессионально  ориентированных  задач  //  Высшая  школа 
Казахстана, Алматы, 2007. №2.  – С. 170-175 
6
 
Орманова  Г.К.  Опыт  использования  современных  технологий  обучения  для 
организации  самостоятельной  работы  по  физике  студентов,  обучающихся  по 
кредитной  системе  //  Международная  научно-практическая  конференция 
«Аманжоловские чтения-2007», Усть-Каменогорск.-2007.-С.313-319.  
7
 
Абылкасымова    А.Е.  Познавательная  самостоятельность  в  учебной  деятельности 
студента / Учебное пособие. – Алматы: Санат, 1998. – 160 с. 

Document Outline

  • СборVestnik 34 1.pdf
  • Оборотитула 34.pdf
  • OBLOZKA 34.pdf

Каталог: docs -> vestnik -> fizika matematika
vestnik -> Вестник Казнпу им. Абая, серия «Художественное образование», №1(42), 2015 г
vestnik -> Хабаршы вестник «Жаратылыстану-география ғылымдары»
vestnik -> Вестник Казнпу имени Абая, серия «Молодой ученый. Поиски. Проблемы. Исследования», №1(5), 2015 г
fizika matematika -> Задача определения правой части в нелинейном псевдопараболическом уравнении
fizika matematika -> Абай атындағы
fizika matematika -> Абай атындағы
fizika matematika -> Абай атындағы
fizika matematika -> “Физика-математика ғылымдары” сериясы №4 (44)
fizika matematika -> “Физика-математика ғылымдары” сериясы №2 (30)
fizika matematika -> “Физика-математика ғылымдары” сериясы №3 (31)

жүктеу 5.01 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет