«Әлем тілдерінің генеологиялық жіктелуі»


Тілдердің генеологиялық тарихы



жүктеу 33.99 Kb.
бет5/9
Дата10.02.2022
өлшемі33.99 Kb.
#17135
1   2   3   4   5   6   7   8   9
Әлем тілдерінің генеологиялық топтастырылуы
2.1 Тілдердің генеологиялық тарихы.

Дүние жүзінде 1970 жылы зеріттеуде,әлем бойынша 6678 тіл бар деп есептеген. Оның ішінде 300 ге жуығы өлі тілдер.Бұл шамамен 4000 мен 10 немесе 11 мың арасы дегенде тұжырым бар.Бұл алып әлеуетті тілдер емес,түрлі тайпа ,ұсақ ұлттардың тілі де саналған.Тілдің дамуы ол бірден дамып сөзіне бояу беріп әр елге әр түрлі болып түскен жоқ.Өзінің саралы тарихы ,сапалы ұлты арқылы дамыды.Мысалы қазіргі кездегі диалект сөздер осы эволюцияға үлкен әсер етуде.Одан кейін бір ортаға байланысты жаргон сөздер ,тек араласатын ортаны ғана қарастырғанмен олда әсер етпей қоймайды.Тіл иерархиалық жолмен сатылай дамып өзгереді.Бағанағы білектінің олжасы болған ұлттар ,амалсыздан сол елдің тілін қабылдайды ,ал бұл тілдің өзгеруін,және жойылып кету мүмкіндігін арттырады.Мысалы түркі тілдерінің ішіндегі қазақ және басқа топшалардағы қырғыз, өзбек тілдері әжептәуір өзгерді.Мысалы қазір «варваризм» сөздер тілімізде еркін қолданылады .Орыс отаршылдығы кезінде браз дүние өзгерді.Осылайша бір түптен шыққан тілдер ,даму сатысында түрлі өзгеріске ұшыпай келе мүлдем басқа тілге айналады.Ал тілдердің генеалогиясы осылайша өзгерген тілдерді бүге-шүгесіне дейін зерделеп зеріттейді

Әлем тілдерінде дүние жүзі бойынша екі топқа топшылайды.

1.Тілдердің шығу тегі,туыстық қатынасына ,бір тіл тұрпатынан шыққан тілдер –генеалогиалық топ

2.Тек граматикалық құрылымы мен ұқсастық тұрғысынан топтастыру-типологиялық топ.

Бүгінгі тақырып осы генеалогиялық топтастырылуы. Тілдердің туыстық топтастырылуы жалпы тіл білімінде маңызға ие.Олардың геналогиялық топтастырылуы шығу тегінің бірлігіне, тарихи туыстығына ,одан соң отбасыға яғни «семья» деп бөліп қарастырды.Бұл дегеніміз биологиялық емес антропологиялық байланыс. Демек шығу тегі,дамуына байланысты топшылайды.Негізінен өзіміздің түркі тілдері туыс тілдер ,түбі бір негізден шыққан тілдер.Бұл тақырып осыған саяды.Тіл ол биологиялық құбылыс емес екенін айтпасада аңғарамыз.Қоғамдық-тарихи құбылыс.Тілдердің туыстығы тарихи ұғым.Осылай қала бермек.

Тілдергенеологиясы,ол өзара жақын туыс немесе алыс туыс деп қарастыруға болады.Біреуі жақын тамырлас болса ,екіншісі алыс.Мысалы, үндіевропа тілдері ,өз ара көп тілдер жиынтығы .Бірақ барлығы бірдей жақын емес.Олардың жақындығынан ұқсастықтары молырақ.Қазақта нағашы,жиен-жегжат,бөле деген сияқты туыстық қатынастары барғой!.Міне бұлда солай. Бір –біріне жақын тілдер ,бір обасы.Сол себебті де өз араларынан тағы бірнеше топтарға бөлінеді.Нағашының баласы,мынау жиен ел болмайды деп әр қайсысын жақындығына қарай бөлген.Әрине нағашы болмасада шынымен топқа бөліну тәртібі осылай жүйеленген.Әйтпесе анжақтан парсы мыннан орыс келесі бір герман тілін алсаң еш ұқсастығы жоқ екенін байқайсың «Үш қайнаса сорпасы қосылмайды» былайша айтқанда.Одан гөрі орыс,украин және белорус тілдерін алсақ жақын тілдер.Тілдің туыстығын зеріттеуде ол тілдің тарихымен қоса граматикасында анығырақ білген жөн.Демек көп еңбекті қажет ететіні сөзсіз.Топтастырылуында тағы бір жүйе бар. Мысалы айтсақ Немченконың «Ввыдение в языкознание» кітабында тілдер тобын отбасыдан кейін тағы макро отбасы (микро) деп айтады.Демек жоғарыда айтылғандай үлкен топқа кіретін подгруппалар .Осы ретте тілдердің жанұялары турсында көптеген ғалымдардың еңбектері бар.Көбінде (Н.А.Баскаковтың топшылауы бойынша) өзіміздің түркі тілдері өз ішінен де бірнеше (макро)жанұяларға бөлінген. Және сол кіш жанұялардың туыстығы бір біріне жақынырақ блады.Қазақ,қарақалпақ,ноғай тілдері түркі тобының қыпшақ-ноғай тобына енгізген.Ал түрік пен әзербайжан тілі оғуз-селжук тобына кіреді.Бұлай бөліну себебі әзербайжан мен қазақ тілінен гөріноғай тілінің ұқсатығы, жақындығы болғандықтан.

Солайша тілдер бір-бірімен өзара жақында алыс топ құрайды. Мысалы азырақ мысал.Қос сөздер ,ол тек түркі тілдерінің құрамында бар.

Жасанды тілдер,бұларда генеалогилық жіктелеме?! Жоқ ,себебі біздің саралағанымыз тарихи дамуы бар өзіндік эволюцияға ұшыраған ,талай заман бастан кешіп ,қоғанан ойып тұрып орын алған тілдер жайы.Ал жасанда тілдер тек қоғамда ара-қатынас жеңілдігі үшін жасалған .Оны тек граматика жағынан бір тілге еліктеу мәнінде жасалған десек дұрысырақ.


жүктеу 33.99 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет