Дипломдық жұмыстың өзектілігі


§ 3. ШЕТЕЛДІК ЖҮМЫС КҮШІН ТАРТУДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІҢ САЯСАТЫ



жүктеу 105.5 Kb.
бет4/9
Дата17.02.2022
өлшемі105.5 Kb.
#17325
түріДиплом
1   2   3   4   5   6   7   8   9
жеке енбек %орауWord
силлабус Криминалды психологлия, силлабус Рим құқығы
§ 3. ШЕТЕЛДІК ЖҮМЫС КҮШІН ТАРТУДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІҢ САЯСАТЫ

Еңбек көші-коны бүгінгі күннің әзекті мәселелерінің бірі. Әрбір мемлекет осы үрдісті реттеу және дамыту максатында, ең алдымен, оз мемлекетінің коші-кон саясатын анықтайды.

Қазақстан Республикасының коші-кон саясаты оз азамат-тарымыздың мүдделерін корғауға бағытталған. Қазақстан Рес­публикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Сындарлы он жыл» кітабында коші-кон саясатының ең алдымен, өз азаматтарымыз-дың мүддесін сактауға табан тіреуі керек екені айтылады'. Үлт-тык енбек нарығын, біздің азаматтардың экономикасын корғау жәніндегі пікірлері кейінгі кезде, Казакстан Республикасының көші-кон саясаты туралы түжырымдамасында, аймактық сая-

1 Н. Ә. Назарбаев. Сындарлы он жыл. Алматы: Атамұра, 2003. 68-бет.

сат туралы тұжырымдаларында және өзге де нормативтік актілерде көрініс тапты.

Коші-кон саясатынын макеаты — көші-кон процестерін бас-кару, тұракты демофафиялык дамуды камтамасыз ету, еліміздің мемлекеттік кауіпсіздігін нығайту және кошіп-крнушылардың кұкықтарын іске асыру үшін жағдай жасау.

Қазақстан Республикасының көші-қон саясаты мына кағидаттарға: көшіп-қонушылардың күкыктарын сактау мен корғауға, оларды нәсілдік, ұлттык, тілдік, белгілері, шығу тегі, діни нанымы, сенімі, белгілі бір әлеуметтік топка жататындығы бойынша кемсітушілікке жол бермеуге, коші-қон процестерін және халықаралық міндеттемелерді реттеу саласында зандар-дың ережелерін орындауды камтамасыз етуге; жергілікті халық пен көшіп-қонушылардың құкыктары мен занды мүдделерін камтамасыз етуге негізделеді.

Көші-қон ахуалының қазіргі жағдайына және даму перспек-тивасына талдау жасау; біріншіден, кеші-кон проблемаларын шешудегі басымдықтарды; екіншіден, өтпелі кезенде оларды шешуші негізгі бағыттарын, тетіктерін және көші-кон процес-терін реттеу жөніндегі бағдарламаны әзірлеуді және оны үзақ мерзімдік перспективаға әлеуметтік-экономикалықтүрақтылық пен елдің түракты дамуы кезеңіне іске асыруды айқындауға мүмкіндік береді. Көші-қон саясатының неғұрлым елеулі ба-сымдыктары: өтпелі кезеңнің мәселелерін шешу үшін Казак-стан Республикасы аумағында көшіп келуді бакылау жүйесін кұру және дамыту; эмиграция процестерін азайтуға және тұрақ-тандыруға, соның ішінде республиканың интеллектуалдық әлеуетінің кетуін болдырмауға жәрдемдесу; ішкі және сырткы еңбек көші-конын реттеуді камтамасыз ету; халықаралык еңбек нарығында казакстанның оркениетті ыкпалдасуын камтамасыз ету, Қазақстандык эмигранттар арасынан білікті мамандардың кайтып оралуын ынталандыру.

Еңбек көші-қонынреттеу. Орталык және жергілікті атқару-шы органдар шетелдік жүмыс күшін тарту мен пайдалануға ба­кылау жасайды:

1. Отандык еңбек нарығын корғауды.

2. Бос тұрған жұмыс орындарына казакстандык азаматтар-дын алынуына басым қүкықты камтамасыз етуді.

3. Қазакстан Республикасының аумағына келіп жатқан еңбекші көшіп-конушылар туралы жариялап отыруды, жүмыс

131

130


берушілердің шетел кызметкерлерін нысаналы пайдалану, енбек келісімшарттары талаптарын сақтауын қамти отырып, еңбек көші-кон проблемаларын шешуде өзара іс-қимылды күшейту жөніндегі шараларды жүзеге асыруы кажет. Заңсыз еңбек көші-қонына қарсы күрес жөніндегі шараларды жүзеге асыру және шетелдік кызметкерлердің жүмысы аякталғаннан кейін Қазақ-станнан уақытылы кетуіне және колданылып жүрген заңнама-ларды бұза отырып жүмысқа кабылданған шетелдіктерді жер аударуды бақылауды үйымдастыру.

Мемлекет орталық және жергілікті аткарушы органдар аркы-лы инфрақұрылым мен әлеуметтік саланы дамытудағы жауап-ты өз мойнына алады. Жеке меншік сектордың бәсекелестік қабілеті бар кәсіпорындарына жүмыс күшін тарту, кызмет-керлерді алу, оларды көшіру және түрмыс пен еңбектің қолаи-сыз жағдайлары ретінде жеңілдіктердің барлық түрлерін беру кәсіпорын есебінен жүзеге асырылатын болады.

Халыкаралық енбек нарығына Қазақстанның өркениетті ықпалдасуын қамтамасыз ету, эмигранттар арасынан білікті мамандарды қайтып оралуын ынталандыру.

Қазақстан Республикасы өзіне халыкаралық шарттар енгізген шектеулер шеңберінде өзінің экономикалык мүдце-лерін, ішкі еңбек рыногын коса, қорғау мақсатында сырткы көші-қонды реттеуді жүзеге асыратын болады.

Шетелдік жұмыс күшін тарту кезінде Қазақстан Республи­касы өзінің геосаяси және экономикалык мүдделерін басшы-лықка ала отырып, жоғары білікті, бағалы еңбекші кошіп-кону-шыларды және ішкі еңбек нарығында жеткіліксіз болып отыр-ған кәсіптер мен мамандык иелерін бірінші кезекте қабылдау-ды жүзеге асыратын болады.

Көші-қон саясатының сырткы саясат саласында міндеттері: ТМД-ға катысушылардың жанжалдарды болдырмау мен этни-калык және діни проблемаларды бейбіт жолмен шешу, көші-қон процестерін реттеу және көшіп-конушылар шыққан елдер-мен тиісті ақпараттар алмасу жөнінде Қазақстан Республика-сының мемлекетаралык шарттар жасасуы; коші-кон жөніндегі үлттықзаңнамаларынынүйлесімін жасау; Қазақстанның еңбек-кер көшіп-крнушылардың қүкықтары туралы екі жакты және көп жақты келісімге косылуы. Алайда, тұжырымдама шетелдік жұмыс күшін тартудағы саясатты аныктаса да, іс жүзіне бұл саясаттың максаттары жүзеге асуда деп айту киын.

3.1. Енбек коші-коііыііын казақстандық еңбек нарыгыныц жағдайына және үлттык заннамаға эсер етуі

Қазакстан Республикасы Ата заңында көші-қонды реттеудін занды негіздері бекітілген. 1993 жылғы кабылданған алғашкы Конституцияның 6-бабында: «Қазақстан Республикасы аума-ғында жүрген және оның азаматы болып табылмайтын адам-дар Қазақстан Республикасынын Конституциясында, зандарын-да және мемлекетаралык шарттарында белгіленген барлык күжаттар мен бостандыктарды пайдаланады, сондай-ақ барлык міндеттерді аткарады, бұған Қазакстан Республикасы зандарын-да және мемлекетаралык шарттарында кәзделген шектеулер кірмейді» делінген.

Қазакстан Республикасы тәуелсіздігін алғаннан бері, еңбек көші-кон катынастарын реттейтін заңнама мен езге нормативтік күкыктык актілер түбегейлі өзгерістерден өтті. Осы катынас-тарды реттейтін негізгі принциптер 1995 жылғы Конституция-ның 21-бабында көрініс тапты: «Қазақстан Республикасы аума-ғында занды түрде жүрген әрбір адамның, занда арнайы корсе-тілгеннен баска реттерде, оның аумағында еркін жүріп-түруға және түрғылықты мекенді өз калауынша тандап алуға кұкығы бар».

Әркімнің Республикадан тыс жерлерге кетуіне кұкығы бар. Республика азаматтарынын Республикаға кедергісіз кайтып оралуына қүкығы бар. Сондай-ақ, Конституцияның 24-бабына сәйкес: «Әркімнің енбек ету бостандығына, кызмет пен кәсіп түрін еркін тандауына кұкығы бар». Сондай-ак, Конституция-нын 24-бабында былай делінеді: «Әркімнің еңбек ету бостан-дығына, кызмет пен кәсіп түрін еркін тандауға күкығы бар. Еріксіз еңбекке соттың үкімі бойынша немесе тотенше жағдай-да немесе соғыс жағдайында ғана жол беріледі». Демек, шетел азаматтары немесе азаматтығы жоқ түлғалар Кдзакстан аума-ғыңда еркін жүріп-түруға және белгілі бір еңбек кызметі түрімен айналысуға кұкылы дегенді білдіреді. Кдзакстан Республикасы Азаматтык кодексінің 2-тарауының 14-бабында: «Республика аумағында еркін жүріп-тұруға және түрғылыкты жер тандауға, республикадан тыс жерлерге еркін шығып кетуге және оның аумағына кайтып оралуға; заң кұжаттарында тыйым салынба-ған кез келген кызметпен айналысуға; дербес езі немесе баска азаматтармен және занды түлғалармен бірігіп, занды түлғалар



10-183
133

құру, заң кұжаттарында тыйым салынбаған кез келген мәміле жасасып, міндеттемелерге катысу құқығы болады» делінген. Еркін жүріп-тұру нормасы Казакстан Республикасы Прези-дентінің заң күші бар «Қазакстан Республикасындағы шетел аза-маттарының күкыктык жағдайы туралы» Жарлығында бекітілген 16-бапта: «Шетел азаматтары Қазақстан Республикасының ше­тел азаматтарының болуына рұқсат етілген аумағында еркін жүріп-тұра алады және Казакстан Республикасының зандарын-да белгіленген тәртіпке сәйкес тұрғылықты жер тандай алады. Жүріп-тұрудағы қауіпсіздікті камтамасыз ету, қоғамдық тәр-тіпті, халыктыңденсаулығы мен адамгершілігін сақтау, Казак-стан Республикасының азаматтары мен басқа да адамдардың күкыктары мен мүдцелерін қорғау үшін кажет болғанда, Казак-стан Республикасының бұған уәкілеттік берілген органдардың актілерімен белгіленеді» делінген.

Жоғарыда көрсетілгендей, шетелдіктердің еңбек қызметі Казакстан Республикасының Конституциясымен ғана емес, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Президентінің «Казак-стан Республикасындағы шетел азаматтарының қүкықтық жағ-дайы туралы» заң күші бар Жарлығымен (19.06.95); Еңбек тура­лы Заңмен (10.12.99); Казакстан Республикасының «Инвести-циялар туралы» Заңымен (8.10.03); Халыкты жұмыспен қамту туралы Заңымен (23.01.01) және де өзге де зандар мен заңға тәуелді актілермен реттеледі.

«Казакстан Республикасындағы шетел азаматтарының құқыктық жағдайы туралы» заң күші бар Жарлықта диплома-тиялық пен консулдық өкілдіктердің басшыларына және қызметкерлерініңартыкшылыктары мен иммунитеттері қарас-тырылмаған. Осы заңға сәйкес, шетел азаматтары Казакстан Республикасының зандары мен халықаралық шарттары белгі-леген негіз бен тәртіпте Казакстан Республикасында еңбек қызметімен шұғылдана алады. Шетел азаматтары жекелеген кызмет орындарына тағайындала алмайды немесе еңбек кыз-метінің белгілі бір түрімен, егер бүл кызмет орындарына таға-йындау немесе осындай қызмет түрімен шүғылдану Казақстан Республикасының зандарына сәйкес, Казакстан Республика-сының азаматтығына қатысты байланыста болса, шұғылдана алмайды.

Шетел азаматтары еңбек катынастарында Казақстан Респуб-ликасының азаматтарымен бірдей кұкыктарды пайдаланады және сол сиякты міндетті кепілдікте болады.

Казакстан Республикасында жүрген шетел азаматтары Казакстан Республикасының азаматтарымен ортак негіздерде демалыс алуға құкылы.

Шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ түлғаларға еңбек қызметінің белгілі бір түрлерімен айналысуға шектеуші жағ-дайларына жеке-жеке токталайық. «Мемлекетті к кызмет тура­лы» Казакстан Республикасы Президентінің заң күші бар Жар-лығының 14-бабы: «Шетел азаматтары мен азаматтығы жок түлғалар, олар өзгеше зандармен, халықаралық шарттармен, сондай-ак Президентімен көзделмесе мемлекеттік қызметке алынбайды». Нотариат туралы Казакстан Республикасы Заңының 6-бабы 1-тармағында: «Нотариус кызметін тек кана Казакстан Республикасының азаматы жүзеге асырады» делінген. Дәл осын­дай талаптар судья лауазымына, прокурорға т.б. койылған.

ТМД шеңберінде «Инвестициялық қызмет саласындағы ын-тымақтастык туралы» келісімде (24.02.93) еңбек қатынастары, соның ішінде жұмысқа кабылдау мен шығару, еңбек режимі мен еңбекақы төлеу жағдайлары, кепілдіктер мен өтемакылар тарап-тардын инвестициялары бар кәсіпорындарда инвестициялауды жүзеге асыратын мемлекеттің заңының жеріне сәйкес реттеледі деп көрсетілген.

Шетелдіктер өзге мемлекеттердің аумағында саяси күкық-тарды пайдаланбайды және белгілі лауазымға ие бола алмайды немесе мемлекеттік кауіпсіздікпен байланысты кызметтің түрлерімен шүғылдана алмайды. Казакстан Республикасымен Ресей Федерациясыныңарасындағы шартка сәйкес, Ресей Фе-дерациясында тұрақты тұратын Казакстан Республикасы аза-маттарынын кұкыктық мәртебесі туралы және Казакстан Рес­публикасында түрақты түратын Ресей Федерациясы азаматта-рының құкыктык мәртебесі туралы шартында тікелей келесі мәселелер көрсетілген, басқа тараптың аумағында түрақты тура-тын баска тараптың азаматтары келесі күкыктарды пайдалана алмайды:

а) жоғарғы мемлекеттік лауазымға және биліктің өкілетті органдарына сайлауға және сайлану;

б) бүкілхалықтык сайлауға қатысу (референдум);

в) дипломатиялык қызметтегі лауазымдарды, кауіпсіздік органдарындағы және ішкі істер органдарындағы лауазымдар­ды иемдене алмайды;

г) орталык аткарушы билік органдарында лауазымдарды, судья лауазымын, прокурор лауазымын иемдене алмайды;

135


д) облыстык, аудандык, ауылдык әкімшіліктің басшылары мен орынбасарларынын лауазымын иемдене алмайды.

Баска тараптың аумағында тұрақты тұратын баска тарап-тын азаматтары «Облыстык, аудандык, ауылдык әкімшіліктін кұрылымдык бөлімшелерінін басшылары мен орынбасарлары­нын лауазымын, сондай-ақ жергілікті аткарушы биліктің күра-мына кіретін комитеттерді баскару мен езге ұйымдарды баска-руды жүзеге асырады, тараптардын келісілген тәртібіне сәйкес» (4 б. 2, 3 т).

Шетелдіктердің міндеттерінің ішінде еңбек катынастарымен байланысты міндеті салык төлеу. Казакстан Республикасында занды түрде бекітілген салықтарды, алымдарды, міндетті төлем-дерді төлеу әркімнін міндеті мен борышы болып табылады. Жеке табыс салығын Қазакстан Республикасы азаматтары мен ше-тел азаматтары және азаматтығы жок тұлғалар төлейді.


жүктеу 105.5 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет