Дат! 6-б етте Еркін жуасбек


Осы Еуропалық парламент қашан құрылған? Оның құрамында



жүктеу 0.71 Mb.
Pdf просмотр
бет2/7
Дата09.09.2017
өлшемі0.71 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Осы Еуропалық парламент қашан құрылған? Оның құрамында 

қанша депутат бар және немен шұғылданады?

Жанерке ҚАЗБЕКОВА, Тараз

Еуропалық парламент — Еуро-

палық одақтың өкілдік органы. Көмір 

және болат балқыту жөніндегі еуро-

палық бірлестік негізінде құрылған. 

1957 жылы бірлестіктің 1-мәжілісі 

өтті. Сол жылы ол Рим келісімшарты 

бо йынша  Еуропалық  экономикалық 

қа уым дастыққа айналды. 1985 жыл-

дан бастап Еуропалық парламент деп 

атал ды. 1979 жылдан бастап ЕО-ға 

мү ше мемлекеттердегі тұрғындардың 

са ны на сәйкес белгіленген квота бо-

йынша жалпыға бірдей сайлау тәртібі 

ен гізілген. Мысалы, 1994 жылы мау-

сымда өткен сайлауда депутаттар бес 

жыл мерзімге сайланды. Ұлттық пар-

ла менттерден айырмашылығы, депу-

т аттар тікелей заң шығарумен ай на-

лыспайды. 1992 жылы Маастрихт 

ке лісімшартының күшіне енуіне бай-

ланысты Еуропалық парламенттің 

өкі леті (бұған дейін негізінен кеңес-

ші лік қызметпен айналысқан) кеңей-

тіл ді. Ол Еуропалық одақтың шешім-

дерін дайындау мен қабылдау ісіне 

белсене қатысып, сыртқы саясатын 

қалыптастыруға ықпал етеді. Одақтың 

бюджетін бекіту барысында басым-

дық иеленіп, ұйымаралық келісімдер 

жасауға атсалысады. Еуропалық одақ 

кеңесі мен Еуропалық комиссия кей-

бір мәселелер бойынша, әсіресе ха-

лықаралық келісімшарттар жасасу, 

жаңа мүшелер қабылдау жөнінде Еу-

ропалық парламенттің мақұлдауын 

алу ға тиіс. 736 депутаттан тұратын 

Еу ро парламентте 7 фракция, 22 тұ-

рақты комитет жұмыс істейді. Қа зіргі 

төрағасы – биыл 17 қаңтарда сай-

ланған Мартин Шульц. 

млрд теңге болатын 27 жоба мемлекеттік 

қолдауға ие болды. 

17. Инвестициялық климатты жақсар-

тып, инвесторларды қолдау мақсатында 

2011 жылы Инвестиция тартудың ұлттық 

жос пары бекітілді. Онда инвесторларға 

жағ 


дай жасау, айтарлықтай визалық 

жеңіл діктер беру, өңірлерде қолдау көрсету 

мә селелері қамтылған. Нәтижесінде, 2011 

жыл дың бірінші жартыжылдығында өң-

деу ші өнеркәсіпке салынған инвестиция 

өсімі 35 пайызға жетіп, 1,5 млрд АҚШ 

дол ларын  құрады. 

18. 2010-2014 жылдарға арналған 

Қа зақстандық қамтуды дамыту бағдар-

ламасы бекітілді. Оның басты мақсаты – 

отан дық тауар, жұмыс және қызмет өн-

дірушілердің орнықты дамуы үшін қосым-

ша жағдайлар туғызып, ішкі нарықта іл-

герілету. 



ӘЛЕУМЕТТІК САЛАНЫ ЖАҢҒЫРТУ

19. Дағдарыс кезінде әлемдегі көпте-

ген мемлекет халықты әлеуметтік қорғау 

жү йесін қысқартса да, Қазақстан өз міндет-

те 

рін орындай білді, зейнетақыларды 



көте ріп, мемлекеттік қызметкерлердің жа-

ла 


қысын көтерді. Сөйтіп, 2007 жылы 

зейнет ақының орташа көлемі – 2,5 (2012 

жыл ға қарай) есе, 2010 жылы – 25 пайыз-

ға, 2011 жылы 30 пайызға өсті. Мемлекет-

тік және арнайы жәрдемақылар 2009 

жылдан бері жыл сайын орташа есеппен 9 

пайызға көтеріліп, жаңа туған нәрестенің 

күті мі не арналған жәрдемақы 2007 жыл-

мен са лыстырғанда, 2,5 есеге жоғарылады. 

2007-2012 жылдар аралығында бюд-

жеттік сала қызметкерлерінің жалақысы 

екі есе өсті. 

20. «Жұмыспен 

қамту 


– 2020» бағ-

дар ламасы бекітілді. Оған сәйкес оқыту, 

жұмысқа орналастыру, тұрғылықты жері 

бойынша өз кәсібін ашу, керек болған 

жағдайда экономикалық тиімді жерге 

көшіру тетіктері қарастырылған. 2011 

жыл ғы желтоқсанның басында тіркелген 

мәлі мет бойынша, бұл бағдарламаның кө-

мегіне 80 мыңнан астам адам жүгінді. 

21. ҚР Үкіметі әзірлеген «Балапан» 

бағ дар ламасының  арқасында  мектепке 

дейінгі білім беру ошақтарының саны 

1145-ке артты. Оның ішінде 330 бала-

бақша және 815 шағын орталық бар. Осы 

нысандардың ішінде кезінде жекеменшікке 

беріліп, қазіргі кезде мемлекет меншігіне 

қайта қайтарылған коммуналдық ғима-

рат тар да бар. Сондай-ақ мектепке дейінгі 

білім беру орындарының біразы тұрғын 

үйлердің бірінші қабатында ашылды. 

22. Денсаулық 

сақтау: әуеқоры, по-

йыз, телемедицина. 

Еліміздің ауылды жерлеріне медици-

на лық көмек жетті: үш емдеу-диагности-

Бұған дейін-ақ ең ұзақ отырған Премьер-министр ретінде танылған 

Кәрім Мәсімов бастаған Үкімет бесінші шақырылған Парламент 

Мәжілісінің де сенімін тағы бір мерзімге арқалайтын болды. Соған орай 

біз өткен күндерге қайырылып, ескі һәм жаңа Үкіметтің осы уақытқа 

дейін атқарған жұмыстарына шолу жасай кеткенді жөн көрдік. 

калық пойыз елді аралап, 110 стансысында 

260-тан астам медициналық көмек жет-

кізілді. 48 мың адам қаралды. Олардың 

ішінде 14 мың бала бар. 

ҚҰРЫЛЫМДЫҚ РЕФОРМАЛАР

23.  2009 жылы салық реформасы 

жүргі зілді. Отандық экономиканы жаңғыр-

ту мен диверсификациялауды, сондай-ақ 

көлеңкелі бизнесті анықтауды көздейтін 

осы реформаның нәтижесінде жаңа Салық 

кодексі қабылданды. Оның арқасында 

шикізаттық емес сектор, әсіресе шағын 

және орта бизнес қажетсіз салықтық жүкте-

меден босатылды. Ал бюджеттің шығын-

дары өндіріс секторы есебінен өтеледі. 

24.  2009 жылы әкімшілік реформаның 

ке зекті кезеңі басталды. Ол кезде жаңа 

Бюд жет кодексі қабылданып, мемлекеттік 

орган дар үш жылдық стратегиялық жос-

пар лауға көшті. Қазақстанда нақты нәти-

жені көздейтін қаржыландыру тетіктері 

енгізі ліп, Үкімет пен орталық мемлекеттік 

орган дар арасында арнайы меморандум-

дар рәсімделді. Алғаш рет 2009-2011 

жыл дарға арналған үш жылдық бюджет 

бекітілді. 

25.  Мемлекет тарапынан халыққа 

қыз мет көрсетудің сапасын көтеру бойын-

ша біраз жұмыс атқарылды. 2007 жылы 

барлық аймақта «бір терезе» қағидаты 

бойынша қызмет көрсететін Халыққа қыз-

мет көрсету орталықтары ашылды. Элек-

тронды үкімет жан-жақты енгізіле бастады. 

Қысқа уақыттың ішінде заманауи коммуни-

кация құралдарының негізінде электронды 

үкіметтің мемлекеттік инфрақұрылымы 

қалыптасып, қарапайым халыққа және 

бизнес өкілдеріне мемлекеттік қызмет 

көр сетудің бірыңғай ақпараттық жүйесі 

құ рыл ды. БҰҰ рейтингісі бойынша, элек-

трон ды үкіметті дамыту жағынан Қазақстан 

2010 жылы 46-орынға көтерілді. Сөйтіп, 

2008 жылмен салыстырғанда өз пози-

циясын 35-орынға жақсартты. 



ҚАЗАҚСТАННЫҢ КЕНІШТЕРДЕГІ 

ИЕЛІГІН ҚАЙТАРУ

26. Мемлекет басшысының тапсырма-

сы мен шикізаттық сектордағы үлестерді 

қайтару бойынша мақсатты жұмыстар 

жүр гізілуде. 2010 жылы Қазақстан қаржы-

лық міндеттемелерін орындамауы себепті 

жер қойнауын игеруге байланысты 28 

келі сімшартты үзді. Ал жыл аяғында Қазақ-

стан Қарашығанақ мұнай-газ кенішіндегі 

жо бада 10 пайыздық үлесін қайтаруға қол 

жеткізді. 

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЖЕТІСТІКТЕРІН 

ӘЛЕМДІК ҚОҒАМДАСТЫҚТЫҢ 

МОЙЫНДАУЫ

27. Ernst & Young және Oxford Economics 

институтының мамандары құрастырған 

рейтинг бойынша, Қазақстан 2000-2010 

жылдардың қорытындысы бойынша, ЖІӨ 

өсім қарқыны ең жоғары үштіктің қатарына 

кірді. Бұл кезеңде Қазақстан экономи-

касының орташа жылдық өсімі 8 пайызды 

құрады. 

28. Экономикадағы оң үдерістер, сақ-

талып отырған макроэкономикалық тұрақ-

ты лық 2011 жылы Standard&Poor's және 

Fitch рейтинг агенттіктеріне еліміздің еге-

мен рейтингін «ВВВ+» және «ВВВ» дең-

гейіне дейін жақсартуға мүмкіндік берді. 

29. Дүниежүзілік банктің Doing Business 

рейтингінде Қазақстан 2011 жылы 11 

позицияға көтеріліп, 47-орынға табан 

тіреді. 2010 жылы біздің ел кәсіпкерлік 

қызметке барынша жағдай жасауға қол 

жеткізген 10 елдің тізімінде көш бастады. 

30. 2010 жылдың 1 қаңтарынан Қазақ-

стан, Ресей, Беларусьтің Кедендік одағы іс 

жүзіне асты. Қазақстанның Кедендік одақ-

қа кіруі ел экономикасына зор мүмкіндіктер 

тудыр ды. Бұл біздің елдеріміздің одан әрі 

қа рай ғы  экономикалық  ықпалдастығы 

жолы на қадам болып отыр. Бәрінен бұрын 

бұл Қазақстан үшін: Ресей мен Белоруссия 

инфрақұрылымына дискриминациясыз 

кіруге мүмкіндік береді, үшінші елдерден 

келетін импортты азайтады, бизнес-құры-

лымды дамытуға қолайлы жағдай 

туғызады, өндірістік-технологиялық опе-

ра цияларды кеңейтіп, ортақ жобаларды 

жүзеге асыруға жағдай жасайды, шекара-

лардағы кедергілерді азайтуы есебінен 

шекаралық ынтымақтастықты нығайтады. 

Кедендік одаққа және бірыңғай эконо ми-

калық кеңістікке кіруіміз үлкен әлеуеттік 

мүм 

к 

індіктер ашты. 2011 жылдың 10 



айын да Кеден одағы елдерімен өзара сау-

да-саттық 43,3 пайызға (19,6 млрд дол-

лар) өсті.

31. Әлемдік тәжірибесі мен Қазақ-

станның жағдайын ескере отырып, «Ірі 

қара мал етінің экспорттық әлеуетін да-

мыту» жобасы дайындалып, қабыл данды. 

Жо баны жүзеге асыру айтарлықтай әлеу-

меттік-экономикалық және мультип лика-

тивті әсер бермек. Бұл бес жылдан соң 60 

мың тонна етті экспорттауға жағдай жа-

сауға мүмкіндік береді. 



Парламенттің бірлескен отырысымен басталған жиын 

Мәжілістің бесінші шақы ры лымдағы бірінші сессиясы ның тұңғыш 

отырысымен жалғасты.  Апыр-топыр жиын біраз адамның 

тағдырын шеш ті. Соның ішінде еліміз дің Үкімет басшысы Кәрім 

Мәсімов те бар. Орталық сайлау комиссиясы ның төра ғасы Қуандық 

Тұр ған  құлов тан  эстафетаны  алып,  оты рыс ты  жалғас тыр ған  Парла-

мент  Мәжі лі сінің  спикері  Нұр лан  Нығмату лин  депутат тар ға 

Премьер-министрдің ха тын оқып берді.  Хатта Кә рім 

Қажымқанұлы Үкімет ке сенім туралы мәселе қой ған екен. Бұл 

мәселе ар тық талқылау ды қажет ет пей, көпшіліктен қолдау тапты. 

Кәрім МӘСІМОВ, 

Үкімет басшысы:

– Саяси көзқарастар әртүрлі болғаны мен біздің мақсатымыз бір, мұратымыз 

ортақ. Ауызбіршілік бар жерде алынбайтын асу, бағынбайтын белес, шешілмейтін 

тү йін жоқ. Қашан да келісімге келуге болады. Мен оған сенемін. Менің ұстанымым 

– осы. Алғаш рет біздің Парламент үш бірдей  сая си күштің өкілдерін жинап отыр. 

Ел та ри хында жаңа саяси дәстүр бастау алды. Осы ны біз түсіне отырып, өзіміздің 

жұ мысы мызға барынша жауапты қарауымыз ке рек. Атқарушы және заң шығарушы 

би лік тің қарым-қатынасы тек қана әріптестік түрінде және келісімді болуы керек. 

Нұртай САБИЛЬЯНОВ, 

Мәжіліс депутаты: 

– Парламент Мәжілісі Үкіметке сенім білдірді. Бұл сенім енді бола шақ қа, елге 

қыз мет етуге берілген сенім деп ойлаймын. Өйткені эконо ми камызға, халықтың әл-

ауқатына байланысты көптеген мәселелер туындауы мүмкін. Сол кезде осы 

Парламент пен Үкімет бірлесіп, халық тың мүддесі үшін табандылық пен жұмыс 

істеуі тиіс. Үкімет, әсіресе, индустриялық –инновациялық бағ дарламамызды 

жүзеге асырып, жас та рымызды жұмыспен қамту, жұмыс сыз дықты азайту 

мәселелерін қолға алуы ке рек деп ойлаймын. Сонымен қатар бізге шетелден қарыз 

алуды тоқтатып, өз қар жы мызды өзімізге пайдаланып, экономи ка мызды дамыту 

керек. Менің ойымша,  Үкімет осы бағытта да жұмыс атқаруы керек. 

Ал енді Үкіметтің бұған дейінгі жұмысы на тоқталар болсақ, ол өткен бес жыл ішін де 

өзінің алдына қойылған міндеттерін орындай алды.  Осы мерзімде біз де Үкі мет пен 

қоян-қолтық жұмыс істедік. Ұсы ныс тарымыз бен сауалдарымызға жауап кер шілікпен 

қарады. Сонымен қатар ел ішін дегі мәселелерді көтерген кездерде де  тиі сін ше көңіл 

аударып, ауызсу, жол жөн деу, мектеп салу секілді шаруаларда көп теген қаржы бөлуге 

қол жеткізілді. Сондық тан алдағы уақытта да осылай бірлесіп жұ мыс істейтін болсақ, 

халыққа да жақсы бо лады деп ойлаймын. 



Жақып АСАНОВ, 

Мәжіліс депутаты: 

– Үкіметтің міндеті – ең алдымен, ке шегі сайлауда жеңіске жеткен, көп дауыс 

алған партиялардың уәделерін орындау. Бірінші кезекте – жылдың «Нұр Отан» 

партиясының сайлауалды тұғырнама сын іске асыру. Пар тияның басты назарында 

адам, адамның өмір сапасын арттыру, білім алуы, денсау лы ғы,  тағысын тағылар 

партияның наза рын да болғандықтан, Үкіметтің де баса мән беретіні осы болуы 

керек. Одан кейінгі мәселе, бүгін Президент өзінің кезекті Жол дауын таяу арада 

жариялайтынын Мә жілістің бірінші отырысында айтты. Елба сы ның халыққа осы 

Жолдауында Үкіметтің алдына қойылатын барлық міндеттер мен мақ саттар 

айқындалатын болады.

Салтан СӘКЕН

Арман АСҚАР

Мансұр Х


АМИТ (фо

то)


РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№9 (691) 21.01.2012 жыл, сенбі   



www.alashainasy.kz

3

e-mail: info@alashainasy.kz

ӨРКЕНИЕТ

Басы 1-бетте

ОЙ-КӨКПАР



Сұлтанәлі БАЛҒАБАЕВ, 

Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер 

академиясының профессоры, жазушы-

драматург, Халықаралық «Алаш» әдеби 

сыйлығының лауреаты

Әлия БӨПЕЖАНОВА, 

сыншы, мәдениеттанушы, 

Халықаралық «Алаш» 

әдеби сыйлығының 

иегері

Ұлттық драматургиямыз әлемдік классикалық 

дүниелердің көлеңкесінде қалып қойған жоқ па?

Осыдан келіп «ұлттық драматургиямыз 

әлемдік классикалық дүниелердің көлең-

ке  сін де қалып қойды» деген әңгімелер 

айтыла бастады. Біз шетелдік авторлардың 

туындыларын сахналауға әбден иек артып 

ба ра жатқан сияқтымыз. Себебі шетелдік 

пье саны аударып, сахнаға шығару – ана-

ғұр лым оңай нәрсе. Өйткені ол шетелде 

сан мәрте қойылған, әлемге танылған қо-

йылым, дайын дүние.  Соны сәл толық ты-

рып, алып шығу қиын емес. Ал сол ше тел-

дерде біздің пьесалар қаншалықты мо-

йындалып, қазақ драматургі қанша лық ты 

бағаланады?  Бұған ешкім бас қатырмайды. 

Мысалы, Франция театрлары шетелдік 

автордың пьесасын сахналау үшін арнайы 

рұқсат алуға тиіс. Бұл өз кезегінде оларға 

өз дерінің драматургиясын алаңсыз на си-

хаттауға мүмкіндік береді. Қазіргі жағдайда 

ше телдік шығармаларды сахналауға бізге 

де осы сияқты белгілі бір шектеулер қою 

қажет. Әйтпесе, ұлттық драматургия бірте 

бірте ысырыла бермек. «Классика», «клас-

 

Мемлекеттік мекемелер сайтын жандандырудың қандай тетіктері бар?



Аршат 

ОРАЗОВ, 

сайт жасаушы 

IT-маман:

 

Қуаныш 

ЖАНҰЗАҚОВ, 

Қызылорда облыстық 

ішкі саясат басқармасы 

саяси партиялармен, 

үкіметтік емес 

ұйымдармен жұмыс 

жасау бөлімінің бастығы:

Серікқазы 

КӘКІБАЛАНОВ, 

«Қазақ интернеті» 

қоғамдық бірлестігінің 

бас директоры: 

?

А Л А Ш Т Ы   А Л А Ѓ Д А Т Ћ А Н   С А У А Л

А Л А Ш Т Ы   А Л А Ѓ Д А Т Ћ А Н   С А У А Л

– Мемлекеттік мекемелердің сайттары негізінен екі 

немесе үш тілді болып келеді. Бірақ көбіне, басты бет орыс 

тілінде жасалады. Сондықтан сайттың басты беті жаңар-

тылады да, қазақшасына назар аударылмай қалады. Егер 

сайттың басты беті қазақ тілінде болуы керек деген мін-

деттеу болса, мемлекеттік мекемелердің масқарасы 

шыққан болар еді.   Өйткені дәл қазіргі уақытта сайттардың 

қазақшасынан нақты мәліметтер алу мүмкін емес. Екінші 

мәселе – мемлекеттік мекемелерде қазақ тілін білмейтін, 

қазақша ойлай алмайтын IT-мамандар жұмыс істейді. 

Мұндайлар қазақша сайттарға бас қатырмайды. Сайтты 

қазақша ойлай алатын адам жасайтын болса, ол өзі-ақ 

сайттың дұрыс жасалуына мән беріп, басшылыққа 

ұсыныстар жасар еді. Мемлекеттік мекемелер «қазақ IT-

мамандар жоқ деп» сылтауратады. Шындығында, қазақ 

тілін де білетін, IT-технологияны да игерген мықты маман-

дар бар. Жоқ десе, бізге хабарлассын, тауып береміз.

– Мемлекеттік мекемелердің қазақша сайттары еріксіз-

ден күштеп жасалады. Алдымен орысшасы жасалған сайттың 

қазақша аудармасы сауатсыз болып келеді. Сайттың қазақша 

нұсқасы әншейін «бар» деп түртіп қою үшін керек.  Көбіне 

сайттардағы жаңалықтарды, материалдарды аударуға ерін-

гендіктен немесе аудармашы мамандар тартылмағандықтан, 

қазақша сайттар бос тұрады. Яғни мемлекеттік мекемелерде 

қазақ сайттарына деген немқұрайдылық басым.  Бізде «IT 

саласында тек орыстар мықты» деген түсінік қалыптасқан, 

қазақтілді мамандарға сенімсіздікпен қарайды. «Қазақ бала 

бала емес, орыс бала – молодец» деген сөз осындайда ай-

тылса керек. Егер мемлекеттік мекемелер қазақ  IT-маман-

дарын жұмысқа тартуға мүдделі болса, оларға жағдай жа-

саса, қазақша сайттарымыз жақсы жұмыс істеген болар еді. 

Сонымен қатар, қазақша сайттардың жұмысын, ондағы 

материалдардың, аударманың сапасын бақылап, қадағалап  

отыратын арнайы орталық болуы керек деп ойлаймын.

– Бүгінгі таңда электрондық үкімет технологиясы бүкіл әлемде, сонымен қатар 

біздің елімізде де кеңінен қолданылуда. Сайттарды қолданушыларды тек ондағы 

соңғы жаңалықтар ғана қызықтырмайды, сонымен бірге мемлекеттік қызмет 

туралы шынайы және маңызды ақпараттарға, нормативтік-құқықтық құжаттарға, 

баян дамаларға, сараптамалық-талдау мақалаларға көп көңіл бөлінеді және де 

мем лекеттік құрылымдардың өкілдеріне сұрақ қою, оған жедел түрде жауап алу 

мүм кіншілігі де қызықтырады. Әр адамның мемлекеттік мекеме сайттарынан 

өзі не қажетті мәліметтерді таба білу мүмкіншілігі болуы керек. Бұл тек мемлекет-

тік органдар өз сайттарын жасау кезінде «тұтынушыға бағдарлау» қағидатын 

сақ  тағанда ғана жүзеге асады. Егер сайттың ақпаратын күнделікті жаңартып 

отырма са, мемлекеттік органның жұмысына деген халықтың сенімін, қы зы ғу-

шы лығын жоғалтып алуға болады. Сайттың танымалдығы мен рейтингі тұт ы ну-

шы лардың сайт жұмысына деген көзқарастарымен, яғни бұл сайттарды жиі қол-

да нуымен, мемлекеттік органдардың мамандарына азаматтардың арыз-өті ніш-

терінің санымен анықталады. Ең маңыздысы, сайттар мемлекеттік тілде сауатты 

бол ғаны  жөн.

Дайындаған Айнұр СЕНБАЕВА

Заманауи драматургия да сахналанбай 

жат қан жоқ. Сондықтан да шетелдің клас-

сикасы бізге көлеңкесін түсіріп отыр деу 

жаңсақтық болар еді. Түптеп келгенде, ше-

телдік болсын, өзіміздің драматург болсын, 

оның шығармасында бүгінгі күн мен са бақ-

тасып жататын бір тың идеялар бар болса

қазіргі адамдарға айтары бар болса, неге 

сахналамасқа?! Анығын айтсақ, әлем мо-

йындаған талғамы биік туындыларды сах-

налау арқылы, қазақ театрлары өздерінің 

дең гейлерін көтеріп отырады. Өзгеден үй-

ре ніп, сабақ алу, озықтармен тәжірибе ал-

ма су ешқашан артықтық еткен емес. Ке-

йінгі кездері қазақ театрлары көптеген 

ха 

лықаралық фестивальдарда өздерін 



жақ сы қырынан көрсетіп келеді. Қазақ кө-

рер мені де бұрынғыдай емес, театрға бет 

бұ ра бастады. Осындай тенденциялар біз-

дің қоғамда орын ала бастаған кезеңде 

«біз де анау жоқ, бізде мынау жоқ» деп, 

мә селенің байыбына бармай жатып, бай-

балам салу да қажет емес. 

Қалай десек те, театр бір орталыққа 

ба ғынатын, белгілі біреулердің бақылау 

Шадияр МОЛДАБЕК

сика» деп қашанғы өзеурей береміз? Өзі-

мізді өзіміз лайықты деңгейге көтеретін кез 

жетті емес пе?  Біз театрға адамдар көп ба-

ра бас тады дейміз. Бағасы орта есеппен 

300 теңге болатын арзан билет көбіне қол-

же тімді де болып отыр. Егер біз Еуро па да-

ғыдай, Қытайдағыдай театр билетін қым-

бат қа сататын болсақ, онда біз көрер мен-

де ріміздің біразын жоғалтып алатын сияқ-

ты мыз. Ал бізде шетелдегідей кассалық 

мол пайда түсіретін қойылымдар жоқтың 

қасы. Кейінгі жас қаламгерлер де дра ма-

тур гияға батыл бара бермейді. Бұрынғы 

кезде пьесалар арнайы репертуарлық кол-

ле гияның сараптамасы мен сүзгісінен өтіп 

барып қана театрларға берілетін. Сонымен 

қатар, қазір бізде жаңа жазылған драмалық 

шығармаларды қабылдау жүйесі де ала-

құла. Бұл ретте шынайы таланттың еңбегін 

ес керуден гөрі, таныс-тамырлықпен мә се-

ле шешу белең алып барады. Бүгінгі күні 

Мәдениет министрлігінің жанынан бол ма-

са да, облыстық мәдениет басқарма ла ры-

ның жанынан тәуелсіз сарапшылар ал қа-

сын құруға болады ғой. Егер де осындай 

са раптамалық комиссия жұмыс істейтін 

болса, оның құрамына негізінен театр сын-

шы  лары енгізілу керек. Тағы бір айта ке те-

тін мәселе, қазір кейбір театр басшылары 

өз  дері автор, өздері аудармашы, өздері 

ре жиссер болып алды. Келесі бір жайт – 

мық ты драмалық туындылар шықпай жат-

қандықтан, аударма пьесалардың көбейіп 

кетуі. Бұл драматург атанудың тағы бір 

оңай жолына айнала бастады. Осы лай ша, 

шетелдік дүниелер қазақтың сахнасын 

бір те-бірте жаулап барады. Әрине, клас-

сикадан мүлде бас тарта алмаймыз. Десек 

те, қазақы дүниелердің салмағы басым 

болуы тиіс. Еліміздегі мәдениет туралы 

заңның «репертуарлық саясатты әр театр 

өзі жүргізеді» дегенге саятын тұстары бар. 

Ұлт 


тық драматургияға жан бітіру үшін 

осын дай мәселелерді қайта қарау керек.



Тұрысбек СӘУКЕТАЕВ, 

жазушы, аудармашы, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты:

– Театр репертуарына қатысты мәселелер қашаннан  түрлі пікірталастардың өзегі болып 

келеді. Бұл ретте бір жақты шешім қабылдау қиын. Қазір қазақ театрларының әрқайсысы 

репертуарлық саясатын өздері жүргізіп отырады. Оларға ешкім «ананы қой, мынаны 

жүктеу 0.71 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет