Дәрістердің қысқаша жазбасы Бөлім Өлшеу құралдарының сипаттамалары



жүктеу 3.54 Mb.
бет1/22
Дата18.03.2022
өлшемі3.54 Mb.
#18236
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22
конспект лекция МиИИТ каз

Дәрістердің қысқаша жазбасы


1.Бөлім Өлшеу құралдарының сипаттамалары

Өлшеу терминін ауысша түсіндіруге қиын. Ол үшін бұл терминды эксперимент арқылы түсіндірейік. Мысалы, сізге бір ауылдан екінші ауылға дейінгі қашықтықта, сен бір өлшеу құралсыз анықтау қажет. Бұл қашықтықта адам қадамымен, кез келген құралдармен мысалы: күрекпен өлшеуге болады. Бұл мысалды осы оқылып жатқан курстың негізгі элементтері көрсетілген. Олар:



  1. Өлшеу құралды таңдау процессі;

  2. Өлшеу әдісін таңдау.

  3. Тәжірибе арқылы өлшеу нәтижесін алу.

  4. Өлшеу нәтижесін сақтау және көрсету.

  5. Беру каналын таңдау.

  6. Сәтті беру туралы растауды тосу.

Өлшеу ақпаратын алу және берудін негізгі кезеңдері болып табылады. Бірақ әр адамның қадамдарының ұзындықтары әр түрлі. Ол үшін өлшеу процессін бір эталлонға келтіру қажет. Бұл мәселелерді арнайы ғылым- метрология зерттейді.
Метрлогияның негізгі терминдері ГОСТ 16263-70 анықталған. Өлшеу- тәжірибе арқылы арнайы техникалық құралдардың көмегімен физикалық мәндерін мөлшерін аныктау. Физикалық мәндерін мөлшері физикалық объектін немесе физикалық жүйенің оның ішіндегі болып жатқан процесстердің сандық сипаттамасы.
Ұзындық, масса, уақыт, қысым-бұл физиалық мөлшерлер.
Өлшеулер жалпы қабылданған бірліктерге орындалу қажет. Қазіргі уақытта ең таралған бірліктер жүйесі SI. SI жүйесінде негізгі 7 бірлік пайдаланылады; масса-килограмм, ұзындық –метр, уақыт-секунд, тоқ қүші-ампер, термодинамикалық температура - Кельвин, жарық күші-кандела, зат мөлшері-моль.
Физикалық мөлшер сыртқы факторлардан тәуелсіз болып, уақыт ішінде өзгермеу керек.
Өлшеу құралы-өлшеуде пайдаланылатын және нормдалған метрологиялық сипаттмалары бар техникалық құрал.
Классикалық метрлогияда келесі өлшеу құралдары анықталған: шама, өлшеу приборлары, өлшеу түрлендіргіштері, өлшеу қондырғылары, өлшеу жүйелері.
Шама физикалық мөлшердің берілген көлемін анықтау шамалар түрлері- бір мәнді шама, көп мәнді шама, шамалар құрамы.
Бір мәнді шама-бір көлемнен физикалық мөлерін анықтайды( гиря, тұрақты сыйымдылықты конденсатор). Көп мәндә шама физикалық мөлшерін бір неше мәндерін анықтайды ( айнымалы резистор, штангенциркуль). Шамалар құрамы физикалық мөлшерлердің қатарын анықтау үшін арналған арнайы мәндер жиынтығы. Мысалы, гирлер жиынтығы, кедергі магазині, сыйымдылықтар магазині.
Өлшеу приборлары-өлшеу туралы мәлімет сигалдарын анықтау үшін арналған өлшеу құралдары.
Өлшеу приборларын (ӨП) түрлері. ӨП аналогтық және сандық дәл екіге бөлінеді. Аналогтың – өлшенген мәннің шексіз функциясы болып табылады. Сандық ӨП автоматты түрде өлшеу мәліметін кванттық сигналдарға түрлендіріп, сандық түрде көрсетеді. Сонымен қоса ӨП-ры көрсеткіштік және тіркеулік болып бөлінеді.
Функциялық мәннің өлшеу нәтижесін табу үшін өлшем бірлігі қажет. Салыстыру приборларында – өлшенетін мәнді өлшеу бірлігімен салыстырады. Салыстыру ӨП мосттар, потенциаметр, таразы.
ӨП өлшеу бірлігіне байланысты амперметрге (тоқты өлшеу), вольтметрлер (массаны өлшеу), омметрді, аксолометрлер, виброметрлер, люксометрлер болып бөлінеді.
Қолдануына байланысты ӨП-ры станционарлы және қозғалмалы болады.
ӨП қорғалғанына байланысты бөлінеді – жай шаңнан қорғалған, суран қорғалған және тағы басқа.
Өлшеу түрлендіргіштері – өлшеу информаиясының сигналдарын беру каналдарынан жіберу үшін түрлендіретін өлшеу құралдары. Өлшеу түрлендіргіштің кірісіне х мәніне жіберіледі. Ал шыққан мәні у, кіріс мәнімен байланысты у=F(x). Ол түрлендіру функциясы деп аталады. Түрлендіргіштердің бірнеше кіріс немесе бірнеші шығыс болуы мүмкін.
Түрендіру функциясы саналық түрде кірістің және шығыстың байланысын коөрсетеді. Ал мөлшерлік байланысты көрсету үшін градирлік сипаттаманы енгізеді. Градирлік сипаттама – өлшеу түрлендіргіштің кіріс пен шығыс байланысын график, кесте немесе формула арқылы көрсету.
Тетік – физикалық мәнді түрлендіреді. Мысалы: электрлік емес мәнді – электрлік мәнге, емес мәнді – емес емес мәнге, электрлік – элкутрлік емес мәнге.
Түрлендіргіштер классификациясы – біріншілкті түрлендіргіштер (БТ) және екіншілік түрендіргіштер (ЕТ)
ЕТ бөлінеді-масштатық (шунттер, бөлгіштер, күшейткіштер), кодтық (өлшеу сигналын кодқа түрлендіреді)
Электр емес мәнді электрлік мәнге түрлендіретін түрендіргіштер активті эәне параметрлік болып бөлінеді: Активті (генераторлық) – кірістік мәні ЭҚК-не тоққа, күшке, үдеуге, қысымға түрленеді. Параматерлік – кірістік мәні кедергіге, сыйымдылыққа, индуктивтілікке түрленеді.
Генераторлық түрлендіргіштер қосылса энергия көрін қажет етпейді. Ал пассивті түрлендіргіштерге керек.
(ӨҚ) Өлшеу өондырғы – функционалды қосылған өлшеу құрылғылардың қосындысы (шама, ӨП, ЕТ, БТ), (Оператор үшін ыңғайландырылған) ӨҚ – өлшеу сигналдарын оператордың қабылдарына ыңғайлы формаға түрлендіреді.
Өлшеу жүйелері – байланыс каналдары арқылы байланысқан қосалқы қондырғы жінң өлшеу құрадарын қосындысы.
Мәлімет көлемі көп болғанда ӨЖ қолданады. ӨЖ – автоматты түрде мәлімет жинау және өндеу. Қазіргі ӨЖ техникалық және акпараттық платформасы микропроцесорлв болып табылады.
Өлшеу – арнай техникалық құралдар көмегімен, тәжірибе арқылы фирмалық мәнді табу. Өлшеу құбыыстар мен процессорлық туралы мәліметті жинау негізгі әдісі болып табылады.
Физикалық мөлшер – объектің сапалық қасиеттерін санмен көрсету. Екі обьектің қасиеттерін сапаттайтын физикалық мән эквиваентті немесе реттелген бола алады.
Өлшеу арқылы табылған рацикалық мөлшер – өлшеу нәтижесі деп аталады.
Егер физикалық мөлшерің бірлігін «и» арқылы көрсетсек:
U=m[u]
Өлшеу мен өлшеуіш жүйелерсіз кез келген қандай да бір күрделі өндірісте технологиялық процесстерді басқарудың барлық қазіргі заманғы автоматтандырылған жүйелерінің құрастырылуы, енгізілілуі және жұмыс істеуі мүмкін емес. Қазіргі заманғы ПБАЖ-ды өндірісте енгізу олардың қымбаттығына қарамастан шикізатты үнемдеуге, өндірістің оперативті персоналының дұрыс шешімдерді қабылдау уақытын азайтуға мүмкіндік береді. Технологиялық процесстердің барлық қазіргі заманғы БАЖ-рі негізінен өлшеу құралынан (датчиктер), атқарушы механизмдерден, ақпаратты алу-беру құралдарынан (телемеханика) және есептеуші-басқарушы кешеннен тұрады.
Қазіргі заманғы Pentium типті компьютерлер технологиялық датчиктерден ақпаратты тікелей жинау және атқарушы механизмдерді басқару мүмкіндігіне ие емес. Бұл үшін компьютерге арнайы байланыс құрылғыларын (АБҚ) тұрғызуға тура келеді.
Барлық айтылып өткен құралдардар арасында жұмыстың сенімсіздігі немесе керекті датчиктердің жоқтығы – әлсіз буын болып табылады.
Берілген пән датчиктердің типтерімен, өлшеу түрлері мен әдістерімен, метрологиялық және ғылыми өлшеулердің өндірісте қолданылуымен танысуға мүмкіндік береді.

жүктеу 3.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет