Әдебиетке адалдық Жан азабы


– Тәуелсіздік алғанымызға ширек ғасыр



жүктеу 0.94 Mb.
Pdf просмотр
бет4/11
Дата25.04.2017
өлшемі0.94 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Тәуелсіздік алғанымызға ширек ғасыр 

болса да, мемлекеттік тіл мәселесінде тал-

қыға салатын жайттар аз емес. Ресейдің бес 

облысымен шектесетін  ңірдегі ана тіліміз-

дің қолданылу жағдайы қалай? Мемле-

кеттік тіл саясаты қалай жүргізіліп жатыр?

– Иә, дұрыс айтасыз, елімізде ана 

тіліміздің т ңірегінде әлі де шешілмеген 

мәселелер жетерлік. Біздің облысымызда 

да солай.  зіңіз айтқандай, Ресейдің бес 

облысымен шектесетін, Қазақстанның 

«Батыс қақпасы» саналатын біздің 

ңірде мемлекеттік тіл саясатын дамыту 

бағытындағы жұмыстар ең алдымен об-

лыс халқын еліміздің конституциялық 

принциптерінің бірі – қоғамдық татулық 

пен саяси тұрақтылықты негізге ала 

отырып мемлекеттік тіл т ңірегіне топ-

тастыру, халықтың игілігін к здейтін 

э к о н о м и к а л ы қ   д а м у ғ а   ы қ п а л   е т у , 

қазақстандық патриотизмді нығайтуға 

бағытталып отыр.

Бүгінде Елбасымыздың 2011 жылғы 29 

маусымдағы №110 Жарлығымен бекітілген 

«Тілдерді қолдану мен дамытудың 2011-

2020 жылдарға мемлекеттік бағдар-

ламасын» іске асырудың екінші кезеңі 

аяқталып келеді. Осы мемлекеттік шара 

аясындағы Батыс Қазақстан облыстық 

тілдерді дамыту басқармасының 2014-

2016 жылдарға арналған бюджеттік 

бағдарламасына сәйкес облысымыз-

да бірыңғай мемлекеттік тіл саясатын 

жүргізу, Қазақстан халқын біріктіру 

факторы ретінде т зімді тілдік орта-

н ы   қ а л ы п т а с т ы р у   с т р а т е г и я л ы қ 

бағытында к зделген мақсаттар мен 

міндеттер  бойынша жобаланған жұмыс-

тар, мемлекеттік тілдің қоғамдағы 

беделін нығайту, тарихи атауларды 

қалпына келтіру, облыс аумағындағы 

топонимикалық атауларды лексика-

грамматикалық нормаларға сәйкестендіру 

бағытында іргелі жұмыстар атқарылды.

миссия, с з жоқ, бір атаудың бірнеше рет 

қайталануына мән беретін болады.

– Қазір айналаның бәрін жарнама 

жаулаған заман. Жарнаманың жаңа түрлері 

де к бею үстінде. Жалпы ауылдарда  зге 

тілдегі жарнаманың керегі бар ма?

– Жарнама – біздің «жанды» жеріміз. 

те күрделі мәселе. Сіздің айтқаныңызбен 

толық келісемін. Десек те, облысымызда 

жарнама мәселесін реттеу ономастика 

б лімінің мамандары және облыстық 

басылымдардың тілшілерімен бірлескен 

бақылау рейдтері арқылы біріздендіріліп 

келеді. Нақтырақ айтқанда, әуежай, 

автобекет, вокзал, ірі сауда орындары 

мен бірқатар банктер сияқты мекеме-

лер бақылау рейдтерімен қамтылып, 

р е й д   н ә т и ж е л е р і   о б л ы с т ы қ   г а з е т 

беттеріндегі сараптамалық мақалалармен 

қорытындыланып отырады. Сондай-ақ 

бұл бағыттағы жұмыстарға қоғамдық 

бірлестіктер де тартылып келеді. Яғни тіл 

тазалығын сақтау мақсатында «Қатесіз 

жарнама» айлығын жыл сайын жариялап 

келеміз. Нәтижесінде «Арнайы репор-

таж» айдарымен телехабарлар топтамасы 

түсіріліп, «Қазақстан – Орал» телеарнасы 

эфирінен беріліп отырады. Сонымен 

қатар жергілікті «ТДК-42» телеарнасы-

нан «Қаламыздың жарнамалық келбеті», 

«Жарнама тіліне қойылатын талаптар», 

«К рнекі ақпарат – тәрбие құралы» тәрізді 

30-дан астам телехабар мемлекеттік тап-

сырыс есебінен түсіріліп, тұрақты түрде 

жұртшылық назарына ұсынылып келеді. 

Бұл  з кезегінде  ңіріміздегі жарнама тілін 

реттеуге және оған қойылатын талаптарды 

жарнама берушілер мен кәсіпкерлердің 

назарына салудың тиімді тетігіне айналды. 

Бұл үрдіс ауылдық жерлерді де қамтиды. 

Алдағы күндері де облыс аудандары мен 

ауылдарында осы бағытта кең к лемді 

жұмыс жүргізе беретін боламыз.



–  ңгімеңізге рақмет!

ңгімелескен

Нұрсұлтан МЫҚТЫБАЙ,

журналист

ОРАЛ


– Cіздер бірнеше жыл бұрын бірінші 

болып «Қоғамдық тіл инспекциясы» жоба-

сын енгізген болатынсыздар. Жобаларыңыз 

зінің діттеген мақсатына жетті ме? Бүгінде 

бұл жобаның жұмысы жалғасып жатыр ма?

– Бүгінгі тіл саясатындағы  зекті 

мәселелердің бірі – қоғамдық сала-

лардағы тілдік қолданысты кеңейту 

болса, бұл мақсатта 2010 жылдан бері 

ңірімізде жалғасын тауып келе жатқан 

серпінді жоба – қоғамдық тіл инспекци-

ясы. Аталмыш жобамен 2000-нан астам 

кәсіпкерлік субьектісіне тіл заңдылығы 

талаптарының сақталуы ж нінде нақты 

к мек к рсетілсе, 2016 жылдың  зінде 

қамтылған бизнес субьектілерінің 

саны 315-ті құрады. Яғни қоғамдық тіл 

инспекциясының ықпалымен к рнекі 

ақпарат, жарнама мәселесін реттеу және 

ісқағаздарын жүргізу бойынша облыс 

аудандарының және Орал қаласының 

б і р қ а т а р   б и з н е с   қ ұ р ы л ы м д а р ы н а 

әдістемелік к мек к рсетіліп, құжаттама 

үлгілері қағаз және электронды үлгіде 

тегін таратылды, халыққа тұрмыстық 

қызмет к рсететін орындарындағы пре-

йскуранттар, жарна малық ақпараттар мен 

тауарлық жапсырмалар мемлекеттік тілге 

аударылды. 

– Бірақ к птеген мекемелер аудармашы 

ұстайтыны да бұл күндері жасырын емес...

–  рине, мекеме-кәсіпорындарда 

«аудармашы» деген арнайы штат жоқ. 

Бірақ олар қазақ тілінің маманы  немесе 

қазақ тілін жетік білетін жоғары білімді 

маманды қызметке алады да, оған 

аудармашылық қызметті артып қояды. 

Айтайын дегенім, туған елімізде отырып, 

құжаттарды мемлекеттік тілге аударатын 

қызметкер ұстау – ұят нәрсе. Бізден басқа 

бірде-бір елде мұндай келеңсіздік жоқ 

шығар.


– Батыс Қазақстан облысында бүгінгі 

таңда 12 аудандағы 87 к ше, 53 елді мекен, 

19 мемлекеттік мекеме, облыс орталы-

ғындағы 97 к ше, алты елді мекен атауын 

згерту мәселесі күн тәртібінде тұр екен. 

Бұл жайында не айтасыз?

– Бұл атаулардың к бісі кеңестік 

ауыстырған Сұлук л, Ынтымақ, Бастау, 

Алмалы, Кеңжайлау,  ркен, Айнабұлақ, 

Аққайнар, Бірлік, Жігер, Егіндібұлақ, 

Достық, Жаңатаң, Шалғай атауларын 

жергілікті тұрғындар бірден қостап әкетті.

Облыс к лемінде ономастикалық 

с а я с а т т ы ң   м і р ш е ң   м ә с е л е л е р і   з 

дәрежесінде жүргізіліп келеді деп айтуға 

толық негіз бар. Оның нақты мыса-

лы – соңғы үш жылда жергілікті бюд-

жеттен Орал қаласы, Б рлі, Теректі, 

Шыңғырлау, Зеленов, Тасқала аудандары 

тұрғындарымен ономастика мәселелері 

бойынша мониторинг  ткізуге 2 166 

мың теңге, облыстағы елді мекендердің, 

географиялық объектілердің, мәдени 

мекемелер мен оқу орындарының, 

к шелердің атауларына және к рнекі 

ақпараттардың мазмұнына сарапта-

ма жұмыстарын жүргізіп, материалдар 

дайындауға 1 476,5 мың теңге қаражат 

б лініп,  ңірдің ономастикалық ажары 

біртіндеп айшықталып келеді.

– Ономастика мәселесі с з болғанда, 

мына жағдайды айтпай кете алмаймыз. 

Бүгінде қалада немесе аудан, ауылдарда 

болсын «Жеңіс», «Достық», «Бәйтерек», 

«Азаттық», «Тәуелсіздік» секілді к ше 

аттары к бейіп кетті. Тіпті бір ауданның 

барлық ауылында осындай к ше аттары 

бар. Бұлар – қасиетті ұғымдар. Соңғы 

кездері бұл атау ларды жапа-тармағай 

қолданып, құнын түсіріп алып жүрген 

жоқпыз ба? Қазақта осыдан  зге с здер де 

к п емес пе?

– Бұл да – біздің басқарманың күн 

тәртібінде тұрған  те  зекті мәселе. 

Қайталанатын к ше атауларына ке-

лер болсақ, халқымызда к ше атауына 

лайықты қасиетті ұғымдар жетерлік. 

Бүгінде к шелерге кісі есімдерінің 

берілуіне шектеу қойылуына байланысты 

ауылдарда, аудандарда, қалаларда сол 

жердің табиғатына, тарихына қатысты 

атаулар, сондай-ақ тәуелсіздік идеоло-

гиясына сәйкес атаулар беру қолға алы-

нуда. Мысалы, «Күлтегін», «Тонык к», 

« М ә ң г і л і к   е л » ,   « А л т ы н   ғ а с ы р » , 

«Күмбез», «К кжиек», «Болашақ» тәрізді 

Тіліміз бен тарихымыздан 

емтихан тапсыруы тиіс

«СҰЛУКӨЛ», «КЕҢЖАЙЛАУ», 

«АЙНАБҰЛАҚ»...

ежелгі жер атаулары тұрғындар көңілінен шықты

кезең нен қалғаны бәрімізге белгілі. 

Екіншіден, бағана  зіңіз атап  ткеніңіз-

дей, Батыс Қазақстан облысы к ршілес 

Ресейдің бес бірдей губерниясымен 

шектесетіндіктен, облыс аумағындағы 

к птеген елді мекендер атаулары – Чес-

ноков, Крутой, Вавилин, Кирово, Степ-

ной, Белугин, Родник, Астраханьки-

но, Кузнецово, Первосовет, Фурма-

нов, Балаган, Цыганово, Красненький 

сияқты атаулар облыстық ономастикалық 

комиссияның бір ғана шешімімен ұлттық 

келбетімізді айқындайтын айшықты 

да ажарлы атаулармен алмастырыл-

ды. Мәселен, жоғарыдағы атауларды 

атаулардың біздің  ңірде ғана емес, ре-

спублика аумағында к птеп кездесуі 

заңдылық. Бұл атауларды бір ауылда 

қайталап, жапа-тармағай қолдануды бол-

дырмау секілді мәселелерді шешу үшін 

облысымызда арнайы ономастикалық 

атауларды зерделейтін жұмысшы тобы 

құрылған. Аталмыш топтың құрамы 

жергілікті тарихшылар мен лингвист 

ғалымдардан, зиялы қауым  кілдерінен 

жасақталған. Бұдан былай  згертуге 

ұсынылған атаулар осы топтың ғылыми 

сараптамасынан  ткеннен кейін ғана 

ономастикалық комиссия қарауына 

жолданылатын болып шешілді. Осы ко-


АНА ТІЛІ

5

№14 (1376)



6 – 12 сәуір

2017 жыл


МҰРА

ШАРА


ЖИЫН

ОЙТОЛҒАМ

із еліміз үшін, ұрпағымыз үшін аса жауапты кезеңді бастан өткерудеміз. Мұны біріміз біліп, біріміз аңғармай жүрген жайымыз 

да бар. Қазақтың дəстүрлі өмірінде елге, халыққа, салт-санаға, дінге, ділге жауапты тұлғалар, тіпті қоғамдық лауазым-қызметтер 

болатын. Елді ел еткен де – солар-тын. Өкінішке қарай, біз сол жүйеден көз жазып қалдық. Оның себебін де білеміз. Басында 

отаршылдық, кейінгі большевиктік-коммунистік кезең орыс жұртынан бастап, азаттығы үшін ғасырлар бойы арпалысқан жəне 

арпалысып жатқан ұлттар мен ұлыстарды тарихи жолынан адастырып жіберді. Біз бұл жерде «орыс жұрты», «ұлыс» дегенді 

орнымен қолданып отырмыз. Біріншісі түсінікті (солтүстіктің жергілікті тұрғыны «Біз кімбіз? Кім болдық?» деп, ХХІ ғасырда 

қаңыраған деревняларына қарап зарлайды), екіншісі – ешқашан да ұлыс «народность» болмайды (əдейі қате аударылған), 

ол – бір кездегі мемлекеттер, хандықтар немесе олардың жұрнағы. Ресейдің бір ғалымы жазып еді: «Уралаған сауатсыз 

большевиктер Орталық Азияны жаулап, бағындырып, «бұларға мəдениет əкелеміз» деп өзеурегенде, осында мыңдаған жылдық 

мəдениеттің бары ойларына да кіріп шықпады...» деп.

ХVІІІ-ХІХ ғасырдағы патшалық Ресей осы 

табиғи таңдауды астан-кестен еткісі келсе де, 

береке халықтың жанында, жүрегінде ұзақ уақыт 

сақталып қалды. «Намысты шүберекке түйіп 

сақтадық» деген осы.

 Міржақып Дулатұлының «Оян, қазақ!» атты 

ұлт рухын серпілткен жыр жинағында былай 

дейді:

Біз сонша сатып алған құл емеспіз,

ркімді т бемізге шығаратын.

«Болады әбігер заман» деген осы.

Байқасаң, Алаш ұлы, азаматым!

Жалпы ұлтқа қатысты дүниеде ұсақ-түйек 

деген болмайды. Соның бірі әрі бірегейі – ұлттық 

аты-ж н.


Бұл – әрбір ұлтты тілімен, ділімен б лек етіп 

жаратқандай, Алланың айрықша бір нығметі. 

Қасиетті Құран-Кәрімде: «Ей, адамдар, ра-

сында біз сендерді бір еркек (Адам) және бір 

әйелден (Хауа) жараттық және де бір-бірлеріңмен 

танысуларың үшін сендерді халықтар мен ру-

тайпалар етіп қойдық» делінген («Хужрат» сүресі, 

3-аят). Осы ең ұлық кітапта әр ұлт-милләттің 

зіндік жолы туралы да хабар берілген: «Сен-

дерден әрбір ұлт үшін (жеке) шариғат және жол 

жасап қойдық. Егер Алла қаласа еді, барлығыңды 

бір үммет жасар еді» («Маида» сүресі, 18-аят). 

О

лай болса, Жаратқанның хақ жо-



лын бұрмалаушылармен текетіресу 

– әділеттік, биік азаматтық екенін 

аңғарамыз. Алаш  зиялылары нағыз осы жолдағы 

қайраткерлер еді. Біріншіден, олар түрлі ұлт 

кілдерінен құралған пікірлестерімен бірге 

патшалық Ресейді түзетуді, адамзаттың демо-

кратия (халық билігі) к шіне ілестіруді арман-

дады. Екіншіден, туған халқының құқын, на-

мысын, қабілетін, білігін қалпына келтіріп, әлем 

 дамуына үлес қосқысы келді. Үшіншіден, ұлт 

тілін, мәдениетін, дәстүрін қайталанбас құбылыс 

ретінде бағалап, «ақиретке дейін қазақ қазақ бо-

лып жасамақ», «Алаш туы астында күн с нгенше 

с нбейміз» деді.

Бұл – кереметтей гуманизм жолы еді.

Адамның аты-ж ні мен сол адамдар құрайтын 

ұлттың негізгі ұғымдарының атауын параллель 

(салыстырып) қарауға болады. Сол тұстағы 

қолданыстағы бірнеше с з-ұғымдарға назар 

аударалық: алаш, жұрт, ұлт, азамат, мұсылман

әділет, ар-ұят, білім, ағарту, тәрбие, үме, қалып, 

ақ жүрек, к ркем мінез, т.б. Газет-журналдың, 

ұйымдардың ныспысына қараңыз: «Қазақстан», 

«Айқап», «Қазақ», «Ұран», «Сары Арқа», «Жас 

азамат», «Абай», «Талап», «Жанар», «Еркін дала», 

«Үміт», «Ынтымақ», «Ерік», «Қызмет», т.б. 

рбірі араб, парсы тілінен басқа бірнеше 

Еуропа тілін меңгерген Алаш зиялылары де-

мократия, прогресс, культура, цивилизация, 

дума, манифест, декрет, т.б. с здердің мәнін де, 

к кейкестілігін де білетін. Бірақ басылым атын 

да, ұйым атын да олай қоймады. Дәл сол сияқты 

мұсылмандықтың мәнісін, араб тілін біле тұра 

қазақ түсінігімен алла, иншалла,  бдірахман, 

Сейіт, Садуақас, т.б. деп жазды (аллаһ, иншаллаһ, 

Абдурахман, Сайд, Саад бин Вакас деген жоқ). 

Ұлттық аты-ж нді рәсімдеу туралы да ерте ой-

ланды. Бұл туралы «Айқап» журналы мен «Қазақ» 

газетінде ойлы мақалалар жариялады. Осы ретте 

мына жайтты ескерген ж н. Біріншіден, қазақ 

халқының этногенездік құрылымына сәйкес, 

к ші-қон, орнығу мен орналасу рулық-тайпалық 

жүйеде жүрді. «Жеті ата» қағидаты ұлт бірлігі 

мен ел тұтастығын сақтады. Сондықтан дәстүрлі 

фамилия ру және әулет атымен белгіленді. Мыса-

лы, Қанжығалы Б генбай, Қаракерей Қабанбай, 

Шапырашты Наурызбай, Кете Жүсіп, Құланаян 

Құлманбет. Екіншіден, әкесі мен атасының 

Мына сәйкестікті қараңыз: Сәкең Сирияға 

барып, білік-білімін жетілдіріп жүргенде, 

сондағы оқытушылар оған «Мұхтар» деп ат 

қойыпты. Дипломат оны «сайлау, сайланған» 

с здерінің баламасы ретінде түсіндіреді. Ал енді 

біз большевиктердің басып алуына байланысты 

Ташкенттен бас сауғалап барып 1917 жылы 27 

қарашада Қоқанда жарияланған Түркістан авто-

номиясын түпнұсқада «Түркістан мұхтарияты» 

деп аталғанын білеміз бе? Атау да, есім де – ниет. 

Сайлау – «таңдау» ұғымы секілді демократияның 

б лшегі. Мұхтар – «таңдаулы» деген мағынамен 

бірге «еркіндік», «азаттық» мәнін береді. Ендеше 

осы арқылы да С.Батырша-ұлының тағдырына 

ұлт тәуелсіздігі үдерісінің басы-қасында жүру 

бұйырыпты. Ал біз «Мұхтармен» к біне-к п 

М. уезовті байланыстырамыз. Мұқаңның да 

Алашпен, Түркістанмен, Ташкентпен, Орта Азия 

университетімен, тіпті «ұлы» ұғымымен (фами-

лия) ұштасатын тұсы аз емес.

Т

ағы сұрақ қоямыз: Сайлау Батырша-



ұлы әйгілі аты-ж нінен таяқ жеді ме, 

мақтау естіді ме?  лбетте, мың  ліп, 

мың тірілген халқынан тек мақтау естіді. Неге? 

Миллиондаған қандастары аты-ж ннің осы 

нұсқасын қаласа да, қоюға батылы жетпейтін. 

«Неге менің балам басқалардан б лек болуы 

керек? Ұлт қамын мен ғана жеуім керек пе?». Ой 

осы болатын. Тіпті 60-жылдары мемлекетаралық 

келісіммен Қытайдан бері  ткен қандастарымыз 

(оралмандардың 1-толқыны) фамилияларын 

тездетіп орыстандырып («ов» жалғап) алуға 

асықты. Оны айтасыз, ҚХР-да жүріп фами-

лиясына «ов»-ты жалғап алғандарды естіп, 

таңғалғанымыз бар...

Ноқтаға басы сыймаған Бәукең «ұлы» фами-

лиясы үшін безбүйрек советтен талай теперіш 

к ргені секілді, С.Батырша-ұлын да ресми 

билік, дипломатия саласы маңдайынан иіскей 

қоймаған. Эсседе жазылғандай, Қазақстан 

компартиясының 2-хатшысы О.С.Мирошхин 

«мұндай фамилиямен Орталық комитетке ал-

маймыз» десе, республика коммунистерінің 

 идеология хатшысы С.Н.Имашев «бос орын 

жоқ» деп, жақындатқысы келмеген...

Бірақ соған қарамай С.Батырша-ұлы  з 

біліміне сүйеніп талабынан қайтпады. Та-

лай жауапты қызметтің ішінде  зі қалаған 

дипломатияның к рігінен де  тті,  кілетті 

және Т тенше Елші де болды. Осылардың 

арасында 1991 жылы қазанда Біріккен Ұлттар 

Ұйымы Бас ассамблеясы сессиясында қазақ 

халқының тәуелсіздікке деген ынта-ықыласын 

ашық жария етуі бүгінде аңыз ретінде айтылады. 

Дипломаттың пікірі ТАСС телеграф агенттігі 

арқылы әлемге тарағанда, санасы «кеңестік ком-

плекстен» арылмағандар селт етіп шошығанын 

білеміз. 

Сәкеңнің және бір батыл қадамы 1993 жылы 

збекстанға Қазақстанның Т тенше және 

кілетті елшісі болғанда байқалды. Бұл – әлемге 

тарыдай шашылған ұлтымыздың (диаспо-

ра) жинақтала бастаған кезі. С.Батырша-ұлы 

збек еліндегі талантты қазақ азаматтарын 

туған Отанына шұғыл тартып, қағидатты ша-

раларды жүзеге асырады.  збекстан респу-

бликасына еңбек сіңірген архитектор-дизай-

нер, Қазақстанның Елтаңбасының авторы 

 Жандарбек Мәлібекұлына ҚР азаматтығын 

беріп, тарихи отанына алып келеді. Талай тарихи 

тұлғаларымыздың, сондай-ақ  Н. .Назарбаевтың 

бейнесін сомдаған  збекстан Мемлекеттік 

с ы й л ы ғ ы н ы ң   л а у р е а т ы ,   а т а қ т ы   с у р е т ш і 

бдімәлік Бұқарбаевқа да азаматтық әперіп, 

елге алдырды.

«Ұлы» фамилиясы  мірлік ұстанымын 

анықтаған қайраткер, дипломат, ғалым Сайлау 

Батырша-ұлының азаматтық тұлғасы туралы 

к п айтуға болады. Бір тағылым еске түсіп 

отыр. Тәуелсіздік жылдары Қазақстанның 

халық жазушысы, Еңбек ері  біш Кекілбаев 

қазақша жазғандарына «Кекілбайұлы», орыс-

ша жазғандарына «Кекилбаев» деп қол қойып 

жүреді. Бірде С.Батырша-ұлы  бекеңнен: «Сіз 

бір мезгілде екі фамилия алып жүрсіз, сонда 

қайсысы тура?» деп сұрайды. Жазушы: « й, 

бауырым-ай, несін айтасыз? Ақыры сіздің 

жолыңызға түстік қой» деп жауап қайырады.

Сонымен, С.Батырша-ұлының ұлттық аты-

ж нге байланысты еңбегін, жалпы тұлғалық 

қасиетін былайша тұжырымдаймыз:

1. Ол – сонау 1964 жылы Шетелмен байланыс 

және достық қоғамының жауапты хатшысынан 

1990 жылы ҚазКСР Сыртқы істер министрінің 

орынбасары лауазымына дейін, тәуелсіздік 

тұсындағы барлық дипломатиялық қызметінде 

ұлт мүддесін бір сәт те ұмытпаған азамат.

2. Ол – 2002 жылдан бері барша ҚР Сыртқы 

істер министрінің кеңесшісі және Л.Н.Гумилев 

атындағы ЕҰУ халықаралық қатынастар 

факультетінің профессоры ретінде дипломатия 

теориясын тәжірибемен ұштастырып жүрген 

білікті маман, осы салада қазақ тіліндегі тұңғыш 

рет жазылған «Дипломатиялық қызмет және 

халықаралық қатынас» атты оқулықтың авторы.

3. Ол – елдің ана тілін, ата дәстүрін, т л 

мәдениетін, тағылымды тарихын жеке үлгісімен 

қорғап, сақтап, дамытып жүрген отаншыл тұлға. 

Астана қаласы «Мемлекеттік тіл» қозғалысының 

т рағасы.

Міне, осы бағалар А.Байтұрсынұлынан 

басталып, Б.Момышұлымен  ркенделіп, 

 С.Батырша-ұлымен жалғасатын ұлттық аты-ж н 

қадірін білу жолындағы қағидаттың  міршеңдігін 

айқындай түседі.

Б ү г і н   Т ә у е л с і з д і к   м ұ ғ д а р ы н д а 

 А.Бай тұр  сынұлының  ақ  жолына  түсіп,  аты-ж -

ніне саналы түрде «- ұлы, - қызы» деген дәс-

түрлі қосымшаны алған азаматтарымыздың 

ұ с т а н ы м ы н   –   о т а н  ш ы л д ы қ   с а н а - с е з і м і 

к терілгені деп білеміз.



Дихан ҚАМЗАБЕКҰЛЫ,

 

Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық 

университетінің проректоры,

ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі,

филология ғылымының докторы, 

профессор

Арменияда сақтаулы тұрған қазақ тарихынан сыр 

шертетін к не қыпшақ тіліндегі қолжазбалардың 

к шірмелері Астанадағы Ұлттық академиялық 

кітапханасының қорын толықтырыпты. Бұл 

қуанышты хабармен Қазақстан Республикасы 

Ұлттық академиялық кітапханасының директоры 

Үмітхан Мұңалбаева  зінің Фейсбук әлеуметтік 

желісіндегі парақшасында б лісті. 

–   А р м е н и я   е л і н д е г і   М а т е н а д а р а н   к н е 

қолжазбалар институты әлемдегі үздік мәдени 

орталықтың бірі болып саналады.  сіресе мекеме 

ежелгі к не кітаптар қорымен ерекшеленеді. Сол 

сирек кітаптар қорында біздің тарихымызға қатысты 

қыпшақ қолжазбаларын кездестіруге болады.

Армян-қыпшақ қолжазбасын ғалымдар он 

тоғызыншы ғасырдан бастап зерттеуді қолға алыпты. 

Бұндағы қолжазбалар теріге де, матаға да, тастарға да 

жазылған. Институтта тарихи жазбаларды қалпына 

келтіретін арнайы зертхана бар, оның техникалық 

жабдықтары заманға сай. Жалпы алғанда институт 

қорында он жеті мыңнан аса қолжазба бар. Жүз 

мыңға жуық к не мұрағат құжаттары да сақталыпты. 

Ал ежелгі кітаптар саны екі мыңнан асады екен. Елге 

әкелінетін к не қолжазбалардың ішінде «Сборник 

диакона Сагака. Кипчакский текст – рассказ диа-

кона Дзерига, сына Нигола, о борьбе против моно-

физитства», «Сборник диакона Богдана», «Сборник 

Аведика», «Молитвенник диакона Миско, сына 

Мурада из Замостья, написанный по заказу Вар-

тана, сына старосты Сучавы барона Агопши, для 

дочери Зофии» секілді кітаптар бар, – деп жазыпты 

Ү.Мұңалбаева. 

Қолжазбалар к шірмесінің еліміздің Ұлттық 

академия лық кітапханасына әкелінуі қуанышты 

жайт. Аталған құнды мұраларды зерттеп-зерделей 

түссек, тіліміз бен мәдениетімізге қатысты маңызды 

жазба деректер табылатыны с зсіз. 



Жамал С РСЕНОВА

Каталог: wp-content -> uploads
uploads -> Лекция: 20 Семинар 10 СӨЖ 30 соөЖ 30 Аралық бақылау 4 Консультация 2 Емтихан: 3
uploads -> МазМұны. Содержание жоғары білім. Высшее образование
uploads -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
uploads -> Л т т ы о а м д ы – с а я с и ж у р н а л журнал 1976 жылы Халықтар Достығы орденімен, 2002 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын Жұлдыз», 2008 жылы Қазақстан Журналистер Одағының сыйлығымен марапатталды
uploads -> Өмірбаяны Ол қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданы жерінде 1897
uploads -> Филология кафедрасы
uploads -> 46-ғылыми-әдiстемелiк конференция материалдары
uploads -> Ғылыми-танымдық конференция Қалмақтөбе көрінісі
uploads -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі

жүктеу 0.94 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет