Дипломдық жұмыстың өзектілігі


ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫ МЕН ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫ



жүктеу 105.5 Kb.
бет3/9
Дата17.02.2022
өлшемі105.5 Kb.
#17325
түріДиплом
1   2   3   4   5   6   7   8   9
жеке енбек %орауWord
силлабус Криминалды психологлия, силлабус Рим құқығы
2. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫ МЕН ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫ

Социалистік мемлекеттердің нарыктык саясатка өтуі мен ашык саясатты жүргізгеніне байланысты дүние жүзінде жаңа геоэкономикалық жағдай өзгеріп, ұлттық экономикалардың бір-біріне тәуелділігі нығая түсті. Жаңа экономикалык үлгідегі катынасқа көшу барысында Қазакстанда еңбек нарығы елеулі өзгерістерге үшырады.

Еңбек нарығы - нарыктык экономиканың күрделі элементі. Егеменді Казакстан еңбекті халықаралыкреттеудің катысушы-сы болып табылады.

Еңбек қатынастарын реттейтін көп жакты конвенциялардың саны көп. Оларды бірнеше топтарға бөліп карастырамыз.

1-ші топ: Адам күқығы саласындағы жалпы танылған актілер - Адам қүкыктары туралы жалпы декларацияның (1948 ж. 10 жел-токсан) 23-бабында: «Әр адамның еңбек етуге, жұмыс түрін еркін тандауға, әділ және колайлы енбек жағдайына, жүмыс-сыздыктан корғалуына күкығы бар» делінген.

1966 жылғы Экономикалык, әлеуметтік және мәдени күкык-тар туралы пактінің 6-бабында: «Әр адам құндылығы тең еңбегі үшін. неңдей бір кемітусіз, тең енбекакы алуға күкылы. Әр адамға

кауіпсіз және гигиеналык талаптарға сай енбек жағдайлары қамтамасыз етілуі тиіс» делінген.

2-ші топ: Халыкаралык енбек ұйымы (бүдан әрі ХЕ¥) кабыл-даған халыкаралык коп жакты конвенциялардан түрады. Казак-стан Республикасы 1993 жылдан бастап ХЕ¥-нын катысушысы болды. Осы жылдан біздін республикамыз еңбекпен камту, еңбекті корғау, әлеуметтік корғаудың халыкаралык үрдісіне тартылды, өз кезегінде бүл үрдіс Казакстанның еңбек базасын жетілдірді.

Коп жағдайда конвенциялар адамдардын еңбекке күкығы мен колайлы енбек жағдайын іс жүзіне асыруына бағытталған. 1990 жылдың 1 каңтарында ХЕҮ № 169 Конвенцияны дайында-ды. 1919 жылғы Версаль бейбітшілік келісіміне сәйкес ХЕҮ күрылды, ол БҮҮ-ның арнайы мамандандырылған мекемесі. Негізгі максаты - еңбек жағдайы мен еңбекшілердің оміріне арналған конвенциялар мен үсыныстарды қабылдауға бағытта-лады. Ортаазиялык өнірде ХЕҮ окілдігі Алматьща 1995 жыл-дың акпан айында ашылды. ХЕҮ-нын ратификацияланған кон-венциялары Казакстан Республикасында күкыктык реформа жүргізуге және ұлттык заннаманың негізін калыптастыруға мүмкіндік береді. Себебі, Орталык Еуропа мемлекеттерінің тәжірибесіне сүйенсек, халыкаралык сахнада еңбек саласында беделді орынға ие болу үшін мемлекет бірлескен мемлекеттер одактарымен катынаска түсуі кажет. Казакстан Республикасы ХЕҮ-мен келесі бағыттар бойынша әрекеттестікті жүзегеасы-руда: шағын қалаларда жүмыспен камту; озін-озі жүмыспен кам-туды дамыту; жабылған кәсіпорынның жүмысшыларын әлеуметтік корғау мен жұмыспен камтамасыз ету, жеке бизнес пен кәсіп-керлікті ауылдык жерлерде үйымдастыру; жергілікті мамандардан кеңесші мен сараптамалық комек беретіндерді, ха-лыкаралық-күкыктық актілерді колдануды дайындау т.б. ХЕҮ енбек-мигранттардың және олардың отбасы мүшелерінің кү-кыктарын корғау жөнінде конвенциялар мен ұсыныстар кабыл-дады. 1958 жылғы еңбек саласындағы кемітушілік туралы кон­венция; 1949 жылғы Еңбекші-мигранттар туралы конвенция; 1975 жылғы Коші-кон саласындағы асыра пайдаланушылык пен еңбекші-мигранттарға сотка жүгінуге тен мүмкіндіктерді кам­тамасыз ету жоніндегі конвенция; 1970 жылғы Акы толенетін демалыс жоніндегі әлеуметтік камтамасыз ету саласында күкык-тарды корғау; Бірлестіктердің еркіндігі мен үйымдастыру

құкығын корғау туралы 1948 жылы кабылданған конвенциялар бар.

Еңбекші-мигранттар туралы конвенцияға дәлірек токтала-тын болсак, онда ХЕ¥-ға мүше мемлекет, занды түрде мемле-кеттің аумағына келген иммигранттарға ешбір нәсіддік, ұлттык, діни, жыныстык. белгілер бойынша кемсітпей, өз азаматтары пайдаланатын құқыктарды (жалақы алу, жұмыс уакыты, мерзімнен тыс жұмыска акы телеу т.б.) ұсынуға міндетті! ХЕҮ ұсыныстары мен конвенциялары мифанттарды барлықдеңгейде қорғайды. Мигранттар саясатын бакылауды мемлекеттің өкілетті органдары жүргізеді. Иммигранттар жүмыс орнына келгенге дейін кедендік баждардан босатылуы тиіс, сондай-ак, оларға талапка сәйкес жүмыспен камтамасыз ету мәселелері карасты-рылған. «Мигранттар жүмыстарын белгіленген уақыттан бұрын тоқтату туралы шығарылған шешімге шағымдануға қүқылы және егер олар мемлекеттен шығарылса, әкімшілік немесе зан­ды процедураларды жүзеге асыру барысында ешбір шығынды өтемейді, ХЕҮ конвенцияларының біркатары ең темен жалакы төлеу, еңбек жағдайы, кауіпсіздік техникасы, ынталандыру, әлеуметтік камсыздандыру, кәсіптік одактардың күкыктарына, орын ауыстыру еркіндігі және сотка жүгіну құқығы, денсау-лык корғау және кауіпсіздікке арналған.

Қазақстан ХЕҮ енбекті колданудың әр түрлі мәселелері бо­йынша конвенциялар кабылдады, атап айтканда - жүмыспен қамтамасыз ету саласындағы саясат туралы, кейбір салаларда жүмыскакабылданатынеңтөменгіжас молшері,ананы корғау туралы, ондірістік кәсіпорындардағы апта сайынғы демалыс туралы, жүмыс уақытын кырык сағатка дейін кыскарту тура­лы т.б. Ратификацияланған конвенцияларға «Өндірістік орта-дағы ецбек тазалығы мен кауіпсіздігі» туралы және «Жүмыс-шыларды жүмыс орындарында шу, вибрация, ауа ластануының нәти-жесінен пайда болатын кәсіби тәуекелден корғау» туралы конвенциялар жатады.

Конвенциянын4-бабына сәйкес: «үйымның әр мүшесі үлт-тық жағдай мен тәжірибеге сай ондірістік ортада енбек тазалы-ғы мен еңбек қауіпсіздігі саласында өкілетті үйымдармен, кәсіп-керлермен және жүмысшылармен бірлесіп, жүйелі түрде келі-сіммен үлттыксаясатты жүргізеді».

Конвенциянын 4-бабында: «ұлттык заннамада жүмыс орын­дарында шу, вибрация, ауа ластануының нәтижесінен туындай-

тын кәсіби тәуекелдіңалдын алуға және шектеуге бағытталған шаралар колданылу тиіс» делінген.

Өкінішке орай, бүгінгі танда жоғарыда аталған конвенция-лардын тиісті баптары іс жүзіне асырылмай отыр. Сондыктан, 2 Конвенция толығымен іс жүзіне асырылуы үшін косымша ұлттык нормативтік актілерді төтенше тәртіпте кабылдау керек.

Анығына келеек, конвенция еңбек күкығында ұсыныстык сипаттағы халыкаралык шартка жатады, онда бір елдің ішкі еңбек заңнамасына араласу мақсаты жок. Бірақ, егер кандай да бір елдің парламенті конвенцияны бекітсе, ол еңбек туралы үлттык заңнаманың күрама болігі болады.

1990 жылдын желтоксанында БҮҰ жалпы Ассамблеясы «Жүмысшы-мигранттар мен олардыңотбасы мүшелерінің бар-лык қүкыктарын корғау» туралы халыкаралык конвенцияны қабылдады. 8-бапқа сәйкес: «Жұмысшы-мигрант және оның от-басы мүшелері кез келген мемлекетті, соның ішінде озі шык-кан мемлекетін коса, еркін түрде калдырып кетуге құкылы. Жүмысшы-мигранттың жалдау шарты бойынша, келген мем-лекетте уакыты аякталса, ол оз еліне тапкан жалакысын ауда-руға және оз жеке мүлкін алып кетуге күкылы».

Мигранттарды корғау жоніндегі халыкаралык нормалар екі жакты шарттарда, БҮҮ, ХЕҮ мен озге үйымдардың шенберінде кабылданған конвенцияларда бар. Екі жакты келісімдер 60-жыл-дарда жасалына бастады. Жұмыс күшініңтапшылығына шыра-ған Батыс Еуропа елдері, дәлірек айтканда Бельгия, Нидерланд, ГФР, Франция, Швейцария, Алжир, Испания, Греция, Порту­галия, Түркия, Марокка және Туниспен жүмыс күшінің импор­та туралы екі жақты келісімдерді жасасты. Бүл шарттарда келесі мәселелер карастырылған:

— жүмысшыларды шетелге жіберу сүрактарымен айналыса-тын мемлекеттін уәкілетті орнының мәртебесі;

— ақпарат алмасу тәртібі мен бос орындар жөнінде хабар-ландыру;

— зацсыз мигранттар. Мигранттар заңсыз жолмен белгілі бір мемлекетке келсе, онда оны шығару тәртібі;

— кандидаттардыңтізімі;

— алдын ала сұрыптап алу;

— медициналык көмек корсету;

— кіру күжаттары және жүмыска орналасуға рұксат;

— жеке еңбек шарты. Канша тілде еңбек шарты жасалу кажеттілігі;

125


- баспана. Жұмысшыны жұмыс істеуге келген мемлекет баспанамен камтамасыз ету мүмкіндігі;

- юрисдикция. Дау туындаған жағдайда кай елдің кұкығы қолданылады.

Енбек көші-конынын. маңыздылығын ескеріп, ұлттык заң-намаларды еңбекші-мигранттардың кұкыктарын корғауды жо-ғары дәрежеге жеткізу үшін ТМД-ға катысушы-мемлекеттердің парламентаралык ассамблеясы занды үсыныстыксипатка ие акт кабылдады.

Қазакстан Республикасының ТМД шеңберінде жасалған халыкаралык келісімдері: ТМД жарғысы (22.01.93)

1. Еңбек, көші-крн және ТМД-ға катысушы-мемлекеттердің тұрғындарын әлеуметтік қорғау үшін Кеңесші Кеңесті кұру туралы келісім (13.11.92).

2. Азаматтық, отбасылык, кылмыстық істер бойынша күкыктык көмек пен күкыктык катынастар туралы Минск конвенциясы (22.01.93).

3. Боскындар мен мәжбүрлі крныс аударушыларға көмек көрсету туралы келісім (24.12.93).

4. Экономикалык Одақты кұру туралы шарт (24.09.93).

5. Еңбек миграциясы мен жүмысшы мигранттарды әлеуметік корғау саласындағы кызметтестік туралы Келісім (15.04.94). Кдзакстан осы келісімді ратификациялады (8.09.94).

6. ТМД катысушы-мемлекеттердің азаматтарынын зейнет-акы мен камсыздандыру саласында күкықтарының кепілдігі туралы келісім (13.03.92).

7. Көші-қон саласындағы кызметтестік туралы Қазакстан, Өзбекстан, Кыргызстан Республикалары арасындағы Меморан­дум (8.07.94).

ТМД Жарғысының 4-бабы әлеуметтік және коші-кон сая-сатына арналған. ТМД-ға катысушы-мемлекеттер келесі әлеу-меттік және экономикалык бағыттар бойынша кызметтестікті жүзеге асырады: нарықтык катынастардың негізінде ортак эко­номикалык аймакты калыптастыру және тауарлар, кызмет-тердің, капиталдардың және жүмыс күшінің еркін орын ауысуы; әлеуметтік саясатты бакылау мен ұйымдастыру; ортак әлеу-меттік бағдарламаларды дайындау.

ТМД Жарғысына қарағанда, экономикалык Одакты күру туралы шарт енбек катынастарын нактырак реттейді. 5-тарау «Әлеуметтік саясаты Жалпы танылған халыкаралык ережелер

ескеріп енбекті корғау мен еңбек жағдайлары саласында ортак саясатты жүргізу, еңбекті корғау ережелері мен нормаларына жалпы талаптарды дайындау, еңбек жағдайларына катысты мемлекеттік бакылау мен сараптама жүргізу; жүмыс күшінің коші-коны мен әлеуметтік сактандыру, азаматтарды зейнет-акымен камсыздандыру саласында озара міндеттемелерді реттейтін арнайы келісімдерді жасау.

Әзербайжан, Армения, Беларусь, Грузия, Кыргызстан, Мол­дова, Ресей, Тәжікстан, Түрікменстан, Өзбекстан, Украина мен Казакстан Республикалары үкіметтері арасында жасалған, 1994 жылы 15 сәуірде Мәскеу каласында кол койылған енбек көші-коны және еңбекші-мигранттарды әлеуметтік қорғау саласын­да™ ынтымактастыктуралы Келісімді Казакстан Республика-сы Жоғарғы Кеңесі 1994 жылғы 8 кыркүйекте №147 каулысы-мен бекітті. Келісім экономикалык Одаккүру жоніндегі Шарт-тың ережелеріне; БҮҮ-ның ХЕҮ шеңберінде жасалған адам күкыктары мен кағидалары саласындағы негізгі аралыккұжат-тарына сүйенуге; ТМД мемлекеттері арасындағы еңбектік коші-конның масштабы мен мәндеріне, сондай-ак, осы Келісімге катысушы мемлекеттердің аталған елдер аумағында еңбекші-мигранттардын еңбек кызметі және оларды әлеуметтік корғау саласындағы осы Келісімді жан-жакты дамытуға негізделген.

Осы Келісімге қол койған мемлекеттердің біреуінің аума-ғында тұрақты түратын кызметкерлердің және олардын отбасы мүшелерінің меншік түрі мен шаруашылык жүргізу нысанына карамастан, баска бір мемлекеттің аумағында кәсіпорындағы енбек кызметі мен оларды әлеуметтік корғау саласындағы Келісімге отырған ТМД елдері арасындағы карым-катынастың негізгі бағыттарын реттейді.

Келісім боскындарға және лажсыз коныс аударушыларға; кыска мерзімге шыккан еркін кәсіптегі адамдар мен әртістерге; білім алу максатында арнайы келген адамдарға колданылмай-ды. Кызметкер-мигрант мәртебесін озі шыккан жактың аума-ғында түракты түратын және жүмыска орналаскан жақта, зан­ды негізде акылы кызметпен айналысатын адамдар алады. Түсініктеме ретінде айта кету керек, жұмыс алу ретінде баска мемлекетке қоныс аударған адамның өзі түрақты түратын елі оның шықкан жағы болып есептеледі. Баска мемлекеттен кел­ген қызметкер-мигранттың аумағында өз енбек кызметін енбек

127


шарты бойынша жүзеге асыратын мемлекет енбекке орналасу жағы болып табылады.

Еңбек көші-коны және жұмысшы-мигранттарды әлеуметтік корғау саласындағы ынтымактастык туралы Келісімге кол кой-ған ТМД елдеріне Казақстан Республикасы жүмыска бармак ниеті бар адамдарға, егер екі жакты келісімде өзгеше көрсетіл-месе, сол еңбекке орналасатын елдің занында көзделген жұмыс-ка тарту тәртібі, біліктілікке, жаска койылатын және баска та-лаптартаралады.

Келісімге кол қойған ТМД елдерінің әркайсысы жұмыска орналасатын мемлекеттің тіліне немесе орыс тіліне аударыл-ған, шыккан жақтың аумағында белгіленген тәртіпте күрделен-дірілген дипломдарды, білімі туралы куәліктерді, атақ, разряд, біліктілік берілгендігі туралы тиісті кұжаттарды және еңбек қызметін жүзеге асыру үшін кажетті басқа күжаттарды мойын-дайды.

Еңбек көші-коны және жүмысшы-мигранттарды әлеуметтік қорғау туралы Келісімге кол койған басқа елдерге Қазакстан Республикасынан жүмысқа барған адамдардың жеңілдік негіздегі және мамандык бойынша өтімдерімен коса, жалпы еңбек өтімін еңбекке орналастырған жақ өзара мойындайды. Сондықтан да, кызметкер-мигрант жұмысқа орналаскан жак-тан біржолата кеткенде, жүмыс беруші (жалдаушы) қанша жа-лакы алып түрғандығы жайында мәліметі бар анықтама немесе басқадай қүжат береді.

Қызметкер-мигранттардың Қазақстан аумағынан Келісімге кол койған баска мемлекеттің (субъект орналасатын жактың) аумағына баруы, онда болуы және ол жерден кетуі күшіндегі заңнамаға және сол мемлекеттермен Қазакстан Республикасы арасында жасалған келісімдерге сәйкес жүзеге асырылады. Ал, жүмысқа орналаскан елдің зандарын бұзған немесе сол елде шетел азаматтарының болуы тәртібі сақталмаған жағдайда жүмысқа орналастырған ел кызметкермен арадағы шарттын мерзімінен бұрын бүзылуын және кызметкер-мигранттардың Қазакстан Республикасына кайтарылуын талап ете алады.

ХЕҮ-дан өзге көші-конмен айналысатын халыкаралык көші-кон жөніндегі үйымы (ХКҮ) - үкіметаралык ұйым, 76 мемле­кет күрды. ХКҮ-ға косымша 46 мемлекет бакылаушылар ретінде кіреді. ХКҮ-ның ресми өкілдігі Алматыда 1997 жылы ашылды, осы кезден бастап, Қазакстан бакылаушы мәртебесін иеленді.

128

1998 жылдың каңтарында Қазакстан Республикасымен ХКҮ арасында ынтымактастык туралы үкіметаралык келісімге кол койылды, Астанада 1999 жылы ХКҮ-ныңтағы бір кеңсесі ашыл­ды. 2002 жылы Сырткы істер Министрлігінін мемлекеттік хат-шысы-министр Қасымжомарт Токаев ХКҮ-ныңбасшысы Б. Мак-кинлинге 2002 жылғы 15 казандағы Қазакстан Республикасы Президентінің «Казакстан Республикасынын КХҮ-на мүшелігі туралы» Жарлығына сәйкес, дипломатиялык жолдар аркылы Қазакстан Республикасын да осы үйымға кабылдау туралы өтінішін жіберді.



ХКҮ Кдзакстан Республикасынын отінішін 84-ші сессия-сында карастырды. 2002 жылы 2 желтоксанда Қазакстан КХҮ-ның толык мүшесі болды.

ХКҮ бұл БҮҮ-ның арнайы мекемесі болмағанымен, оның кептеген белімдерімен ортак кызмет аткаруда.

ХКҮ 1951 жылы күрылып, 2001 жылы озінің 50 жылдығын атап өтті. Үкіметаралык үйым болған соң, ХКҮ 6 бағытта оз кызметін аткаруда:

1. Босқындарды 3-ші мемлекеттерге қоныс аудару, мигрант-тарды тасымалдау, оларға комек көрсету.

2. Жоғары білікті үлттык кадрларды оз мемлекеттеріне жіберу (олар білім алған соң).

3. Мигранттар үшін медициналык комекті үйымдастыру.

4. Коші-кон үрдісін баскару.

5.Коші-қонмен байланысты акпараттык компанияларды үйымдастыру.

6. Траффиктің алдын алу.

ХКҮ әр мемлекетке коші-кон саясатын аныктауға, оны дүрыс әрі тиімді калыптастыру мен дамуына комектеседі. ХКҮ коші-конды баскаруды 3 болімге боледі; күрылысы, күжаттар-ды ресімдеу; бакылаушы-откізуші пункттерді үйымдастыру.

1. Қүрылысы-миграциялык саясаттын негізгі, заң шығару-шы база және онымен байланысты рәсімдеу.

2. Қүжаттарды ресімдеу және идентификациялау — паспорт, үлттық визаны және өзге түлғаны куәландыратын күжаттарды беру.

3. Бақылаушы-өткізуші пункттер - заңсыз мигранттарды үстауға ықпал жасайды. Құжаттарды бакылау мен зерттеу авто­мобиль, теміржол, әуе порттарында, кеме порттарының пункт-терінде катаң түрде жүргізілуі керек.

9-183 129

ХКҮ-ның кейбір жобаларында иммигранттарға тіл курста-рын ұйымдастыру карастырылған. ХКҮ Канадаға жіберілген 93 ауғандык боскынға өз көмегін тигізді. ХКҮ-нын бакылауы-мен АКДІ-ка тұракты тұруға кететін эмигранттарды медицина-лык тексеруден өткізуі Бельгия каржыландырылған жобаны ХК¥ іс жүзіне асырды, нәтижесінде, осы мемлекетте занеыз им-миграттар саны күрттөмендеді. ХКҮ адамдардыңтраффигі ту-ралы еңбірінші ретхалыкаралыкдеңгейде козғаған ұйым. 1997 жылдан бастап, ХК¥ ТМД мемлекеттеріндегі траффикті зерт-теуге кірісті. Бұл үрдіс белсенді түрде Украинадан басталды.

Адамдардың траффигі әсіресе, әйелдер мен балалар траффигі — адамдарды мемлекет ішінде немесе шетелге сату, сатып алу, оларды сексуалдық және еңбек жүмыстарына мәжбүрлеуге беру.

Бүгінгі күні Қазақстан Республикасы мен ХКҮ көші-қон үрдісін баскару жөніндегі жобалар бойынша бірлесіп, кызмет атқаруда. ХКҮ Казакстанның миграциялык саясатын зерттеп, Республикамызға арналған күрделі, көп жылғы көші-кондық бағдарламаны үсынды. Бұл бағдарламада көші-қондык үрдісті жан-жақты, толык, дамыту бағыттары көрсетілген. Мысалы: кұкыктық институттың базасын дамыту, көші-қондық кызмет-тің жұмысшыларын окыту және тәжірибе алмастыруға жіберу, осы қызметтің саясатын дүрыс аныктау т.б.


жүктеу 105.5 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет