Емтихан сұрақтары : Электрдің атомистік тұрғыдағы табиғаты



жүктеу 202.19 Kb.
бет1/17
Дата10.02.2022
өлшемі202.19 Kb.
#17128
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17
Емтихан с ра тары Электрді атомистік т р ыда ы таби аты
Топ ымы, мысалдар. Топты арапайым асиеттері Аны тама, 2-практикалық сабақ-Байтурсын, Физикада математикалық әдістері (1), Векторлар рісі, МФТ дәрістер, зертханалық жұмыс 2021 2022, Кернеулік векторыны а ыны. Электр рісі графиктік т рде рбір н, 3 тапсырма, Механиканы физикалы негіздері Механика Механика, 3 тапсырма АЖСТ, 1тапсырма Сақина түрлері

Емтихан сұрақтары :

  1. Электрдің атомистік тұрғыдағы табиғаты.

Табиғатағы заттар молекулалар, атомдар электрондар, протондар, фотондар, нейтринолардан т.б тұрады. Бұлар элементар бөлшектерді құрайды. Қазір табылған элементар бөлшектердің саны бірнеше жүзге жетеді. Олардың қасиеттері сан қилы. Мсылы фотонның массасы 0-ге тең болса,массасы шамамен 1 ГэВ болатын өте ауыр элементар бөлшектерде табылады. Ал, электрондар мен протондардың өмір сүру уақытыөте үлкен болса, резонанс деген элементар бөлшектер шамамен 23 10 с уақыт аралығында ғана өмір сүреді. Алайда барлық бөлшектерге ортақ қасиет – олардың әсерлесетіндігі. Әсерлесудің ілгері әсерлесулер тобын құратын төр түрі бар: гравитациялық, күшті, әлсіз, электромагниттік. Бұл әсерлесулер бәр-бәрәнен қарқыны жағынан да, үстемдік ететін кеңістіктерінің өлшемі жағынанда өзгеше. Гравитациялық әсерлердің басқасының барлығы элементар бөлшектің арасында толғаусыз пайда ола бермейді. Кейінгі кезде электомагниттік жіне әлсіз әсерлер тегі бір екендігі, яғни белгілі бір әсерлердәң өңделен бір түрің екендігін дәлелдейді. Жалпы, барлық әсерлердің негізі біреу ғана болуы мүмкін, яғни олар бір әсердәң төрт түрі болуы мүмкін деген жорамал бар. Гравитациялық бөлшекке барлық элементар бөлшектер ұшырайды, бірақ өте әлсіз болады. Мысалы, екі электронның арасындағы гравитациялық әсерден пайда болатын тарту күші олардың электростатикалық тебу күшінен 25 10 есе аз. Ал күшті әсердің қарқаны электомагниттік әсердің қарқынынан миллиондаған есе артық. Гравитациялық әсер ғарыш кеңістігінде орналасқан денелердің арасында пйда болып, аспан механикасыгның негізін қалайды, денелердің зарядына байланысты болмайды. Гравитациялық әсерлесу күші (гравитациялық тарту күші) арақашықтықтың квадратына кері пропорционал (1/ 2 r ). Табиғатта гравитациялық күш сияқты арақашықтықтың квадратына кері пропорционал (1/ 2 r ) өзгеретін тағы бір күш бар, ол зарядталған денелердің бір-біріне әсер күші. Бұл күш гравитациялық күшпен шамасы жағынан 25 10 есе артық. Екінші ерекшелігі - зарядттың таңбас бірдей денелер бір – бірін тебеді, ал әр аттас зарядтар біріне-бірі тартылады. Бұл күштер электор күші дейді. Кез келген атомның ядросында протон ал оның сыртқы қабықшаларында электон орналасқан. Протондар оң ал электрондар теріс зарядтталған. Сонда протондар мен электрондар араларында пайда болатын ғаламат тарту күшінің әсерінен олар бір –біріне өте жақындамаайды? Тіпті бірінің үстіне бірі түсіп неге бейтараптамайды? Бұл жағайдың орындармайтындығы кванттық құбылыстардың салалары. Егер электрондар протондарға өте жақындаса, яғни олардың координаталары өте дәл анықталса, Гейзенбергтің анықталмағандық принципі бойынша, олардың импульстері шексіз үлкен мән қабылдауы керек. Бұл мүмкін емес басқаша айтқанда, электрондардың энергиялары өте үлкен мән қабылдап, оларды протонға шексіз жақындауға мүмкіндік бермеййді. Басқа жағынан мынадай заңды сұрақ туады. Атом ядроларындағы оң зарядтталған протондар бірін-бірі электр тебу күшінің әсерінен олар кеңістіктің кішкене бөлігінде шоғырлана алады? Протондар шәшәу шығармай өте тер көлемде ұстап тұрған күшінің табиғаты электр күшінің табиғатынан өзгеше. Ол күшті ядро күші дейді. Ядро күші күшті әсерді сипаттайды. Ядро күшінің байқалатын аралығы өте қысқа ( 10-15 м) , ол арақашықттықа байланысты 1/ r2 заңдылығына қарағанда өте тез азаяды. Егер бөлшектердің арақашықтығы 10-15 м шамасынан артық болса, ядролық әсер нолге дейін азайып, олардың арасында электромагниттік әсерлесу үстемдік етеді. Бұл жағдай атом бомбасының жұмысының негізін былай түсіндіруге мүмкіндік береді. Мысалы, уран элементіндегі протондар саны 92. Ядро күштерінен негізінен көршілес өте жақын орналасқан протондардың арасында үстемдік етеді. Ал протондардың аралары салыстырған сайын ядро күштерінің ықпалы азайып электр күштері басымдылық көрсете бастайды (арақашықтық өскен сайын ядро күштерінің шамасы электр күштерінің шамасымен салыстырғанда тезірек азаяды). Яғни, элементтегі протондар саны көп болған сайын оның радиусы үлкейіп сыртқы протондарға әсер ететін ядро күштерінің ықпалы әлсірейді. Ядроның тепе- теңдігі нашарлайды, оның протондарының тебу күштерінің әсерінен быт-шыт болып бөліну мүмкіндігі артады. Мысалы жылу нейтрондарымен атқылағанда уран ядросы екі оң зарядталған бөлшектерге бөліп , элект тебу күшінің әсерінен жанжаққа ұшып кетеді. Бұл пайда болған энергияға атом бомбасы жаратылғанда пайда болатын энергияға теңестіріледі. Ал шындығында, ол ядро энергиясы да, атом энергиясыда емес, элект тебу күші ядролық тарту күшінен артық болғанда пайда болатын энергия. Жоғарыда айтқандардан табиғаттағы көпшілік заттардың қасиеттерін, олардың құрылыстарын, электр күштерімен, ядро күштерінің әсерлерінің ерекшеліктері арқылы түсіндіруге болаиындығын байқаймыз. Жалпы күнделікті өмірдегі заттардың, бөлшектердің араларындағы байланыстар, құбылыстар негізінде электромагниттік әсерлесуге жатады. Мысалы, үйкеліс күштері, сұйықтың тұтқырлығы, плазмадағы бөлшектерге әсер ететін күштер т.б. электормагниттік әсерлердің салдары. Химиялық реакциялар, химиялық байланыс, адам денесінде жүретін физикалық-химиялық құбылыстардың т.б. негіздерінде әсерлесулер жатады. Әрине, электомагниттік әсер электр зарядттардың бар болуымен байланысты



  1. жүктеу 202.19 Kb.

    Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет