Әдебиетке адалдық Жан азабы



жүктеу 0.94 Mb.
Pdf просмотр
бет10/11
Дата25.04.2017
өлшемі0.94 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

МОНШАДАҒЫ ОҚИҒА 

немесе Ібітанов Еркін ақынның 

бір әзілі туралы 

Еркін ақын, еркінсінген ер ақын,

Құрдас десе к зі оттай жанатын.

Ерекеңнің еркелейтін достары,

Қара Жақан, момын Жақан болатын.

Жақан ағам лауазымды тұлға еді,

Қызметте аты озған ілгері. 

Тек Ерекең «қара Жақан» дейтұғын,

згелердің келмейтұғын тілдері.

Жақан аға елпілдеген жан еді,

Таңдай таза тұнық еді әлемі.

Жанарынан т гілетін мейірім,

Қараторы к рінетін сәл  ңі.

Жүрегі оның аппақ қардай болатын,

зін- зі ұстамайтын дара тым.

Қол балаша жүгіретін сол ағам,

Хабарласса Еркін дейтін нар ақын.

Ерекең де қадам басар еркіндеп,

Кездерінде оңашада «желпінбек».

Таситынмын суларын да, «уларын»,

Бастығыма жағу үшін елпілдеп.

зілдесіп, қарқ-қарқ күліп, қос пері,

(Ұмытылмапты «қызықтары» естегі).

Ерекеңнің «буырқанып» б скені,

Қос құрдастың жарқылдаған хош-к ңілі.

Бәрі-бәрі к з алдымда,  шпепті,

Екі құрдас, екі ағам, қос текті.

Екеуінің әзіліне қанықтым,

Жастық шағым мағынасыз  тпепті.

...Бірде екеуі бара қапты моншаға,

Буланыпты «сыпыртқымен» жан сала.

Жақан ағам сыр айтыпты досына,

Қарашы сен, «қара емеспін» соншама?!.

Рас депті,  Еркін ағам, ер ағам,

Бекер сені «қара Жақан» санағам?.

ңің ғана қара екен, бүгіннен

«Қара бетсің», құтқарайын жаладан.

Екеуі де бұл жалғанда жоқ бүгін,

(К ңілімде сол бір шақтар, тәтті күн).

Жақан ағам бейнесі жүр жүректе,

Ерекеңнің аңсап жүрмін текті үнін.

Жылдар  тті... екі арада қаншама,

(Жыр боп туды, жүрегім де аңсады, ә).

Екеуін де есіме алып, мәз болам,

Бара жатып іргедегі моншаға.

ТОБЫҚ ЖАСЫРУ 

ОЙЫНЫ 

Қандай ғажап қазағымның дәстүрі,

Тектілері бұзған емес еш бірі.

Бірақ с зден бастау алар қастығы,

Бір-ақ с збен бекемделер достығы.

Бүгінгі с з тобық жайлы жасырған,

Шын оқиға естіген сол досымнан.

«Елін тапқан» бала кезгі бірге  скен,

Сол «тобығын» сұрағаны тосыннан.

...Қатар  скен достар еді тебісіп,

Сәл к рмесе сағынысар к рісіп.

Ардақтапты ата-баба дәстүрін,

Тобық «жасырып» әзілдесер келісіп.

Бұл дәстүрде адалдық бар, тектілік,

Және қажет аса сақтық, ептілік.

«Кәне менің тобығым бер» десе егер,

Бергенің ж н мейлі тамақ жеп тұрып.

Мейлі қайда, күн бе, түн бе,  бәрібір,

(Сұра Алладан жайсіз сәтті әрі қыл?!).

Ұсына алсаң биік сенің мәртебең,

Бере алмасаң «бейшарасың» әрі «құл».

Құтылуға құлдығынан сол жанның,

Тәрк етуге тиістісің «бар малды».

Аз дегенде ат мінгізіп құтылдың,

Малды қойшы, аңғалдықтан алдандың.

Жеңілдің бе,  терсің-ау парызды,

Кім арқалап жүрсін сол бір қарызды.

Тобық ойыны жалғасады әрі қарай,

Шын достықтың куәгері тәрізді.

Енді Сіз де ұсынасыз шын досқа,

(Емен-жарқын шалқитын сәт бір басқа).

Тобық алған «томсырайып» жүреді,

«Тобық» сұрап сүрінтер деп «бұл қасқа».

 Оңтайлы сәт іздейсің де, «құлатар»,

«Жалғыз оғың» қансонарда бір атар.

Іскер досым неміс досын іздепті,

Қиыр шетте жатқан елге бара қап.

«Неміс-қазақ» қарқ-қарқ күліп, қарсы алып,

Бас ұсынды қазақшалап мал сойып.

Есіне алды сонау ғажап күндерді,

Жанарына жас ілдірді тамсанып.

Ілкі сәтте бұрылды да досына,

К теріліп к ңілінің хошы да.

Қайда менің «тобығым» деп сұрады,

Қалай ғана келген осы ой басына?!.

«...Тауып берсем, тұлпар түгіл, тайың жоқ,

Қайтара алмай қалмағын дос, уайым жеп...»

«Салттан құлап к ргенім жоқ» деді ол да,

Ауладағы «мерседесім» дайын деп.

... Міне досым, сол баяғы тобығың,

Бір сен үшін қаншама жыл «қорыдым».

Текті қазақ сен екенсің, шынымен,

Саған деген сағыныш бұл бауырым.

Қайтсаңшы дос, қазағыңа еліңе,

Достарыңның қоңталсып тұр т рі де.

Бас қосамыз баяғыдай бәріміз,

Жиі-жиі  еске аламыз Сені де...

Еліңе қайт... сен жеңілдің, мен жеңдім,

(Мен де  зіңнен сан жеңіліп к ргенмін).

Қол ұстасып қайтайықшы ауылға,

Құдай қолдап, іздеп бәлкім келгенмін...

Бұл да бәлкім Алла алдында бір міндет,

Айту парыз туған жерге жүргін деп...

...Қимай-қимай қоштасыпты, жеңгені,

Досы  сыйлаған «мерседесін» тізгіндеп...

ДОСТАРЫМНЫҢ 

ЖАРЛАРЫ 

Достарымның жарлары... достай қымбат барлығы,

Жүрегіме нұр сыйлар жүздескенде әр күні.

Қиын сәтте қаумалап қасымнан кеп табылса,

Кеңіп сала береді бұл Жалғанның тарлығы.

Достарымның жарлары... достарымдай тым ыстық,

К ңілдері кіршіксіз маған деген туыстық.

Бір к теріп келеміз қуанышты, қайғыны,

Қара нанды б лісіп, қара суды бір іштік.

Достарымның жарлары... кей достардан артық та,

Пенделігін байқатпас жарын алып қолтыққа.

Кеңейтеді  рісін,  ркендетіп ұрпағын,

Маздатады ошағын, отбасында ол – Тұтқа.

Достарымның жарлары...Ар, Ұяттың айнасы,

Ойлантпайды оларды дүниенің пайдасы.

Жағасына жарының кір жуытпас, досымның,

Ең сенімді серігі  мір дейтін жолда осы.

Достарымның жарлары...мен солармен мақтанам,

Келін болып кеше олар табалдырық аттаған.

Ата-енесін сыйлады, ардақтады ел-жұртын,

 Алғысынан солардың орнағандай бақ та оған. 

Достарымның жарлары...әз  жесі бүгіннің,

Шүпірлеген бүлдіршін, сүйіктісі «құлынның».

Мама қаздай мамырлап, жүрген жері той-думан,

 Анаңыздай алдына келер кейде жүгінгің.

Достарымның жарлары...достарымның жарлары,

Достарымдай тым ыстық, балдай тәтті бар дәмі.

Достарымның жарлары... ұлы Аналар қалдырған, 

Жалғасындай ғажайып сол бір сара жолдағы... 

АЛМАТЫ


Жуырда Қыздар университетінің ұстазы, Ы.Алтынсарин атындағы төсбелгінің 

иегері, филология ғылымының докторы Руда Зайкенованың «ХХ ғасыр 

басындағы əдебиет жəне Алаш ұстанымы» атты кітабы жарық көрді. 

Ғалымның бұл еңбегі ХХ ғасырдың басындағы тəуелсіздік жолында мерт 

болған Алаш қайраткерлерінің ұлттық ұстанымына негізделген. Онда ХХ 

ғасырдың басындағы əлеуметтік жағдай мен рухани өмірдегі  өзгерістер жəне 

сол кезеңнің қайталанбайтын тұлғалары арқылы ұлттық дамудың көркемдік 

кеңістігі ғылыми-əдістемелік тұрғыдан сарапқа салынған. 

11

№14 (1376)

6 – 12 сәуір

2017 жыл


АНА ТІЛІ

ХАТ ЖОЛДАРЫНАН



АТАМЕКЕН

(Басы 1-бетте)

Елбасы Н.Назарбаевтың мына-

дай бір с зі бар: «Сарайшық топы-

рағы қасиетті,  йткені исі түркі 

әлеміне ортақ Алтын Орда хан-

дары Тоқта, Жәнібек, Бердібек, 

ноғайлының билеушісі Оқас, одан 

бергі Қасым хан сияқты атақты хан-

дарымыз бен батырларымыздың 

жаны мәңгілік жай тапқан жер, оны 

еліміздің алғашқы Пантеоны десек 

те болады».

Шын мәнінде Сарайшықтың 

қазақ халқының тарихында ала-

тын орны ерекше. Археологиялық 

қ а з б а   ж ұ м ы с т а р ы   ж ү р г і з і л г е н 

к не қаланың орны бұл күндері 

Жайықтың суына жұтылып ба-

рады. Оның мүлде жойылып кету 

қауіпі туғалы қашан. Сондықтан 

да археологиялық ғалымдар дабыл 

к теріп, алаңдаушылық білдіруде.

Астанадағы конференцияның 

алдында Атырау қаласында Сарай-

шық ты сақтап қалу ж нінде үлкен 

жиын  ткен екен, сол негізде об-

лыс әкімі Нұрлан Ноғаев бастаған 

бір топ азамат Ұлттық мұражайда 

ұйым дастырылған  халықаралық 

«Сарайшық қалашығын зерттеу, 

с а қ т а у   ж ә н е   м ұ р а ж а й л а н д ы р у 

мәселелері», Санкт-Петербург заң 

шығарушы жиналысының депу-

таты, тарих ғылымының докторы 

Алексей Ковалев «Археологиялық 

мұра және заң шығару мәселелері» 

туралы  баяндамалар жасап, ой 

б лісті.


Ал профессор Мадияр  Елеуов 

Қ а р а т а у д ы ң   а й н а л а с ы н д а ғ ы 

қалалар, Жамбыл облысындағы 

Ақт бе қалашығының, К.Ақышев 

атын дағы археология институтының 

директоры Марал Хабдулина Аста-

наның іргесіндегі «Бозоқ» қалашы-

ғы ның қазіргі жай-күйін баяндады. 

Олардың тағдыры да Сарайшыққа 

ұқсас.


 Негізі археология ілімінде ортақ 

мәселелер к п. Оны бірлесіп зерт-

теуден ұтпаса, ешкім де ұтылмайды. 

Мәселен, археологиялық мұра ту-

ралы айтқанда Санкт-Петербургтен 

келген қонақ археологиялық қазба 

орнындағы бар байлық мемлекеттің 

меншігі болуы керектігін, заң оны 

қатаң қорғауы тиіс екенін алға тарт-

ты.  йткені жекелеген адамдар  з 

беттерінше тарихи мұраларға қол 

сұғып, тонаумен айналысады. Ресей-

де ондайларға қатаң шара қолдану 

жағдайы қарастырылған екен.Бұл 

біздің елімізде де батыл жүзеге асы-

рылуы керек. 

Мәселенің сан қыры ортаға са-

лынып, назар аударатын сан алуан 

пікірлер жиналғандар к ңілінен 

шықты. Егер Сарайшықты сақтауды 

нақты жүзеге асырып, оны аспан 

астындағы ашық мұражай ретінде 

халық игілігіне ұсына білсек, тарихы 

терең ежелгі қала туристер ат басын 

бұратын бірден бір тартымды орын 

болмақ.


Біз үзіліс кезінде әл-Фараби 

а т ы н д а ғ ы   Қ а з а қ   ұ л т т ы қ   у н и -

верси тетінің профессоры, тарих 

  ғ ы   л ы м ы н ы ң   д о к т о р ы   Б е р е к е т 

Кәрібаевты с зге тартқан едік: 

– Қазақ  ркениеті, Қазақстан та-

рихы, Қазақ хандығы  туралы айтатын 

болсақ, к бінесе қалалық мәдениет 

т ңірегінде Сыр бойындағы және 

Оңтүстіктегі, Жетісудағы қалалар 

туралы әңгі мелейміз. Батыстағы 

қалалық мәдениет – Сарайшық ту-

ралы айтыла бермеуші еді. Себебі, 

лкей Марғұлан зерттеп кеткеннен 

кейін оған археологтардың күрегі 

к п тие қоймаған екен, – деді ол. – 

Сарайшық Алтын Орданың алғашқы 

кезеңдерінде-ақ саяси әкімшілік 

о р т а л ы қ   р е т і н д е   к з г е   т ү с к е н . 

Еуропалықтар кезінде Сарайшықты 

Азияға шығатын қақпа деп бағалаған. 

Ал мен бұл азиялықтардың Еуропаға 

шығатын қақпасы болды деп айтар 

едім...


1513 жылға дейін Сыр бойын-

дағы қалалардың барлығы Қазақ 

хандығының құрамына қосы лып 

болды. Дегенмен, Қазақ хан  дығының 

күшеюі құрамына Сарайшық қаласы 

қосылғаннан кейін толық жүзеге 

асты. Сол заманның тарихшылары 

«Дешті Қыпшақты Қасым хандай 

ешкім басқара алған жоқ. Халқының 

саны 1 миллионнан асты, әскері 

300 мыңға жетті» деген баға берді. 

Қасым ханның тұсында Сарай-

шық Қазақ хандығының саяси-

әкімшілік орталығы болды. Атақты 

тарихшы Қадырғали Жалайри: 

«Қасым хан Сарайшық қаласында 

жерленген» деп жазып кеткен. Бұл 

тарихи факт. Сарайшықты сақтау, 

болашақ ұрпаққа мұра ретінде 

қалдыру  ркендеуіміздің, рухани 

дамуымыздың бір негізі болып та-

былады».


Күні бойы осындай ортақ пікірге 

келген ғалымдар конференция 

қо рытындысында арнайы қарар 

қабылдады.



Ғазиз ЕСЕМБАЕВ, 

«Ана тілі» газетінің 

меншікті тілшісі

АСТАНА


ХАН ОРДАЛЫ 

САРАЙШЫҚ

күшті болып отыр. Осыған орай, 

қалашықты сақтау және қалпына 

келтіру мәселелері  зекті. Бұл 

проблемаға біз білікті шетелдік және 

отандық ғалымдардың назарын 

 аударуымыз керек» деді ол.

Министрдің айтуынша, 2015 

жылдан бері Сарайшық қала шы ғы-

ның археологиялық екерткіш терін 

реставрациялау және консерва-

циялау ісінің сметалық-жобалау 

жұмыстары әзірленіп, биыл консер-

вациялау жұмыстары жүргізіледі, 

алдағы жылы іс жалғасын табады.

Айта кету керек, Сарайшық 

қ а л а ш ы ғ ы н ы ң   о р н ы   1   г е к т а р -

дай жерді алып жатыр. Жайық 

зенінің оң жағалауында, Аты-

рау қаласынан 55 шақырым жерде 

орналасқан. Археологиялық қазба 

жұмыстарының нәтижесінде одан 

Алтын Орда дәуірінің қалалық 

мәдениетінің бай материалдары 

табылған. Қазба жұмыстары бары-

сында темір мен сүйектен, қоладан 

жасалған бұйымдар, фарфор ыдыс-

тар, қыштан жасалған дүниелер 

шыққан. Сәулетті сарайлар мен мон-

ша, медреселер болғанын ғалымдар 

дәлелдеп отыр.

конференцияның бел ортасында 

отырды.  йткені Сарайшықтың 

ендігі тағдыры облыстағы осындай 

жанашыр, рухты азаматтардың 

қ о л ы н д а   т ұ р ғ а н ы   т ү с і н і к т і . 

Қазірдің  зінде әкімнің баста-

масымен Сарайшық қалашығы 

маңайындағы жағалау бекітіліп 

жатқан к рінеді. Бұл үшін облыс 

бюджетінен 1 миллиард 60 мың 

теңге қаражат б лінген.

 Халықаралық ғылыми кон-

ф е р е н ц и я н ы   а ш қ а н   М ә д е н и е т 

және спорт министрі Арыстанбек 

Мұхамедиұлы заманында Батыс 

пен Шығысты жалғастырған Ұлы 

Жібек жолындағы маңызды сауда 

орны әрі мәдени орталық болған 

Сарайшық туралы деректер араб, 

парсы елдерінің, батыстағы жұрттың 

жазбаларында кездесетінін атап  тті.

«Дегенмен, Сарайшық қала-

ш ы   ғ ы н а   т а б и ғ и - к л и м а т т ы қ , 

антропогендік факторлардың әсері 

Е г е р   б ұ р ы н   С а р а й ш ы қ т ы 

П.Паллас, Ф.Гебель сияқты еуропа-

лық ғалымдар, Рычков, Левшин, 

Ка рамзин сияқты орыс ғалымдары 

зерттесе, одан кейін  зіміздің ғұлама 

ғалым  лкей Марғұлан зерттеу ны-

санына айналдырды. Ұстазының ісін 

археолог, тарих ғылымының докто-

ры Зейнолла Самашев жалғастырды. 

Сол кісінің айтуынша, бүгінде 

қаланың нақты аумағын белгілеу 

қажет.  йткені к п нәрседен айры-

лып қалған екенбіз. 1989 жылдан 

бері ғана қалашықтың 60 метрдей 

жері Жайыққа жұтылып кеткен.

Конференцияда Ресей ғалым-

да ры – тарих ғылымының док-

торы, Миклухо Маклай атында-

ғы этнология және антропология 

институтының жетекші ғылыми 

қызметкері Эмма Зиливинская 

«Ал тын орданың қалалық тарихын 

зерттеу мәселелері», тарих ғылымы-

ның кандидаты Вячеслав Плахов 

Адамдардың к пшілігі кісі ауырмай және қартаймай 

тұра алмайды деген қате түсінікте. 

Дегенмен, ұзақ  мір сүру үшін белгілі шарттарды 

орындау қажет. Тіршіліктегі парасатты мақсаттарға 

қарап, адам дарға игілікті қызмет к рсетудің  зі 

жағымды қуат к зін тудырады. Ем қонбайтын ауру 

жоқ деп бекер айтылмаған. Сырқаттардың пайда болу 

себептері немесе емдеу амалдары мен тәсілдері бүгінгі 

таңда үлкен мәселе. Сондықтан да, әрбір адам  з 

денсаулығына мұқият қарағаны дұрыс. 

Биологияның негізгі б лім-

дерінің бірі болып табылатын 

зоология жан-жануар лар тура-

лы ғылым. Жан-жануарлар ды 

суреттеу ең ежелгі замандар дан 

белгілі. Ежелгі Қытай, Үнді с-

тан да жануарлар туралы кі тап-

тар шығарылған.

Ғылым ретінде зооло-

гия Ежелгі Грецияда дүниеге 

келген әрі Аристотельдің есімімен байланысты. 

XVIII ғасырдың аяғына қарай, Ж.Бюффоның, 

Ж.Ламарктың еңбектерінің арқасында зоология 

білімнің сындарлы жүйесіне айналды. Аталған 

ғылымды дамытуға орыс ғалымдары К.Бэр, 

И.Мечников, А.Ковалевский және т.б. айтарлықтай 

үлес қосты. Қазақстанда зоология ғылымы  ткен 

ғасырдың отызыншы жылдарында, КСРО Ғылым 

академиясының қазақстандық базасында зооло-

гия секторы құрылғаннан кейін дами бастап, 1943 

жылы Зоология институты ашылған соң одан әрі 

ркендеді.

Тас дәуірінің адамы үңгірдің ортасында жанып 

жатқан оттың шет жағасында с нген шала к мірді 

ала сап, тас қабырғаны алғаш рет сызып к рген сәтті 

қарындаштың жарыққа келген күні деп есептеуге әбден 

болады. 

Ежелгі дүниеде, мәселен Ассирия мен Вавилонда 

саз тақташаларға үшкір таяқшалармен жазып, арты-

нан оларды кептіреді екен. Ал римдіктер ағаш тақта-

шалардың сыртына балауыз жағып, оған «стилус» деп 

аталатын арнаулы таяқшалармен жазған к рінеді. 

Қағаз жасау игерілгеннен бастап әлгіндей 

таяқшалардың дәурені  тті. Енді жазудың басқа 

бір әдісі керек болды. С йтіп, XIII ғасырда металл 

қарындаш пайда болды.



С а р ы м с а қ т ы ң   ш и п а л ы 

екенін барша жұрт біледі, 

с йте тұра оның иісін жақсы 

к рмейді. Осыған қарамастан 

дәрігерлер күнделікті тамаққа 

әр адам бір сарымсақ қосып 

жеуі керек деп кеңес береді. 

С а р ы м с а қ т ы ң   қ ұ р а -

мында болатын табиғи екі 

антибиотик он бес түрлі 

кінәратты бактерияларды құртады екен. Са-

рымсақтың тәбетті ашатыны, бас ауруын баса-

тыны, салқын тигенде ем екені ежелден белгілі 

болған. Қазір ревматизм, гепатит делінетін 

ауруларға қарсы, зәр жүргізіп, қақырық түсіретін, 

қырқұлаққа қарсы қасиеттері, баспаға, тұмауға 

қарсы шипасы бар екені де халық ем-домында 

бұрыннан белгілі. Кейінгі кезде сарымсақтың 

қанның артериялық қысымын азайтып, қандағы 

холестерин деңгейін т мендететіні, қан тамыр-

ларында тромбылардың пайда болуына қарсы 

әрекет ететіні мәлім болды. 

Тонын шешсең жылатады, 

К здің жасын бұлатады.

Білгірлер мен тілгірлер тілдесті, 

Тілгірлермен түрлі елдер тілдесті.

(Пияз)

ЖАСЫРДЫМ ЖҰМБАҚ



ҚАЙТАЛАП КӨРІҢІЗ

Салауатты өмір салты

Жануарлар әлемі - құпияға толы

Жазу өнері

Сарымсақтың қасиеті

АДАМ ҚҰПИЯСЫ

БІЛГІМ КЕЛГЕН МАМАНДЫҚ 

ҚЫР-СЫРЫ МОЛ ДҮНИЕ

ӨСІМДІКТЕР ӘЛЕМІ 

Д ңгелек табаққа дыбыс 

жазуды алғаш ойлап шығарған 

француз Шарль Кро болған. 

1877 жылдың к ктемінде ол 

Француз ғылым академиясына 

з ұсынысын конвертке салып 

жібереді, ал бұл конверт сол 

жылдың аяғында ғана ашылады.   

Осы кідірістің қырсығынан 

Кроның ашқан жаңалығы жай-

ына қалады,  йткені нақ сол 8 айдың аралығында 

америкалық Т.Эдисон да осындай ұсыныс жасап, 

күйтабақты ойлап шығарған адам болып тарихқа жа-

зылады. Күйтабақ бастапқыда целлулоидтан жасалды.  

Сонымен қатар таусағыз, эбонит талай материал да  

бірінен соң бірі сыналды. Тіпті шоколад күйтабақтар 

болған деседі. Алғашқы күйтабақтарға дыбыс бір 

бетіне ғана жазылатын, 1903 жылдан бастап қана  екі 

бетіне де жазылатын болыпты. 



Күйтабақты кім ойлап тапқан?

АРТЫҚ БОЛМАС БІЛГЕНІҢ 

ҚҰРАҚ КӨРПЕ

  зірлеген Нұрлан ҚҰМАР

Киім және сәндік айшықтар 



Сән әлемінде жазулардың маңызы ерекше. 

Жазу  нері сәннің түрлі саласында пайдала-

ны лып келгені тарихтан белгілі. Сәндік жазу-

лар дың қолданылу аясы әрқилы. Мәсе лен, 

киімдегі жазулар жарнамалық белгіден тарай-

ды. Жастар санасынан орын алған сән дік жа-

зулы киімдерді де осы қатарға қосуға болады. 

Қазіргі қоғамдағы киім стилінде сәндік жа-

зуы бар киімдер брендке айналып отыр.  сіресе 

романтикалық және спорттық стильдегі киім 

үлгілерінде сәндік жазулар к птеп қолданылады. 

Қоғамдық ортада, к ше сәніне ыңғайлы 

киімдердің к пшілігі жазулармен безендірілген. 

Олар бояуымен, дизайн арқылы ерекшеленумен 

қатар мағынасы жағынан да назар аудартады. 

К бінесе ағылшын тіліндегі с здер жастардың 

к ңілінен шығатыны байқалады.  

Сәндік жазулардың мағынасына үңілсек, 

зге елдердің жетістігін танытатын с здер жиі 

жазы лады. Сол елдің  німі болмаса да, дамы ған 

елдердің қалаларының аты, әртүрлі маркалар, 

мультфильмдер,  нер жұлдыздары, фраза-

лық с здер жиі кездеседі. Жеңіл мағыналы 

с здер ден патриоттық не рухани-адамгершілік 

бағыттың ізі байқалмайды. Бір ескеретіні, «Аста-

на», «Қазақстан» с здерінің кездесуі к ңілге 

қонғанымен, жастар ондай с здермен әрленген 

киімдерді спорттық стиль ретінде қабылдай-

тыны  кінішті. Ал біраз жазуды аударып к ретін 

болсақ, «dream – арман», «look  book – кітап 

қарау», «hot summer – ыстық жаз», «ceft my heart 

in Manhattan – менің жүрегім Манхэттенде  мір 

сүреді», «coffee, tea, fancake and you – кофе, 

шай, сүйікті торт және сен», «Soho spring street – 

Сохо-к ктемгі к ше», «rose and cocaine –  раушан 

және кокаин», «casual chik – кездейсоқ сән», 

«spiderman –  рмекші адам», «nike – найк», 

«mango – манго» және  т.б. Кейбірінде, тіпті  

мағынасыз с здер жазылған. Қайсыбір с здерге 

терең үңіле білсе, тарихи ақпар беретіні де бар. 

Жалпы мұндай киімдер жастардың да, тіпті орта 

жастағы адамдардың да к ңілінен шығып жа-

тады. Бірақ к пшілігі ол с здердің мағынасын 

түсіну былай тұрсын, не жазылғанын елеп те 

жатпайды. 

Сәндік жазулы киімнің  зге киімдерден 

г рі к з тартатыны белгілі. Олар адамның пси-

хологиясын, эстетикалық, эмоциялық жағ-

дайын тануға мүмкіндік береді. Түрлі жазуы 

бар дизайнды киімдер жастардың талғамынан 

шыға ды екен, демек, отандық тігін фабрика-

лары, ди зайнерлер  з  німдеріне қазақ тілінде 

гуманистік, патриоттық с здерді жазуы тиіс деп 

білеміз. Қазақша с здер жазылған киімдерді 

тұтынуға жастар әлдеқашан дайын, алайда 

тапсырыс арқылы киімге жазу жаздыруды әр 

адамның қалтасы к тере бермейді. 

К ру арқылы, ең алдымен, эстетикалық әсер 

алатын болсақ, киім үлгісіндегі жазу, суреттер 

адамның табиғатымен үндесу арқылы  зара 

белгілі бір мәнге айналады. Ар-ұят, адамгершілік, 

патриоттық туралы с здер жазылған киімдер 

оны киген жастардың иманды кейпін ғана та-

нытып қоймай, айналасына да жағымды әсер 

қалдырады.    

Қазірде мектеп жасындағы балалардың 

оқу-құралдарының сыртқы мұқабасындағы су-

реттер де сәнге айналып бара жатқаны белгілі.  

Сондықтан  киім үлгісіндегі сәндік жазулардың 

жас жеткіншектердің тәрбиесіне елеулі ықпалы 

бар екенін естен шығармауымыз қажет.  Сайып 

келгенде, к зге елеусіз к рінетін сәндік 

жазулардың  зі санаға рухани бағыт беріп, түрлі 

еліктеушіліктен сақтандыратынын к рсетеді. 

«Мәңгілік Елдің» мәңгілік мұратын жүзеге 

асыратын перзенттері ұлт құндылықтарын 

ұлықтаудың қарапайым қарым-қатынастан 

 басталатынын естен шығармағаны ж н.   йткені 

белгілі бір дәуірдің философиялық, діни, саяси, 

эстетикалық теорияларында к рінетін метаұғым 

қатарынан киім стилі де  ерекше орын алады.  

«Тәрбие тал бесіктен басталады» демекші, 

қарапайым тәсілдің  зін құндылық ретінде 

ұстана білу – жастардың санасына тілге деген 

құрметпен  қатар, азаматтық-рухани тәрбие 

қалыптастырады.



Каталог: wp-content -> uploads
uploads -> Лекция: 20 Семинар 10 СӨЖ 30 соөЖ 30 Аралық бақылау 4 Консультация 2 Емтихан: 3
uploads -> МазМұны. Содержание жоғары білім. Высшее образование
uploads -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
uploads -> Л т т ы о а м д ы – с а я с и ж у р н а л журнал 1976 жылы Халықтар Достығы орденімен, 2002 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын Жұлдыз», 2008 жылы Қазақстан Журналистер Одағының сыйлығымен марапатталды
uploads -> Өмірбаяны Ол қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданы жерінде 1897
uploads -> Филология кафедрасы
uploads -> 46-ғылыми-әдiстемелiк конференция материалдары
uploads -> Ғылыми-танымдық конференция Қалмақтөбе көрінісі
uploads -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі

жүктеу 0.94 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет