Дат! 6-б етте Еркін жуасбек



жүктеу 0.71 Mb.
Pdf просмотр
бет6/7
Дата09.09.2017
өлшемі0.71 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Болатбек МҰХТАРОВ

«Келісім жағалауы» 

«Титаник» тағдырын 

неге қайталады?

Италиялық Costa Concordia 

кемесінің «Титаниктің» 

тағдырын қайталауына не 

себеп болды? Кеме капитаны 

шынымен есерлікке барды 

ма? Бұл кемеге әйгілі 

«Титаникте» болған адамның 

шөберелерінің отыруы 

қандай ойларға жетелейді? 

Кеменің апатқа ұшырайтыны 

осыдан бірнеше жыл бұрын-

ақ мәлім болған деседі...

– Тәуелсіздігіміздің 20 жылдығы 

қарсаңында еңбегі еленіп, өзіңіз 

тізгінін ұстап отырған театр акаде-

мия лық мәртебеге ие болды. Бұл – 

әрине, өздігінен келе салған тосын 

сый емес, ұжымның жылдар бойы  

еткен еңбегінің жемісі. Жалпы, 

осындай кезде өткенге бір мойын 

бұрып қойған артықтық етпейтін-

дей. Аға, әңгімені Арқа жерінде 

алғаш театрдың ашылуынан 

бастасақ, қалай болар екен? 

– Бүгін өзіңіз шаңырағында отырған 

Астана қаласындағы Қалибек Қуанышбаев 

атындағы театрдың дүниеге келуі – тікелей 

Тәуелсіздіктің арқасы. 1991 жылдан бері 

қарай, жалпы, қазағы аз осы солтүстік өңір-

де он шақты театр ашылды. Қостанай, Пет-

ро павл, Павлодар, осы Ақмолада да сол 

кезге дейін қазақ театры атымен болмаған. 

Сондықтан Ақмолада қазақ театрын ашу 

мәселесі көлденең тұрып, сол идеяның туын 

тік көтеріп, осы жерден театрдың қазығын 

қаққан Жақып Омаров деген ағамыз бол-

ған. Сол кездің өзінде елімізге танымал ре-

жис сер ағамыз Ақмолаға келгенше Шым-

кент пен Қарағанды театрларында көптеген 

жақсы туындысымен танылған, соңында 

Ақмола жерінде театр ашуға мұрындық 

болды. Театр ашу деген 20 жыл өтіп кеткен 

кезде бізге оңай секілді көрінеді, ал, шын 

мәнінде, ол тұста Ақмолаға актерлерден 

бастап, режиссер т.б. көптеген кәсіби 

маманды шақыру оңайға түскен жоқ еді. 

Неге десеңіз, әлі ештеңе жоқ жерде «ертең 

алда жарқын болшақ күтіп тұр» деп сендіру 

оңай емес еді, ол үшін Жақып ағамыз секілді 

өте беделді де ықпалды тұлға керек 

қашанда. Сондықтан ол кісінің еңбегі ұшан-

теңіз екенін бүгінде біз айта жүруіміз шарт. 

Оның үстіне қазақ театры ашылды екен деп 

көрермен де бірден лап қойып келе салмай-

ды. Оған қоса театрға арналып салынған 

ғимарат та жоқ, сахна да театрдың бүкіл 

мүмкіндігін көрсететіндей дәрежеде емес. 

Алайда небір үлкен-үлкен әрі мүмкіндіктері 

әлдеқайда мықты сахна ларда ойнап жүрген 

кәнігі әртістердің ішінде сонысын тастап, 

енді іргесін көтерген жерге келетіндері 

табылмай қалмады. Инемен құдық қазған-

дай ерен еңбекті қайыспас нардай көтерген 

Жақаңның осы тұстағы жанкештілігі жүрегіне 

жүк түсірді ме екен, театр енді екі аяғына 

нық тұрды-ау деген кезде кенеттен келген 

ажал Жақаңды алды да кетті. Ең өкініштісі 

сол, ажал мезгіл мен мекен таңдамайды, 

яғни Жақаң шетелде гастрольде жүріп, 

Башқұртстанда қайтыс болды. Бірақ енді 

Жақып Омаровтың осы ісін жоғалтып алмау 

жолында ол кісінің  досы – Қадыр Жетпісбаев 

деген режиссер ағамыз театр басшылығын 

қолына алды. Жазмыш шығар, Қадыр 

ағамыздың да ғұ мы ры ұзаққа бармады. 

Осындай бір қиын-қыстау кезеңде елорда-

мыз осында ауысып, Астана деген жаңа, 

әсем де жасам паз қалаға айналғаннан кейін 

Елбасының өзі бұл театрға ерекше көңіл 

бөліп, ғима ратын қай та жөндеуден өткізіп, 

сахналық,  мате риал дық-техникалық  база-

ла рының барлығын қайта жаңғыртып, 

содан кейін театрдың шығармашылық 

деңгейін көтеру үшін, сол кездегі қазақ театр 

өнерінің нөмірі бірінші режиссері десек, еш 

артық айтпаспыз, Әзір бай жан Мәмбетов 

ағамызды алып келді. Әзекеңмен бірге ірі-

ірі актер аға-апалары мыз, сол кезде акаде-

миядан енді түлеп ұшқан талантты жастар 

шоғыры да театрға келді. Әзекең сахнаны 

тар демеді, осы кіш кентай сахнаның өзінде 

Әуезовтей ұлы тұл ғаның атындағы қара 

шаңырақ театрдың репертуарындағы туын-

ды ларды  сахнала ды. 

– Әзекеңдей тұлғадан кейін 

келгендердің бірі – өзіңіз, қазір осы 

театрдың тізгіні – сіздің қолыңызда. 

Тәуелсіздігіміздің 20 жылдығына 

орай театрға академиялық мәртебе 

берілгенін көру бақыты бүгінгі 

буын ға бұйырыпты. Алайда 

Әзірбай жан Мәмбетовтей ағамыз-

дан кейін осындай өнер ордасын 

басқару оңай емес шығар, сынмен 

қараушылар, салыстырушылар 

болады дегендей... 

– Әрине, Әзекеңдей мықты, ғасырда бір 

туатын тұлғалардың орнын басу мүмкін 

емес, ондай ой менде болып та көрмепті, 

шыны керек. Өнерде әркімнің өз соқпағы 

бар, соған сай сый-құрметі де. Мен де бірақ 

дайын асқа тік қасық болған жоқпын, сон-

дай-ақ өзіме дейінгілерді жоққа шығарып, 

өзімнен бастаймын деген де жоқпын, бұл 

театр мен келген кезде шығармашылық 

діңгегі қалыптасқан, мықты актерлік құрамы 

бар, Қазақстанның басқа театрларында жоқ 

мықты режиссерлері бар театр болды. 

Маған артылған жауапкершілік сондай өнер 

ордасының беделін биіктетпесем, түсірмеу, 

дамытпасам, тоқыратып алмау болды. 

Мінеки, енді бүгін тағдыр жазып, академия-

лық мәртебеге де қол жеткізіп отыр мыз. 



– Сөзіңіз аузыңызда, академия-

лық мәртебе деген не өзі, оның 

театрға берер пайдасы қандай? 

– Бұл – ең алдымен, театрдың шығар-

машылық деңгейіне берілген баға. Былайша 

айтқанда, үлгілі театр дегенді білдіретін 

ұғым. Мінеки, осы үлгілі деген деңгейге 

жетіп, көпшіліктің мойындауына ие болып 

отырғанымыз – бұл қыруар күш-қайрат, сол 

күннің көзімен қарағанда болашақ, яғни біз 

куә болып отырған бүгінге артқан мол үміт 

пен сенімнің нәтижесі. Себебі мұндай 

мәртебе кез келген өнер ордасына беріле 

салмайды. Ол үшін міндетті түрде кешенді 

жұмыстар атқарылуы керек, былайша 

айтқанда, театрдың өнер бәйгелеріндегі 

жеңістері болуы керек, әрине, ең бастысы, 

театрдың қамқоршысы болуы керек. Яғни 

осы театрдың еңбегін көре білетін, бағалай 

білетін және үлкен жауапкершілік арта 

білетін Елбасымыздың назары мен көреген-

дігі бізді академиялық деген дәре жеге 

жетелеген ең бірінші алғышарт деп есеп-

теймін. Сол сияқты бұл жерде қаламыз дың 

әкімі Иманғали Нұрғалиұлының да еңбегін 

айтпай болмайды. Шын мәнінде, Иманғали 

ағамыз спектакльдерге келіп, театрдың 

тынысынан тікелей хабардар болып, бізге 

де сол арқылы жауапкершілік жүктеп, 

театрдың өсуіне барлық жағдайдың жаса-

луын бақылап отырады. Астана болғалы 

осы өңірдің өзінде өсіп-өнген өнер адамда-

ры, театрға дайын кәсіби актерлер сонша-

лық ты көп болмады. Театрымыздың түгел 

дерлік актері жан-жақтан келген. Бұл не 

деген сөз? Бұл – өзге қалалардан қоныс 

аударған мамандардың барлығына баспана 

керек деген сөз. Басқаны айтпай-ақ қояйын, 

өзім қызмет істегелі үш жыл ішінде театр 

қызмет керлеріне 21 пәтер берілді. Дәл 

осын дай игілік Қазақстанның басқа облыс-

тарында түгел болып жатыр, театр маманда-

ры дәл осындай дәрежеде баспанамен 

қамтамасыз етіліп жатыр деп айта алмайсыз. 

Осының өзінен-ақ біздің театрға басшылық 

тарапы нан үлкен көңіл бөлініп, қолдау 

көрсетіліп жатқандығын аңғару қиын емес. 

Әрине, осындай демеу көріп, еңбегінің 

еленгенін көрген театр да өзінің алдына тек 

қана өсу деген мақсат қояды. Соңғы үш 

жылда театр төрт бірдей республикалық 

фестивальға қатысып, соның екеуінде бас 

жүлдені жеңіп алды. Сол сияқты үздік 

рөлдерді де осы өнер ордамыздың шығар-

ма шылық жетістігі деп айтуға болады.

 – Аға, әңгімені тағы театрдың 

түп негізіне тартсақ, жалпы, әу баста 

қазақ театр өнерінің негізін қалаушы 

жандар аз болған жоқ. Айталық, 

олар – әйгілі Жұмат Шанин, Құрман-

бек Жандарбеков, Қанабек Байсейі-

тов, Иса Байзақов, әрине, бүгінде 

осы театрға аты берілген Қаллеки, 

яғни Қалибек Қуанышбаев ағамыз 

т.б. көптеген ізгі жандар, тума 

талант  тар. Ал осы тұлғалардың іші-

нен Қаллеки ағамыздың аты бері-

луі нің нендей сыры бар? Бұл, әрине, 

ағамыз театр атағына лайық емес 

деген сөз емес, тек оқырман үшін, 

бүгінгі жастар үшін аяулы тұлғаның 

ерекше қырын аша түссек... 

– Өзім о баста тікелей араласпаған тарих 

болғандықтан, шыны керек, мен бұл жай-

дың мәнін өзгелер білетін тұрғыдан білемін. 

Қай өңірде болсын театр ашылған да оған 

кімнің атын беру керек деген сұраққа 

келгенде, алдымен сондай бір құрметті, 

былайша айтқанда, өнерде бетке ұстар, 

бүгінгі тілмен айтқанда, бренд дерлік тұлға-

лар есімі сарапқа салынады. Ал Қалибек 

ағамызды қазақ театры тарихындағы ең бір 

мықты, нөмірі бірінші актер деп айтуымызға 

болады. 1926 жылы Қызылорда қаласында 

алғаш қазақ театры ашылғанда соның 

құрамына кірген алты мықты актердің біреуі 

осы Қаллеки ағамыз екені көзіқарақты 

қауымға аян. Қалибек Қуанышбаев – қазақ-

тың халықтық өнері мен кәсіби театр өнерін 

байланыстырған дара тұлға. Ең алғаш ұлы 

Абай образын сомдаған кәсіби актер – осы 

Қалибек Қуанышбаев. Алғаш КСРО Халық 

әртісі деген атақ та Қаллеки ағамызға 

берілген. Басқасын айтпағанда, заманында 

осы өңірдегі атақты Қоянды жәрмеңкесінде 

халықтың белді де беделді өнерпазы ретінде 

өте кең танылған дауылпаз тұлға болған. 

Қазақ театр өнерінің тамыры тереңде деп 

айтар болсақ, оның тамыры біздің халықтық 

өнерде жатыр десек, соның ірі өкілі – осы 

Қалибек Қуанышбаев ағамыз. Сондықтан 

да театрымызға осындай тұлғаның аты бе-

ріл геніне қатысты дау тумағанына, бір ауыз-

дан осы шешімнің мақұлданғанына өз 

басым толық сенемін. 



– Өзіңіз театр сыншысысыз да. 

Айтыңызшы, бүгінде театр сыны 

шын мәнінде тірі ме? Неге оның демі 

білінбейді, егер бар болса? Егер жоқ 

дер болсақ, оның себебі не? 

Сынайтын дүниенің жоқтығынан ба, 

әлде қазіргі өнер сынды көтере 

алмай ма? 

– Біз алдымен бұл сұраққа жауап бермес 

бұрын театр сыны дегеніміз не және ол кімге 

қажет деген мәселені анықтап алға нымыз 

жөн секілді. Мәселен, кеңестік кезең де театр 

сыншысы «мынау спектакль нашар» десе, 

онда ол туындының тағдыры сол жерде 

үзіліп, ол көрерменге бармайтын. Демек, 

театр сыншысының айтқанына құлақ асу 

міндет болатын. Қазіргі таңда театрлар дың 

бәрі ерікті, әр театр өз репертуарын өзі 

құруға құқылы, әр маман өз шығармашылық 

құқы ғына ие. Сондықтан олардың қайсысы 

болсын «мені осынша сынады ғой» деп 

құлақ асатындай үрдіс кетіп қалған қазір, 

ащы да болса, шындықты айтар болсам. 

Әрине, егер орынды сын болса, келесі бір 

жұмыстарда ескеру бар, ал енді осы қойы-

лымға, айталық, Әшірбек Сығай осылай 

деді ғой деп, оны репертуардан алып таста-

ған бірде-бір театрды мен көрген  жоқпын  

өзім театр саласында қызмет етіп келе 

жатқалы бергі 20 жылда. Ал кезінде сыншы-

лар дың сөзі керемет тегеурінге ие болғанын 

көзіміз көрді, Бағыбек Құндақбаев нашар 

деп тапқан туынды қандай да бір театр 

фестивалінде жоғары бағаланып, болмаса 

Мәскеуге т.с.с. елдерге гастрольға құрметпен 

апарылған емес. Сондықтан бүгінде сын 

жоқ дегеннен гөрі, сынға деген қажет тілік 

жоқ дегеніміз өте орынды. Екін шіден, сын 

дегенді тек ескерту айтып, спек такльдің 

нашар тұсын ғана айтатын маман дық деп 

түсінудің қажеті жоқ. Құдайға шүкір, бізде 

театр сыншысы мамандығын меңгерген 

мықты кәсіпқой мамандар бар және олар 

бүгінгі таңда театрдың бағыт-бағдары мен 

шығармашылық келбетін, деңгейін анықтау-

да жақсы жұмыс жүргізіп жатыр деп айта 

аламын. Бірақ оның барынша жарнама ла-

нып, көпшіліктің назарына ұсы ны лып жатпа-

ған жағы тағы бар. Мысалы, мен бүгінде 

өзім басқарып отырған театрдың жұмысына 

деген бағаны білуім үшін қазіргі таңдағы ең 

басты театр сыншысы Әшірбек ағамызбен 

келісемін де, осы театрдың қойы лымдарын 

тамашалап, бағасын беруге шақырамын. 

Ол кісі әр туындыны өте мұқият тамашалап, 

әрқайсысындағы актерлік жұ мыстан бастап, 

режиссураға дейін – барлы 

ғын бүге-

шігесіне дейін талдап, осы жерде театр 

ұжымымен кездесу өткізеді соңында. Мұны 

шеберлік сабағы дейсіз бе, болмаса сынмен 

жұмыс істеу дейсіз бе, не шығар ма шылық 

ақылдасу дейсіз бе – өзіңіз білерсіз, бірақ 

мұның негізінде театр сыны жатқаны анық.

– Ең алғаш осы театр ашылған 

кездегі және бүгінгі репертуар-

ларыңызға келсек, бұрын көрермен-

ге нені көрсету көзделді, ал бүгінгі 

көрерменнің жанарынан нені көргісі 

келгенін байқайсыздар? Соған сай 

жұмыс істеу көзделе ме? Әлде өнер 

кезеңге бағынбайтын, қашанда бол-

сын өз көрерменін табатын құдірет 

пе, яғни заманауи көзқарас қойы-

лым ға қажет емес дей аласыз ба? 

– Репертуар саясатын құру деген – қай 

кезде, қай театрдың болсын ең бір күр делі 

мәселесі. Қазақстанның театрлары театр 

тілінде репертуарлық театр деген ортақ 

атау ға ие. Бұл не деген сөз? Мысалға, қай 

театр да болсын сахна өнерінің қандай 

бағыты бар – соның барлығы болуы керек, 

өйткені бізде комедия театры, трагедия 

театры, фарс не болмаса пантомимо театры 

деген сияқты бөлек-бөлек жанрлар жоқ 

қой. Сон дықтан қай театрымызда болсын  

мүмкін дігінше осы бағыттардың барлық 

элементі қамтылуға тиіс. Репертуарлық 

театрдың көтерер жүгі жеңіл емес екенін, 

яғни оның әмбебап болуға мәжбүр екенін 

осыдан байқап отырған шығарсыз. Бұл 

үдеден шығу үшін театрларымызда әлемдік 

драматургия, орыс драматургиясы, яғни 

орыстың не әлем дік драматургияның клас-

си калық туындысы бола ма, жоқ, бүгінгісі 

ме, бірақ, әйтеуір, міндетті түрде репертуар-

да болуға тиіс. Қазір, мысалы, біз «қазақ 

драматургиясы азайып, көбіне аударма 

дүниелер болып кетті» дейтін айыптауларды 

аз естіп жүрген жоқпыз. Алайда айтыңызшы, 

Шекспирді қоймауға бола ма? Оның актер-

лердің өсіп, режиссер лердің шығармашы-

лық жағынан жетілуіне пайдасын былай 

қойғанда, бүгінгі буын неге Шекспирді біл-

меуі керек, неге олар көне грек драматур-

гиясын, әдебиетін біл меуі керек?! Неге олар 

сол секілді Гогольді, Чеховті білмеуі керек?! 

Біздің тек қазақ өнері, қазақ әдебиеті 

аясында шектеліп қа луы мыздың пайдасынан 

гөрі, зияны басым құбылыс болары анық 

қой!  Қазір  кім  кітап ха на ға  барып,  кезекке 

тұрып, кітап алып оқиды? Бар болса да, 

көпшілікке шаққанда өте аз. Сондықтан егер 

біз жастарымызға қолжетімді қызмет 

көрсетер болсақ, солардың бірі – олардың 

санасын, олардың назарын әдебиетке, 

жалпы рухниятқа бұруды біз, яғни театрлар 

атқаруымыз шарт. Жалғыз біз ғана емес, 

жалпы еліміздегі бүгінгі 50 шақ ты театрдың 

осы бағытта жұмыс істеп жат қаны анық. Біз 

сол тұтас қазақ өнерінің бір бөлшегіміз, 

сондықтан біздің репертуа ры мызда міндетті 

түрде Әуезов, міндетті түрде Чехов, әрине, 

Шекспир де бар және қазақ тың бүгінгі 

мәселесін көтеретін, Тәуелсіз дік тен бергі  

және қазақ тарихындағы мәселе 

лерді 

көтеретін қойылымдар біздің репер туар да 



болуы тиіс. 

– Халықтың көңілінен шығу үшін 

сахналатын туынды белгілі бір ірік-

теу ден өтуі тиіс емес пе?! Қалам тер-

бе геннің бәрі жазушы бола бермей-

тіні сынды, сахналауға ұсынылған 

дүниенің бәрі керемет шедевр бола 

салмайды ғой! Яки көркемдік кеңес 

деген нәрсе бар ма бүгінде, әлде ол 

да театр сыны секілді, кімге қажеті 

бар деген сұрақ тудырып отырған 

мәселе ме? 

– Театрда көркемдік кеңес те, көркемдік 

жетекші де жұмыс істейді, дегенмен қандай 

шығарманың да көркемдік деңгейі мен 

сахналық келбетін анықтайтын режиссер 

деген маман бар. Егер режиссер өз атына 

лайық болса, онда ол қандай да бір бұйрық-

пен қойылған туынды жақсы болады деген 

ойдан аулақ болуы керек. Қай қойылым 

болсын, ол алдымен режиссердің санасында 

пісіп, режиссердің қиялында өсіп-жетіліп, 

режиссер жүрегінде шабытқа ие болуы 

керек. Осындай сүзгіден өтіп, талаптардан 

өткен шығарма сахнада жетістікке ие болып, 

көрерменнің ықыласына бөленуі мүмкін. 

Осы себепті мен, мәселен, өзімізде жұмыс 

істеп жатқан өзімнен басқа үш режиссерге  

сен мынаны қой десем, оның нәтижесі 

жақсы болады дегенге сенбеймін. Әрине, 

ақылдасу керек. Қандай бағытта? Мәселен, 

үш режиссердің де Шекспирді қойғысы 

келуі мүмкін, осы тұрғыда біз ақылдасып, 

егер бір жылда бес қойылымды жаңадан 

өмірге әкелер болсақ, осы ретте әр 

режиссерге өз кезегінде әлемдік классикаға 

немесе қазақ драматургиясына баруға 

бағыт беріп отыра аламыз. Жаңа туындыны 

ұжым болып жабыла оқып, бұрын-соңды 

мұн дай дүние болып па еді, оның ішінде қай 

актерімізді ашатын образды бейне бар – 

мінеки, мұның бәрі ақылдасумен шешіледі. 

Театр тек бір адамның, жалғыз басшының 

айтқанымен жүріп-тұратын бол са, онда ол 

көп ұзамай адасады. 



– Қазіргі таңда өнер саласында 

қат маман қайсы, көбіне театрға 

қандай маман жетіспей жатады? 

– Бізде режиссер жетісе бермейді. Тек өз 

театрымызды емес, еліміз бойынша жалпы  

жағдайды саралағанда, тіпті бас режиссері 

жоқ театрлар да бар. Оның қасында біздің 

ұжымда Нұрлан Жұманиязов, Болат Ұзақов, 

Әлімбек Оразбеков деген үш бірдей қабыр-

ғалы режиссеріміз бар. Олардың әрқайсы-

сының ойы, мінезі мен жұмыс істеу стилі 

әртүрлі. Бұл тіпті әр спектакльдің бір-біріне 

ұқсамай, дара шығуының және әр актердің 

жұмысының бір қалыптан шыққандай бол-

майтындығының кепілі деуге болады. Егер 

біздің репертуарымыз көрермен көңілінен 

шығап жатса, соның бірден-бір жолы осы 

деп есептейміз. 



– Қазіргі ғимараттарыңыз сіз дер-

ге арнайы салынбаған, аядай ғана 

сахна сондай биік тұлғалар образын 

сомдауға тарлық етпей ме? Кезіндегі 

жағдай түсінікті, ал енді бүгін жаңа 

ғимаратқа деген сұраныс беріп 

немесе сондай талапты басшылар 

өздері де байқап, осы жағын 

шешеміз деген сөзді айтты ма?

 – Тарлық етеді, бірақ театр ол бірінші 

кезекте ғимарат емес. Театр – біріншіден, 

актер, режиссер және сол одақтан туындай-

тын спектакль. Ал енді ғимарат деген – 

керемет нәрсе, сахнаның жарығынан бас-

тап, дауысы, әртүрлі қимылдарға жағдай 

туғызатын механикалық мүмкіндікке ие 

сахнаны біз де қалаймыз. Ал енді бірақ 

«Мәскеу де бір-ақ күнде тұрғызыла салған 

жоқ», олай болса, біз ондай сахнаға жету 

үшін еңбектеніп, көп тер төгер болсақ, онда 

оның жемісінің тіпті тәттірек бола түсері – 

ақиқат. Әңгімеміздің басынан бастап айтып 

жатқандай, академиялық мәртебеге қол 

жеткізіп жатырмыз. Осының хабарын жеткіз-

ген Мемлекеттік хатшымыз Қанат Саудабаев 

мырза Елбасының сәлемін жолдап тұрып, 

біздің театрымызға арнап жаңа ғимараттың 

салынатыны жайлы сүйінші хабарды жеткіз-

ді. Қаламыздың әкімі Иманғали мырза да 

қолдады, сондықтан бұл – біздің жарқын 

болашақтан күтетін игілігіміз. Алайда ғима-

рат жоқ, сахна тар екен деп есептесіп, 

ақылдасып, жартылай жұмыс істеу, болмаса 

күңкіл әңгіме туғызу деген ойымыз да, 

ниетіміз де жоқ екенін айтуымыз шарт. 

Сахнамыз тар екен деп Шекспир не болмаса 

Чехов, әрине, Әуезов те қойылмай қалмай-

ды. Осы шағын сахнада да талай рет «Ромео 

мен Джульетталар», тағы сол сияқты ірі 

туын дылар қойылған, қойыла да береді. 



Әңгімелескен Мәриям ӘБСАТТАР

АПАТ


АЛАШҚА АЙТАР ДАТЫМ...

Кейінгі кезде сана мәселесі қабырғама қатты батып жүр. Әсіресе бұл ой 

Жаңаөзендегі мәселеге қатысты үдеді. Өнер адамы ретінде мен ашулану 

дегеннің не екенін, тартысқа түсудің не екенін зерттегім келеді. Себебі сахна-

лық оқиға ең алдымен тартыстан тұрады. Негізі, конфликтология деген – ар-

на йы ғылым. Қарап тұрсақ, тартыстың ақталатын да жағы бар, ақталмайтын 

да жағы бар. Осы Жаңаөзендегі жағдайды біз қазір түбегейлі білмейміз де. 

Өйткені оқиға ортасында емеспіз. Бірақ мені бір нәрсе ойландырады. Ол не? 

Ашу, ыза деген – адамның өз санасының кемшілігінен, өзіне тоқтау қоя 

алмауынан туатын нәрсе менің түсінігімде. Жаудан, даудан қорғану не 

жақынын, туысын, елін қорғау түсінікті, ал енді аш екенмін деп біреуді тонау, 

біреуді ұру, соғу деген – қандай дінде, қандай идеологияда болсын ақтауға 

жатпайтын мәселе. Бізде осыны түсінуге сана жетпейтін сияқты. Сондықтан 

осы тұста өнер адамдарына, руханиятпен айналысатын адамдарға айтар 

едім: жауапкершілік жүгін шын сезініп, елдің санасын оятуға күш салса екен.

Мен киіз үй сатып алып, жеке өзімнің қымызханамды 

ашып, сонда ұлттық тағамдарды сатуға шығарғым келеді. 

Киіз үйді қайдан сатып алуға болады? Және оның бағасы 

қандай?

Қажымұрат ҚҰТТЫБЕКҰЛЫ, кәсіпкер  

Елімізде киіз үй тапшы. Баяғы 

кеңестік өндірістен қалған бірен-

саран киіз үйдің бүгінде сүйегі 

қаңсып, киізінің жұлымы шық-

қан. Үштөбедегі киіз жасайтын 

жалғыз комбинаттың жұмысы да 

нарықтың алғашқы қыспағына 

шыдамай, қарызға белшеден 

батып, жабылып тынды. Қытай-

дан, Моңғолиядан келген қолы 

ісмер қандастарымыздың ара-

сында киіз үйдің ағашын шаба-

тындары болғанымен, сұранысты 

түгел өтей алмайтыны сөзсіз. 

Осыдан келіп бағасы да шарық-

тап кеткен. Мереке күндері жалға 

алып, тігіп жүрген киіз үйлердің 

ақысы – тәулігіне 20 мың теңге-

ден жоғары. Ал сатып алатын 

болсаңыз, қарапайым ғана жаб-

дықталған, ең арзан үйдің құны 

– 500 мыңның үстінде. Бұл ретте 

қазақтың нарығын қас қақпай 

аңдып отырған көршіміз – Қы тай-

дың өнімін айтуға бола ды. Деген-

мен Шыңжаңда жасал ған арзан 

үйді жайлап, береке тап пайсыз. 

Себебі бұл үйлердің сүйегі ағаш 

емес, металдан құ рас тырған құ-

ран ды, киіз жабын дының орнына 

синтетикалық  шү  берек  тұтқан-

дықтан, оның денсау лыққа әсерін 

де кім білген! Киіз тігетін  цехтарды 

жанданды 

рып, жүн өндірісін 

дамыту қажет. 90-жыл дары бізде 

63 мың тонна бия зы жүн алынған 

болса,  қазір  оның  мөлшері  –                

7 мың ға жетер-жетпес. 

Ауа райы тепе-теңдігі неге бұзылады?

Атмосфераны ластағыш заттардан 

бір ғана мультипликатор – қорғасын 

ингредиентін мысалға алайық. Қор-

ғасын – политропты у. Оның ағзадағы 

азғантай ғана концентрациясы жасу-

шаларды, қан айналымын, орталық 

жүйке және иммун жүйесін зақымдап, 

бүлдіреді. Қорғасынның жоғары 

мөлшері  Өскемен, Зырян, Риддер 

қалаларының атмосфералық ауа 

құра 


мында анықталуда. Шашқа 

жасалған спектралды анализ мәлі-

меттері бойынша, бұл қала тұрғын-

дарында қорғасын мөлшері ең 

жоғары, яғни шекті мөлшерден алты 

есе көп болып шықты. Қорғасынның 

бірқатар мөлшерін тұрғындар су, 

азық-түлік өнімдері арқылы да қа-

был дайды. Сөйтіп, ғылым мен техни-

каның ғаламат жетістіктері және шап-



Каталог: userdata -> editions -> pdf
pdf -> Қазақтың Мұқағалиы туралы жұртшылық арасында әңгімелер
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Ресми мәлімет бойынша, Қазақстанда жұ
pdf -> Иә, отандық ғылым ды кө­ тер мейінше, мықты мем ле кет
pdf -> Мен Абайдың ақындық мек тебі өз деңгейінде зерттеліп
pdf -> Бір тілде деп міндеттеген жоқ
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Қазақстандағы Ұбт-ның қа лып тасқан өзіндік тәртібі
pdf -> Ерғожин ЕрлЕді Дәулет Ерғожиннің сөзіне сенсек, салық органдарында сыбайлас жемқорлықтың дең­ гейі төмендеген. Құқық қорғау орган дарымен бірігіп жасаған жемқорлықтың

жүктеу 0.71 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет