Дат! 6-б етте Еркін жуасбек



жүктеу 0.71 Mb.
Pdf просмотр
бет4/7
Дата09.09.2017
өлшемі0.71 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Әсем ҚАБЫЛБЕКОВА

Алматы қаласы

ТҮР


ТКІ

Оларды осы 

лай 20 күн бағу керек. 

Белгілі уақыттан ке йін артын да ба лаңқұрт-

та рын  қал ды рып,  кө бе лектер  өледі.  Осы 

қалған  балаң құрт тарға  шы бын дарды  жібе-

реді. Онымен қа тынасқа түскен шыбын-

дар дан сегіз күн нің ішінде май да шыбындар 

қаптап өсіп шығады. Әр үш литрлік банкіде 

10 мыңнан астам ба лаң құрт өсіп-өнеді. 

Оны кейінірек жүз деген банкіге өндіруге 

болады. Осылайша, аз уақыт ішінде кіп-

кіш кене құрттардан мың даған, мил лион-

даған шыбын өсіріп, са 

туға болады. 

Осыдан нан жеп отырғаннан кейін осы 

салаға қа тыс ты жаңалықтарға да құлақ 

түре жү реді. 

Жуырда осындай шыбындардың құс 

фер малары мен балық шаруашылығына 

да қажет екенінен хабардар болды. Сон-

дай-ақ шыбындар фармацевтикалық та уар 

өндірісімен айналысатындарға, тағам мен 

косметика өндірісіне да аса қажетті өнім 

екен. Осындай тауарларға конхиолин ат ты 

зат қажет екен. Ол шыбынның ба лаң құрт-

тарында болады. Оның 1 грамы әлем дік 

нарықта 27 АҚШ доллары тұрады. Бі рақ 

әлемдік нарыққа жол қайда, әзірге егіс-

тіктегі зиянкестерді құртумен ай на лы сатын 

шыбын өндірісімен ғана шектеліп тұр. 

Осындай қат тауардың құнын білетін шаруа 

қожалықтарының иелері – Тама 

раның 


үнемі сатып алармандары. Еліміздің өзге 

өңірлерінен де сұраныс түсіретіндер көп. 

Бүгінде Тамара шыбын өндіруші кәсіп кер 

ретінде танымал. Ауылшаруашылық зиян-

кестерін құрту үшін бір гектарға 200 шыбын 

керек екен. Тамараның 1 000-нан аса 

қанатты тауары 3 мың теңге тұрады. Оны 

шыны ыдыстан келесісіне ауыстырып са-

наудың өзіндік есебі бар. Қыс айларында 

15 банкіні келесі көбейтуге сақтайды. Оны 

көбейту кезеңі наурыз айынан қазан айына 

дейін жалғасады. Науқан кезінде балаң-

құрт тарды асырайтын үйшікті үнемі жылы 

ұстау  үшін от жағады. Тауардың өсімтал 

болуы үшін бөлме температурасы 35 

градустан төмен түспеуі тиіс. Оларды өсіру 

мен баптау оңай шаруа емес. Өңірде әзірге 

мұндай сирек кәсіп түрімен айналысатын 

жалғыз өзі ғана. Сұраныс та аз емес. Ең-

бегін ақтайды. 



Тамара ҚАХАРБЕК, кәсіпкер: 

– Ұсақ іс болып көрінгенімен, еңбегі 

тым ауыр. Егістіктердегі зиянкестер кө-

бейіп кетсе, өнімнің шығымдылығы да 

аз болатыны белгілі. Сондықтан да сол 

зиянкестердің көзін жоюда шыбындар 

таптырмас құрал болып отыр. Эко ло-

гия ға байланысты болар, зиянкестермен 

күресетін шыбындар жоғалып барады. 

Сол себептен де қолдан өсіріп отыр-

мыз. 

Иә, зиянды жәндіктің де тигізер пай-

дасы мол екен. Жаз айларында қара құрт-

тай қаптап, ызыңдап мазаны алатын шы-

бын-шіркей егіннің бітік шығып, мол өнім 

алуына септігін тигізетінін біреу біліп, біреу 

білмейді. Ал шыбын шаруашы лығы мен 

айналысатындар  саусақпен  санар лық тай 

ғана. Тіпті жоқтың қасы деуге де бола ды. 

Қамбаға түсер астықтың мол болуы үшін 

аянбай тер төгіп жүрген Тамараның еңбегі 

расында мақтауға тұрарлықтай.



Тараз

Шыбын өсіріп те пайда 

табуға болады

ТҮЙІН


Нанның қамын кім ойлайды?

НАН ҚАЗАҚТЫ ЖАУЛАП АЛУ ҚҰРАЛЫ 

БОЛҒАН...

Нан тарихы дегеннен шығады, осы 

тұс та бір қызық айтайын, Ахмет Тоқтабай 

есім ді қазақ жылқысын зерттеп, тұтас бір 

эн циклопедия шығарған тарихшы ғалым 

ағамыздың кітабын оқып отырып, мына-

дай жайтқа қанықтым. Ғалым «етке нан 

салудың өзі қазақтардың Ресейге қосылуы-

нан болған жайт, сондай-ақ нан саудасы 

қазақтарды Ресейдің ықпалына кіргізу 

жолындағы стратегиялық тауар болды» 

деген мәліметті алға тартады. Міне қызық, 

жеп отырған асының жаулап алу құралы 

екені жайлы кім ойлайды?! Әрине, автор 

бұл жерде нан өндірісін дамыту мәселесі, 

қазақтарды көшпенді өмірден отырықшы-

лыққа үйрету барысында ол фактордың 

өзіндік ықпалы болғанын айтып отыр. Бұл, 

әрине, қазақ оған дейін нанды білген жоқ 

дегені емес. Десек те, «қазақ бұрын егін 

сал мады, жер өңдемеді» деген әңгіме ке-

ңес  тік дәуірде көбірек айтылды ғой. Бірақ 

осыған тойтарыс беретін бір керемет 

дәйек Қалба тауынан табылды. Ол – 

осыдан 5 мың жыл бұрын жер астында 

қал 


 

ған тас диірмен. Қаншама дәуірлер 

бо  йы жер астында жатқан диірменді ар-

хео  лог тар 

тауып 

алғанда, 



арасынан 

тарының дәні табылған. Міне, осы бір 

ғана көне диір 

мен мен тары біздің 

тарихымызды 5 мың жылға ұзартып, сол 

тұста біздің ата-бабаларымыздың егінші-

лік пен айналыс қанын дәлелдеп те берді. 

Кейінгі кездердегі Северс деген ғалымның 

жазбаларына қарап отырсақ та, 1700 

жыл дардың өзінде еліміздің Шығыс өңі-

рінде бұлақтардың басына қазақтардың 

та 


ры, арпа, сұлы, тіпті бидай да еккені 

жай 


лы деректер келтіреді. Демек, бұл 

нан ның қазаққа кірме ас емес екенін дә-

лел десе, екіншіден, егіншілік секілді ша -

руа  шылықты бізге Кеңес үкіметі үйретпе-

генін көрсетеді. Себебі таба нан, күлше 

нан, бауырсақтың түр-түрін қазақ бағзы 

заман 

нан-ақ жақсы білген, оған оны 



ешкім де үйретпеген. Әсіресе, еліміздің 

Шығыс өңі рінде әлі күнге жақсы сақталған 

құмалақ 

тай ғана, ауызға салып 

қытырлатып жеп кете беретін дүкендерде 

қазір Зайсан бауырсағы деп сатып жүрген 

керемет бауырсақтың түрі. Оның құдіреті 

– кіп-кіш кентай ғана бауырсақты жылдап 

сақ тасаң да бұзылмайды, қатып тұрады, 

бірақ ауызға салсаң үгітіледі де кетеді. 

Соны 

сымен де ол бағзыда шайқасқа 



аттан ған, бертінде әскерге кеткен азамат-

тарға жол 

азық 

қа таптырмайтын ас 



болған. 

НАННЫҢ ЕЛІ НЕГЕ ДҰРЫС НАН ЖЕЙ 

АЛМАЙ ОТЫР?

Таяуда біз «Қазақы дастарқан» атты 

энциклопедиясы жарық көрген белгілі 

жазушы Кәдірбек Сегізбай ағамызбен 

сұхбатқа барғанда, әңгіме еріксіз наннан 

басталып кетті: 



– Нан деген – ең қасиетті ас, кейде біз 

нанның кепиетіне ұрынамыз ба деп қор-

қамын. Неге? Өткен күзде еліміз 25 мил-

лион нан астам астық жинады. Бірақ тағы 

қанша астықтың қырманда қалып, қанша-

сы қамбаға түскені, қаншасы экспортқа 

кетіп, қаншасы өз пайдалануымызға бе-

ріл 

 

ді, ал қаншасы малға жемге кетті – 

осының барлығы – бізге белгісіз. Ол ту-

ралы еш жер 

де ашып айтылмайды, 

жазылмайды. Қа 

лай болғанда да, бұл-

тарт пас факт – біз дің бидайға бай екен ді-

гіміз. Және бидай бол ғанда да дүние жү-

зін де сирек кездесетін ұлпалылығы (клей-

ко   вина) өте мол, сапалы ас тық өседі бізде. 

Ал бірақ осылай бидайдың ас тында жат-

қан Қазақстан, оның ішінде, әсі ресе, осы 

Алматы секілді мегаполис хал қы неге дұ-

рыс нан жей алмайды? Қазір дү кен дердегі 

ақ бөлкелер бір күн тұрса келесі күні жеуге 

жарамай қалады. Осының бар 

лығы – 

нанды жасау технологиясының кем  шілігі-

нен. Баяғыда шешелеріміз нан пісір генде 

қан дай ашытқыға ашытты? Да ла да шыр-

мауық деген өсімдік болатын. Сол шыр ма-

уықтан жасаған ашытқының на ны керемет 

көтеріледі, сосын оны бірне ше дүркін иін 

қандырып илеп, бастырып тастап барып, 

нан пісіретін. Ол нан он күн тұрса да не 

иістенбейді, не ашымаушы еді ғой. Қазір 

Қытайдан, Түркиядан, Ресей мен Украина-

дан тағы басқа жақтардан түрлі ашытқылар 

алып келеді, бәлкім, сол ашытқылар 

сапасыз ба екен? Сосын бүгінгі бидайды 

ұн қылып тарту барысында озық техноло-

гия 

лардың пайдаланылатыны белгілі. 

Мүмкін, бәлен градус ыстық пен жылдам-

дықпен жасалатын осы процесс барысында 

ұн боп шыққан бидай өз сапасын жоғалта 

ма екен?.. Қазір нан пісіретін зауыт көп, 

алайда солардың ішінде сапалы нан 

пісіретіні аз. Қаланың шетіндегі бір дүкенде 

250 теңгеден нан сатады, дүкендердегі 65 

теңгенің нанын емес, үш есе қымбат болса 

да соны аламыз, неге? Себебі әлгі қымбат 

наннан бала кезімізде жеген нанның исі 

аңқиды. Нан зауыттары да – жекеменшік, 

біреудің қал 

та 

сына қызмет етеді, пайда 

табу үшін олар бәсекеде басып озып, 

неғұрлым нанды тезірек пісіруі керек. Ал 

бірақ халық ден 

саулығы, тұтынушы тал-

ғамы деген қайда, нан зауыттары тек пай-

да көздемей, неге бір уақыт халыққа са-

палы нан беруді ойла майды?

«ИНТЕРНАТТЫҢ НАНЫ» НЕМЕСЕ 

«КҮЛПАШТЫ» ОҚЫСАҚ...

«Ей, Аяз, әліңді біл, құмырсқа жолыңды 

біл» дейтін қазақ қайда қазір?.. Әйтпесе 

басы мыздан небір тарих өтпеді емес қой: 

бір үзім нан түгіл, бір уыс бидайға зар 

қылған аштықты қазақтай көрген ел жоқ 

шығар?! Бейімбеттің «Күлпашын» оқыған 

жан тіпті бүгінгі мынау иттің басына іркіт 

төгілген заманда отырып та аштықтың 

қасіретін сезінер еді... Амалсыз байға 

жал данып, бір тілім етті қойнына тығып 

үйде қалған Мақтым мен Қалиына жан 

ұшыра жүгірген Күлпаштың олардың 

құшақтасқан күйі қатып қалған мүрделерін 

көрген сәті денені түршіктіріп жібереді. 

Мәселе сол «Күлпашты» оқымайтын бол-

ғаны ғой бүгін көпшіліктің. Одан да өзге 

нан қадірін ұқтыратын шығармалар қазақ 

жазушыларында жетерлік... Мыса 

лы, 


аштық болмай-ақ, бертіндегі заманды 

бей  нелейтін Шерхан Мұртазаның «Интер-

на ттың наны» шығармасы қандай?!. Сонда 

ашқұрсақ интернат оқушыларының тіпті 

нанды тойып жеуді армандайтынын, 

сөйтіп, бір баланың түнде ел жатқанда 

көрпе астына тығылып, ауылдан алып 

келген таба нанын жеп жататыны... Міне, 

нан қадірін білгісі келгендер осыны оқыса 

дейсің... 

Сол секілді, құрбым өзінің бір кез дері 

оқыған шығармасымен бөлісті, оқиғасы 

былай: соғыс кезінде Ресейдің бір қаласы 

жау қоршауында қалады. Бар 

лық 

байланыс үзілген, қала халқы аш. Жа ңа 



жыл да келіп қалған еді. Сонда кәдімгі 

бүгінгі біздің кәмпит толы қалта орнына 

балаларға бір тілім нанды кәмпиттің 

қағазына орап, солай сый қылып үлес-

тіреді. Міне, бір тілім нанның қадірі деп 

осыны айтыңыз!.. Ең қызығы, таяуда бір 

телебағдарламада сол кезді көзбен көрген 

бір әжей сөйлеп отыр, әлгі сыйға алған 

нанын жемей, ертеңгі күні ұрпағым 

нанның қадірін білмей кетсе көрсетейін 

деп, сақтап қойыпты. 

«Алтын дән даласы!» бірақ... нанның да бар наласы... 



«Алтын күн аспаны, алтын дән даласы!» Иә, біз бұған мақтануымыз 

керек, бірақ... бірақ мақтанудың соңы мастануға ұласпаса керек-ті... 

Ал біздің мастанғанымыз емей немене күнде таңертең қаланың қай 

бұрышындағы қоқыс жәшігіне барсаңыз да, маңайы қалтаға салынған, 

тіпті кейбірі жерде де шашылып жатқан наннан көрінбейді. Сонда 

қаланың ит екеш, итіне дейін қатқан нанды жемейтін болғаны ғой?!. 

Оның да өз «нанын» шығарып, әдемі қалталармен супермаркет ке 

толтырып қойсақ, әрине жемейді. Жә, иттің жағдайын қойып, осы нан 

жайын сөз етелікші... 

Бүгінгі қоғамда панасыз 

жандар «бомждар» деп 

аталып жүр.  Заманның түрлі 

сынағына шыдамай, осындай 

күйге түсіп жатқандар 

қаншама! Олар ішер асын 

тұрмыстық қалдықтар 

арасынан тауып, қараусыз 

қалған жертөлені мекен етеді. 

Елімізде жыл өткен сайын 

бомждар қатары көбейіп 

келеді. Олардың жалпы саны 

туралы нақты мәлімет жоқ. 

Қаңғыбастар мәселесі қыс 

айларында қоғамға қозғау 

салады.

Мәриям ӘБСАТТАР

ТОҚСАН АУЫЗ СӨЗДІҢ... 

Шүкір, бүгінде нағыз қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман дей аламыз. 

Десек те, нан қадірі жайлы бір мезет ойлап қоймасақ, аңның киесі секілді, нанның 

да киесі бары хақ... Діндарлар, түрлі апаттардың көбеюі осы нанды тастаудың, 

жалпы, мастанып, ысырапшылдыққа бой алдырғанның кесірі деп айтады... кім 

білсін?..

Басы 1-бетте

Жүктілік және босануға байланысты демалыста болып, балам бір жасқа 

толғанда басқа мекемеге жұмысқа шықтым. Қазір тағы аяғым ауыр. Осы орай-

да менің білгім келгені,  осы жолы жүктілік және босануға байланысты 

демалысқа шығатын кезімде әлеуметтік төлемдерім қалай есептеледі, себебі 

менің жұмыс істеген мерзімім 12 ай емес, бірақ мен бала күтіміне байланысты 

демалыста болдым.

Әмина БЕКБАЕВА, Оңтүстік Қазақстан облысы

Сарапшы мамандардың мәліметін ше, 

мем лекеттік әлеуметтік сақтандыру қо ры-

нан (бұдан әрі – қор) төленетін жүк  ті лігі 

және босануына байланысты бір рет тік 

әлеуметтік төлемді (бұдан әрі – ӘТжб) 

тағайындауға жұмыс беруші ай са йынғы 

әлеуметтік  аударымдарды  жүр  гіз ген 

еңбекшарты негізінде жұмыс іс  тейтін әйел 

өтініш білдіре алады.

ӘТжб мөлшері жүктіліктің 30 ап та-

сынан бастап берілетін жүктілік пен бо-

сану бойынша уақытша еңбекке жа рам-

сыз дық қағазы (бұдан әрі – науқастың 

парағы) берілген күнге дейінгі соңғы 12 

ай ішінде қорға жұмыс берушіден ай са-

йын түскен әлеуметтік аударымдардың 

не гізінде анықталады. Міндетті әлеу мет-

тік сақтандыру жүйесіне қатысушыға 

әлеуметтік аударымдар 12 айға жет пей-

тін мерзімге аударылған болса, та быс-

тың ор таша айлық мөлшері әлеу мет тік 

ау да рым дар  жүргізілген  табыс  сомасын 

қор 


ға әлеуметтік аударымдар түскен 

айдың са 

нына бөлу жолымен анық-

талады. Де мек, қолданыстағы заң на маға 

сәйкес, ӘТжб тағайындау ке зінде сіздің 

орташа айлық табысыңыз ке 

зекті 

науқастық  па ра ғын  алған  уа қыт қа  дейін 



жұмыс істеген уақытыңызға жә не қорға 

нақты түскен әлеуметтік ау 

да 

рымдар 


сомаларына  сәй кес  анықта ла ды.

Мектеп бітірген соң ішкі істер қызметкерлерін даярлайтын оқуға түссем 

деймін. Елімізде ішкі істер қызметкерлерін даярлайтын қанша оқу орны бар 

және қай қалаларда? Оқуға түсу үшін қай сабақтардан емтихан тапсыру ке-

рек?

Марат ОРЫНТАЕВ, Маңғыстау облысы

ІІМ ведомстволық басқаруында үш 

жоғары және үш орта кәсіптік оқу орны 

бар, олар – академия, Қарағанды және 

Қостанай заң институттары, Ақтөбе, 

Семей және Шым кент заң колледждері. 

Жоғары оқу орындарында мамандар 

даярлау «Юриспруденция» және колледж-

дерде «Құқық қорғау ісі» мамандықтары 

бойынша жүзеге асырылады.

Оқу орындарына орта білімі бар, ішкі 

істер органдары қызметкерлеріне 

қойылатын талаптарға жауап беретін, 

әскери қызметке және оқуға денсаулығы 

бойынша жарамды, оқу орнына түсу 

жылының 31 желтоқсаны бойынша 17 

жасқа толған Қазақстан Рес публи касының 

азаматтары қабыл данады.

Оқу орнына түсуге талапкерлер 

меди циналық, дене бітімі және психоло-

гиялық көрсеткіштері бойынша 

іріктеуден өтеді. 

Талапкерлер жоғары оқу орнына түсу 

үшін – жалпы тарих, Қазақстан тарихы, 

қа зақ немесе орыс тілі, математика, кол-

ледждерге оқуға түсу үшін жалпы тарих, 

Қазақстан тарихы, қазақ немесе орыс 

тілдерінен емтихан тапсырады.

Оқу мерзімі қысқа әскери қызмет өт-

ке ру мен теңеледі және ішкі істер органда-

рын да ғы қызмет өтіліне кіргізіледі. Кол-

ледж 


дер 

де оқу мерзімі – екі жыл, 

академия және ин 

ституттарда – төрт 

жыл. 

Нұрғис


а ЕЛЕУБЕК

ОВ (фо


то)

Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы На зар-

баев жуырда Алматыда салтанатты жағ-

дайда Дінмұхаммед Ахметұлы Қо наев тың 

100 жылдығын тойлауға арнал ған ша ра-

ларды бастап берген болатын. Мемлекет 

бас шысының: «Димекең – Тәуелсіздікке 

де йін гі тарихымыздың тегеурінді тұлғасы», 

– де уі Қонаев есімінің халқымыз үшін қан-

ша лықты ұлы екенін айғақтап тұр. Бірақ 

оның өзі өмірден: «Билікке көтерілдім, бі-

рақ халықтан аласа екенімді ешқашан 

ұмыт падым», – деп өткен еді. Дінмұхаммед 

Ах метұлының Англияға барған сапарында 

пре мьер-министр Уинстон Черчилльдің 

«Қа зақтың бәрі ірі ме?» деген сұрағына: 

«Хал қымның бәрі ірі, бірақ мен ең кі-

шісімін», – дегені оның халқына адалдығын 

да меңзейді. «Халық – түтінімді түтетіп, 

қай та оралатын жерім. Халқым мені көтер-

ді, би лікке ұсынды. Менің бағамды беретін 

– халық», – деген болатын ол. Қонаев – қа-

зақ мемлекетін құрушы Керей, Жәнібек, 

Абы лай сияқты ұлы хандармен қатар тұ ра-

тын тұлға. Жібі түзу, жаны таза адам кез 

келген билікте болсын, биікте болсын, өз 

ар-ожданын жоғары сақтап қалады. Тарих 

боямалауды көтермейді. Кез келген уақытта 

Д.А.Қонаевтың есімі біз үшін биікте тұра 

бер мек. Өйткені ол ұлты үшін, ұрпағы үшін 

қыз мет етудің ең жоғарғы үлгісін көрсетті. 

Ұр пақтар бірлігі мен ата-бабадан қалған 

рухани қасиеттерді дәріптеу ол кісінің 

өмірлік идеясы болған еді. Қонаевтың ізгі 

тағылымы, жарқын жүзі, дидарлы кейпі 

бо лашақ ұрпақтың да мәңгілік есінен кет-

пеуі керек.

Қайырбек САҒЫНАЕВ, 

Алматы облысы Райымбек ауданы, 

Тоғызбұлақ ауылы, Қ.Байғабылұлы 

атындағы орта мектептің 

тарих пәнінің мұғалімі

«Қазақ газеттері» ЖШС-ға қарасты 

«Үр кер» әдеби журналы бұл бәйгені 2010 

жылдан бастап жас қаламгерді қолдау 

мақ сатында проза, поэзия жанры бойынша 

өткізе бастаған. Бұған дейінгі бәйге 

жеңімпаздары заттай сыйлықпен қатар, 

арнайы дипломдармен марапатталған. 

«Үркердің» шығармашылық бәйгесінде 

оза шапқан жас қаламгерлердің туын ды-

лары «Заңғар» шығармашылық бір лес-

тігінің қолдауымен «Үркер» жаққан он шы-

рақ» деген атпен жуырда ғана «Қазақпарат» 

бас 


пасынан жеке жинақ болып жарық 

көрді. Ұлттық әдебиетіміздің жаңа шығар-

ма 

лармен айшықталуына айтарлықтай 



септігін тигізетін бұл бәйгені «Қазақ 

газеттері» ЖШС  басшылығы мен «Үркер» 

журналының ұжымы биыл да жалғастыруды 

жөн көріп отыр. Бәйгеге 35-ке дейінгі 

қаламгерлер ғана қатыса алады. Әр автор 

поэзия жанры бойынша кез келген 

тақырыптағы үш өлеңін, проза жанры 

бойынша 10 беттен аспайтын бір әңгімесін, 

суретін қысқаша өмірбаянымен қоса, 

электронды нұсқада редакциямызға 

жолдай алады. 

Редакцияның мекенжайы: 

050009, Алматы қаласы Абай даңғылы, 

143, 6-қабат, 616, 622-бөлме. Байланыс 

телефоны: 394-41-34. E-mail: Urker_2010 

@mail.ru

Байқау шарттары толығымен орын-

далмаған жағдайда шығарма бәйгеге қа-

тыс тырылмайды. Шығармалар осы жыл-

дың желтоқсан айының 1-іне дейін қабыл-

да нады. Бәйге қорытындысы жыл аяғында 

шығарылатын болады. 

 

Ұйымдастыру алқасы

Б

АЙҚА


У

Өмірі өнеге болған дара тұлға

«Үркер» 

үміткерлерді іздейді

Газетіміздің қаңтардың 12-сі күнгі саны Қазақстанның кеңестік 

дәуірдегі басшысы болған аса көрнекті мемлекет қайраткері, ғалым 

Дінмұхаммед Ахметұлы Қонаевтың 100 жылдығына арналған болатын. 

Бұл нөмірде басшылық қызметімен, ұстанған саясатымен, жеке адамгер-

шілік қасиеттерімен халқына сыйлы болған тұлғаның өмір жолы мен 

тағылымына қатысты материалдар жарияланған еді. «Алаш айнасының» 

осы мерейтойлық санына орай, редакцияға өз ризашылығын білдірген 

оқырмандар жиі хабарласып жатыр. Бүгін солардың бірі – Алматы облы-

сында ауыл мұғалімі болып қызмет ететін Қайырбек Сағынаевтың 

лебізін назарларыңызға ұсынып отырмыз.

Бүгінде ұлттық әдебиетімізді көтермелеу мақсатында түрлі 

шығармашылық байқаулар ұйымдастырылып келеді. Солардың ішіндегі 

«Үркер-үміт» бәйгесі әсіресе жас қалам иелерінің шабытына шабыт 

қосып, жаңа туындылар жазуға жол ашуда.

ЛЕБІЗ


РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№9 (691) 21.01.2012 жыл, сенбі



www.alashainasy.kz

5

e-mail: info@alashainasy.kz



Әділжан ҮМБЕТ

Қарлығаш ЗАРЫҚҚАНҚЫЗЫ

НАРЫҚ


Еділбай қойы неге ескерілмей жүр?

ешкімге қиынға соға қоймас. Біз ұлттық 

мақтаныш болатын оған өз деңгейінде 

көңіл бөле алмадық. Осының салдарынан 

оның санын арттыруға ешкім дендеп кірісе 

қоймады. Ұлттық брендіміз тасада қалып 

қойып жатты. Қазір де қойдың бұл тұқымы 

өте аз кездеседі. Ертеңімізді ойласақ, атал-

мыш мәселеге селқос қарауымыз дұрыс 

болмайды. Біздің қолымызды кім қағып 

отыр? Осы мақсатта неге жүйелі жұмыс 

жүргізуге құлықсыз кейіп таныта мыз? 

Ғалымдардың айтуынша, Еділбай қо-

йы ның пайдалы тұсы аз емес. Ол әлемде 

жоғары бағаланады. Біріншіден, бұл тұқым 

салмағы жөнінен алдыңғы орынға шыға-

ды. Жылдам өсіп-жетіледі. Қозысының өзі 

көп-көрім ет береді. Үш-төрт айдың өзінде 

қозы 35-40 келі салмақ тартады. Қойдың 

өзге тұқымында мұндай еттілік бола бер-

мейді. Қазіргі таңда еліміз ет өндіру сала-

сы на бетбұрыс жасап жатыр. Бұл ба ғытта 

арнайы бағдарлама қабылданған. Біз үшін 

ет рыногына өз өнімдерімізді шығару өте 

тиімді болып тұр. Алысқа бармай-ақ қоя-

лық, көршілес Ресей жыл сайын 1,5 млн 

тонна етті мұхиттың арғы жағындағы Ла-

тын Америкасынан тасымалдайды. Әлем-

де де ет өндірісі өз деңгейінде емес. Ет 

адамзат баласының күнделікті асының бір 

бөлігін құрайды. Мамандар бүгінгі таңда 

бұл қажеттілік екі есеге кем өндіріледі 

деген деректерді тілге тиек етеді. Негізінде, 

ҰЛТ


ТЫҚ БРЕНД 

Өткен ғасырдың 90-жылдарына дейін 

Қазақстан қой өсіруден алдыңғы қатардан 

көрінді. Қой саны жөнінен алдына тек Ре-

сейді салатын. Елімізде 35 млн басқа дейін 

қой бағылды. Әйтсе де олардың басым 

бөлігі қаракөл шаруашылығы болды. Яғни 

елтірі үшін өсірілді. Кезінде олар қымбатқа 

бағаланды. Мыс-мыс ақша қалтаға түсіп 

жатты. Өкінішке қарай, қазақтың ежелден 

келе жатқан Еділбай қойы көзден таса 

қалып жататын. Жекенің қолында болмаса, 

іргелі шаруашылықтарда көп кездесе бер-

мейтін. Бәлкім, құр ақпар қуған заманда 

оған көңіл бөлген ешкім де болмаған 

шығар. Әрине, өзіміздің құндылыққа мұ-

рын шүйіретін кезең еді ғой. Мәскеудегі 

атқамінер адамдардың ақ дегені – алғыс, 

қара дегені қарғыс болып саналатын. Ал 

олар біздің ұлттық бағалы байлықтарға 

немкетті қарайтын. Еділбай қойының саны 

сондай салқын көзқарастың салдарынан 

көбейе қойған жоқ. 

Кезінде еліміздегі Шопан ата түлігінің 

80 пайызға жуығы қаракөл қойы болған 

екен. Жалпы, елімізде 15 қой тұқымы бар. 

Яғни қалған бөлігін сол қой тұқымдары 

құраған. Сонда Еділбай қойының үлес 

салмағы қандай болғанын таразыға тарту 

адам басына жылына 90 келі ет керек. Ал 

бізде бар болғаны адам басына шаққанда 

40-45 келіден ет өндіріледі. Біздің Еділбай 

қойының санын көбейту арқылы сол 

олқылықтың орнын толтыруға мүмкіндігіміз 

бар. Оған қоса қойдың бұл тұқымы етті-

майлы болып келеді. Нәрлі астан ешкімнің 

тартына қоймасы тағы да белгілі. 


жүктеу 0.71 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет