Г. У. Уалиев Редакционная коллегия


J   Стационарное  состояние  (4)  является  неустойчивым  (седлом),  так  как  собственные  значения  матрицы  Якоби  J



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет18/19
Дата27.04.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19

J
 
Стационарное  состояние  (4)  является  неустойчивым  (седлом),  так  как 
собственные  значения  матрицы  Якоби  J  (корни  характеристического  уравнения) 
2
det
)
-
- det
I
tr

 

(J -
J
J
, имеют противоположные знаки:  
1
1
-
sp



,    
2
s
p



, det J<0. 
Стационарное состояние (5) является устойчивым фокусом/узлом, так как: 
2
1,2
- -1
(
1) - 4
/
2
sp
s
sp
p
p
p







,  det J > 0. 
Устойчивость 
стационарных 
состояний 
изменяется 
посредством 
транскритической бифуркации, при прохождении параметра p через 0. 

112 
 
Представим  в  графическом  виде  зависимость  изменения  состояния  системы  от 
параметра p (рис - 1), так называемую «бифуркационную диаграмму» системы. 
Откуда  становится  ясно,  что  система  работает  в  режиме  лампы  до  тех  пор,  пока 
система  накачки  не  достигнет  порогового  уровня     
1
порог
s
sp
P
g
 

,  и,  при  достижении 
данного уровня система переходит в следующее устойчивое состояние – режим лазера 
(сплошной  линией  обозначены  устойчивые  состояния  системы,  пунктирной    - 
неустойчивые). 
 
Рис - 1. Бифуркационная диаграмма системы лазера, зависимость   от  
параметра накачки  
p
 
 
Стационарное  состояние  (5)  является  фокусом  при  отрицательном  значении 
дискриминанта  квадратного  характеристического  уравнения  (условие  соответствует 
демпфированным колебаниям):  
2
2
2
2
-(
1)
(
) - 4 det
- 4
(
- 2 (2
/
-1) 1) /
0
sp
s
sp
sp
s
sp
p
p
tr
p
p




 

 












J
J

  
Данное неравенство приводит к следующим условиям: 
2
2
2
2
-1-
1-
-1
1-
p






 

                          ,                                    (6) 
                         
1


 
 где 
s
sp





Таким  образом,  для  существования  колебаний  скорость  спонтанной 
рекомбинации  должна  быть    медленней,  чем  скорость  потери  фотонов  в  резонаторе. 
Полученное  условие  (6)  также  накладывает  ограничения    в  значение  интенсивности 
s
1
 
p
 
порог
p
 

p
 
порог
p
 
s
2
 
p
 
порог
p

113 
 
накачки. Допустимые пределы p при 
1:


0
4 /
p

 
. При приближении 

 к 1, 
интервал сжимается до 
1- 2 1-
1 2 1-
p


  

 
1.
 
Звелто  О. Принципы лазеров. - Москва.: Мир, 1990. – 558 с. 
2.
 
Agrawal  G.P.,  Dutta  N.K.  Semiconductor  lasers.  NewYork.:  Van  Nostrand  Reinhold, 
1993.- 629с. 
3.
 
Strogatz  S.H.  Nonlinear  dynamics  and  chaos.  -  Massachusetts.:  Perseus  books,  1994.  - 
498 с. 
4.
 
Кумеков  С.  Е.,  Мустафин  А.  Т.    Relaxation  Oscillations  of  Superluminescence  in   
semiconductors, 2011. In press. 
 
 
 
 
УДК 621.373.8 
С.Е. Кумеков,  Г.К. Байменшина  
 
ДИНАМИКА МОДЕЛИ  ОДНОМОДОВОГО  
ПОЛУПРОВОДНИКОВОГО ЛАЗЕРА 
 
(г. Алматы, КазНТУ имени Сатпаева) 
 
Жұмыста  бiр  модалы  жартылай  ӛткiзгiш  лазердiң  үлгiсiнiң  динамикасы  
зерттеледi.Анализ  сызықты  емес  жүйенiң  динамикасының  сапа  бағасын  анықтауға 
мүмкiндiк  бередi.  Жүйенiң  орнықтылығының    параметрге  тәуелдiлiгi    зерттелген. 
Лазердiң  генерациясының  шекарасы  анықталған.  Жүйедегi  тербелiстердiң  болу 
шарттары мен  параметр интервалы есептелген. 
The  current  work  investigates  the  stability  and  dynamics  of  the  model  of  one  mode 
semiconductor laser  . Analysis allows giving  the  quality standard of dynamics of nonlinear 
system.  The  diagram  of  stability  of  system  is  received.  The  threshold  of  generation  of  the 
laser  is  defined.  The    parameter’s  interval  corresponding  to  conditions  of  existence  of 
oscillations in a system is calculated. 
 
Нелинейные  модели  могут  иметь  не  одно,  а  несколько  решений,  для  них 
возможно  существование  колебательных  решений  (предельный  цикл),    критического 
поведения решения в зависимости от параметров. 
Один  из  методов  решения  подобных  систем  является  качественный  анализ,  который 
позволяет  проследить  поведение  динамической  системы  не  получая  ее  решения  и 
определить  параметры,  при  которых  возникают  определенные  изменения  [1].  
 
Проведем  анализ    динамической  модели  одномодового  полупроводникового 
лазера. 
Рассматривается  лазер,  основные  элементы  которого  являются:  активная  среда 
(в  полупроводниковом  лазере  -  это  тонкий  слой  узкозонного  полупроводника  с 
высоким  показателем  преломления),  где  происходит  усиление  излучения;  система 
накачки,  используемая  для  создания  инверсной  населенности  (инжекционный  ток);  
резонатор,  используемый для осуществления обратной связи и поддержания генерации 
излучения (сколотые плоскопараллельные торцы стержня активной среды) [2]. 
Динамическое  поведение  одномодового  лазера  можно  описать,  так 
называемыми  «скоростными  уравнениями»  [3],  связывающими  концентрацию 

114 
 
носителей  заряда  (в  данном  случае  электронов)  N  и  плотность  фотонов  S  в  активной 
области: 
                                 
(
-
) -
0
S
S
S
g N N
S


                                                       (1) 
                                 
0
- (
-
) -
sp
N
N
g N N S
P



.                                               (2) 
Здесь  
s

  -    время  жизни  фотона  в  резонаторе,  g-коэффициент  оптического  усиления; 
sp

-    время  спонтанного  перехода  (  время  рекомбинации  носителей  заряда); 
P

скорость  накачки  (для  полупроводниковых  лазеров  она  зависит  от  плотности  тока 
накачки    и  толщины  активного  слоя); 
0
N
-  порог  просветления  (  концентрация  
носителей в зоне проводимости, при которой достигается инверсная населенность) 
Уравнение  (1)  показывает,  что  скорость  увеличения  плотности  фотонов  равна 
скорости рождения фотонов при стимулированном излучении (
0
(
-
)
g N N S
)  за вычетом 
потерь фотонов в резонаторе (
S
S

). 
Уравнение (2) представляет собой скорость увеличения носителей (электронов), 
которая  равна  скорости  накачки  (
P
)  за  вычетом  скорости  потерь  носителей  при 
спонтанном 
переходе 
(
sp
N


и 
потерь, 
обусловленных 
вынужденным 
(стимулированным) переходом (
0
(
-
)
g N N
). 
Для  упрощения    можно  привести  систему  уравнений  к  безразмерному  виду[4]. 
Для этого, введем следующие безразмерные переменные: 
sp
s
Sg



0
(
-
) -1
s
n
g
N N


 , 
-1
s
sp
p
Pg
 

                                            (3) 
Подставляя новые переменные (3) в уравнения (1) и (2), получим следующую  систему 
уравнений в безразмерном виде: 
s
ns
s


                                                                        (1’) 
- (
1) -
sp
p
n
s n
n



                                                            (2’) 
Система (1’-2’) имеет два стационарных состояния 
*
1
0
s


*
1
n
p

                                                              (4) 
 
*
2
s
p


*
2
0
n

                                                              (5) 
Для исследования зависимости  системы от параметра p , необходимо линеаризировать 
систему   вблизи стационарной точки, полученная при этом  матрица  Якоби запишется 
в виде: 
(
1)
(
1)
s
s
sp
sp
n
s
s
s
s
n
n
s
n
n
s
n










 
 

























 

J
 

115 
 
Стационарное  состояние  (4)  является  неустойчивым  (седлом),  так  как 
собственные  значения  матрицы  Якоби  J  (корни  характеристического  уравнения) 
2
det
)
-
- det
I
tr

 

(J -
J
J
, имеют противоположные знаки:  
1
1
-
sp



,    
2
s
p



, det J<0. 
Стационарное состояние (5) является устойчивым фокусом/узлом, так как: 
2
1,2
- -1
(
1) - 4
/
2
sp
s
sp
p
p
p







,  det J > 0. 
Устойчивость стационарных состояний изменяется, при прохождении параметра 
p через 0. 
Представим в графическом виде  зависимость изменения состояния системы от 
параметра  p  (рисунок  -  1).  Откуда  становится  ясно,  что  система  работает  в  режиме 
лампы до тех пор, пока система накачки не достигнет порогового уровня 
1
порог
s
sp
P
g
 


при достижении данного уровня система переходит в следующее устойчивое состояние 
–  режим  лазера  (сплошной  линией  обозначены  устойчивые  состояния  системы, 
пунктирной  - неустойчивые). 
 
Рис - 1.Зависимость плотности фотонов  s  от  параметра накачки  
p
 
 
Стационарное  состояние  (5)  является  фокусом  при  отрицательном  значении 
дискриминанта  квадратного  характеристического  уравнения  (условие  соответствует 
демпфированным колебаниям):  
2
2
2
2
-(
1)
(
) - 4 det
- 4
(
- 2 (2
/
-1) 1) /
0
sp
s
sp
sp
s
sp
p
p
tr
p
p




 

 












J
J

s
1
 
 
порог
p
 

 
порог
p
 
s
2
 
 
порог
p
 
а)s
1
=0 
б)s
2
=p 
в)s
1
=0, s
2
=p 

116 
 
 Данное неравенство приводит к следующим условиям: 
2
2
2
2
-1-
1-
-1
1-
p






 

                          ,                                    (6) 
                         
1


 
 где 
s
sp





Таким  образом,  для  существования  колебаний  скорость  спонтанной 
рекомбинации  должна  быть    медленней,  чем  скорость  потери  фотонов  в  резонаторе. 
Полученное  условие  (6)  также  накладывает  ограничения    в  значение  интенсивности 
накачки. Допустимые пределы p при 
1:


0
4 /
p

 
. При приближении 

 к 1, 
интервал сжимается до 
1- 2 1-
1 2 1-
p


  

 
1.
 
Strogatz  S.H.  Nonlinear  dynamics  and  chaos.  -  Massachusetts.:  Perseus  books,  1994.  - 
498 с. 
2.
 
Звелто  О. Принципы лазеров. - Москва.: Мир, 1990. – 558 с.  
3.
 
Agrawal  G.P.,  Dutta  N.K.  Semiconductor  lasers.  NewYork.:  Van  Nostrand  Reinhold, 
1993.- 629с. 
4.
 
Кумеков  С.  Е.,  Мустафин  А.  Т.    Relaxation  Oscillations  of  Superluminescence  in   
semiconductors, 2011. In press. 
 
 
 
 
ӘОЖ 378. 016. 026:004. 65 (574) 
М.Н. Кусембаева*, Ш.Т. Шекербекова  
 
БІЛІМ БЕРУ ЖҤЙЕСІНДЕ ҚҦЗЫР ЖӘНЕ ҚҦЗЫРЛЫЛЫҚ  
ТӘСІЛДІҢ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ 
 
(Алматы қ., Абай атындағы ҚазҰПУ, *-магистрант
 
В  современном  обществе  образование  стало  одним  из  самых  обширных  сфер 
человеческой  деятельности.  Заметно  повысилась  социальная  роль  образования:  от  его 
направленности  и  эффективности  сегодня  во  многом  зависят  перспективы  развития 
человечества.  Основным  капиталом  современного  общества  является  человек, 
способный  к  поиску  и  освоению  новых  знаний  и  принятию  нестандартных  решений. 
Стоит  подчеркнуть,  что    роль  педагога    и  его  профессиональная  компетентность, 
педагогическое  искусство,  искусство  осуществления  образовательных  процессов  
особенно  важно  при  улучшении  качества образования  в  образовательных     процессах.  
Метод компетентности не только зависит от количества полученных знаний ученика, но 
а  также  от  важности  его  применения  в  практике.      Поэтому,  применение 
компетентности  и  метода  компетентности  в  системе  образования  является  одним  из 
важных проблем.   
In a modern society education became one of the most extensive spheres of human activity. 
The social role of education has considerably raised: prospects of development of mankind in 
many  respects  depend  on  its  orientation  and  efficiency  today.  The  base  capital  of  a  modern 
society is the person capable to search and development of new knowledge and acceptance of 
non-standard  decisions.  It  is  necessary  to  note  that  a  role  of  the  teacher  and  its  professional 
competence, pedagogical art, art of realization of educational processes especially important at 

117 
 
improvement of quality of education in educational processes. The method of competence not 
only  depends  on  quantity  of  the  received  knowledge  of  the  pupil,  but  and  also  from 
importance of its application in practice. Therefore, application of competence and a method 
of competence of an education system is one of important problems.   
 
Білім  беру  жүйесінде  құзыр  және  құзырлық    тәсілдің  мәні  мен  маңызына 
тоқталмас  бұрын  әуелі  «Құзырлылық»,  «Құзыр»  дегендеріміз  не  екеніне  тоқталалып 
ӛтелік. 
 «Құзырлық»  сӛзі  «құзыр»  сӛзінен  алынған  туынды  сӛз  екендігіне  баса  назар 
аударамыз. Бұл туралы қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сӛздігінде: 
«құзыр  (компетенция)  –  жалпы  алғанда  қайсыбір  тапсырманы  орындауға  қабілеттілік 
немесе  бір  нәрсені  жасау»  деп  берілген.  Ал  Қазақстан  Ұлттық  энциклопедиясында  
«құзырет  (компетенция)»  –  нақты  органның  не  лауазымды  тұлғаның  заң  жүзінде 
белгіленген  ӛкілеттіліктерінің,  құқықтары  мен  міндеттерінің  жиынтығы  деп 
кӛрсетілген.  Латын  тілінен  аударғанда  «құзырлық  –  ӛз  ісін  жетік  білу,  танымы  мол, 
тәжірибелі»  деген  мағынаны  білдіреді.  Белгілі  бір  саладағы  құзырлықты  меңгерген 
тұлға ӛз саласына сәйкес білім мен біліктілікпен қаруланған қандай да бір негізі бар ой-
тұжырым жасайтын және тиімді әрекет ете алатын адамды есептеуге болады. Енді осы 
ұғымдардың  мәнін  тереңірек  талдайтын  болсақ,  онда  «құзыр»  –  тұлғаның  белгілі  бір 
пәндер шеңберіне қатысты білімі, біліктілігі, дағдысы мен іс-әрекеттері тәсілінің ӛзара 
байланысқан сапаларының жиынтығы, ал «құзырлық»–адамның іс-әрекеті саласына сай 
құзырлықтарды  меңгеруі.  Бұл  екі  ұғымды  керек  болған  жағдайда  бӛліп  қарастырады. 
Мысалы,  құзырлық  оқушылар  дайындығына  алдын-ала  қойылатын  талаптарды,  ал 
құзыреттілік  олардың  қалыптасқан  тұлғалық  сапасын  және  белгілі  бір  саладағы  іс-
әрекетке қатысты жинақталған тәжірибесін айтады. 
 
Қазақ  тілінде  «құзыр  (компетенция)»  ұғымының  мән-мағынасын  анықтауға 
бағытталған мәселелер ғылыми-әдістемелік басылымдарда, білім саясатын анықтайтын 
құжаттарда  және  әлеуметтік,  философиялық,  психологиялық,  педагогикалық 
әдебиеттерде  жиі  қолданылатынына  кӛзіміз  жетті.  Бұл  осы  ұғымның  жалпы  білім 
берудегі жүйелілік-практикалық қызметімен  байланысты.  
Сондай  ақ,  В.А.  Болотов  пен  В.В.  Сериков  құзырлық  ұғымын  жан-жақты  аша 
отырып,  бұл  мәселені  әлі  зерттеуді  қажет  ететін  аспектілерін  кӛрсетіп  берген. 
Зерттеушілердің кӛпшілігі білім мазмұнын құзырлық тұрғыдан қарастырғанда адамның 
қызметі,  ӛмірлік мәселелерді  шешудің тұтас тәжірибелері,  әлеуметтік рӛлдерді атқару 
құзыреттері  немесе  білімдік  компонент  емес,  жалпы  мәдени-әлеуметтік  тәжірибе; 
ақпараттану  емес,  мәселе  шешу;  «есте  сақтап,  жауап  беру»  емес,  ӛмірлік  маңызды 
мәселенің  шешілуін  жобалау  деп  қарастыратыны  анықталды.  Түйінді  құзырлық 
функционалдық  сауаттылықтың  белгілі  бір  деңгейі  ретінде  кӛрініс  береді.  Шетелдік 
тәжірибелерді  қорыта  келе,  қазақстандық  ғалымдар  жүргізген  зерттеулерде  құзырлық 
мәселелері  Қазақстан  мектептеріндегі  білімнің  жаңа  моделі  ретінде  ұсынылып 
отырғанын  кӛреміз.  Дегенмен,  аталған  ғылыми  зерттеулер  мен  әдебиеттерге,  озық 
педагогикалық  тәжірибелерге  жасалған  талдау  бүгінгі  күнге  дейін  жоғары  сынып 
оқушыларының  әлеуметтік  құзырлығын  қалыптастыру  мәселесінің  зерттеу  нысаны 
болмағанын дәлелдеп отыр. 
Демек,  қазіргі  қоғамның  әлеуметтік-экономикалық  дағдарыс  жағдайында 
оқушылардың әлеуметтік құзырлығын қалыптастыруға деген қоғамның сұранысы мен 
мектептегі  құзырлық  тәрбиенің  жағдайы  арасында;  жоғары  сынып  оқушыларының 
әлеуметтік  құзырлығын  қалыптастыру  қажеттігі  мен  оның  бір  жүйеде  зерттелмеуі 
арасында;  бұл  әлеуметтік  құзырлықтарды  мектеп  практикасында  кең  кӛлемде 
пайдалану қажеттігі мен арнайы жасалған ғылыми- әдістемелік нұсқаулардың жоқтығы 
арасында қарама-қайшылықтар анық байқалады. 

118 
 
Жалпы,  «Құзырлылық»  ұғымы  педагогика  саласында  тұлғаның  субъектілік 
тәжірибесіне ерекше кӛңіл аудару нәтижесінде ендіріліп отырған ұғым. Құзырлықтың 
тікелей аудармасы белгілі сала бойынша жан- жақты хабардар, білгір деген мағынаны 
қамти  отырып,  қандай  да  бір  сұрақтар  тӛңірегінде  беделді  түрде  шешім  шығара  алу 
дегенді  білдіреді.  Стив  Уиддет  «Құзыр  -  қажетті  мінез  құлықты  бейнелеу  қабілеті»  - 
деген анықтама береді. Ал Н.В. Кузмина кәсіби – педагогикалық құзырлылықты пәндік, 
әдістемелік, психология салдарынан хабардар тұлға қасиеті деп қарастырадыда, кәсіби 
–  педагогикалық  құзырлылық  –  «бұл  тәрбие  міндеттерін  ӛнімді  шешу,  мамандықты 
тұлға қалыптастыру құралына айналдыру қабілеті» - деген анықтама береді. 
Құзырлылық  -  бұл  адамның  белгілі  бір  мәселелер  ауқымын  шеше  алу 
қабілеттілігі.  Ю.  Скжипчактың  пікірінше,  құзырлықтың  ішінен  кейде  құзыреттілік 
бӛліп  қарастырылады.  Ол  адамның  білім  –  білік  дағдысына  орай  белгілі  бір  нәрсеге 
қабілетті,  сол  сияқты  ӛз  қабілетіне  сенімділігі  мен  оны  пайдалана  білу  деңгейіне 
байланысты  белгілі  бір  мәселені  шешуге  мотивациясы.    Маман  құзырлығы  неғұрлым 
жоғары  болса,  соғұрлым  ол  ӛз  қызыметіне  ерік-күш,  материал,  уақыт,  жүйке  сияқты 
ресурстарды аз жұмсай отырып, нәтижеге жете алатындығы дәлелденген қағида. Яғни, 
педагог  құзырлығы  оның  кәсіби  қызыметінің  басты  шарты  болуы  тиіс.  Ӛзін-  ӛзі 
басқару  мен  ӛзін-  ӛзі  бағалауға  үйрету  –  біліктілік  жетілдіру  жүйесіндегі  педагогтың 
кәсіби  құзырын  дамыту  жолындағы  басты  қағида.  Педагогтың  кәсіби  құзырын 
қалыптастыру,  бір  жағынан  мұғалімнің  ішкі  жеке  ресурстарын  дамытуға  бағытталса, 
екінші жағынан, ол мемлекет пен мектептің сұраныстарын қанағаттандыруы тиіс. 
  
Ӛйткені,  қазір  ӛмірдің  ӛзі  нәтижеге  бағытталған  білім  беруді  сұрап  отыр.Ол 
үшін іздену мен дамудан шаршамайтын кәсіби құзырлы педагог қажет.  
Білім  беру  нәтижесі  екі  тұрғыдан  қарастырылады.  Біріншісі  –  бұл  нақты  білім 
беру  жүйесі  арқылы  алынатын  және  білім  беру  стандарты  формасында  тіркелетін 
нәтиженің  бейнесі.  Қазіргі  замандағы  білім  беру  стандарттары  оқытудың  белгілі  бір 
курсын  ӛту  үстіндегі  адамның    тұлғалық  сапасына,  оның  білімі  мен  икемділігіне 
қойылатын  талаптарды  қамтиды.  Стандарттың  мазмұны,  әлеуметтік  мәдени 
тәжірибенің идеалды формада сақталатынына әлбетте қол жететін кӛрнісі екені мәлім. 
Екінші тұрғыдан білім берудің нәтижесі бұл белгілі бір білім беруші жүйеде оқытудан 
ӛткен  адамның  ӛзі.  Интеллектуалды,  тұлғалық,  мінез-құлықтық  қасиеттерінің 
қалыптасқан жиынтығы ретіндегі оның тәжірибесі оған кез-келген жағдайда адекватты 
әрекет жасауға мүмкіндік береді. Бұл тұрғыдан білім берудің нәтижесі білімділік болып 
табылады,  ол  жалпы  және  кәсіптік-мазмұнды  бола  алады.  Осылайша,  мектеп 
түлектерінің  жалпы  білімділігін  қалыптастырады.  Кез-келген  жоғары  оқу  орнының 
түлегі осы негізде арнайы кәсіптік білімімен сипатталады. Адамды білімді ететін терең 
және  жүйелі  білім  беру  ӛмір  ағымының  ауыспалы  кезеңдерінде  сенімділік,  бәсекеге 
қабілеттілік және ӛзінің ар-намыс сезімінің негіздерін салады. 
Қазіргі  білім  берудің  мақсаты  –  танымдық  қызметке  деген  тұрақты 
қызығушылығы  қалыптасқан,  ӛз  бетімен  бағдарлай,  қызмет  жасай  білетін,сӛйтіп 
ӛздігінен даму дағдылары қалыптасқан жеке тұлғаны тәрбиелеу болып табылыды. 
Құзырлылық  тәсілді,  жоғарыдағы  айтқанымыздай,  білім  сапасын  арттыруды 
дәстүрлі  тәсілмен  білім  мазмұнын  ұлғайту  арқылы  шешудің  арасындағы  қарама-
қайшылықтан туындаған дағдарысты  жағдайдан шығудың бір жолы деп қарастыруға 
болады.  Бұл  тәсіл  білім  берудің  нәтижесіне  басты  орын  береді.  Оның  сапасы  алған 
білімінің  кӛптігімен  емес,  сол  білімді  қолдана  білуімен  маңызды.  Сонда    мұғалімнің 
кәсіби  құзырлылық  деңгейі  қандай  болмақ?  Педагогикалық  зерттеулерге  жасалған 
шолу бұл мәселенің тарихи тұрғыда кезеңдеп дамығанын кӛрсетеді. Бұл проблеманың 
ғылыми-теориялық  тұрғыда    аз  зерттелуі,  мұғалімге  құзыреттілігін  нығайтуға 
мүмкіндік  берілуі  біздің  біліктілік  жетілдіру  жүйесінде  мұғалімнің  әдістемелік 

119 
 
шығармашылығын  кәсіби  тұрғыдан  дамытудың  теориялық  негізін  жасау  міндетін 
қойды.  
Құзырлылық тәсіл 20 ғ-ң 70-жылдары  АҚШ-та және Батыс Еуропаның  бірқатар 
елдерінде қалыптаса бастады. Себебі, бұл елдерде нарықтық экономика жағдайындағы 
қоғамның  талабы  мен  білім  берудің  нәтижесі  арасында  сәйкессіздік  белең  алған 
болатын.  
Демек,  болашақ  жастарымыздың  кәсіби  құзырлы,  шығармашыл  болуын 
қамтамасыз  ететін  оқытудың  жаңа  әдісі    оқытудың  субъектілерін  және  оқушының 
әлеуетіне  тікелей  әсері  мол  шығармашылық  қызығушылығын  қалыптастырудың 
теориялық,  әдіснамалық,  дидактикалық  тұғырларын  айқындау  міндеттерін  алдыңғы 
қатарға шығарады.  
 Жалпы,  құзыреттілікті  қалыптастыру  –  білім  беру  саласының  ӛзекті  мәселесі.  Күн 
сайын  адамға  кӛптеген  ақпарат  тасқыны  келеді.  Ал  оқу  мазмұны  мен  оқыту  әдістері 
ескі  сарында  қалып  қоюда.  Сондықтан  білім  берудегі  әлеуметтік  қажеттілік  пен  ол 
қажеттілікті қанағаттандырудың арасындағы қарама –қайшылық білім беру саласының 
дағдарысына  әкеліп  соғуда.  Сол  себепті  мектеп  мұғалімдерінің  әдістемелік 
шығармашылығын  дамытуды  педагог-мамандардың  біліктілігін  жетілдіру  жүйесінде 
ұйымдастыруды  олардың  кәсіби  құзіреттілігі  кезінде  жүзеге  асыру  қажеттігі 
туындайды.  
Құзіреттілік  тәсіл  идеясы  –  «қоғамға  қандай,  жеке  тұлғаға  қандай  білім  қажет 
және ол қоғамның қандай қажетін ӛтей алады» деген сұраққа жауап береді. Мұғалімнің 
құзыреттілігін қалыптастыру – бүгінгі білім беру саласының ӛзекті мәселелерінің бірі. 
Құзырлылық  тәсіл,  білім  сапасын  арттыруды  дәстүрлі  тәсіл  мен  білім  мазмұнын 
ұлғайту  арқылы  шешудің  арасындағы  қарама-қайшылықтан  туындаған  дағдарыстан 
шығудың бір жолы деп қарастыруға болады. Бұл тәсіл білім берудің нәтижесіне басты 
орын береді. Оның сапасы алған білімнің кӛптігінен емес, сол білімді қолдана білумен 
маңызды.  
Мұғалімнің  басты  рӛлі  –  тұлғаның  жеке  дамуына  негізделген,  жан-жақты 
зерттелетін, сараланған білім беру үлгісінің басым бағыттарын айқындау, нәтижесінде 
еліміздің әлемдік ӛркениетке негізделген білім саясатының стратегиялық мақсаттарын 
жүзеге  асыру.  Осыған  орай,  нәтижеге  бағытталған  жалпы  орта  білім  берудің  жаңа 
жүйесіне  ауысу  білім  беруді  басқару  жүйесіндегілерден  мұғалімдердің  кәсіби 
біліктілігін  арттыруда  жаңаша  кӛзқарасты,  ал  мұғалімдерден  негізгі  кәсіби 
құзырлылықтарын дамытуды талап етеді.  
Білім  беру  саласын  ізгілендірудің  басты  бағыттарының  бірі  -  белсенді  оқыту 
түрлері  мен  әдістерін  жетілдіру.  Ескі  мазмұнды  ығыстыра  отырып,елімізде  білім 
берудің  ұлттық  үлгісі  қалыптасуда.  Әлемнің  оқыту  технологиялары  жоғары  дамыған 
елдерінің (Жапония, Германия, Голландия) тәжірибесіне назар аударсақ,түпкі мақсаты-
баланы  жеке  тұлға  ретінде  қалыптастыру,  яғни,  бірінші  орында  баланың  білім,  білігі 
мен дағдысы емес, жеке тұлғаның білім алу арқылы дамуын қояды. Осы мақсатқа орай, 
бүгінгі  педагогика  ғылымында  жаңа  оқыту  технологиялары:  дидактикалық  біліктерді 
шоғырландыру,  ізгілікті-тұлғалық  бағдарламалар,  дамыта  оқыту,  мәселелік,  тірек 
сигналдары  арқылы,  деңгейлеп  саралап  оқыту,  ӛздігінен  ізденіп  даму,  оқытудың 
компьютерлік,  модульдік  технологияларды  ғылыми  тұрғыда  дәлелдеп,  баламен  бірге 
жұмыс жүргізіп жүзеге асырушы мұғалім.. 
Жеке  тұлғаны  қалыптастыру  барысында  білім  беру  сапасына  мектеп  ұжымы 
ерекше  мән  беріп  келеді.  Сапалы  білім  беруді  кӛздеген  ұжым  оқушылардың 
мүмкіндіктерін алдын-ала болжауға, модельдеуге ұмтылады. Ӛйткені, олар оқушының 
білім  беру  нарығында  қабілетті  болу  үшін  ішкі  тапсырыс  талаптарына  сәйкес  болу 
керек  екенін  жақсы  түсінеді.  Соған  байланысты,  мектеп  деңгейінде  сапалы  білімге 

120 
 
кеңінен  қол  жеткізуді  қамтамасыз  ету  мақсатында  «әдістемелік  орталық» 
ұйымдастырылып, әдістемелік жұмыстар бірнеше бағытта жүргізіліп келеді.  
Кез  келген  білім  ордасының  білім  сапасын  арттырудағы  туындайтын  кейбір 
проблемалардан шығу үшін: нәтижеге бағытталған жалпы орта білім беруде мұғалімнің 
кәсіби  құзырлылығын  дамытуды  талап  етеді.  Әрбір  мұғалімнің  кәсіби  дайындық 
сапасына қойылатын талап немесе кәсіби теориялық білімі мен практикалық біліктілігі 
–құзыреттілік пен кәсіби шеберлігінің сапасы ретінде қаралады. 
Жастардың ақыл-ой әлеуметін барынша дамыту үшін білім беру жүйесін тиімді 
құра білген ұлттың еңсесі биік, абыройы жоғары болмақ.  
Ал,  білім  сапасын  арттыру,  оның  деңгейін  әлемдік  білім  кеңістігіндегі  стандарттарға 
сай  келтіру  түптеп  келгенде,  мұғалімге,  оның  кәсіби  құзырлығына,  әдістемелік 
біліктілігі  мен  шеберлігіне  тікелей  байланысты.  Сондықтанда  білім  беру  жүйесінде 
құзыр және құзырлылық тәсілдің маңызы зор болып табылады. 
 
 
1. А.К.Маркова. Кәсіби құзыреттіліктің даму деңгейі//2009  
2. М.И.СкаткинЗерттеу мәдениеті-педагогикалық қабілет// 2008  
3. Л.Горбунова Зерттеу туралы білімі, білік дағдысының болуы // 2007  
4.Беспалко В.П. «Слагаемые педагогической технологии».Педагогика 1989.  
5.Құдайбергенова  К.  С.  Құзырлылық  табиғаты  –  тұлғаның  ӛздік  дамуында.  Алматы, 
2006 ж 
 
 
 
 
УДК 517.5 
Каталог: docs -> vestnik -> fizika matematika
vestnik -> Вестник Казнпу им. Абая, серия «Художественное образование», №1(42), 2015 г
vestnik -> Хабаршы вестник «Жаратылыстану-география ғылымдары»
vestnik -> Вестник Казнпу имени Абая, серия «Молодой ученый. Поиски. Проблемы. Исследования», №1(5), 2015 г
fizika matematika -> Задача определения правой части в нелинейном псевдопараболическом уравнении
fizika matematika -> Абай атындағы
fizika matematika -> Абай атындағы
fizika matematika -> Абай атындағы
fizika matematika -> “Физика-математика ғылымдары” сериясы №4 (44)
fizika matematika -> “Физика-математика ғылымдары” сериясы №2 (30)
fizika matematika -> “Физика-математика ғылымдары” сериясы №3 (31)

жүктеу 5.01 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет