Әдебиетке адалдық Жан азабы


болып, дүкен аралап, тәуір ойыншық



жүктеу 0.94 Mb.
Pdf просмотр
бет9/11
Дата25.04.2017
өлшемі0.94 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

болып, дүкен аралап, тәуір ойыншық 

іздедім. Бір қарағанда к здің жауын алатын 

ойыншықтың сапасына үңілгенде кежегең 

кері тартып, к ңілің толмай қалады. 

Қазіргі заманда кішкентай бүлдіршіндердің 

ойнайтын ойыншықтарының саны к п 

болғанымен, сапасы сын к термейді. Тех-

ника дамып келе жатқан заманда, олардың 

сапасын былай қойып, бет-бейнелерінің 

згергенін байқауымызға болады. Мысалы, 

ойыншық дүкенін аралап жүрсең, әртүрлі 

құбыжық бейнедегі ойыншық кейіпкерлерді 

к ріп, бала түгілі, үлкендердің  зі шошып 

кететін жағдайды байқап жүрміз. Мұндай 

ойыншықтар заманауи стильде болғанымен, 

ұ л т т ы қ   қ ұ н д ы л ы ғ ы м ы з д ы   т м е н д е т і п , 

балалардың санасын улап, ойлау қабілетін 

тежейді.

Соңғы уақытта әдемі қуыршақтарымыз, 

қазіргі уақыттағы  мультфильм кейіпкерлерінің 

бет-бейнесін киді. Бұрынғы ойыншықтардың 

орнына « рмекші адам», «Супермендер» 

келді. 


Қарап отырсақ, елімізге  30-ға жуық елден 

ойыншықтар әкелінсе, алдыңғы орында Қытай 

тұр. Зерттеулерге сенсек, осы шет мемлекет-

терден тасымалданатын ойыншықтардың 

гигиеналық талаптарға сай жасалмағандығы 

анықталған. 

Дүкен с релерін жаулап алған арзанқол 

дүниелерге қызыққан ата-ана оның сапа-

сына да мән беріп жатқан жоқ. Сырт к зге 

әдемі к рінгенімен, ойыншықтардың сырт 

келбетіне, әсемдігіне емес, сапасына мән 

бергеніміз ж н.

Қазір бәрі дамыған уақытта халқымыз-

дың асыл құндылықтарынан алыс қалуымыз 

қынжылтады.  ндірісімізді кеңейтіп, ойын-

шықтарды к птеп  ндіру  үшін де қаржының 

тапшылығы кедергі болатындығы с зсіз. 

Дегенмен, отандық  нім шығару, оның 

ішінде отандық ойыншық шығару мәселесі 

мемлекеттегі маңызды істің бірі болуы тиіс деп 

есептеймін. Қазақтың ұлттық құндылықтарын 

насихаттайтын, ұлттық нақышқа сай ойыншық 

баланың ой- рісін дамытып, дүниетанымын 

кеңейтіп, отаншылдық қасиеттерін арттырары 

с зсіз. Бүгінгі «Бетмон», «Супермендердің» 

орнын «Алдар к се», «Қожанасыр», «Тазша 

бала» басса қандай ғанибет.  

Ұрпағымызды бәсекеге қабілетті, зиялы 

ұлттың  кілі ретінде тәрбиелеуге қажетті 

дүниелер  з елімізде шығарылып, балаларға 

қуаныш сыйлап жатса к ңіл де жайланар 

еді. Баланың ұлттық ойыншықтарға деген 

қызығушылығы да артар еді. Сенімді серігіне 

айналып, тәрбиелік мәні де зор болар еді деген 

тілек бар. 

Гүлден ҚАЛИЕВА

АЛМАТЫ


к кейкесті мәселелердің бірі болғанын, ғылыми 

жұртшылықтың назарын аударғанын айту абзал.

Профессор Б.Кенжебаев « дебиет тарихын 

зерттеудің кейбір мәселелері» деген мақаласында: 

«...К не түркі жазба ескерткіштері – рухани мұра 

ретінде бізге де ортақ. Қайталап айтсақ, қазақ 

әдебиетінің тарихы V-VІІІ ғасырлардағы Орхон-

Енисей тас жазуларынан басталады. Біздің 1960-70 

жылдары дәлелдеп, қол жеткен табысымыз – осы 

концепция болатын. Күні ертең, білімді, зиялы 

бір талапкер ғалым шығып, әдебиетіміздің тари-

хын одан әрі тереңдете түсер болса таңданудың, 

тартынып, дауға айналдырудың қажеті жоқ. 

Диалектикалық тұрғыдан қарап, қуана, қуаттай 

қарсы алу ж н. Бұл – оқушы алдындағы жаңа 

проблема емес, ақжем болып дәлелденген ак-

сиома. Бір қарағанда, ешқандай таласы жоқ, 

тарихқа жүгінсек,  зінен  зі түсінікті болып шыға 

келетін «Қазақ әдебиетінің тарихы қайдан баста-

лады?» деген мәселе т ңірегінде аға буын әдебиет 

зерттеушілері – біздер қыруар уақытымызды, 

бар  мірімізді сарп етіппіз. Қайтесің, ғылым 

ЖƏНЕ ОРХОН М¦РАСЫ

ЖƏНЕ ОРХОН М¦РАСЫ

деген қорытындыға келеді. Бұл тұстардан да білім-

ғылым ісі, ақыл-парасат нұры, жауапкершілік 

жүгі танылады.Тарихи мәні, танымдық сипаттары 

айқындалады. Зерттеу мен зерделеуге бағыт-

бағдар беріледі. 

Автор түйінді тұста: «Бұл жазулар туралы Рос-

сия археология жамиятының «Күншығыс» б лімі 

журналдарының 1897-1898 жылда шыққан 11-

нші кітабындағы В.Радлов, П.Мелиоранскийдің 

мақалаларын һәм Түркістанда ескілікті сүюшілер 

тобының протоколдарын оқып к ріңіздер» деп 

бағыт береді. 

Асылы, бұл бағыт, айтылған жайттар назарға 

алумен бірге зерттеу мен зерделеу ісіне де қозғау 

салып, к птің назарын аударады. Ғалым ал-

дымен дерекке, дәлелді дәлдікке, материалдар 

жиынтығына сүйенетінін ескерсек, Орхон жазуы 

жайлs дерекк здері, материалдар топтамасы, с з 

жоқ қалың к пшілік үшін де маңызы арта түсері 

анық. Ғылыми мәні, деректік сипаты зор.

Н

егізінен,  .Диваевтың «Орхон жа-



зуы»  туралы бірнеше с з» (Орта Азия 

тарихынан) атты мақаласы жазу та-

рихы мен тағылымынан мол сыр шертеді.  р 

кезеңдегі біліми-ғылыми бағыттардағы экспеди-

ция нәтижелері Н.Ядринцев, В.Томсен, В.Радлов, 

П.Мелиоранский, т.б. жаңалық-жетістіктері, 

«Орхон жазуының» Орта Азия түркілері арасында 

кеңінен тарағаны жан-жақты баяндалады. Ба-

стысы, Орхон һәм Енисей жазуларының тарихы, 

зерттелу жайы, жариялануы мен таралуы туралы 

кең түрде к рсетіліп, келешекте оны оқып-танып, 

дамыту ісіне қатысты  зекті мәселелер қозға-

лады. Кеше мен бүгін байланысына, дәстүр мен 

сабақтастық сырларына да ерекше мән беріледі.

Негізінде, қысқа шегініс жасап, басым бағыт-

тарын жалпылама болса да еске түсіріп, бірсыпыра 

сипаттама берер болсақ, Орхон ескерткіштері 

деген атпен таныс: К не түркі жазуы – Орхон, 

 Селенга, Тола  зендері бойынан табылған, 

сондай-ақ Қазақстан, Қырғызстан, Моңғолия, 

Қытай, Ресей, Алтай, Тұрпан, Ферғана  ңірлерінде 

де кездеседі.

Орхон ескерткіштері – Білге қаған, Күлтегін, 

Күлшора, Тонык к жазуларынан тұрады. К пке 

белгілі жалпы атауы – К не түркі руна жазуы. 

Бас пен кіші әріптерден, жуан және жіңішке ды-

быстардан тұрады. Жазудың тұтас табиғатынан – 

Қағандар әулетінің тарихын, дәстүр тағылымын, 

дүниетаным арналарын, этногенезіне қатысты 

тұстар кең к лемде к рініс береді.

Зерттелу жайына мән берсек, Ресей Ғылым 

академиясы экспедиция ұйымдастырғаны белгілі. 

Бұдан басқа, Д.Г.Мессершмид, Ф.И.Стралленберг, 

т.б. к птеген материалдар жинақтап, зерттеу 

жұмыстарын жүргізіп, нәтижелерін жүйелі жа-

риялап отырған. Ал 1889 жылы Н.М.Ядринцев 

Моңғолия далаларынан тапқан – К не жазулар 

табиғатына мән беріп,  зіндік  згешеліктері мен 

сырын ашып, тілдік құбылыстарын (мысалы, 

на, ежелгі мәдениет үлгілеріне, к не түркі тарихы 

мен тағылымына ден қояды. К не түркі жазба 

ескерткіштері рухани мұра ретінде к пке ортақ, 

әсіресе қазақ халқына да қатысты екені айтылады. 

Түйінді тұста: «...қазақ әдебиетінің тарихы V-VІІІ 

ғасырлардағы Орхон-Енисей тас жазуларынан 

басталады» деп жазды.

дебиет зерттеушісі М.Жолдасбеков «Асыл 

арналар» кітабының «Ежелгі әдебиет» б лімінде 

ұлттық с з  нерінің арғы арналары, Орхон 

ескерткіштері, оның жанрлық жүйесі, тарихи 

мәні мен мәтіні хақында кең түрде қарастырады. 

Профессор А.Қыраубаева «Ежелгі әдебиет» атты 

оқу құралында Орхон ескерткіштері тарихына 

қысқаша тоқталады. Жыр тақырыбы, басты 

мәселелер мен кейіпкерлер жүйесі, к ркемдік 

арналары туралы да тұжырымдар жасайды. Ал 

профессор Т.Кәкішев: «Қазақ даласын 1876 

жылдан аралай бастаған  бубәкір Диваев 1922 

жылы қазақ халқының «ғылыми тұрғыдан алғанда 

тамаша құнды,  те мол эпосы бар. Бұл халық 

зінің талантты суырып салма ақындарымен, 

сал-сері әншілерімен, талай дастандар мен жыр-

ларды, аңыз-ертектерді білетін жыршыларымен 

мақтана алады» деп жазып, мемлекетке 4035 бет, 

яғни 252 баспа табақ қолжазба тапсырды. Бұдан 

басқа  убәкірдің к зі тірісінде баспа бетін к рген 

еңбектері «Түркістан жинағының» 566, 567, 568, 

569-томдарында қайтадан жарияланды.

1922 жылы Түркістанның қазақ-қырғыз 

білім комиссиясы  .Диваев баспаға дайындаған 

жеті эпосты – «Қобыланды батыр», «Нәрікұлы 

Шора», «Бекет батыр», «Қамбар батыр», «Шора 

батыр», «Алпамыс батыр» және «Мырза Едіге» 

жырларын жариялады. 1958 жылы Қазақ ССР 

Ғылым академиясының М.О. уезов атындағы 

дебиет және  нер институты  .Диваев жинаған 

материал дардан «Казахская устная поэзия» деген 

жинақ құрастырып шығарды. Мұның бәрі де 

убәкір жи наған мол дүниенің тамшысы ғана» 

деп жазды.

Қазақ әдебиеті тарихының ежелгі кезеңін 

айқындайтын, асыл с здің арналы саласын 

құрайтын – Орхон ескерткіштері к не түркі 

жазба мұрамыз саналатыны анық. Қысқа шегініс 

жасасақ, Қазақ ССР Ғылым академиясы Тіл 

мен әдебиет институты 1959 жылдың 15-19 

мау сымда ғылыми-теориялық конференция 

ткізіп, онда 7 негізгі және 9 қосымша баяндама 

жасалған-ды. Жарысс з тұсындағы – Қ.Жұмалиев 

пен Б.Кенжебаевтың қорытынды с здерінде 

белгілі болғанындай, қазақ әдебиетінің тари-

хы: «...ХVІІІ ғасырдың ІІ жартысынан бастау 

керек» (Қ.Жұмалиев), «...Қазақ халқы жазба 

әдебиетінің тарихын VІІІ-ІХ ғасырдан бастау ке-

рек, сонан бергі қазақ жерінде жасалған, қазаққа 

ортақ, бір кезде түсінікті болған жазу-сызулар-

ды, жазба әдебиет нұсқаларын зерттеу қажет 

деп білем» деген (Б.Кенжебаев) түйінді тұжы-

рымдарды қазір қалыпты қабылдағанмен, кезінде 

балаңдығы. Ұлттық психологиямыздың  зге-

шелігі... Қазақ филологиясы ол дәуірді бастан 

кешпей, зерттеу методологиясын жетілдірмей, 

әдебиет тарихын тереңдеп зерттеудің келесі, 

келелі кезеңдерін  те алмасы және белгілі. Ол 

этаптардан бұл күнде біз де  ттік-ау» деп жазады. 

Жоғарыда еске алған ғылыми жиындағы айқын 

ой, батыл к зқарас, тың тұжырымдарын кең түрде 

тиянақтай түседі. Бұл бағыт – қазіргі ғылымда кең 

ріс алып, зерттеу жүйесін құрайды.

з кезегінде профессор М.Жолдасбеков 

«К не түркі ескерткіштер және олар-

дың қазақ әдебиетіне қатысы» (Канди-

даттық диссертация). - Қаз МУ, 1968. 254 бет; «Ор-

хон ескерткіштері (Ғылыми зерттеу). – Астана: 

Фолиант, 2001. 176 бет т.т. еңбектері мен «Қазақ 

әдебиетінің түп-т ркіні жайында» мақаласында 

(Асыл арналар.  деби мақалалар. – Алматы: Жа-

зушы, 1990. 5-17 беттер) қазақ әдебиетінің тарихы-

на қатысты к зқарастары айқындалып, руханият 

рісі, зерттеу бағыты кең түрде к рініс берді.

Бұл жайттар де қазақ әдебиеті тарихының жал-

пы мәселелерімен бірге, ежелгі кезең к ріністерін, 

ондағы Орхон ескерткіштері, түркі руханияты 

туралы таным арналарын, білім-білік к кжиегін, 

ғылыми зерттеу мен зерделеу бағыттарын 

айқындай түседі. Асылы, фольклоршы- этнограф 

.Диваев еске алып, қозғау салған – Орхон 

жазуы, оны зерттеу мен зерделеу жайы қазіргі 

кезеңде к не дәуір куәгері, әрі әдеби-тарихи 

Һәм тілдік тұрғыдан да ғылыми әлеуеті артып, 

маңызды мәнге ие болғаны айқын аңғарылады. 

Демек, Түрік қағанаты Һәм  ркениеті әлем кар-

тасына енген,барша жұрт мойындаған басқару 

жүйесі бар, дәстүр-діні берік, әскери қағидаттары 

айқын байтақ ел. «Еуразия» гуманитарлық 

з е р т т е у   о р т а л ы ғ ы   д а й ы н д а ғ а н   –   « О р х о н 

ескерткіштерінің толық Атласы», «Атлас Орхон-

ских памятников» атты еңбекте (М.Жолдасбеков, 

Қ.Сартқожаұлы) Түрік қағанатының қуаты, кең 

қанат жайған еңселі ел екені айқындала түседі 

(Астана:Күлтегін,2005, 2006 ж.ж.). Бастысы, 

әрине: «...ең ғажайыптары Білге қаған, Тонык к, 

Күлтегінге арналған ескерткіштер, тасқа қашалған 

жырлар. Олар түрік дүниесінің қасиетті құраны, 

тарихы,  сиеті, шешендігі мен к семдігінің, 

даналығы мен даралығының, тереңдігі мен 

к регендігінің, ұлылығы мен кемеңгерлігінің, 

жауынгерлігі мен батырлығының, ақындығының 

әрі жыраулығының айқын куәсі».

.Диваевтың «Орхон жазуы  туралы бірнеше 

с з. (Орта Азия тарихынан)» атты  ма қаласы  з 

уақытында бағыт-бағдарлық Һәм хабарламалық-

танытқыштық мәні жоғары болса, қазіргі кезеңде 

жалпыадамзаттық құндылығы бар, ғылыми-

зерттеу нысанына айналған. 

Рақымжан ТҰРЫСБЕК,

филология ғылымының 

докторы, профессор

 ХАТ ЖОЛДАРЫНАН

КӨРМЕ


10

№14 (1376)

6 – 12 сәуір

2017 жыл


АНА ТІЛІ

«Қазақ газеттері» ЖШС және Серіктестікке қарасты  басылымдардың еңбек ұжымдары  

белгілі ғалым, ауылшаруашылығы ғылымының докторы, профессор, тіл жанашыры  

Жұмәлі ШАРАХЫМБАЙҰЛЫНЫҢ

қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына,  туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып, 

к ңіл айтады. 

«Қазақ газеттері» ЖШС және Серіктестікке қарасты басылымдардың еңбек ұжымдары 

филология ғылымының докторы, профессор Айгүл Ісмақоваға жұбайы

Мұрат НҰРҒАЛИҰЛЫНЫҢ

қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып, к ңіл айтады.

«Қазақ газеттері» ЖШС және Серіктестікке қарасты басылымдардың еңбек ұжымдары 

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Ырысты Сариеваға жұбайы 



Мұратбек ІДІРІСОВТІҢ

қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып, к ңіл айтады.

«Қазақ газеттері» ЖШС және Серіктестікке қарасты басылымдардың еңбек ұжымдары 

«Қоғамдық келісім» РММ директоры, белгілі журналист Тараков Александр Юрьевичке қызы 



Елена ТАРАКОВАНЫҢ

қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып, к ңіл айтады. 

«Қазақ газеттері» ЖШС және Серіктестікке қарасты басылымдардың еңбек ұжымдары 

Қазақстан Республикасы баспа ісінің ардагері 



Январбек ТЛЕВЛЕСОВТІҢ

қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып, 

к ңіл айтады.

қазағымның дəстүрі

Серікжан ҚАЖИ

ЌАНДАЙ ЃАЖАП

ЌАНДАЙ ЃАЖАП

ӨЛЕҢ – СӨЗДІҢ ПАТШАСЫ 

ТАС ҚАМАЛ

(Қоғам қайраткері Марат Тоқашбаевқа)

Тірлігінде тап басатын Жалған дейтін К ш-күнді,

Бәз біреуше қысқа күнде құбылмайтын бес түрлі.

Мақтады ма, даттады ма, біреу жайлы біреу кеп,

К зі жетпей жамандыққа қиған емес ешкімді.

Жарға итермес жан пендені, досы түгіл қасын да,

зегінде  рт жатса да жол бермейді ашуға.

Түпсіз терең мұхит сынды құпиясы мың қатпар,

Тас қамалға ұқсатамын беттей алмас расында.

Сыр бермейді сен туралы не десе де  згелер,

Иліктіру мүмкін оны бір жалғандық сезсе егер.

Жаралғандай мейірімнен, жәрдем сұрап келеді,

Тағдырынан таяқ жеген к шедегі «кезбелер».

Қазағым деп мұңға батар, ұлы Абайдай қайғы алып,

(Жай-күйі де Аллаға шүкір, күн кешердей жайланып).

Айтарын да айтады ашық, қалам алар жасқанбай,

Мансабы мен қалтасына қалған емес байланып.

К ңілі жаз к рінгенмен, бір қарасаң сұстылау,

Мейірленсе шуақтанар, жақтырмаса «қыс-қырау».

Екі с йлеп к рген емес, айтқанынан қайтпайды,

Берген емес уәдесін және екіұштылау.

Үлкен-кіші болсадағы танған емес «Сіз» деуден,

Сырлассаңыз сенімінен сытынайды «сыз кеудең».

1. Жалпы ережелер 

1. «Мемлекеттік тіл және БАҚ» 

республикалық конкурсы (бұдан әрі – 

конкурс) Қазақстан Республикасы Бай-

ланыс және ақпарат қызметкерлерінің 

күніне орай бағытталған. 

2. Конкурсты  ткізудің мақсаты 

мем  лекеттік тіл саясатын бұқаралық 

ақ парат құралдарында кеңінен насихат-

тау, қазақтілді контентті арттыру және 

мемлекеттік тілдің қолдану аясын кеңейту 

болып табылады.

3. Конкурс т рт номинациядан тұрады: 

1) «Үздік мақала»; 

2) «Үздік телеарна бағдарламасы»; 

3) «Үздік радио бағдарламасы»; 

4) «Үздік сайт мақаласы».

4. Конкурсқа мемлекеттік тіл және 

о н ы ң   д а м у ы   т у р а л ы   м а қ а л а л а р д ы 

жариялаған (бағдарлама құрастырған) 

журналистер қатыса алады.

5. Алдыңғы конкурстың бас жүлде 

мен І орын жеңімпаздары конкурсқа 

қатыстырылмайды.



2. Конкурсты ұйымдастыру тәртібі

6. Қазақстан Республикасы Мәде ниет 

және спорт министрлігінің Тілдерді дамы-

ту және қоғамдық-саяси жұмыс комитеті 

(бұдан әрі – Комитет) конкурстың 

ұйымдастырушысы болып табылады.

7. Конкурсты  ткізу туралы хабарлан-

дыру бұқаралық ақпарат құрал дарында жа-

рияланады және Қазақстан Республикасы 

Мәдениет және спорт министрлігінің 

және Комитеттің интернет-ресурсында 

орналастырылады. 

8 .   К о н к у р с   қ а т ы с у ш ы л а р ы   о с ы 

Қағиданың 3-тармағындағы к рсетіл-

ген т рт номинацияның біреуі бойын-

ша  тінімді Комитетке 2017 жылғы 15 

мамырға дейін мынадай құжат тармен 

беріледі:

1) конкурқа қатысу туралы  тінім;

2) 2016 жылғы 10 маусым мен 2017 

жылғы 15 мамыр аралығында мемле кет тік 

тілді насихаттау мақса  тында бұқаралық 

ақпарат құралда рын да жарық к рген үш 

материалды, соның ішінде  радио және 

телебағ дарламаларды,  мемлекеттік  тілдегі 

сайттардағы, мерзімдік баспас здегі 

жарияланған мақалаларды;

3) мақала жарияланған газет-журнал-

дар, сайттардың скриншоттары, бағдар ла-

малардың DVD дискідегі жазбасы, «Word» 

форматындағы элек трондық нұсқасы;

4) ұсынылған материалдардың (сіл-

темелерінің) «Tilalemi.kz» порта лын дағы 

«Мемлекеттік тіл және БАҚ» айдарына 

орналасты рылғандығын растайтын құжат 

(скриншоттар). 



3. Конкурс қатысушыларын бағалау

9 . К о н к у р с қ а   қ а т ы с у ш ы л а р д ы ң 

жұмысын бағалау және жеңімпаздар 

мен жүлдегерлерді анықтау үшін тіл мен 

әдебиет, журналистика салаларының зия-

лы қауым  кілдері мен ғалымдары, білікті 

мамандарынан тұратын қазылар алқасы 5 

адамнан құрылады. Оның құрамын Коми-

тет анықтайды. 

10.Қазылар алқасы конкурсқа қатысу-

шылардан жинақталған материалдары 

негізінде дауыс беру арқылы конкур стың 

т рт номинациялары  бойынша жеңім-

паздар мен жүлдегерлерді анықтайды. 

11. Конкурстың марапаттау рәсімі сал-

танатты түрде  ткізіледі.

12. Конкурс жеңімпаздары мен жүл-

дегерлері арнайы дипломдармен және 

ақшалай сыйлықтармен марапатталады. 

13. Конкурстың жеңімпаздары мен 

жүлдегерлері туралы ақпарат бұқаралық 

ақпарат құралдары және Қазақстан 

Республикасы Мәдениет және спорт 

министрлігі мен Комитеттің интернет-ре-

сурстарында жарияланады. 

1 4 .   К о н к у р с қ а   ұ с ы н ы л а т ы н 

 ма те  риалдар 2017 жылғы 15 мамырға дейін 

мына мекенжайға жолдануы тиіс (15 ма-

мыр дан кейін пошта арқылы келіп түскен 

материалдар конкурсқа қатыстырыл-

майды): 

010000, Астана қаласы, Мәңгілік Ел 

даңғылы, 8-үй, «Министрліктер үйі», 

15-кіреберіс, Қазақстан Республикасы 

Мәдениет және спорт министрлігінің 

Тілдерді дамыту және қоғамдық-саяси 

жұмыс комитеті, «Мемлекеттік тіл және 

БАҚ» республикалық конкурсына» деген 

белгімен. 

Байланыс телефондары: 

8 (7172) 74-04-97, 74-14-97, 

74-05-03, 40-83-67.

ҚҰЛАҚҚАҒЫС

Елінің ертеңін ойлаған

«Мемлекеттік тіл және БАҚ» республикалық 

конкурсын өткізу қағидалары

Автор бүгінгі таңда 

әдебиетіміздің «ақтаңдақ 

беттері» түгенделіп, Алаш 

пен Алашордаға байла-

нысты к зқарастың жаңа 

тынысы ашылып келе 

ж а т қ а н ы н а   т о қ т а л д ы .  

Елінің ертеңін ойлаған 

А л а ш   а л ы п т а р ы н ы ң 

ұ с т а н ы м ы н   з а м а н н ы ң 

к кейкесті мәселелерімен 

сабақтастыра отырып, 

қ а з а қ   т о п ы р а ғ ы н д а ғ ы 

бүгінгі жаңғырығын әлемдік әдебиет 

ау қы мында түлете білу –  те күр делі 

мәселе болып табылатынын жеткізді. 

– Бұл оқулықтың ерекшелігі үш 

бағытты қамтитындығы. Бірінші ден, 

күрескер-ұлтшылдық,  діни-   мил ләт -

шілдік  бағыт,  ағартушы-   де    мо к            рат-

тық бағыт  кілдері бойынша алып 

тұлғалардың  мірбаяндары мен шығар-

ма шылық еңбектері жүйеленіп берілді. 

Екіншіден, ХХ ғасыр басындағы әдеби 

үрдіс пен оның тұлғалары зерделенді. 

50-ге жуық қаламгердің  мірі мен 

шығармашылығы бүгінгі оқытудың 

инновациялық талабына сай бірінші 

рет тұтас ұсынылды. Сонымен қатар 

кітапта Алаш ұранды әдебиеттің 

к шбас шыларымен бірге тізе қосып, 

келешек ұрпақ қамы үшін к птеген 

мақала жазып, тауқыметті  мір аза-

бын бірге к теріскен  С.Асфен  дияров, 

Х . Ғ а б б а с о в ,   М . Ш о қ а й , 

 М.Тыныш байұлы,  С.Аманжолов, 

Б . Қ ұ л м а н о в ,   Б . М ә м е т о в   с ы н д ы 

к рнекті тұлғалар тура-

лы да мәліметтер енді. 

О қ у л ы қ т а ,   с о н д а й - а қ  

ХХ ғасырдың басындағы 

бас пас з мәселесі мен  

сал-серілер поэзия сы да 

толық қамтылып, біршама 

шығармалар контекстік 

оқу әдісі бойынша берілді, 

– дейді Р.Зайкенова. 

Ұзақ жылдар еңбегін 

арнаған ғалым ның айту-

ынша, бұл оқулық Алаш 

Орда ның 100 жылдық мерей тойына 

арнайы тартуы. Кітап «Қазақ әдебиеті 

тарихы» курсы  бо йынша жоғары 

оқу орындарында оқылатын дәріс, 

семинар, практикалық сабақтарда 

пайдалануға және  арнаулы курс 

жүргізуге к мекші құрал ретінде 

қазақ әдебиеті мен тарихы пәнде рінің 

мұғалімдеріне, студенттерге, жоғары 

сынып оқушыларына, сондай-ақ жал-

пы әдебиет сүйер  к пшілік қауымға 

арналған.

Келешек ұрпақтың азаттығы 

жолында қасық қанын аямай, ар-

манда кеткен арыстарымыздың 

ерлік істері мен, олардың ұлттық 

мәдениетіміз бен әдебиетімізге 

қосқан  лшеусіз үлесте рі мен жете 

танысуда бұл оқулықтың маңызы 

зор.  ткен күніңді, тарихыңды біл-

мей, келешектің кемел боларына сену 

қиын. 

Маржан СЕРІКҚЫЗЫ

ЖАҢА КІТАП

Депті Ерекең сәл жымиып, күлімдеп,

« й, ит-ай», деп, «торға түстің бүгін кеп».

Білгендей-ақ, шар етіпті ер Жақам,

«Қара Жақан» дұрысы деп, бұрынғы леп.

Жалыныпты «қара беттен» айыр деп,

«Қара беттің» бірден ұғып жайын бек.

«Дымың іште, тарамаса осы с з,

Бәрі-бәрі «ауызбастырық» дайын» деп.

«Рас па онда, қара Жәкем, бол кәні,

Күткен екен замандастың мол дәмі.

«Жеңіл бумен» желдетейік біз бүгін,

Алтынкүлім келе қалар ол-дағы.

здеріңмен б лісетін сыр да бар,

(Құрдасымсың жағдайың жоқ «жынданар»).

Келін алып, кеңеймекші  рісім,

Күтіп жүрмін құда жақтан бір хабар».

... Ш л басыпты, сырласыпты қос Ағам,

Түсінікті «біраз шыны» босаған.

Ертесінде-ақ, Ерекеңнің сол с зі,

Жұрт ішінде желдей ескен, «хош-аман».

...Жақан ағам бір ғажайып жан еді,

Таңдай таза, аппақ еді әлемі.

Ерекеңе еркелеймін деп ойлап,

Тауып алған ойда-жоқта «әлегі».

Құласа да атынан, құламаған салтынан,

Текті қазақ, малын қияр бір отар.

Шалқып жүрер бар деп, жоқ деп торықпай,

Біздің қазақ жүре алмайтын қағытпай.

Бар мәселе тобық берген бауырда,

Құтыларсың сыйын беріп тобықтай.

Қайта оралсам, досым айтқан, «аңызға»,

(Баламағын Наурыздағы уағызға).

Ата-салтым жат жерде де аспандап,

«Тобық» ойыны ілінді алғаш ауызға.

Осынау сәт, осынау сәт ғаламат,

Жер дегенің шынымен де «домалақ».

Бауырына басады да, жабықсаңыз демейді,

Жалықпайды хабар алып, қайда жүргін, іздеуден.

Ғажап ойдың қазанындай ізгілікке басталар,

Тектілігі – жауға қатал, к кб рідей досқа адал.

Жаратқанның құлы-дағы, Пайғамбардың үмбеті,

Абайша айтсақ, «бір жұмбақ жан» аласармас тас қамал.

 


Каталог: wp-content -> uploads
uploads -> Лекция: 20 Семинар 10 СӨЖ 30 соөЖ 30 Аралық бақылау 4 Консультация 2 Емтихан: 3
uploads -> МазМұны. Содержание жоғары білім. Высшее образование
uploads -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
uploads -> Л т т ы о а м д ы – с а я с и ж у р н а л журнал 1976 жылы Халықтар Достығы орденімен, 2002 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын Жұлдыз», 2008 жылы Қазақстан Журналистер Одағының сыйлығымен марапатталды
uploads -> Өмірбаяны Ол қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданы жерінде 1897
uploads -> Филология кафедрасы
uploads -> 46-ғылыми-әдiстемелiк конференция материалдары
uploads -> Ғылыми-танымдық конференция Қалмақтөбе көрінісі
uploads -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі

жүктеу 0.94 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет